Tìm hiểu việc giáo dục quyền con người cho học sinh trong các trường trung học phổ thông ở thành phố long xuyên theo tư tưởng hồ chí minh từ năm 2009 đến nay

Tuy nhiên trong thực tế, quyền con người thường hay bị vi phạm như đi bầu cử thay cho người khác, không dám đấu tranh chống lại cái xấu, cái ác, hành hạ người khác, cướp đi quyền sống, q

HỒ THỊ NGỌC HƯƠNG

TÌM HIỂU VIỆC GIÁO DỤC QUYỀN CON NGƯỜI CHO HỌC SINH TRONG CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG Ở THÀNH PHỐ LONG XUYÊN THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH TỪ NĂM 2009 ĐẾN NAY

KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC NGÀNH GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ

Khóa học: 2009 - 2013

An giang, 2013

HỒ THỊ NGỌC HƯƠNG

TÌM HIỂU VIỆC GIÁO DỤC QUYỀN CON NGƯỜI CHO HỌC SINH TRONG CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG Ở THÀNH PHỐ LONG XUYÊN THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH TỪ NĂM 2009 ĐẾN NAY

KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC NGÀNH GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ

GVHD: ThS BÙI THU HẰNG

Khóa học: 2009 - 2013

An giang, 2013

Trong suốt thời gian thực hiện đề tài khóa luận tốt nghiệp, tôi đã nhận được sự

hỗ trợ và giúp đỡ tận tình của các cơ quan, đơn vị, các cá nhân Nay tôi xin chân thành cảm ơn:

Ban giám hiệu trường Đại học An Giang, Ban chủ nhiệm, quý thầy cô, cán bộ nhân viên khoa Lý luận chính trị đã truyền đạt tri thức và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành đề tài khóa luận tốt nghiệp của mình

Đồng thời, tôi cũng xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ nhiệt tình của các trường trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Long Xuyên bao gồm: trường Trung học phổ thông Ischool, trường Trung học phổ thông Chuyên Thoại Ngọc Hầu, trường Trung học phổ thông Long Xuyên, trường Trung học phổ thông Bình Khánh, trường Trung học phổ thông Mỹ Thới, trường Phổ thông Thực hành Sư phạm

Đặc biệt, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới cô Bùi Thu Hằng đã tận tình hướng dẫn, động viên, giúp đỡ trong suốt thời gian thực hiện đề tài khóa luận tốt nghiệp

Em xin chân thành cảm ơn ! Sinh viên

Hồ Thị Ngọc Hương

1 Lí do chọn đề tài: …1

2 Mục đích nghiên cứu: …2

3 Nhiệm vụ nghiên cứu: …3

4 Đối tượng nghiên cứu: …3

5 Phạm vi nghiên cứu: …3

6 Phương pháp nghiên cứu: …3

7 Kết cấu của khóa luận: …4

PHẦN NỘI DUNG: Chương 1: Lí luận chung về quyền con người và giáo dục quyền con người ở Việt Nam 1.1 Quan điểm về quyền con người ….6

1.1.1 Quan điểm chung về quyền con người ….6

1.1.2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về quyền con người ….9

1.2 Quan điểm về giáo dục quyền con người ở Việt Nam 11

1.2.1 Quan điểm về giáo dục quyền con người 11

1.2.2 Vai trò của giáo dục quyền con người ở Việt Nam 17

1.2.3 Sự cần thiết của việc giáo dục quyền con người cho học sinh trong các trường Trung học phổ thông …18

Chương 2: Tìm hiểu việc giáo dục quyền con người cho học sinh trong các trường Trung học phổ thông ở thành phố Long Xuyên, theo tư tưởng Hồ Chí Minh từ năm 2009 đến nay 2.1 Sơ lược về các trường Trung học phổ thông ở thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang …24

2.2 Giáo dục quyền con người cho cho học sinh trong các trường Trung học phổ thông …29

2.2.2 Những mặt hạn chế trong giáo dục quyền con người cho học sinh trong các trường Trung học phổ thông và nguyên nhân của nó …33 2.3 Một số phương hướng nhằm nâng cao nhận thức về quyền con người và giáo dục quyền con người cho học sinh trong các trường Trung học phồ thông ở thành phố Long Xuyên từ 2009 đến nay …37

PHẦN KẾT LUẬN 39 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

Tuyên ngôn Độc lập của Mỹ năm 1776 cũng viết: “Tất cả mọi người đều sinh ra có quyền bình đẳng Tạo hóa cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được; trong những quyền ấy, có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc” Đó là những điều mà Tuyên ngôn tư sản đã khẳng định về quyền con người

Vận dụng vào thực tế của cách mạng nước ta, Hồ Chí Minh đã chuyển hóa quyền con người được nêu trong các bản Tuyên ngôn tư sản thành quyền của các dân tộc Tuy nhiên, theo Hồ Chí Minh thì quyền con người ở Việt Nam phải gắn với độc lập, tự do của dân tộc Vì: “Người lại bị coi rẻ hơn lợn Chỉ vì người không có quyền tự chủ” Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, đã đưa nhân dân từ thân phận nô lệ trở thành người chủ của đất nước, người dân được hưởng quyền cơ bản của con người

Ngay sau khi Cách mạng Tháng Tám thành công, một trong những nhiệm vụ cấp bách của Chính phủ lúc bấy giờ là phải chống giặc đói, giặc dốt, giặc ngoại xâm đề đảm bảo các quyền của con người, trong đó có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc Theo Hồ Chí Minh độc lập của nước phải gắn liền với hạnh phúc, tự do của dân, Người từng nói, “Tôi chỉ

có một sự ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành…”

Vì vậy, lúc sinh thời Người luôn chú ý đến việc đảm bảo mọi quyền lợi cho nhân dân, phát huy quyền làm chủ của nhân dân và không ngừng nâng cao đời sống vật chất, đời sống tinh thần của nhân dân, mà trước hết là nhân dân lao động

Tuy nhiên trong thực tế, quyền con người thường hay bị vi phạm như

đi bầu cử thay cho người khác, không dám đấu tranh chống lại cái xấu, cái ác, hành hạ người khác, cướp đi quyền sống, quyền tự do của con người, trẻ em sinh ra không có giấy khai sinh, không được học tập, vui chơi, giải trí, tôn trọng nhân cách, không được khám chữa bệnh miễn phí, đặc biệt sự bất bình đẳng giữa nam và nữ…có nhiều nguyên nhân, trong đó nguyên nhân là do chúng ta chưa thực hiện tốt công tác giáo dục quyền con người cho nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ

Để đảm bảo thực thi quyền con người trên thực tế và thúc đẩy sự tiến

bộ của xã hội thì cần phải xây dựng chiến lược về con người và đẩy mạnh hơn nữa việc giáo dục quyền con người cho nhân dân, đặc biệt là giáo dục quyền con người người cho học sinh trong các trường Trung học phổ thông ở thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang nhằm nâng cao hơn nữa nhận thức về quyền con người và giáo dục quyền con người cho học sinh Để thực hiện được ham muốn của Hồ Chí Minh là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành

Chính vì vậy, mà tôi đã chọn đề tài: “Tìm hiểu việc giáo dục quyền

con người cho học sinh trong các trường Trung học phổ thông ở thành phố Long Xuyên, theo tư tưởng Hồ Chí Minh từ năm 2009 đến nay” làm

khóa luận tốt nghiệp

2 Mục đích nghiên cứu

Tìm hiểu quan điểm của Hồ Chí Minh về quyền con người và việc giáo dục quyền con người ở Việt Nam

Trang 3

Trên cơ sở đó, đề xuất những phương hướng nhằm nâng cao hơn nữa nhận thức về quyền con người và góp phần giáo dục quyền con người cho học sinh trong các trường Trung học phổ thông ở Thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

Hệ thống hóa những vấn đề lý luận về quyền con người và giáo dục quyền con người ở Việt Nam theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Tìm hiểu những mặt tích cực và hạn chế của việc giáo dục quyền con người cho học sinh trong các trường Trung học phổ thông theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Đề ra một số phương pháp góp phần cùng nhà trường nâng cao hơn nữa nhận thức về quyền con người và giáo dục quyền con người cho học sinh trong các trường Trung học phổ thông

4 Đối tượng nghiên cứu

Quá trình giáo dục quyền con người cho học sinh trong các trường Trung học phổ thông ở thành phố Long Xuyên

5 Phạm vi nghiên cứu

Tìm hiểu việc giáo dục quyền con người cho học sinh trong các trường Trung học phổ thông thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang từ năm 2009 đến nay

6 Phương pháp nghiên cứu

Sử dụng các phương pháp nghiên cứu: phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp, phương pháp điều tra, phương pháp logic kết hợp lịch sử, phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch

sử

Ngoài ra còn sử dụng một số phương pháp khác

Trang 4

7 Kết cấu của khóa luận:

Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục, mục lục, danh mục tài liệu tham khảo, khóa luận còn 2 chương

PHẦN NỘI DUNG Chương 1: Lí luận chung về quyền con người và giáo dục quyền con người ở

Việt Nam

1.1 Quan điểm về quyền con người

1.1.1 Quan điểm chung về quyền con người

1.1.2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về quyền con người

1.2 Quan điểm về giáo dục quyền con người ở Việt Nam

1.2.1 Quan điểm về giáo dục quyền con người

1.2.2 Vai trò của giáo dục quyền con người ở Việt Nam

1.2.3 Sự cần thiết của việc giáo dục quyền con người cho học sinh trong các trường Trung học phổ thông

Chương 2: Tìm hiểu việc giáo dục quyền con người cho học sinh trong các trường Trung học phổ thông ở thành phố Long Xuyên, theo tư tưởng Hồ Chí Minh từ năm 2009 đến nay

2.1 Sơ lược về các trường Trung học phổ thông ở thành phố Long Xuyên, tỉnh

Trang 6

PHẦN NỘI DUNG

CHƯƠNG 1

LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUYỀN CON NGƯỜI VÀ GIÁO DỤC QUYỀN

CON NGƯỜI Ở VIỆT NAM 1.1 Quan điểm về quyền con người

1.1.1 Quan điểm chung về quyền con người

Quyền con người là một dạng quy phạm xã hội đặc biệt, nó bao quát một cách rộng rãi các quan hệ xã hội, dựa trên sự thừa nhận nhân phẩm, tự do,

bình đẳng như là những giá trị vốn có của con người

Quyền con người là tự nhiên, vốn sẵn có từ khi mỗi người chào đời, quyền này do tạo hóa định sẵn như một tính chất bất di bất dịch mà không ai

có thể thay đổi được Do vậy, quyền con người không chỉ ảnh hưởng bởi những tính chất khác nhau như chủng tộc, màu da, quan điểm chính trị, trình

độ phát triển, xuất thân, địa vị xã hội hoặc ở những chế độ chính trị của các quốc gia khác nhau Bất chấp các chính quyền có thừa nhận và bảo vệ quyền con người hay không thì các quyền này vẫn tồn tại một cách khách quan

Khái niệm quyền con người có từ rất sớm trong pháp luật của nhiều quốc gia, song với tư cách là cơ chế quốc tế bảo vệ quyền con người, khái niệm này gắn với sự ra đời của tổ chức Liên Hợp Quốc (1945), bao gồm nhiều

hệ thống xã hội: các nước tư bản chủ nghĩa và các nước đi theo con đường độc lập dân tộc Cùng với sự ra đời của Liên Hợp Quốc, cơ chế bảo vệ và thúc đẩy quyền con người đã hình thành, đó là Hội đồng kinh tế - xã hội; các Ủy ban Công ước; từ năm 1993, có Cao ủy Liên Hợp Quốc về nhân quyền và hệ thống văn kiện, bao gồm Hiến chương Liên Hợp Quốc, Tuyên ngôn thế giới về quyền con người và các Công ước quốc tế về quyền con người

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, với những cơ hội và thách thức mới, những giá trị nhân bản của quyền con người chẳng những cần phải được bảo

vệ mà còn phải không ngừng mở rộng và nâng cao Chính giá trị nhân đạo này

cổ ấy con người bị vùi dập, chà đạp làm mất “nhân tính”, do vậy họ vùng dậy khẳng định quyền làm người, “tôi là người” Với cách tiếp cận này thì tư tưởng nhân quyền ban đầu có những đặc điểm sau:

- Nội dung tư tưởng nhân quyền được đề cập rõ nét là tự do, bình đẳng, bác ái, nhất là bình đẳng về nhân phẩm

- Đề cao cái tôi, quyền tự do cá nhân, đề cao cá nhân đến mức đối lập hoặc tách khỏi lợi ích của cộng đồng

- Quyền con người thường được diễn đạt dưới dạng quyền tự nhiên (chịu ảnh hưởng của thuyết pháp quyền tự nhiên)

- Các Hiến pháp tư sản đầu tiên đều chịu ảnh hưởng sâu sắc tư tưởng nhân quyền đó

Xét về bản chất, Chủ nghĩa Mác - Lênin là lý luận về con đường giải phóng: giải phóng loài người, và “giải phóng con người khỏi sự tha hóa, đưa con người từ vương quốc của tất yếu sang vương quốc của tự do, con người cuối cùng cũng là người tồn tại ở xã hội của chính mình, đồng thời cũng trở thành người chủ của tự nhiên, người chủ bản thân mình” Các nhà kinh điển mácxít cũng chỉ ra rằng loài người phải biết sống hòa hợp với thiên nhiên Nói cách khác, là biết bảo vệ môi trường sống của hành tinh chúng ta Chính vì vậy có thể nói, từ khi Chủ nghĩa Mác - Lênin ra đời cho đến nay lịch sử tư tưởng nhân loại nói chung và quyền con người nói riêng đã phát triển lên một tầm cao mới

Đối với những quốc gia, dân tộc bị chủ nghĩa đế quốc áp bức, bóc lột thì độc lập dân tộc, chủ quyền quốc gia, toàn vẹn lãnh thổ vừa là tiền đề, vừa là điều kiện cơ bản để bảo vệ quyền cá nhân của mỗi người

Căn cứ vào cơ sở pháp lý quốc tế và quốc gia, dựa vào hai đặc trưng cơ bản của con người - đặc trưng tự nhiên và đặc trưng xã hội, có thể định nghĩa

Trang 8

khái niệm quyền con người như sau: Quyền con người là phẩm giá, nhu cầu, lợi ích và năng lực vốn có và chỉ có ở con người - với tư cách là thành viên của cộng đồng nhân loại, được thể chế hóa trong pháp luật quốc tế và pháp luật quốc gia

Quyền con người là thành quả đấu tranh lâu dài của nhân dân lao động trong lịch sử nhân loại, là giá trị chung của các quốc gia dân tộc Bởi vậy, quyền con người trước hết mang bản chất nhân loại Quyền con người trong mỗi hình thái kinh tế - xã hội đều đánh dấu một bước phát triển về nhu cầu, năng lực và khát vọng giải phóng của mình Lịch sử hình thành và phát triển của quyền con người không gián đoạn, ngày càng mở rộng và nâng cao, hướng tới tôn trọng nhân phẩm của mỗi con người, không phân biệt về giới tính, dân tộc, địa vị chính trị, kinh tế và xã hội… của mỗi người Đồng thời, quyền con người phát triển theo xu hướng nhân đạo, khoan dung trong việc áp dụng các quy phạm xã hội, đặc biệt là đối với các nhóm xã hội dễ bị tổn thương, dễ bị thiệt thòi, đối với những người phạm tội Có thể nói rằng, sự phát triển của quyền con người là một quá trình loài người tự hoàn thiện phẩm chất đạo đức, lối sống của mình

Quyền con người, với tư cách là quyền tập thể, đó là độc lập dân tộc, chủ quyền quốc gia và sự bình đẳng giữa các dân tộc; đó là quyền của cộng đồng dân cư có chung đặc điểm, đó là quyền được sống trong hòa bình, an ninh và môi trường trong sạch

Quyền con người chịu ảnh hưởng to lớn của Chủ nghĩa Mác - Lênin Với

sự xuất hiện chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, vấn

đề con người và quyền con người được nhận thức khoa học và cách mạng, gắn liền với sứ mệnh lịch sử thế giới của giai cấp công nhân Lý thuyết của chủ nghĩa Mác về quyền con người là một hệ thống các quan niệm biện chứng về những giá trị nhân văn, theo đó xã hội có trách nhiệm làm thỏa mãn nhu cầu

đa dạng của con người, thông qua những hành động tập thể có ý thức nhằm tổ chức xã hội hướng vào mục tiêu: sự phát triển tự do của mỗi người là điều kiện cho sự phát triển tự do của tất cả mọi người

Với tư cách là một phạm trù đạo đức, quyền con người được xem như một giá trị xã hội cơ bản vốn có của con người, làm cơ sở cho những quy phạm xã hội Hạt nhân của quan niệm nhân quyền là tinh thần nhân đạo và sự tôn trọng

Ngày nay, những giá trị xã hội vốn có của quyền con người đang đứng trước những thách thức mới, đó là sự tha hóa đối với con người trên nhiều phương diện, trong đó có sự tha hóa về đạo đức, lối sống và nguy cơ làm xói mòn, hủy hoại một cách không tự giác cơ sở tự nhiên của đạo đức, lối sống và chính sự tồn tại của con người trong các nghiên cứu và ứng dụng khoa học, cấy ghép các bộ phận cơ thể và nhân bản vô tính đối với con người

1.1.2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về quyền con người

Hồ Chí Minh có cách tiếp cận quyền con người hoàn toàn khác, mới mẻ

và sâu sắc Với cách tiếp cận đó thì quyền con người ở Việt Nam chỉ có thể được giải quyết thông qua một cuộc cách mạng hiện thực, giải quyết hai mâu thuẫn cơ bản của xã hội Việt Nam - mâu thuẫn giữa nông dân với địa chủ

phong kiến và mâu thuẫn giữa dân tộc Việt Nam với đế quốc thực dân

Trước hết, có thể nói rằng, Hồ Chí Minh là một trong số ít người Việt Nam đầu tiên tiếp cận vấn đề quyền con người sớm nhất và rộng nhất Đồng thời, trong bối cảnh mới của thời đại, vấn đề quyền con người chỉ có thể được giải quyết triệt để trong tiến trình gắn liền độc lập dân tộc với chủ nghĩa xã hội Từ

đó, tạo nên một chất lượng mới, một nấc thang mới trong sự phát triển quyền con người

Cách tiếp cận của Hồ Chí Minh về nhân quyền có những đặc điểm như sau:

- Truyền thống chính trị “lấy dân làm gốc” là nét độc đáo trong tư tưởng

Hồ Chí Minh về nhân quyền Người cũng kế thừa tư tưởng triết học phương Đông “đề cao nhân dân”, rằng “ Dân vi quý, xã tắc thứ chi, quân vi khinh” Nhưng ở đây khái niệm nhân dân trong quan niệm của Mạnh Tử là hạng “địa chủ thứ dân” Còn nhân dân trong quan niệm Hồ Chí Minh là “những người

Trang 10

lao khổ”, là nhân dân lao động - những người sáng tạo ra của cải vật chất cho

xã hội Người viết “trong bầu trời không có gì quý bằng nhân dân” [8, tr.276]

Ở đây, nhân dân có vị thế rất lớn, chỉ có thể sánh với trời, đất Nhân dân được coi là một trong ba ngôi lớn: Thiên hoàng, Địa hoàng, Nhân hoàng

Nhưng điều quan trọng hơn là, Người trực tiếp kế thừa và phát triển truyền thống chính trị “lấy dân làm gốc” của dân tộc, truyền thống nhân ái, khoan dung Do điều kiện cụ thể của Việt Nam, truyền thống đó được hình thành và phát triển trong suốt chiều dài lịch sử của dân tộc, từ “Hội nghị Diên Hồng” đến “chở thuyền lật thuyền cũng là dân”, dần dần trở thành một nền tảng truyền thống vững chắc, “nước lấy dân làm gốc” Đó là tư tưởng xuyên suốt trong cuộc đời hoạt động của Người, mà về sau có khi được diễn đạt bằng những câu ca đơn giản, dễ hiểu:

“Dễ trăm lần không dân cũng chịu Khó vạn lần dân liệu cũng xong”

[9, tr.212]

- Cách tiếp cận tổng thể, toàn diện vấn đề quyền con người là đặc điểm quan trọng trong tư tưởng Hồ Chí Minh Vấn đề nhân quyền ở đây không chỉ đòi quyền tự do cho cá nhân như thường diễn ra ở nhiều nước phương Tây, mà

là đòi quyền cho cả dân tộc, Người đặt vấn đề đòi quyền cho cả dân tộc, quyền

tự quyết dân tộc, bình đẳng dân tộc Điều đó thể hiện rõ trong Tuyên ngôn độc lập năm 1945 khi Người trích Tuyên ngôn độc lập của Mỹ 1776 rằng: “Tất cả mọi người đều sinh ra bình đẳng Tạo hóa cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được, trong những quyền ấy có quyền được sống, quyền tự do và mưu cầu hạnh phúc” Rõ ràng, ở đây quyền con người không chỉ là quyền cá nhân, cũng không chỉ là vấn đề diễn ra ở tòa án, trại giam Trong tư tưởng của Người, một mặt, nhân quyền là những nhu cầu thiết thực như ăn, mặc, ở, học tập… mặt khác, là đòi quyền cho số đông dân cư, cho cả dân tộc, là quyền bình đẳng và tự quyết cho mỗi dân tộc Và chúng ta thấy yếu tố dân tộc, quyền dân tộc rất đậm nét trong tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền con người

- Tiếp cận của Hồ Chí Minh về nhân quyền không chỉ kế thừa được những giá trị nhân quyền phổ biến trong lịch sử nhân loại, mà còn mang tính sáng tạo độc đáo [6, tr.333]

Trang 11

Hồ Chí Minh nhấn mạnh quyền làm người “chưa bao giờ, ở một thời đại nào, ở một nước nào, người ta lại vi phạm quyền làm người một cách độc ác, trơ tráo đến thế” [7, tr.489] Với cách tiếp cận nói trên về vấn đề nhân quyền, nội dung quyền con người trong tư tưởng Hồ Chí Minh được phát triển phong phú cả về bề rộng lẫn chiều sâu, tạo ra hệ thống quyền con người theo quan điểm khoa học và cách mạng, đó là các quyền dân sự, chính trị, các quyền kinh tế, xã hội, văn hóa cũng như quyền của các nhóm đặc biệt như: quyền của các dân tộc thiểu số, quyền phụ nữ, quyền trẻ em

Như vậy, Hồ Chí Minh đã đề cập đến nhân quyền với nội dung rộng lớn theo quan điểm khoa học và cách mạng Tư tưởng nhân quyền ấy được Người quán triệt trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội; nhất là trên lĩnh vực xây dựng nhà nước và pháp luật kiểu mới Điều đó hoàn toàn khẳng định Hồ Chí Minh là người đã đặt nền móng cho sự phát triển dân chủ và nhân quyền ở Việt Nam

1.2 Quan điểm về giáo dục quyền con người ở Việt Nam

1.2.1 Quan điểm về giáo dục quyền con người

1.2.1.1 Quan điểm chung về giáo dục quyền con người

Ở Việt Nam, quyền con người gắn với quyền dân tộc và chủ quyền quốc gia Muốn hiện thực hóa được các quyền con người phải có các tiền đề, điều kiện nhất định Điều kiện trước hết là đất nước phải được độc lập, chủ quyền quốc gia phải được tôn trọng Thực tiễn lịch sử Việt Nam và nhiều nước vừa trải qua đấu tranh giành độc lập đã chứng minh, đất nước bị nô lệ thì người dân không thể có tự do, các quyền con người bị chà đạp nghiêm trọng Vì vậy, các dân tộc bị áp bức đã không ngại hy sinh, mất mát để giành và giữ nền độc lập Và quyền dân tộc tự quyết đã trở thành một bộ phận không thể thiếu của nhân quyền Nói cách khác, độc lập dân tộc, chủ quyền quốc gia là điều kiện tiên quyết để bảo đảm cho việc giáo dục quyền con người Không có độc lập dân tộc, chủ quyền quốc gia thì không thể nói đến các quyền con người

Trong xã hội ta, quyền con người của tất cả mọi người đều được tôn trọng

và bảo đảm, không phân biệt giai cấp, tầng lớp nào, quá khứ của họ ra sao Bảo đảm quyền con người ở Việt Nam nằm trong mục tiêu xây dựng xã hội

"dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh"

Trang 12

Như chúng ta đã biết, Chủ nghĩa Mác - Lênin là một hệ thống lý luận khoa học và cách mạng, được tổng kết, đúc rút từ sự phân tích toàn bộ lịch sử nhân loại và thực tiễn xã hội thời kỳ phát triển chủ nghĩa tư bản, kế thừa một cách

có hệ thống những giá trị tư tưởng và thành tựu khoa học quan trọng nhất của loài người Nó cung cấp cho chúng ta một thế giới quan khoa học và cách mạng, những quy luật phổ biến về sự vận động và phát triển của tự nhiên, xã hội và tư duy con người Đặc biệt, về mặt xã hội, Chủ nghĩa Mác - Lênin đã chỉ ra quy luật vận động của lịch sử nhân loại và con đường tất yếu tới chủ nghĩa cộng sản - một hình thái phát triển cao của xã hội loài người, trong đó con người được tự do, hạnh phúc, có đủ các điều kiện để phát triển và hoàn thiện một cách toàn diện

Cùng với sự vận động nhanh chóng của thực tiễn thế kỷ XX, Chủ nghĩa Mác - Lênin cũng có những trải nghiệm thực tế và sự phát triển phong phú, sinh động Đó là sự không ngừng đổi mới về nhận thức thế giới trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng và những thành tựu khoa học mới để nâng cao năng lực tư duy, năng lực cải tạo thế giới của con người; là sự phát triển nhận thức về thời đại và con đường, phương pháp, mục tiêu cánh mạng thích ứng với những đặc điểm, điều kiện của thời đại; đó là quá trình không ngừng tổng kết những bài học kinh nghiệm trong thực tiễn để đổi mới về mô hình phát triển xã hội, về chiến lược phát triển và duy trì các quan hệ quốc tế tích cực, có lợi cho mục tiêu phát triển của chủ nghĩa xã hội; là sự phát triển

và vận dụng những nguyên lý chung của Chủ nghĩa Mác - Lênin để giải quyết những nhiệm vụ cách mạng trong những điều kiện lịch sử, thực tiễn vô cùng phong phú của các quốc gia, dân tộc trên khắp thế giới, v.v Đúng như C.Mác

và Ph.Ăngghen đã từng tuyên bố: Học thuyết của các ông không phải là học thuyết nhất thành bất biến mà là học thuyết về sự phát triển, học thuyết của sự phát triển Do đó, Chủ nghĩa Mác - Lênin chưa bao giờ lỗi thời mà là một học thuyết khoa học có sức sống mãnh liệt

Bảo đảm quyền con người trước hết và chủ yếu thuộc về trách nhiệm của mỗi quốc gia Trách nhiệm pháp lý này đã được Liên Hợp Quốc quy định trong các văn kiện nhân quyền quốc tế Mặt khác, chính Hiến chương Liên Hợp Quốc cũng nhấn mạnh "Không quốc gia nào, kể cả Liên Hợp Quốc, có quyền can thiệp vào công việc thực chất thuộc thẩm quyền quốc gia"

quy định lấy giai đoạn 1995 đến 2004 là Thập kỷ giáo dục quyền con người

của Liên Hợp Quốc Trong giai đoạn từ 1994 đến 2003, Đại hội đồng Liên

hợp Quốc thông qua một loạt nghị quyết khác đề cập đến những vấn đề cụ thể

trong việc triển khai thực hiện Thập kỷ Giáo dục quyền con người Kết thúc thập kỷ này, cuối năm 2004, Liên Hợp Quốc tiếp tục đưa ra sáng kiến Chương

trình toàn cầu về Giáo dục quyền con người, trong đó các kế hoạch hành động

thuộc chương trình sẽ được thông qua ba năm một lần Kế hoạch hành động

giai đoạn đầu (2005-2007) của Chương trình thế giới về giáo dục quyền con

người tập trung vào các hệ thống trường tiểu học và trung học cơ sở Cả Thập

kỷ Giáo dục quyền con người và Chương trình toàn cầu về Giáo dục quyền con người đều nhấn mạnh vai trò của hệ thống giáo dục chính thức cũng như các hoạt động giáo dục tại cộng đồng trong việc đào tạo, thông tin và tuyên truyền giáo dục về quyền con người

Theo Kế hoạch hành động của Thập kỷ Liên hợp Quốc về giáo dục quyền

con người (1995-2004), giáo dục quyền con người được hiểu là “các nỗ lực về

đào tạo, phổ biến, và thông tin nhằm tạo lập nền văn hóa toàn cầu về quyền con người thông qua truyền đạt kiến thức, các kỹ năng, hình thành các thái độ

và hướng tới:

- Tăng cường tôn trọng quyền con người và các quyền tự do cơ bản;

- Phát triển đầy đủ nhân cách con người và ý thức về nhân phẩm;

- Tăng cường hiểu biết, khoan dung, bình đẳng giới và tình hữu nghị giữa các dân tộc, người bản địa và các nhóm chủng tộc, quốc gia, đạo đức, tôn giáo

và ngôn ngữ;

Trang 14

- Khả năng hoạt động một cách có hiệu quả của tất cả mọi người trong một xã hội tự do;

- Đẩy mạnh các hoạt động của Liên Hợp Quốc để giữ gìn hòa bình;

Có thể thấy giáo dục quyền con người là quá trình hướng tới mục đích phát triển kĩ năng, tri thức về quyền con người, giúp người học hiểu biết và tôn trọng phẩm giá của người khác, đồng thời để họ có thể sử dụng các phương tiện, phương pháp để đảm bảo sự tôn trọng đó được thực hiện trong toàn xã hội

Tại các quốc gia khác nhau, vấn đề giáo dục quyền con người tồn tại trong

hệ thống giáo dục quốc dân theo quy mô, hình thức và cấp độ khác nhau

Hưởng ứng Kế hoạch hành động Thập kỷ giáo dục quyền con người của Liên

Hợp Quốc và Chương trình thế giới về giáo dục quyền con người, nhiều quốc

gia trên thế giới đã có những nỗ lực nhất định nhằm đưa giáo dục quyền con người vào hệ thống giáo dục chính thức, thể hiện qua các chính sách và kế hoạch hành động quốc gia về giáo dục quyền con người Đây là nền tảng pháp

lý giúp triển khai các hoạt động giáo dục quyền con người trong lĩnh vực giáo dục

Những trở ngại chính trong giáo dục quyền con người ở nhiều quốc gia hiện nay liên quan đến chính sách giáo dục của nhà nước, ngân sách dành cho giáo dục, đặc điểm của hệ thống giáo dục quốc dân Tại một số quốc gia trong

đó có Việt Nam, đó còn là sự thiếu hụt và trình độ hạn chế của giáo viên, phương pháp giảng dạy lạc hậu, thiếu các công cụ và tài liệu hỗ trợ,… Để khắc phục được những hạn chế này, về chính sách, các quốc gia cần phải cụ thể hóa những cơ chế đưa giáo dục quyền con người vào giảng dạy trong nhà trường, hỗ trợ các trường học và giáo viên trong công tác giảng dạy quyền con người thông qua các chương trình, dự án Sự hợp tác chặt chẽ, thường xuyên giữa các cơ quan chính phủ, các viện nghiên cứu quốc gia về quyền con người, các tổ chức phi chính phủ và các đơn vị trường học sẽ tạo điều kiện để phát triển hoạt động giáo dục quyền con người trong và ngoài nhà trường

Trang 15

1.2.1.2 Quan điểm của Hồ Chí Minh và của Đảng Cộng sản Việt Nam về giáo dục quyền con người

Sự phát triển quyền con người ở mỗi nước đều phụ thuộc vào điều kiện

phát triển kinh tế, chính trị, xã hội, đặc biệt là phụ thuộc vào quyền độc lập tự chủ của dân tộc Người cho rằng: “Đối với chúng ta, khi nói đến quyền con người, trước hết phải nói đến quyền của dân tộc được sống trong độc lập tự

do, quyền của nhân dân lao động chống áp bức bóc lột; kế đến là quyền khác

của công dân về kinh tế, văn hóa, xã hội” [ 11, tr.42]

Ở Việt Nam, tư tưởng về một nền lập hiến vì con người đã được bắt đầu từ Chủ tịch Hồ Chí Minh Ngay từ năm 1926, Người đã khẳng định rằng, nếu được độc lập, Việt Nam sẽ xếp đặt một Hiến pháp về phương diện chính trị và

lý tưởng dân quyền, chú trọng bảo hộ quyền lợi của dân chúng

Ngay từ năm 1919 Hồ Chí Minh bắt đầu đấu tranh đòi tự do dân chủ cơ bản cho con người Năm 1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ trì xây dựng Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Người chỉ rõ: “Trước chúng ta đã bị chế độ quân chủ cai trị rồi đến chế độ thực dân không kém phần chuyên chế, nên nước ta không có Hiến pháp, nhân dân ta không được hưởng quyền tự do dân chủ Chúng ta phải có Hiến pháp dân chủ”

Sinh thời, Hồ Chí Minh rất quan tâm đến vấn đền quyền con người và việc đảm bảo thực thi quyền con người trên thực tế Vì vậy ngay trong phiên hợp đầu tiên Người đã đề ra những nhiệm vụ cấp bách cần phải giải quyết, trong

đó có nhiệm vụ là chống giặc đói, giặt dốt và giặc ngoại xâm…

Từ các quan điểm cơ bản nói trên, trong quá trình đổi mới Đảng đã đề ra một số chủ trương, chính sách, công tác, nhiệm vụ để bảo đảm việc giáo dục quyền con người trong điều kiện mới

Trước hết là công tác tuyên truyền giáo dục trong nhân dân, tùy từng đối tượng cụ thể mà có nội dung, phương thức phù hợp để mọi người hiểu rõ quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về quyền con người, cũng như quyền và nghĩa vụ công dân, để họ nhận rõ bản chất tốt đẹp của chế độ ta

là vì con người, vạch trần những luận điệu bịp bợm và thủ đoạn xấu xa của các thế lực thù địch trên lĩnh vực này Khắc phục tình trạng bị động trong hoạt động tuyên truyền đối ngoại

Trang 16

Bên cạnh đó hệ thống pháp luật đã từng bước thể chế hóa các nội dung về quyền con người phù hợp với điều kiện của nước ta, với các tiêu chuẩn về quyền con người đã được cộng đồng quốc tế thừa nhận rộng rãi Điều quan trọng nhất là Đảng lãnh đạo toàn dân tiếp tục thúc đẩy công cuộc đổi mới kinh

tế - xã hội và phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa Nhiều quyết định, chính sách lớn của Đảng, Chính phủ về kinh tế - xã hội, xóa đói, giảm nghèo, an sinh xã hội đều nhằm mục tiêu vì con người

Đảng và Nhà nước đặc biệt chăm lo kiện toàn các cơ quan bảo vệ pháp luật trong sạch, vững mạnh, bảo vệ có hiệu quả các quyền công dân, quyền con người Nghiêm khắc kiểm điểm, uốn nắn, khắc phục những khuyết điểm

vi phạm quyền dân chủ của các cơ quan công quyền và của cán bộ, công chức Trong bản dự thảo Hiến pháp sửa đổi bổ sung năm 2011 đã bổ sung thêm một số quyền quan trọng như: Quyền được sống và nghiêm cấm cưỡng bức lao động, quyền xác định dân tộc, sử dụng ngôn ngữ mẹ đẻ, tự do lựa chọn ngôn ngữ giao tiếp của công dân

Trên cơ sở vận dụng khoa học và sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin về con người tại Hội nghị lần thứ tư của Ban chấp hành Trung ương khoá VII, Đảng

ta đã đề ra và thông qua nghị quyết về việc phát triển con người Việt Nam toàn diện với mục tiêu “con người phát triển cao về trí tuệ, cường tráng về thể chất, phong phú về tinh thần, trong sáng về đạo đức” Đó cũng chính là động lực, là mục tiêu của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá mà chúng ta đang từng bước tiến hành Bởi lẽ, người lao động nước ta ngày càng đóng vai trò quan trọng trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội và trong sự phát triển nền kinh tế đất nước theo kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, thì chất lượng người lao động là nhân tố quyết định Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII của Đảng đã khẳng định: “Nâng cao dân trí, bồi dưỡng và phát huy nguồn lực to lớn của con người Việt Nam là nhân tố quyết định thắng lợi của công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá”

Sau 25 năm đổi mới, trong bối cảnh lịch sử mới, về việc bảo đảm và bảo

vệ quyền con người, Đại hội đại biểu lần thứ XI (năm 2011) của Đảng đã khẳng định: Nhà nước Việt Nam tôn trọng và bảo vệ quyền con người, gắn quyền con người với quyền và lợi ích của dân tộc, đất nước và quyền làm chủ của nhân dân; thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội ngay trong từng bước và

Trang 17

từng chính sách; xây dựng và từng bước hoàn thiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, bảo đảm dân chủ được thực hiện trong thực tế cuộc sống ở mỗi cấp, trên tất cả các lĩnh vực; dân chủ gắn liền với kỷ luật, kỷ cương và phải được thể chế hóa bằng pháp luật, được pháp luật bảo đảm

Thực hiện Nghị quyết Đại hội XI của Đảng, để bảo đảm cho việc giáo dục quyền con người trong quá trình đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới, chúng ta cần tổ chức tốt công tác tuyên truyền, vận động, giáo dục sát hợp với từng tầng lớp nhân dân, nhằm nâng cao nhận thức cho cán bộ, đảng viên, lực lượng vũ trang và nhân dân về công tác bảo vệ, đấu tranh về nhân quyền trong tình hình mới Phải nắm vững quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước tự hào về những thành tựu to lớn về nhân quyền của Việt Nam đã đạt được trong nhiều năm qua; đồng thời phải nâng cao cảnh giác với những

âm mưu, hoạt động của các thế lực thù địch lợi dụng vấn đề dân chủ, nhân quyền để can thiệp vào công việc nội bộ của Việt Nam Dành mối quan tâm thường xuyên trong giáo dục đối với tầng lớp thanh niên, sinh viên, học sinh, đồng bào theo đạo, đồng bào dân tộc thiểu số về nhân quyền và tạo điều kiện

để đẩy mạnh việc giáo dục quyền con người ở Việt Nam

1.2.2 Vai trò của giáo dục quyền con người ở Việt Nam

Nhà nước Việt Nam luôn coi con người là mục tiêu và động lực của mọi chính sách phát triển kinh tế - xã hội và luôn nhất quán trong việc đảm bảo và thúc đẩy các quyền con người Hiến pháp năm 1992, văn bản có hiệu lực pháp lý cao nhất, đảm bảo mọi công dân có quyền bình đẳng về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, bình đẳng trước pháp luật; quyền tham gia quản lý công việc của Nhà nước và xã hội; quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo; quyền tự

do đi lại và cư trú trên đất nước Việt Nam; quyền khiếu nại và tố cáo; quyền lao động, học tập, chăm sóc sức khỏe không phân biệt giới tính, sắc tộc, tôn giáo Trên cơ sở Hiến pháp, pháp luật của Việt Nam tiếp tục cụ thể hóa các

quyền này, phù hợp với các chuẩn mực pháp lý quốc tế về nhân quyền

Thực tiễn cho thấy, quyền con người ở Việt Nam luôn gắn với độc lập, hòa bình, dân chủ và phát triển Việc đấu tranh và duy trì một môi trường hòa bình, ổn định là một thành tựu to lớn và cũng là nền tảng vững chắc cho việc bảo vệ và thực hiện việc giáo dục quyền con người ở Việt Nam, thể hiện trên một số nội dung sau:

Trang 18

- Củng cố niềm tin của nhân dân vào con đường mà Hồ Chí Minh đã lựa chọn cho dân tộc Việt Nam là độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, đáp ứng mong muốn của Hồ Chí Minh là làm cho dân có ăn, có mặc, dân được học hành, có cuộc sống tốt đẹp tự do ấm no, hạnh phúc

- Tin tưởng vào chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước và vào chế độ, mọi người phải chấp hành quyết định chính sách, pháp luật của Đảng

vả Nhà nước đã nêu ra

- Sẵn sàng đóng góp xây dựng Đảng, Nhà nước trong hệ thống pháp luật

và đấu tranh làm thất bại âm mưu của các thế lực thù địch lợi dụng các vấn đề nhân quyền để xuyên tạc, bôi nhọ, nói xấu Đảng, Nhà nước và thực hiện "diễn biến hòa bình" để chuyển hóa, xóa bỏ chế độ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam Bác bỏ nhận định thiếu khách quan dựa trên những thông tin sai lệch về tình hình thực thi quyền con người ở Việt Nam

- Nhà nước ta luôn quan tâm và thực hiện các biện pháp bảo đảm quyền của phụ nữ, xoá bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ; bảo đảm quyền học tập, vui chơi và phát triển của trẻ em; quyền của người tàn tật và nạn nhân chất độc màu da cam; quyền của người cao tuổi.v.v

1.2.3 Sự cần thiết phải giáo dục quyền con người ở Việt Nam

Với mong muốn phấn đấu cùng cộng đồng quốc tế thúc đẩy việc bảo vệ quyền con người, Việt Nam đã chính thức ứng cử vào Hội đồng nhân quyền Liên hợp quốc nhiệm kỳ 2014-2016

Việc ứng cử vào Hội đồng nhân quyền Liên Hợp Quốc không chỉ thể hiện quyết tâm và trách nhiệm của Việt Nam cùng với các nước thực hiện quyền con người, mà còn thể hiện mong muốn chia sẻ kinh nghiệm của Việt Nam trong việc bảo đảm quyền con người

Trên thực tế, những nỗ lực và thành tựu mà Việt Nam đạt được trong việc bảo đảm và phát huy quyền con người trên các lĩnh vực dân sự, chính trị, kinh

tế, văn hóa, xã hội,… đã được cộng đồng quốc tế công nhận và đánh giá cao

Ở Việt Nam, các quyền con người được quy định một cách rõ ràng, cụ thể trong Hiến pháp và pháp luật; việc đảm bảo quyền con người là chính sách nhất quán của Đảng và Nhà nước Việt Nam Hiến pháp năm 1992 chỉ rõ mọi

Trang 19

công dân có quyền bình đẳng về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, bình đẳng trước pháp luật Cam kết về bảo đảm quyền con người ở Việt Nam còn được khẳng định trong Cương lĩnh Đại hội Đảng lần thứ XI: “Tôn trọng và bảo vệ quyền con người, gắn quyền con người với quyền và lợi ích của dân tộc, của đất nước và quyền làm chủ của nhân dân."

Việt Nam đã và đang thực hiện cam kết thúc đẩy quyền con người thông qua thực hiện các chính sách lấy con người làm trọng tâm, vì người nghèo và đầu tư vào các lĩnh vực có lợi nhất cho người dân Các chính sách này đã mang lại tiến bộ đáng kể trong việc giảm tỷ lệ nghèo đói, phát triển giáo dục, chăm sóc y tế, tạo việc làm, nâng cao đời sống và phúc lợi cho nhân dân Trong hoàn cảnh khó khăn do tác động từ cuộc khủng hoảng kinh tế và tài chính toàn cầu, Việt Nam đã nỗ lực duy trì tỷ lệ tăng trưởng kinh tế hàng năm khoảng 6%, tạo cơ sở vững chắc để thực hiện các quyền cơ bản của người dân Chính phủ Việt Nam ưu tiên cao cho cải cách luật pháp, hành chính và tư pháp nhằm đảm bảo tăng cường hơn nữa quyền của người dân cả trong luật pháp và thực tiễn, bao gồm quyền giám sát việc thực hiện pháp luật, tiếp cận thông tin Vì thế, phát triển kinh tế, đảm bảo công bằng xã hội và xây dựng nhà nước pháp quyền là ba trụ cột trong chiến lược phát triển của Việt Nam Trong những năm qua, Quốc hội Việt Nam cùng với các cơ quan hữu quan

đã từng bước soạn thảo, xây dựng, chỉnh lý, hoàn thiện, ban hành các văn bản pháp luật làm cơ sở để bảo đảm quyền con người như Luật Khiếu nại, tố cáo; Luật Tố tụng dân sự sửa đổi; Luật Giáo dục đại học

Hệ thống an sinh xã hội ngày càng được hoàn thiện và góp phần quan trọng vào việc ổn định và phát triển kinh tế-xã hội, trở thành chỗ dựa vững chắc cho người nghèo và đối tượng dễ bị tổn thương trong xã hội Những thành tựu về xóa đói giảm nghèo của Việt Nam đã thực sự gây ấn tượng với nhiều nước trên thế giới Chỉ trong năm năm qua, tỷ lệ hộ nghèo giảm còn 9,5%, mức hưởng thụ các dịch vụ y tế của nhân dân không ngừng tăng, đặc biệt với trẻ

em, người nghèo và đồng bào dân tộc thiểu số; chỉ số phát triển con người cũng liên tục tăng Ngay từ năm 2000, Việt Nam đã đạt chuẩn quốc gia về xóa nạn mù chữ và phổ cập tiểu học

Trang 20

Ngân sách Nhà nước đầu tư cho giáo dục và đào tạo đã tăng đáng kể Tháng Chín vừa qua, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia về giáo dục đào tạo giai đoạn 2012 - 2015, với tổng kinh phí thực hiện là 15.200 tỷ đồng

Bên cạnh đó, Nhà nước đã thực hiện nhiều chính sách công bằng trong tiếp cận giáo dục, đặc biệt đối với trẻ dân tộc thiểu số, trẻ ở vùng khó khăn Bên cạnh đó, Việt Nam là một trong sáu quốc gia đầu tiên trên thế giới tham gia Công ước về xóa bỏ mọi hình th ức phân biệt đối xử với phụ nữ và được công nhận là quốc gia xóa bỏ khoảng cách giới nhanh nhất trong vòng 20 năm qua ở khu vực Đông Nam Á

Việt Nam ủng hộ tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực quyền con người trên cơ sở đối thoại bình đẳng, xây dựng, tôn trọng và hiểu biết lẫn nhau, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau, vì mục tiêu chung là thúc đẩy và bảo vệ ngày càng tốt hơn các quyền con người

Từ những thành tựu đạt được trong những nỗ lực nhằm đảm bảo quyền con người ở trong nước, cùng với mong muốn chung tay cùng cộng đồng quốc tế thúc đẩy quyền con người, hoàn toàn có cơ sở để tin rằng Việt Nam có đủ khả năng đóng góp tốt hơn vào công việc của Hội đồng nhân quyền Liên hợp quốc, vì một thế giới hòa bình, thịnh vượng và công bằng

Mặc dù quyền con người không phải là một phạm trù dễ hiểu, nhưng việc giáo dục quyền con người với mức độ nhất định và bằng các phương pháp phù hợp trong các nhà trường phổ thông là cần thiết và có thể thực hiện được Thực tế trên thế giới đã chứng minh tính hữu ích và hiệu quả của việc hình thành nhận thức và thái độ tôn trọng quyền con người của các cá nhân ngay từ khi còn trẻ thông qua việc triển khai giáo dục quyền con người cho học sinh phổ thông

Xuất phát từ thực tế kể trên, nhiều quốc gia trên thế giới đã có chương trình giáo dục về quyền con người dành cho cho trẻ em từ lứa tuổi rất nhỏ Về vấn

đề này, như đã đề cập, xét ở góc độ nhất định thì việc giáo dục quyền con người cũng đã được thực hiện từ lâu trong các nhà trường phổ thông ở Việt Nam Trong đó đa phần là được lồng ghép vào các môn học khác như giáo dục công dân Giáo dục quyền con người chưa được coi là một bộ môn riêng

Trang 21

Tuy nhiên, kể từ khi đổi mới đến nay, hoạt động giáo dục quyền con người trong các nhà trường phổ thông ở Việt Nam cũng đã được tăng cường thêm một bước mới, với việc lồng ghép nhiều nguyên tắc và tiêu chuẩn cụ thể của chương trình giáo dục của các nhà trường, đặc biệt là trong môn học Giáo dục công dân (thực hiện ở các cấp phổ thông từ I, II đến III) Cụ thể như sau:

- Đối với học sinh tiểu học, môn học Đạo đức đã bao gồm các bài học nhằm hướng dẫn các em tôn trọng người khác như: tôn trọng khách nước ngoài, tôn trọng thư từ, tài sản của người khác (Lớp 3); tôn trọng phụ nữ (Lớp 5)…Trong các bài học này, tuy các khái niệm cụ thể về quyền con người chưa được sử dụng (chẳng hạn khi nói về tôn trọng phụ nữ thì mới nêu các lý do về đạo đức, xã hội chứ chưa đề cập đền "quyền của phụ nữ") và các kiến thức, thông tin chuyển tải mới ở mức độ đơn giản, nhưng rõ ràng thông qua các bài học kể trên, học sinh có thể hiểu được một số nguyên tắc cơ bản của quyền con người và nghĩa vụ tôn trọng các quyền con người của các nhóm đối tượng

có liên quan

- Đối với học sinh trung học cơ sở, số lượng bài học về quyền con người trong chương trình học đã nhiều hơn, các bài học chứa đựng những kiến thức rộng và sâu hơn về quyền con người Mặc dù vậy, tương tự như ở cấp tiểu học, các bài học về quyền con người ở cấp trung học cơ sở vẫn được thiết kế thông qua những bối cảnh sinh hoạt hàng ngày và phù hợp với nhận thức xã hội của học sinh theo từng độ tuổi, để giúp các em có thể hiểu được các khái niệm và phạm trù đôi khi khá phức tạp trên lĩnh vực này Cụ thể, các bài học về quyền con người trong môn học Giáo dục công dân của học sinh phổ thông cấp II được thiết kế như sau:

- Trong môn học Giáo dục công dân Lớp 6 (tổng số 21 bài) có các bài: Công ước của Liên hợp quốc về quyền trẻ em (bài 12); Công dân nước CHXHCN Việt Nam (bài 13); Quyền và nghĩa vụ học tập (bài 15); Quyền được pháp luật bảo vệ về tính mạng, thân thể, sức khoẻ, danh dự và nhân phẩm (bài 16); Quyền bất khả xâm phạm về chỗ ở (bài 17); Quyền được bảo đảm an toàn và bí mật thư tín, điện thoại, điện tín (bài 18)

- Trong môn học Giáo dục công dân Lớp 7 (tổng số 18 bài) có các bài: Quyền được chăm sóc và giáo dục của trẻ em Việt Nam (bài 13); Quyền tự do tín ngưỡng và tôn giáo (bài 16); Nhà nước CHXHCN Việt Nam (bài 17)