Tìm hiểu phong trào xây dựng gia đình văn hóa ở xã an nông, huyện tịnh biên, tỉnh an giang từ năm 2006 đến năm 2010

Chúng ta tiến hành xây dựng gia đình văn hóa, là xây dựng gia đình Việt Nam hiện đại trong thời kỳ hội nhập, song vẫn gìn giữ những yếu tố tích cực của gia đình truyền thống, phù hợp và

KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

-› -

NGUYỄN THỊ ÚT DH8CT

TÌM HIỂU PHONG TRÀO XÂY DỰNG GIA ĐÌNH VĂN HÓA

Ở XÃ AN NÔNG, HUYỆN TỊNH BIÊN, TỈNH AN GIANG TỪ NĂM 2006 ĐẾN NĂM 2010

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Khóa học: 2007-2011

An Giang, 2011

KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

-› -

NGUYỄN THỊ ÚT DH8CT

TÌM HIỂU PHONG TRÀO XÂY DỰNG GIA ĐÌNH VĂN HÓA

Ở XÃ AN NÔNG, HUYỆN TỊNH BIÊN, TỈNH AN GIANG TỪ NĂM 2006 ĐẾN NĂM 2010

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Khóa học: 2007-2011 Ngành học: Sư phạm Giáo dục chính trị Giảng viên hướng dẫn: Th.S Nguyễn Thị Vân

An Giang, 2011

LỜI CẢM ƠN

Em xin chân thành cảm ơn:

- Ban Giám Hiệu Trường Đại học An Giang, quý thầy cô trong Khoa Lý luận chính trị đã truyền thụ kiến thức và tạo mọi điều kiện thuận lợi để em hoàn thành khóa luận tốt nghiệp Đại học Sư phạm

- Cô Nguyễn Thị Vân đã tận tình hướng dẫn, động viên và giúp

đỡ em rất nhiều trong suốt quá trình thực hiện khóa luận

- Đảng ủy xã An Nông, Ủy ban nhân dân xã An Nông, Phòng Văn hóa-Thông tin xã An Nông đã cung cấp những số liệu và thông tin cần thiết giúp em hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này

Một lần nữa em xin chân thành cảm ơn!

Sinh viên Nguyễn Thị Út

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

4 Phương pháp nghiên cứu 4

5 Đóng góp của khóa luận 4

6 Kết cấu của khóa luận 4

PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG 1: QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN VÀ QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM VỀ GIA ĐÌNH VÀ XÂY DỰNG GIA ĐÌNH VĂN HÓA 6

1.1 Quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về gia đình và việc xây dựng gia đình 6

1.1.1 Các quan điểm khác nhau về gia đình 6

1.1.2 Quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về gia đình và xây dựng gia đình… 8

1.2 Quan điểm của Hồ Chí Minh và của Đảng Cộng sản Việt Nam về gia đình và xây dựng gia đình văn hóa ở Việt Nam 14

1.2.1 Quan điểm của Hồ Chí Minh và của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng gia đình văn hóa ở nước ta hiện nay 14

1.2.1.1 Quan điểm của Hồ Chí Minh về xây dựng gia đình văn hóa 14

1.2.1.2 Quan điểm, chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam và chính sách của Nhà nước về xây dựng gia đình văn hóa ở nước ta hiện nay 17

1.2.2 Vai trò của gia đình và việc xây dựng gia đình văn hóa trong xã hội hiện nay 21

1.2.3 Thực trạng của việc xây dựng gia đình văn hóa ở Việt Nam hiện nay24 CHƯƠNG 2: TÌM HIỂU PHONG TRÀO XÂY DỰNG GIA ĐÌNH VĂN HÓA Ở XÃ AN NÔNG, HUYỆN TỊNH BIÊN, TỈNH AN GIANG TỪ NĂM 2006 ĐẾN NĂM 2010 31

2.1 Sơ lược về vị trí địa lý, tình hình kinh tế-xã hội ở xã An Nông, huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang 31

2.1.2 Tình hình kinh tế-xã hội của xã An Nông, huyện Tịnh Biên, tỉnh

An Giang từ năm 2006 đến năm 2010 32 2.2 Thực trạng của phong trào xây dựng gia đình văn hóa ở xã An Nông, huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang từ năm 2006 đến năm 2010 35

2.2.1 Thực trạng của phong trào xây dựng gia đình văn hóa ở xã An

Nông, huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang từ năm 2006 đến năm 2010 35

2.2.1.1 Những nội dung xây dựng gia đình văn hóa của xã An Nông,

huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang 35

2.2.1.2 Tổ chức thực hiện 38 2.2.1.3 Đăng ký, bình xét, công nhận và khen thưởng các danh hiệu:

“Gia đình văn hóa”, “Khóm-Ấp văn hóa” 40 2.2.2 Những thành tựu và hạn chế của phong trào xây dựng gia đình văn hóa ở xã an Nông, huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang từ năm 2006 đến năm 2010… 43

2.2.2.1 Thành tựu và nguyên nhân của thành tựu trong phong trào xây dựng gia đình văn hóa ở xã An Nông, huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang từ năm

2006 đến năm 2010 43 2.2.2.2 Hạn chế và nguyên nhân của hạn chế trong phong trào xây dựng gia đình văn hóa ở xã An Nông, huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang từ năm

2006 đến năm 2010.…… .48

2.3 Một số giải pháp nhằm góp phần nâng cao hiệu quả phong trào xây dựng gia đình văn hóa ở xã An Nông, huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang trong những năm tiếp theo 51

2.3.1 Phương hướng nhiệm vụ chung trong xây dựng gia đình văn hóa.51

2.3.2 Một số giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả phong trào xây dựng gia đình văn hóa ở xã An Nông, huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang trong những

năm tiếp theo 53

2.3.2.1 Tập trung huấn luyện cán bộ xã về kiến thức, kỹ năng cần thiết

để hỗ trợ gia đình làm kinh tế 53

2.3.2.2 Tiếp tục vận động các nguồn vốn trong xã, huyện, tỉnh để tăng

nguồn vốn vay cho hộ nghèo 54

đồng… 55

2.3.2.4 Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước trong việc đề ra những chủ trương chính sách về công tác gia đình nhằm đưa hoạt

động của phong trào ngày càng hiệu quả hơn 56

2.3.2.5 Xây dựng, củng cố và nâng cao chất lượng hệ thống dịch vụ gia đình và cộng đồng; tạo điều kiện cho mọi gia đình tiếp cận được kiến thức

pháp luật, văn hóa, y tế, giáo dục, khoa học kỹ thuật và phúc lợi xã hội 57 PHẦN KẾT LUẬN 59 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 61

Xây dựng gia đình no ấm, bình đẳng, hòa thuận, hạnh phúc và tiến bộ

là cơ sở, là nguồn lực để phát triển xã hội; xây dựng gia đình văn hóa vừa là mục tiêu, vừa có tính chiến lược, vừa có tính cấp bách trong sự nghiệp xây dựng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, phù hợp với truyền thống đạo lý của dân tộc và phù hợp với quy luật phát triển của xã hội Vì vậy Đảng và Nhà nước ta đặc biệt chú trọng đến công tác xây dựng gia đình văn hóa

Cốt lõi của việc xây dựng gia đình văn hóa là xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh và xây dựng con người mới, thúc đẩy phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội ngày càng ổn định và phát triển Mặt khác, xây dựng gia đình văn hóa chính là sự bồi đắp cho những giá trị tốt đẹp đã và đang tồn tại, phát triển, hạn chế, đẩy lùi cái xấu, cái tiêu cực, làm cho phong trào xây dựng gia đình văn hóa ngày càng đi vào chiều sâu, khơi gợi được tinh thần, ý thức tự giác tham gia của người dân, trong đó chú ý các gương gia đình vượt khó vươn lên, làm kinh tế giỏi, gia đình hiếu học, gia đình ấm no, bình đẳng, hạnh phúc Tuy nhiên, hiện nay, do cơ chế mở cửa hội nhập cũng khiến nhiều mặt trái phát sinh ảnh hưởng không ít đến tư tưởng, đạo đức trong nhân dân, vấn đề bạo lực gia đình đã và đang trở thành nỗi lo của xã hội

Trong Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng Cộng sản Việt Nam (tháng 4 năm 2006) đã nhấn mạnh: “Phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp của gia đình Việt Nam, thích ứng với những đòi hỏi của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa Xây dựng gia đình no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc, thật sự là tổ ấm của mỗi người, là tế bào lành mạnh của xã hội, là môi trường quan trọng hình thành, nuôi dưỡng và giáo dục nhân cách con người, bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống tốt đẹp, tạo nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”

Nội dung phong trào xây dựng gia đình văn hóa hỗ trợ tích cực và hiệu quả cho việc giữ gìn và phát huy bản sắc dân tộc, xây dựng nếp sống văn hóa,

là điều kiện tốt đẹp nhất để tạo ra những mảnh đất màu mỡ vun trồng tài năng cho đất nước trên cơ sở đoàn kết xây dựng đạo đức, lối sống, đời sống văn hóa lành mạnh, chống lại cuộc xâm lăng văn hóa độc hại, đẩy lùi các tệ nạn xã hội đang có chiều hướng gia tăng ở nước ta hiện nay Chúng ta tiến hành xây dựng gia đình văn hóa, là xây dựng gia đình Việt Nam hiện đại trong thời kỳ hội nhập, song vẫn gìn giữ những yếu tố tích cực của gia đình truyền thống, phù hợp và đáp ứng yêu cầu của phát triển trong thời kỳ mới để gia đình thực sự là

tế bào lành mạnh của xã hội, là tổ ấm của mỗi người, mang lại hạnh phúc và bình yên cho mỗi cá nhân

Trong những năm qua, phát huy nét đẹp truyền thống của gia đình Việt Nam, phong trào xây dựng gia đình văn hóa được triển khai trên phạm vi toàn quốc đã đóng góp tích cực vào phong trào xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở, tạo nền tảng tốt đẹp cho sự phát triển bền vững của gia đình Việt Nam Trên

cơ sở các tiêu chí gia đình văn hóa theo Quy chế của Bộ Văn hóa-Thông tin, các địa phương đã chỉ đạo và tiến hành tốt việc tuyên truyền phổ biến tiêu chuẩn công nhận gia đình văn hóa, có điều chỉnh nội dung tiêu chí phù hợp với điều kiện từng vùng, miền Ngành Văn hóa-Thông tin và Mặt trận Tổ quốc các cấp đã chỉ đạo bình xét công nhận gia đình văn hóa công khai, dân chủ bảo đảm nội dung, tiêu chí đã được quy định nên chất lượng phong trào xây dựng gia đình văn hóa ngày càng nâng lên cả về số lượng và chất lượng

Trong báo cáo Chính trị tại Đại hội Đại biểu Đảng bộ tỉnh An Giang lần thứ VIII, nhiệm kì 2005-2010 đã nhấn mạnh một trong những giải pháp chủ yếu để phát triển văn hóa trở thành nền tảng tinh thần xã hội, đó là: “Xây dựng môi trường xã hội lành mạnh, nếp sống văn minh, gia đình văn hóa và có lối sống hòa thuận với cộng đồng”, và để làm được điều đó cần phải: “Đa dạng hóa các hình thức vận động để lôi cuốn mọi người tham gia và nâng chất lượng phong trào “toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” một cách thiết thực chống hình thức Trong đó chú ý văn hóa gia đình là hạt nhân, nền tảng làm chuyển đổi đời sống văn hóa của cộng đồng”

Dưới sự lãnh đạo của các cấp ủy Đảng, sự phối hợp giữa các cấp, các ngành, phong trào xây dựng gia đình văn hóa ở xã An Nông, huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang đã được triển khai, phát động sâu rộng, đáp ứng được yêu cầu, nguyện vọng của nhân dân và được đông đảo các tầng lớp nhân dân đồng tình hưởng ứng thực hiện Hơn thế nữa, phong trào này cũng đã thu được nhiều kết quả có ý nghĩa chính trị, xã hội sâu sắc giúp cho người dân có ý thức tự quản, gắn kết cộng đồng, tình làng nghĩa xóm ngày càng tốt đẹp, giúp nhau xóa đói giảm nghèo

Tuy nhiên phong trào xây dựng gia đình văn hóa ở xã An Nông, huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang vẫn còn một số tồn tại trong quá trình triển khai thực hiện như phong trào từng lúc, tưng nơi chưa nhận được sự quan tâm đồng

bộ của các cấp, các ngành Một số đơn vị tổ chức của địa phương chưa thực sự gắn bó và quan tâm đến phong trào Chương trình phối hợp giữa các ban, ngành, đoàn thể trong việc triển khai thực hiện phong trào thiếu đồng bộ, chưa kịp thời dẫn đến hiệu quả chưa cao và bền vững Công tác tuyên truyền, vận động đã có đổi mới, nhưng chưa thường xuyên, sâu rộng đến các tầng lớp nhân dân, cơ sở vật chất còn khó khăn, thiếu thốn nên không đạt được tiêu chuẩn mà Quy chế đề ra Đặc biệt là việc đánh giá, bình xét danh hiệu gia đình, khóm, ấp văn hóa còn mang nặng tính hình thức nên không tạo được động lực thúc đẩy phong trào, nguồn kinh phí và chế độ khen thưởng cho các đơn vị cơ sở đạt tiêu chuẩn văn hóa còn hạn chế, nhiều cơ sở không có nguồn kinh phí hoạt động nên chưa khuyến khích, động viên phong trào

Xuất phát từ lý luận và thực tiễn, tôi đã mạnh dạn chọn và thực hiện khóa luận tốt nghiệp Sư phạm chuyên ngành Giáo dục chính trị với đề tài:

“Tìm hiểu phong trào xây dựng gia đình văn hóa ở xã An Nông, huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang từ năm 2006 đến năm 2010”

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích

- Tìm hiểu thực trạng phong trào xây dựng gia đình văn hóa ở xã An

Nông, huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang từ năm 2006 đến năm 2010

- Đề xuất một số giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả phong trào xây dựng gia đình văn hóa ở xã An Nông, huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang trong

những năm tiếp theo

2.2 Nhiệm vụ

- Làm rõ cơ sở lí luận về gia đình và xây dựng gia đình văn hóa

- Tìm hiểu thực trạng của phong trào xây dựng Gia đình văn hóa ở xã

An Nông, huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang từ năm 2006 đến năm 2010 để làm

rõ những đóng góp tích cực của phong trào đối với đời sống của các hộ gia

đình trong xã

- Phương hướng nhiệm vụ chung trong xây dựng gia đình văn hóa và đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm góp phần nâng cao hiệu quả phong trào xây dựng gia đình văn hóa ở xã An Nông, huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang

trong những năm tiếp theo

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng

Tìm hiểu phong trào xây dựng gia đình văn hóa ở xã An Nông, huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang từ năm 2006 đến năm 2010

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Tìm hiểu thực trạng của phong trào xây dựng gia đình văn hóa ở xã An

Nông, huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang từ năm 2006 đến năm 2010

4 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình tìm hiểu tôi sử dụng một số phương pháp sau đây: phương pháp luận của chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ nghĩa xã hội khoa học, kết hợp với phương pháp phân tích, tổng hợp, phương

pháp logic, lịch sử, khảo sát thực tiễn, thống kê, so sánh

5 Đóng góp của khóa luận

- Kết quả nghiên cứu của khóa luận sẽ là nguồn tư liệu cho Mặt trận Tổ quốc huyện Tịnh Biên và Mặt trận Tổ quốc xã An Nông tham khảo trong việc

triển khai thực hiện phong trào xây dựng gia đình văn hóa ở địa phương

- Góp phần cung cấp những căn cứ cho Đảng bộ, chính quyền xã An Nông tham khảo trong lãnh đạo, chỉ đạo phong trào xây dựng gia đình văn hóa

ở xã An Nông, huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang trong những năm tiếp theo

6 Kết cấu của khóa luận

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ

lục, khóa luận gồm 2 chương, 5 tiết

Chương 1: Quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về gia đình và xây dựng gia đình văn hóa

1.1 Quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về gia đình và việc xây dựng gia đình

1.1.1 Các quan điểm khác nhau về gia đình

1.1.2 Quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về gia đình và xây

dựng gia đình

1.2 Quan điểm của Hồ Chí Minh và của Đảng Cộng sản Việt Nam về gia đình và xây dựng gia đình văn hóa ở Việt Nam

1.2.1 Quan điểm của Hồ Chí Minh và của Đảng Cộng sản Việt

Nam về xây dựng gia đình văn hóa ở nước ta hiện nay

1.2.2 Vai trò của gia đình và việc xây dựng gia đình văn hóa

trong xã hội hiện nay

1.2.3 Thực trạng của việc xây dựng gia đình văn hóa ở Việt Nam

hiện nay

Chương 2: Tìm hiểu phong trào xây dựng gia đình văn hóa ở xã An Nông, huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang từ năm 2006 đến năm 2010

2.1 Sơ lược về vị trí địa lí và tình hình kinh tế-xã hội ở xã An Nông, huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang

2.1.1 Vài nét về vị trí địa lí và đặc điểm tự nhiên của xã An Nông, huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang

2.1.2 Tình hình kinh tế-xã hội của xã An Nông, huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang từ năm 2006 đến năm 2010

2.2 Thực trạng của phong trào xây dựng gia đình văn hóa ở xã

An Nông, huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang từ năm 2006 đến năm 2010

2.2.1 Thực trạng của phong trào xây dựng gia đình văn hóa ở xã

An Nông, huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang từ năm 2006 đến năm 2010

2.2.2 Những thành tựu và hạn chế của phong trào xây dựng gia đình văn hóa ở xã An Nông, huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang từ năm 2006 đến năm 2010

2.3 Một số giải pháp nhằm góp phần nâng cao hiệu quả phong trào xây dựng gia đình văn hóa ở xã An Nông, huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang trong những năm tiếp theo

2.3.1 Phương hướng, nhiệm vụ chung trong xây dựng gia đình văn hóa

2.3.2 Một số giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả phong trào xây dựng gia đình văn hóa ở xã An Nông, huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang trong những năm tiếp theo

PHẦN NỘI DUNG

CHƯƠNG 1 QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN VÀ QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM VỀ GIA ĐÌNH VÀ XÂY DỰNG GIA ĐÌNH VĂN HÓA

1.1 Quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về gia đình và việc xây dựng gia đình

1.1.1 Các quan điểm khác nhau về gia đình

Mỗi ngành khoa học khác nhau lại có những quan điểm khác nhau về gia đình:

Dưới góc độ Xã hội học nhà nghiên cứu người Nga A.Phanaxeva cho rằng: “Gia đình là một nhóm nhỏ xã hội liên kết với nhau bởi một ngân sách chung, bằng một chỗ ở và bằng mối quan hệ huyết thống”; “Gia đình là một nhóm nhỏ xã hội mà các thành viên bố mẹ, con cái của một vài thế hệ Các thành viên này có mối liên hệ ràng buộc về mặt vật chất và tinh thần theo những nguyên tắc, mục đích sống như nhau về các vấn đề chủ yếu trong sinh hoạt như: văn hóa, kinh tế, tình cảm, lao động, vui chơi, học tập, sinh con và dạy con”

Với tư cách là một tổ chức quốc tế phụ trách vấn đề chung của thế giới, gia đình được tổ chức UNESCO của Liên Hiệp Quốc coi là một giá trị vô cùng quý báu của nhân loại Theo UNESCO: “Gia đình là một nhóm xã hội gồm hai hay nhiều người gắn bó với nhau bởi quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống hoặc quan hệ nhận con nuôi nhằm thỏa mãn nhu cầu xã hội và tái sản xuất theo cả nghĩa thể xác và tinh thần Gia đình là nơi đầu tiên đặt nền móng cho sự phát triển nhân cách của trẻ em và có ảnh hưởng lâu dài suốt cuộc đời cá nhân”

Khi bàn về gia đình Liên Hiệp Quốc nhấn mạnh: gia đình là một thể chế có tính chất toàn cầu nhưng có những hình thức vai trò khác nhau thay đổi từ nền văn minh này sang nền văn minh khác, dân tộc này so với dân tộc kia Do đó không thể đưa ra một định nghĩa chung về gia đình có thể áp dụng cho toàn cầu Và: “Gia đình là một đơn vị được quy định thông qua mối liên

hệ của các cá nhân nói lên sự tái sản xuất thế hệ, đặc biệt ở mức độ mà những mối quan hệ này được quy phạm và thủ tục pháp lý phê chuẩn” [25, tr.86]

Các nhà kinh tế chính trị học cho rằng: “Gia đình là một cộng đồng người đặc biệt được hình thành và phát triển và củng cố bởi hai mối quan

hệ cơ bản là quan hệ hôn nhân và quan hệ huyết thống Các thành viên trong gia đình có chung một giá trị vật chất và giá trị tinh thần, có quyền lợi, nghĩa

vụ và trách nhiệm về tài sản cũng như người thân là mục tiêu cao nhất là sự phát triển kinh tế, nuôi dưỡng các thành viên và xây dựng gia đình bền chặt” [23, tr.135]

Theo điều 8, Luật hôn nhân gia đình Việt Nam năm 2000: “Gia đình là tập hợp những người gắn bó với nhau do hôn nhân, quan hệ huyết thống hoặc do quan hệ nuôi dưỡng, làm phát sinh các nghĩa vụ và quyền lợi giữa họ với nhau theo quy định của Luật này” [19, tr.290]

Dưới góc độ môn Chủ nghĩa xã hội khoa học nghiên cứu gia đình trong tổng thể học thuyết về sự phát sinh, hình thành và phát triển của xã hội

xã hội chủ nghĩa Việc nghiên cứu này chủ yếu nhằm làm rõ vị trí, vai trò của gia đình và định hướng cơ bản để xây dựng gia đình mới vì sự nghiệp giải phóng con người và xã hội: “Gia đình là một trong những hình thức tổ chức căn bản trong đời sống cộng đồng của con người, một thiết chế văn hóa-xã hội đặc thù, được hình thành, tồn tại và phát triển trên cơ sở quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống, quan hệ nuôi dưỡng và giáo dục giữa các thành viên” [12, tr.246]

Các nhà nghiên cứu thuộc trung tâm khoa học xã hội và nhân văn quốc gia ở Việt Nam cũng đã có nhiều cách định nghĩa về gia đình:

Theo Phó giáo sư Ngô Công Hoàn: “Gia đình là một nhóm nhỏ

xã hội có mối quan hệ gắn bó về hôn nhân hoặc huyết thống, tâm sinh lý, có chung các giá trị vật chất, tinh thần ổn định trong các thời điểm nhất định”;

“Gia đình là một đơn vị, một nhóm nhỏ nhất của xã hội với số lượng thành viên ít nhất là hai người vợ và chồng, sau đó sinh sôi, nảy nở thêm con cái trong đó mối quan hệ vợ chồng là giường cột”

Giáo sư Trần Trọng Thủy quan niệm: “Gia đình là một nhóm nhỏ xã hội, liên kết với nhau bởi những mối quan hệ hôn nhân, huyết thống hay nhận con nuôi, tạo thành một hệ thống riêng biệt, tác động qua lại và giao tiếp lẫn nhau qua vai trò xã hội của từng người: là chồng, là vợ, là cha, là mẹ,

là con trai, là con gái, anh em tạo thành một nền văn hóa chung” Như vậy, theo Giáo sư Trần Trọng Thủy, gia đình còn là một cộng đồng văn hóa thu nhỏ trong nền văn hóa của dân tộc-đó là cái làm nên gia phong, gia lễ của gia đình

Các quan điểm nêu trên đều tìm cách đưa ra một cách hiểu chung nhất về gia đình, dù có khác nhau về hình thức ngôn từ, nhưng giữa chúng vẫn

có những điểm chung, đó là:

- Gia đình là một thiết chế xã hội đặc thù của loài người, một đơn vị xã hội cơ bản, là một tế bào của xã hội Nói cách khác, gia đình chính

là một xã hội vi mô trong cái xã hội vĩ mô-cộng đồng, dân tộc Gia đình chính

là cái gốc để tạo nên xã hội; cái nôi để hình thành và hoàn thiện con người

- Gia đình nó vốn được liên kết trong mối quan hệ huyết thống giữa các thế hệ, các thành viên; với những nét tương đồng về tình cảm

- Gia đình là tế bào của cơ thể xã hội Gia đình hạnh phúc sẽ

là nền tảng cho sự ổn định của cộng đồng, cho sự phát triển của xã hội

1.1.2 Quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về gia đình và xây dựng gia đình

Theo C.Mác và Ăngghen: “Hằng ngày tái tạo ra đời sống của bản thân mình, con người bắt đầu tạo ra những người khác, sinh sôi nảy nở đó

là quan hệ giữa chồng và vợ, cha mẹ và con cái, đó là gia đình”

Gia đình là tế bào của xã hội, thể hiện mối quan hệ mật thiết giữa gia đình và xã hội Quan hệ đó giống như sự tương tác hữu cơ của quá trình trao đổi chất duy trì sự sống giữa tế bào và một cơ thể sinh vật Trong đó, có thể ví xã hội là một cơ thể hoàn chỉnh và không ngừng biến đổi được sắp xếp,

tổ chức theo nhiều mối quan hệ mà gia đình là tế bào, một thiết chế cơ sở đầu tiên

Trong mối quan hệ mật thiết gữa gia đình và xã hội thì trình độ phát triển về mọi mặt của xã hội quyết định hình thức, tính chất, kết cấu và quy mô của gia đình C.Mác lưu ý rằng: “Sự phát triển về mặt chính trị, pháp luật, triết học, tôn giáo, gia đình, văn học, nghệ thuật đều dựa trên cơ sở phát triển kinh tế” [5, tr.271]

Như chúng ta đã biết tôn giáo, gia đình, nhà nước, pháp quyền, đạo đức, khoa học còn tồn tại với tư cách là một hình thái ý thức xã hội nó phản ánh tồn tại xã hội đồng thời cũng chịu sự tác động trực tiếp từ tồn tại xã hội Tôn giáo, gia đình, nhà nước, pháp quyền, đạo đức, khoa học, nghệ thuật được Mác khẳng định là hình thức đặc thù của sản xuất và phục tùng quy luật chung của sản xuất Quy luật đó là: “Quy luật về sự phù hợp của quan hệ sản xuất với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất”

Thực tế lịch sử cho thấy, gia đình lần lượt biến đổi tương ứng với những giai đoạn phát triển xã hội khác nhau Như Moocgan từng nói: “Gia đình là một yếu tố năng động, nó không bao giờ đứng yên một chỗ mà chuyển

từ một hình thức thấp lên hình thức cao, khi xã hội phát triển từ giai đoạn thấp lên giai đoạn cao” [20, tr.36]

Gia đình là một thiết chế xã hội đặc thù, nhỏ nhất và cơ bản nhất Một xã hội muốn tồn tại và phát triển thì cần phải giải quyết nhiều vấn

đề trong đó có vấn đề cơ bản như: sản xuất lương thực, thực phẩm, nhà ở, các

đồ dùng cần thiết khác, bổ sung các thành viên mới bằng cách sinh đẻ các thế

hệ sau, chăm sóc và lưu truyền lại cho các thế hệ trẻ ngôn ngữ, kinh nghiệm,

xã hội, các giá trị mà xã hội coi trọng, chuẩn bị cho các thành viên trẻ tuổi có thể đảm nhận vai trò của người lớn trong sản xuất và trong đời sống gia đình Nói cách khác, do nhu cầu sống còn, xã hội cần có nhóm người với sứ mệnh chuyên trách thực hiện những nhiệm vụ đặc biệt quan trọng đối với đời sống cộng đồng mang ý nghĩa xã hội Những nhóm người hoặc tổ chức, cơ quan đó gọi là thể chế, thực hiện nhiệm vụ, công việc quan trọng nhằm đáp ứng các nhu cầu của xã hội ấy chính là chức năng của xã hội của thể chế Ph.Ăngghen

đã chỉ rõ: “Theo quan điểm duy vật, nhân tố quyết định trong lịch sử, quy cho đến cùng là sản xuất và tái sản xuất ra đời sống trực tiếp Một mặt là sản xuất

ra tư liệu sinh hoạt, ra thức ăn, ra quần áo, nhà ở và công cụ cần thiết để sản xuất ra những thứ đó Mặt khác là sự sản xuất ra bản thân con người, là sự truyền nòi giống Những thiết chế xã hội trong đó những con người của một thời đại lịch sử nhất định và của một nước nhất định đang sống là do hai loại sản xuất đó quyết định: một là do trình độ phát triển của lao động, mặt khác là trình độ phát triển của gia đình” [4, tr.26]

Trong tác phẩm: “Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và của nhà nước”, Ăngghen đã có một nhận định sâu sắc về chế độ công xã nguyên thủy, chế độ nô lệ, và trên một mức độ nhất định về chế độ phong kiến Nhờ vậy mà việc lí giải một cách thực sự khoa học, duy vật toàn bộ tiến trình lịch sử toàn thế giới, đã có được một sự phát triển cụ thể hơn nữa Trong tác phẩm này, lần đầu tiên việc giải thích một cách khoa học, duy vật lịch sử

xã hội loài người ở các giai đoạn sớm nhất, đã được trình bày một cách có hệ thống; nó đã chỉ rõ lịch sử phát triển của gia đình trong các hình thái kinh tế-

xã hội khác nhau, quá trình tan rã của chế độ công xã nguyên thủy và quá trình hình thành xã hội có giai cấp dựa trên chế độ tư hữu, đã khám phá ra nguồn gốc và bản chất của nhà nước, đã chứng minh tính tất yếu lịch sử của sự diệt vong của nhà nước trong xã hội cộng sản không giai cấp

Một trong những vấn đề vô cùng quan trọng mà Ăngghen dành cho tác phẩm của mình để bàn đến là lịch sử của gia đình, vị trí và vai trò của gia đình trong đời sống xã hội

Ăngghen nhấn mạnh rằng trong những giai đoạn đầu tiên của sự phát triển xã hội, những quan hệ gia đình, những mối dây thân tộc có ảnh

hưởng lớn đến chế độ xã hội, nhưng các lực lượng sản xuất càng phát triển thì tình hình có thay đổi đi Sự phát triển của sản xuất, sự phát triển của năng suất lao động và việc sở hữu tư nhân xuất hiện đã phá vỡ xã hội cũ dựa trên những quan hệ thị tộc, thay thế nó là một xã hội mới, “trong đó chế độ gia đình hoàn toàn phục tùng những quan hệ sở hữu, và trong xã hội ấy từ nay tự do triển khai những mâu thuẫn giai cấp và đấu tranh giai cấp tạo thành nội dung của toàn bộ lịch sử thành văn cho đến tận ngày nay” [21, tr.215]

Là một nhà duy vật biện chứng triệt để, từng bước một Ăngghen xét xem những hình thái gia đình đã phát triển và thay đổi như thế nào, tùy theo những biến đổi trong phương thức sản xuất ra của cải vật chất

Trong thời kỳ đầu tiên của lịch sử nhân loại đã từng tồn tại các hình thức khác nhau của chế độ quần hôn, sau đó đã xuất hiện hôn nhân đối ngẫu, kết hợp những đôi riêng lẻ trong một thời kỳ ít nhiều kéo dài Cuối cùng, chế độ một vợ một chồng xuất hiện

Không hài lòng với những tài liệu của Moocgan, Ăngghen đã lấy

cả những công trình nghiên cứu của các nhà bác học khác, sử dụng rộng rãi những tác phẩm văn học nghệ thuật cổ đại, đặc biệt là những trường ca của Hôme, những tác phẩm của sáng tác dân gian Ăngghen đã sử dụng những tác phẩm của M.M.Côvalepxki, và đã nhận xét rằng khoa học chịu ơn nhà bác học Nga này rất nhiều vì ông đã chứng minh công xã gia đình gia trưởng ở các dân tộc Xlavơ và các dân tộc phương Đông đã tạo thành một bước quá độ từ gia đình do chế độ quần hôn đẻ ra và dựa trên chế độ mẫu quyền, tới gia đình cá thể hiện đại

Nền kinh tế gia đình cộng sản nguyên thủy, trong đó người phụ nữ giữ vai trò chủ yếu, là cơ sở kinh tế của các gia đình đầu tiên Những người phụ

nữ thống trị trong nền kinh tế đó thường thuộc về một thị tộc, trong khi đó thì đàn ông thuộc về những thị tộc khác nhau Thân tộc chỉ được xác lập theo hệ

mẹ Cùng với đà phát triển của các lực lượng sản xuất, ảnh hưởng của phụ nữ trong đời sống kinh tế và quan hệ xã hội bị giảm sút Với sự xuất hiện của chế

độ tư hữu, mẫu quyền bị sụp đổ và bước chuyển sang chế độ thừa kế theo hệ cha được thực hiện Thông qua hình thức trung gian của gia đình gia trưởng,

sự phát triển dẫn tới gia đình một vợ một chồng (chế độ hôn nhân cá thể), duy trì cho đến tận ngày nay Tuy nhiên, hôn nhân cá thể ra đời tuyệt nhiên không phải với tính cách là sự liên kết tự nguyện giữa người đàn ông và người đàn bà thỏa thuận với nhau và yêu nhau “nó xuất hiện với tính cách sự nô dịch của một giới này đối với giới kia, là việc tuyên bố sự mâu thuẫn giữa hai giới, mà toàn bộ lịch sử trước đó, chưa hề biết đến; chế độ hôn nhân cá thể là một tiến

bộ lịch sử vĩ đại, nhưng bên cạnh chế độ nô lệ và của cải tư nhân, nó đồng thời

mở ra một thời kỳ kéo dài cho đến ngày nay trong đó mỗi sự tiến bộ đồng thời cũng có nghĩa là một sự thụt lùi tương đối, khi phúc lợi và sự phát triển của những người này được thực hiện nhờ sự đau khổ và áp chế của những người khác Chế độ hôn nhân cá thể là cái tế bào của xã hội văn minh mà căn cứ vào

đó thì chúng ta đã có thể nghiên cứu được bản tính của những mặt đối lập và những mâu thuẫn đã phát triển đầy đủ trong xã hội đó” [21, tr.217]

Ăngghen phê phán gay gắt gia đình tư sản hiện đại mà các tư tưởng gia

tư sản xem như là một hình thức gia đình lý tưởng, như là hiện thân cao nhất của đạo đức Trên thực tế, cơ sở gia đình loại ấy thường là một cuộc hôn nhân

có tính toán Nhưng Ăngghen nhấn mạnh trong xã hội tư sản, trong các giai cấp bị áp bức, trước hết là trong giai cấp vô sản, đang hình thành những cuộc hôn nhân trong đó tình cảm yêu thương và kính trọng lẫn nhau giữ vai trò quyết định Đó là sự liên kết tự nguyện của những con người bình đẳng Và theo Ăngghen yếu tố quyết định nhất của hôn nhân và gia đình là phải trên cơ

sở hôn nhân tự nguyện, tiến bộ coi tình yêu là cơ sở tinh thần chủ yếu, Ăngghen cho rằng: “Tình yêu là trạng thái say mê rất thực nhưng không rơi vào tầm thường dung tục” [20, tr.120]

Kết thúc sự phân tích toàn diện của mình về sự phát sinh và phát triển của các hình thức gia đình khác nhau, Ăngghen đặt vấn đề là gia đình sẽ biến đổi như thế nào “sau khi nền sản xuất tư bản chủ nghĩa sẽ bị thủ tiêu” Ông nói rằng “ Một thế hệ mới sẽ lớn lên: một thế hệ đàn ông không bao giờ phải dùng tiền hoặc dùng một quyền lực xã hội nào khác để mua người đàn bà,

và một thế hệ đàn bà không bao giờ phải hiến mình cho người đàn ông vì một

lý do nào khác ngoài tình yêu chân chính hoặc phải từ chối không gần gũi người đàn ông yêu quý vì sợ những hậu quả kinh tế” [21, tr.218] Những con người mới đó sẽ kiên quyết đoạn tuyệt với sự bẩn thỉu và dối trá của những quan hệ gia đình tư sản

Nghiên cứu di sản lý luận của C.Mác và Ph.Ăngghen trong suốt tiến trình xây dựng quan niệm duy vật về lịch sử, bao giờ các ông cũng dựa vào những tiền đề hiện thực Những tiền đề hiện thực này thường được các ông sử dụng với tư cách những phạm trù xuất phát để nghiên cứu, mổ xẻ các quá trình

xã hội nhằm phát hiện ra các quy luật, các mâu thuẫn, các xu hướng vận động

và phát triển của nó Những tiền đề hiện thực này được biểu hiện một cách cụ thể qua các phạm trù, như phạm trù hàng hóa, phạm trù con người, phạm trù

sở hữu,… Ở đây, điều đáng nói là, tất cả các phạm trù này đều có liên quan đến phạm trù gia đình Bởi, trong quan niệm của các ông, gia đình là tế bào

của xã hội, tham gia vào mọi quá trình sản xuất, từ sản xuất hàng hóa đến tiêu thụ sản phẩm; từ việc tái tạo ra con người đến việc đào tạo, bồi dưỡng con người; từ chỗ tạo ra sự khác biệt về sở hữu đến chỗ giải quyết vấn đề sở hữu

Và ngược lại, các quá trình sản xuất, tiêu dùng, cải tiến và sử dụng công cụ lao động, giáo dục và đào tạo,… đều tác động trở lại gia đình, củng cố hoặc làm biến đổi hình thức và kết cấu của gia đình

Nhận thức rõ tầm quan trọng của vấn đề gia đình như vậy, nên trong các tác phẩm của mình khi nói đến gia đình C.Mác và Ph.Ăngghen thường phân tích rất sâu sắc và thiết thực về vai trò, vị trí, nguồn gốc của gia đình Các ông đã xem xét gia đình với tư cách một xã hội thu nhỏ, xem xét các hình thức lịch sử của gia đình, xem xét gia đình với sự xuất hiện của sở hữu tư nhân

về tư liệu sản xuất; nghiên cứu mối quan hệ giữa gia đình và nhà nước, nghiên cứu gia đình dưới chế độ tư bản chủ nghĩa và gia đình dưới chế độ xã hội chủ nghĩa tương lai Không chỉ thế, các ông còn nghiên cứu gia đình trong quan hệ tín giao-vấn đề trong hôn nhân, và gia đình với tư cách yếu tố cấu thành lực lượng sản xuất trong lịch sử phát triển xã hội

Có thể nói, vấn đề gia đình trong di sản lí luận của C.Mác và Ph.Ăngghen không chỉ dừng lại ở khái niệm “gia đình” thuần túy, mà còn vượt qua hình thức gia đình để khám phá nguồn gốc gia đình, tác động của gia đình tới xã hội và ảnh hưởng của những biến đổi xã hội tới gia đình, đặc biệt

là ảnh hưởng của sự biến đổi kinh tế, của tiến trình công nghiệp hóa

Trong tác phẩm Hệ tư tưởng Đức, khi nói về tiến trình phát triển của lịch sử nhân loại, C.Mác và Ph.Ăngghen đã xem xét ba mối quan hệ con người

đã được hình thành trong lịch sử nhân loại:

Mối quan hệ thứ nhất là quan hệ giữa con người với tự nhiên, quan hệ phản ánh khát vọng chinh phục tự nhiên, nghiên cứu tự nhiên để tồn tại và cũng để nhằm thỏa mãn những nhu cầu không ngừng nảy sinh của con người

Mối quan hệ thứ hai là quan hệ giữa con người với con người trong quá trình sản xuất, quan hệ phản ánh các quan hệ sở hữu đối với tư liệu sản xuất, các quan hệ trong tổ chức và quản lý sản xuất, các quan hệ trong phân phối sản phẩm lao động

Mối quan hệ thứ ba là quan hệ gia đình Theo các ông, quan hệ gia đình tham dự ngay từ đầu vào quá trình phát triển của lịch sử Và các ông cũng cho rằng ba quan hệ này tồn tại đan xen với nhau, hòa vào nhau, cùng tồn tại bên nhau: “Sự sản xuất ra đời sống-ra đời sống của bản thân mình bằng lao động, cũng như ra đời sống của người khác bằng việc sinh con đẻ cái-biểu

hiện ngay ra là một quan hệ song trùng: một mặt là quan hệ tự nhiên, mặt khác

là quan hệ xã hội” [3, tr.42] Khẳng định sự tồn tại đan xen của ba mối quan hệ này, trong thư gửi Paven Vaxilievích Annencốp, ngày 28 tháng Chạp 1846, C.Mác còn chỉ rõ: Khi xem xét “ một trình độ phát triển của sản xuất của con người”, chúng ta “thấy được một hình thức nhất định của trao đổi và của tiêu dùng”, và khi xem xét “một trình độ phát triển nhất định của sản xuất, của trao đổi và tiêu dùng”, chúng ta “thấy một chế độ xã hội nhất định, một hình thức

tổ chức nhất định của gia đình, của các đẳng cấp và giai cấp”

Như vậy, có thể nói, trong quan niệm của C.Mác và Ph.Ăngghen, nhờ nghiên cứu các hình thức gia đình, chúng ta mới có thể hiểu rõ hơn nội dung của lực lượng sản xuất (quan hệ thứ nhất), nội dung của quan hệ sản xuất (quan hệ thứ hai) và ngược lại Không chỉ thế, khi nhấn mạnh vai trò của gia đình đối với sự phát triển của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, C.Mác

và Ph.Ăngghen còn cho rằng, thực ra, gia đình là “quan hệ xã hội duy nhất” trong buổi đầu của lịch sử xã hội Nhờ quan hệ thứ ba này, với chức năng sinh con đẻ cái, quan hệ gia đình đã sản sinh ra và duy trì các quan hệ xã hội khác

Và, theo ý nghĩa đó, gia đình là một xã hội thu nhỏ: gia đình sản sinh ra các cá thể người, gắn kết các cá thể người thành xã hội và khi xã hội loài người được hình thành thì những hoạt động của nó thường xuyên tác động tới gia đình làm cho gia đình biến đổi cả về hình thức, cấu trúc cũng như vai trò của nó đối với

xã hội Chính vì vậy, các ông luôn đòi hỏi nghiên cứu gia đình, nghiên cứu lịch sử loài người phải gắn liền với lịch sử của công nghiệp và của sự trao đổi sản phẩm

Và khi xem xét mối quan hệ biện chứng giữa gia đình và sự phát triển của nền công nghiệp, C.Mác và Ph.Ăngghen đã khẳng định sự tồn tại song trùng của hai quá trình Thứ nhất, quá trình tồn tại và phát triển của gia đình với những nhu cầu vật chất và tinh thần đã thúc đẩy quá trình phát triển nền công nghiệp Thứ hai, quá trình phát triển nến công nghiệp đã tác động trở lại gia đình, làm thay đổi kết cấu gia đình, thay đổi nhu cầu vật chất và tinh thần của mỗi một thành viên trong gia đình

Trong tác phẩm Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản, C.Mác và Ph.Ăngghen

đã khẳng định sự vận hành của mỗi quá trình đó đếu mang tính khách quan và phổ biến Các ông cho rằng, sự ra đời của nền sản xuất bằng máy móc hiện đại-nền đại công nghiệp tư bản chủ nghĩa với lực lượng sản xuất mới đã dần xóa bỏ toàn bộ hệ thống công trường thủ công , đã thay đổi sự phân bố dân cư

và kết cấu ngành nghề của xã hội và do vậy, sự “yên ấm” của từng gia đình cũng bị phá vỡ theo dòng xoáy của nền sản xuất tư bản chủ nghĩa Không chỉ

thế, nó còn làm thay đổi vị trí và điều kiện sinh sống của gia đình, thay đổi nhu cầu sản xuất những giá trị vật chất và tinh thần của mọi thành viên trong gia đình Nếu trước đây, nhu cầu tiêu dùng “được thỏa mãn bằng những sản phẩm trong nước”, thì nay đã “nảy sinh ra những nhu cầu mới, đòi hỏi được thỏa mãn bằng những sản phẩm đưa từ những miền và xứ xa xôi nhất về” và một khi “sản xuất vật chất đã như thế thì sản xuất tinh thần cũng không kém như thế”, nó làm cho “những thành quả của hoạt động tinh thần của một dân tộc trở thành tài sản chung của tất cả các dân tộc” Nền đại công nghiệp tư bản chủ nghĩa cũng xóa bỏ tình trạng cát cứ của các địa phương và các dân tộc để thay thế nó bằng những quan hệ phổ biến giữa các dân tộc

Nền đại công nghiệp tư bản chủ nghĩa cũng phá vỡ các quan hệ sản xuất phong kiến, thay đổi kết cấu xã hội, thay đổi quan hệ giữa các giai tầng

xã hội Sự thay đổi này khiến cho quan hệ giữa người tự do và nô lệ, quý tộc

và bình dân, chúa đất và nông nô, thợ cả và thợ bạn bị xóa bỏ để nhường chỗ cho sự hình thành và lớn mạnh của hai giai cấp lớn đối lập nhau là giai cấp tư sản và giai cấp vô sản Trên hết, nền đại công nghiệp tư bản chủ nghĩa còn tạo

ra một chế độ xã hội và chính trị thích ứng với quan hệ sản xuất mới, với cơ sở

hạ tầng mới Nó xóa bỏ mọi phẩm chất và đức hạnh do chế độ phong kiến tạo dựng; nó “tước hết hào quang thần thánh của tất cả những hoạt động xưa nay vẫn được trọng vọng và tôn sùng”; nó biến đổi cả quan hệ gia đình vốn được xem là thiêng liêng nhất, “xé toang tấm màn tình cảm bao phủ những quan hệ gia đình và làm cho những quan hệ ấy chỉ còn là những quan hệ tiền nong đơn thuần”

1.2 Quan điểm của Hồ Chí Minh và của Đảng Cộng sản Việt Nam

về gia đình và xây dựng gia đình văn hóa ở Việt Nam

1.2.1 Quan điểm của Hồ Chí Minh và của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng gia đình văn hóa ở nước ta hiện nay

1.2.1.1 Quan điểm của Hồ Chí Minh về xây dựng gia đình văn hóa.

Tư tưởng Hồ Chí Minh về gia đình đã phát triển ở tầm cao mới Với Người: “Gia đình là hạt nhân của xã hội Mọi gia đình đều đoàn kết cộng lại thành xã hội đại đoàn kết: Đại đoàn kết là sức mạnh vô địch của nhân dân

ta trong công cuộc xây dựng thắng lợi chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và trong

sự nghiệp đấu tranh thực hiện hòa bình thống nhất nước nhà” [16, tr.662] Điều này cho thấy gia đình không tồn tại một cách cô lập mà luôn có mối quan

hệ với xã hội, gia đình tốt thì xã hội tốt, xã hội tốt thì gia đình càng tốt Trong mối quan hệ với xã hội, gia đình là nơi trực tiếp thực hiện mọi đường lối, chủ

trương, chính sách của Đảng và nhà nước, gia đình còn là nơi bảo lưu, truyền thụ nền văn hóa của dân tộc Mặt khác sự phát triển của xã hội cũng trực tiếp tác động đến sự phát triển của gia đình cả về kết cấu, chức năng, đời sống vật chất và đời sống tinh thần

Vì gia đình là hạt nhân của xã hội nên Bác nói: “Chính vì muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội mà phải chú ý hạt nhân cho tốt”, nghĩa là cần phải quan tâm chăm lo đến gia đình và xây dựng đời sống gia đình sao cho gia đình thật sự là “tổ ấm” của mỗi người và là tế bào lành mạnh của xã hội Xây dựng đời sống cho nhân dân phải được tiến hành từ xây dựng nếp sống văn hóa Ngay từ những năm 1946, trong công cuộc kháng chiến Kiến quốc, Người đã viết tác phẩm: “Đời sống mới” rất sinh động, sâu sắc, nhằm động viên, kêu gọi các tầng lớp nhân dân thực hành đời sống mới với tinh thần rất rõ là: “Làm thế nào cho đời sống của dân ta, vật chất được đầy đủ hơn, tinh thần được khỏe mạnh hơn Đó là mục đích đời sống mới” [14, tr.953] Quan điểm xây dựng đời sống mới của Chủ tịch Hồ Chí Minh hết sức rõ ràng, cụ thể, thiết thực, có

kế thừa, bảo tồn, phát huy những phong tục tập quán tốt đẹp mang tính truyền thống, loại trừ những hủ tục lạc hậu, không phù hợp: “Đời sống mới không phải cái gì cũng bỏ hết, không phải cái gì mới cũng làm Cái gì cũ mà không xấu, nhưng phiền phức thì phải sửa đổi cho hợp lý Thí dụ: Đơm cúng, cưới hỏi quá xa xỉ, ta phải giảm bớt đi Cái gì cũ mà tốt thì phải phát triển thêm Thí dụ: ta phải tương thân, tương ái, tận trung với nước, tận hiếu với dân”, “Cái gì mới mà hay, thì ta phải làm Thí dụ: ăn ở cho hợp vệ sinh, làm việc cho có ngăn nắp”[14, tr.95] Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: Nếu mọi người đều làm đúng đời sống mới, thì dân tộc nhất định sẽ phú cường

Thực hiện theo quan điểm đó của Người, phong trào xây dựng nếp sống mới đã được phát động rộng rãi trong quần chúng nhân dân, thực sự

có hiệu quả Từ một hiện tượng ở thôn Ngọc Tĩnh, xã Ngọc Long, huyện Yên

Mỹ (Hưng Yên) xuất hiện cách đây 50 năm với việc xây dựng: “Gia đình văn hóa mới”: các gia đình tự nhóm họp, bàn bạc thống nhất giúp đỡ tương trợ nhau xây dựng gia đình văn hóa mới, sau đó phong trào được nhân rộng ra trên miền Bắc rồi trong phạm vi cả nước Chính vì vậy, nơi đây được gọi là quê hương của phong trào: “Gia đình văn hóa” Cuộc vận động xây dựng nếp sống văn minh, gia đình văn hóa đến nay đã được thực hiện trên phạm vi cả nước, tất cả các địa phương và cơ sở đã và đang thu được kết quả tốt Nhiều

hủ tục trong việc cưới, việc tang, lễ hội và các sinh hoạt đã được loại bỏ Một

số lễ thức mới được hình thành trên cơ sở tiếp thu có chọn lọc các nét đẹp của phong tục tập quán truyền thống, phù hợp với đời sống xã hội ngày càng phát

triển Phong trào xây dựng xã-phường văn hóa, khu dân cư, làng, bản, buôn, thôn, ấp, khóm văn hóa đã mang lại hiệu quả to lớn, có tác động tích cực trở lại cho phong trào xây dựng gia đình văn hóa, góp phần thúc đẩy kinh tế phát triển, làm thay đổi diện mạo đời sống ở cơ sở, nhất là những vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa

Phong trào xây dựng gia đình văn hóa đang thấm sâu vào từng người, từng gia đình, từng cộng đồng dân cư, làng, thôn, ấp, bản sâu rộng cả nước, với sự tham gia của các bộ, ngành, tổ chức chính trị-xã hội và đoàn thể trở thành cuộc vận động văn hóa rộng lớn chưa từng có Niềm tin của dân với Đảng ngày càng gắn bó Thực hiện xây dựng nếp sống văn hóa và tham gia toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa là thực hiện đúng theo tư tưởng

Hồ Chí Minh: “Chúng ta đồng tâm mà làm, quyết tâm mà làm thì đời sống mới nhất định thực hiện được Mong toàn thể đồng bào gắng sức theo đời sống mới, xây dựng một nước Việt Nam phú cường” [14, tr.110]

Để xây dựng đời sống cho gia đình tốt hơn theo Bác cần phải xây dựng kế hoạch gia đình và cán bộ phụ trách công tác gia đình cần phải đảm nhận trọng trách của mình cho tốt, Bác nói: “Từ trước đến nay, gia đình nào cũng có kế hoạch thô sơ, như: chăn nuôi thứ gì, mùa nào trồng gì, mấy sào, mấy mẫu Nơi nào cán bộ hiểu biết tình hình, chịu khó giải thích cho đồng bào rõ, thiết thực giúp đồng bào sắp xếp kế hoạch thô sơ ấy cho có ngăn nắp hơn, để đồng bào tự giác tự động thực hành, và cán bộ luôn luôn theo dõi, khuyến khích thì đều thu được kết quả tốt” [15, tr.574] Kế hoạch gia đình theo Bác là một điều rất hay, rất tốt, ích nước, lợi dân Nhưng cán bộ phải biết chuẩn bị, giải thích, đánh thông tư tưởng giúp đồng bào tự giác, tự động làm, tránh bệnh quan liêu mệnh lệnh, biết theo dõi, đôn đốc, thì mới chắc chắn thành công Và để thực hiện được điều đó thì người lãnh đạo, người phụ trách cần phải đi sâu, đi sát thực tế, Bác viết: “Nói đời sống thì phải nói cả đời sống vật chất và đời sống tinh thần Muốn thật sự cải thiện, thì lãnh đạo từ các bộ đến các xí nghiệp và cơ quan cũng phải đi sâu, đia sát” Phải làm cho mọi người hiểu thật rõ ràng “sản xuất và tiết kiệm cũng như dòng nước, cải thiện đời sống cũng như chiếc thuyền, nước càng sâu thì thuyền càng cao Muốn cải thiện không ngừng thì phải không ngừng tăng gia sản xuất và thực hành tiết kiệm” và “một điều vô cùng quan trọng là giáo dục cho cán bộ và mọi người dân thật thấm nhuần tinh thần trách nhiệm, tinh thần làm chủ, điều này làm được tốt thì mọi việc đều giải quyết dễ dàng” [16, tr.660]

Trong điều kiện xã hội hiện nay, chúng ta càng tin tưởng rằng phong trào xây dựng đời sống văn hóa cơ sở với nếp sống văn minh, lành

mạnh, thiết chế văn hóa thông tin cơ sở hoàn chỉnh và môi trường văn hóa lành mạnh sẽ là nhân tố đẩy mạnh phong trào xây dựng gia đình văn hóa đi đến thành công Đó sẽ là pháo đài vững chắc trước các thế lực thù địch, đánh bại các biểu hiện phản văn hóa và chống lại các tệ nạn xã hội

1.2.1.2 Quan điểm, chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam và chính sách của Nhà nước về xây dựng gia đình văn hóa ở nước ta hiện nay

Gia đình là một tập hợp người cùng sống chung thành một đơn

vị nhỏ nhất trong xã hội, gắn bó với nhau bằng quan hệ hôn nhân và huyết thống, thường là vợ chồng, ông bà, cha mẹ, con cái Trong quan hệ với xã hội, gia đình là tế bào của xã hội, nơi sinh thành, tái tạo chính bản thân con người, nơi lưu giữ bảo tồn những truyền thống sinh hoạt văn hoá tốt đẹp đã được hun đúc qua nhiều thế hệ Các cá nhân là thành viên của xã hội nhưng trước hết là thành viên của gia đình Thông qua gia đình và xã hội đều tác động đến từng

cá nhân Khi xã hội thay đổi, nhất là khi những điều kiện sinh hoạt vật chất thay đổi thường kéo theo sự thay đổi trong quan hệ gia đình về tình cảm cũng như ý thức tư tưởng Tuy nhiên, quan hệ gia đình, cũng có tính “độc lập tương đối” vì khi đã trở thành gia phong, tập tục, truyền thống tốt đẹp thì nó có sức sống riêng biệt, có sức đề kháng đối với cái xấu, cái ác

Gia đình Việt Nam suốt mấy chục năm qua chịu ảnh hưởng của những biến động lớn như: Sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc; công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội và đổi mới đất nước do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo Truyền thống tốt đẹp bao trùm mọi quan hệ gia đình và xã hội là truyền thống yêu nước, bất khuất trong chống giặc ngoại xâm và cần cù, sáng tạo trong lao động xây dựng hoà bình đã trở thành nền tảng văn hoá tinh thần cao đẹp của người Việt Nam

Khi Đảng ta tiến hành công cuộc đổi mới, sức mạnh to lớn của truyền thống văn hoá đã được khơi dậy và phát huy Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã nhận định: “Văn hoá là đổi mới, đổi mới là văn hoá” Văn hoá thực

sự là cơ sở và động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế trong quá trình thực hiện mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”

Trên cơ sở quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh cùng với thực tiễn xây dựng và phát triển đất nước xuyên suốt qua các thời kỳ, Đảng ta rất quan tâm đến vấn đề gia đình nói chung và xây dựng gia đình văn hóa nói riêng, được thể hiện qua các kỳ Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VI, VII, VIII, IX và X của Đảng Cộng sản Việt Nam và qua các văn bản pháp luật:

Trong Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng Cộng sản Việt Nam (tháng 12 năm 1986) khẳng định: “Gia đình là tế bào của

xã hội, có vai trò rất quan trọng trong sự nghiệp xây dựng chế độ mới, nền kinh tế mới, con người mới Đảng, Nhà nước và các đoàn thể quần chúng cần

đề ra phương hướng, chính sách và có biện pháp tổ chức thực hiện về xây dựng gia đình văn hóa mới, bảo đảm hạnh phúc cho gia đình” [6, tr.78]

Ở Đại hội VII (tháng 6 năm 1991) Đảng ta khẳng định: “Xây dựng gia đình văn hóa mới có ý nghĩa quan trọng trong tình hình hiện nay, góp phần phát triển lực lượng sản xuất, ổn định và cải thiện đời sống, thực hiện kế hoạch hóa dân số, giữ gìn phát huy truyền thống đạo đức, văn hóa tốt đẹp của dân tộc Nâng cao ý thức về nghĩa vụ gia đình đối với mỗi người, hình thành nhân cách cao đẹp và nếp sống văn hóa”[7, tr.83]

Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Đảng ta chủ trương: “Xây dựng gia đình ấm no, hòa thuận và tiến

bộ, nâng cao ý thức về nghĩa vụ gia đình đối với mọi người” [11]

Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VIII của Đảng Cộng sản Việt Nam (tháng 6 năm 1996) trong định hướng xây dựng nền văn hóa đất nước Đảng ta đã nêu rõ: “Xây dựng gia đình bình đẳng, ấm no, tiến

bộ, hạnh phúc, làm cho gia đình thật sự là tế bào lành mạnh của xã hội là tổ

ấm của mỗi người, phát huy trách nhiệm của gia đình trong việc lưu truyền những giá trị văn hóa dân tộc từ thế hệ này sang thế hệ khác Thực hiện luật hôn nhân và gia đình” [8, tr.112-113]

Trong Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng cộng sản Việt Nam (tháng 4 năm 2001): “Nêu cao trách nhiệm của gia đình trong việc xây dựng và bồi dưỡng các thành viên có lối sống văn hóa, làm cho gia đình là tổ ấm của mỗi người, tế bào lành mạnh của xã hội” [9, tr.116]

Đến Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng Cộng sản Việt Nam (tháng 4 năm 2006) Đảng ta một lần nữa nhấn mạnh việc xây dựng nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc trong đó có chú trọng đến phong trào: “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa và xây dựng gia đình văn hóa đóng vai trò hạt nhân” [10, tr.106]

Trong dự thảo về Chiến lược gia đình Việt Nam 2004-2010 Đảng ta đưa ra quan điểm: “Xây dựng gia đình Việt Nam ấm no, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc, bền vững là nhiệm vụ quan trọng trong chiến lược phát triển đất nước và kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội từng thời kỳ nhằm thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh” Và

mục tiêu chung: “Xây dựng gia đình ấm no, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc và bền vững”

Tại điều 31 chương III Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992 (sửa đổi) quy định: “Nhà nước tạo điều kiện để công dân phát triển toàn diện, giáo dục ý thức công dân, sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật, giữ gìn thuần phong mỹ tục, xây dựng gia đình có văn hóa, hạnh phúc có tinh thần yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội, có tinh thần quốc

tế chân chính, hữu nghị, hợp tác với các dân tộc trên thế giới” [17, tr.96]

Tại điều 64, chương V Quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân:

“Gia đình là tế bào của xã hội Nhà nước bảo hộ hôn nhân và gia đình Hôn nhân theo nguyên tắc tự nguyện, tiến bộ, một vợ, một chồng, vợ chồng bình đẳng Cha mẹ có trách nhiệm nuôi dạy con cái thành người công dân tốt Con cái có bổn phận kính trọng và chăm sóc ông bà cha mẹ Nhà nước và xã hội không thừa nhận việc phân biệt đối xử giữa các con” [17, tr.106]

Quan điểm của Đảng ta về xây dựng con người Việt Nam gắn với xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc là nhất quán Trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa

xã hội (năm 1991) Đảng ta nêu nội dung: “Con người được giải phóng khỏi áp bức bóc lột bất công, có cuộc sống ấm no, tự do hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện cá nhân” Nghị quyết Hội nghị Trung ương 4 (khoá VII) đã đưa

ra tiêu chí về con người Việt Nam: “Phát triển cao về trí tuệ, cường tráng về thể chất, trong sáng về đạo đức là động lực, mục tiêu của chủ nghĩa xã hội” Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5 (khoá VIII) của Đảng về xây dựng đường lối phát triển văn hoá, nghệ thuật nước ta là “xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc”, là động lực và mục tiêu của chủ nghĩa xã hội; làm cho văn hoá thấm sâu vào mỗi người, mỗi gia đình, mỗi khu dân cư

Để thực hiện các chủ trương, quan điểm của Đảng và chính sách pháp luật của Nhà nước như đã nói trên Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có

ra thông tri số 04/MT.TWngày 03/05/1995, và công văn số 126 ngày 06/04/1996 của Chính phủ về xây dựng gia đình thời kỳ hiện nay ở nước ta: gia đình “ấm no, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc, bền vững” là mục tiêu, vừa cấp bách, vừa lâu dài đòi hỏi mọi người, mọi ngành và mọi cấp đóng góp công sức và có hành động thiết thực cho nhiệm vụ xây dựng gia đình theo mục tiêu trên Mỗi gia đình nên có nhiều hành động thiết thực hơn, vun đắp hạnh phúc bền vững, để gia đình xứng đáng với vai trò là tế bào, là nền tảng của xã hội

Ban Bí thư Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam đã ban hành Chỉ thị số 49-CT/TW, ngày 21/2/2005 về xây dựng gia đình thời kỳ công

nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, và nhấn mạnh: “Trong thời gian tới, nếu chúng ta không quan tâm củng cố, ổn định và xây dựng gia đình, những khó khăn và thách thức sẽ tiếp tục làm suy yếu gia đình, suy yếu động lực của

sự nghiệp công nhiệp hóa, hiện đại hóa đất nước” Đề cao giá trị văn hóa gia đình và xây dựng gia đình văn hóa là mục tiêu, vừa có tính chiến lược, vừa có tính cấp bách trong sự nghiệp xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, phù hợp với truyền thống đạo lý của dân tộc và phù hợp với quy luật phát triển tất yếu của xã hội Do đó, công tác xây dựng văn hóa gia đình và phong trào xây dựng gia đình văn hóa ở Việt Nam trong giai đoạn mới cần tập trung vào một số nội dung sau:

Thứ nhất, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với phong trào

xây dựng gia đình văn hóa, tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền để các cấp

ủy, chính quyền, các tổ chức đoàn thể từ trung ương đến cơ sở nhận thức sâu sắc về vị trí, vai trò và tầm quan trọng của văn hóa gia đình và công tác xây dựng gia đình văn hóa; coi đây là một trong những động lực quan trọng quyết định thành công sự phát triển bền vững kinh tế-xã hội trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa Cấp ủy và chính quyền các cấp phải đưa nội dung công tác xây dựng văn hóa gia đình và gia đình văn hóa vào chiến lược phát triển kinh tế-xã hội và chương trình kế hoạch công tác hằng năm của các bộ, ngành, địa phương

Thứ hai, tiếp tục giáo dục, kế thừa và phát huy những giá trị văn

hóa truyền thống tốt đẹp của gia đình Việt Nam gắn với xây dựng những giá trị tiên tiến của gia đình trong xã hội phát triển, từ đó đề cao trách nhiệm của mỗi gia đình trong việc xây dựng và bồi dưỡng nhân cách cho mỗi thành viên trong gia đình Giáo dục văn hóa gia đình là xây dựng con người Việt Nam với những phẩm chất cao quý theo nội dung Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII) về: “Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc”, có tinh thần yêu nước, tự cường dân tộc, phấn đấu vì độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, có ý chí vươn lên đưa đất nước thoát khỏi nghèo nàn lạc hậu, đoàn kết với nhân dân thế giới… có lối sống lành mạnh, nếp sống văn minh, cần kiệm, trung thực, nhân nghĩa, tôn trọng kỷ cương phép nước

Thứ ba, chú trọng các biện pháp nhằm duy trì và nâng cao chất

lượng phong trào xây dựng gia đình văn hóa và nội dung các tiêu chí công nhận danh hiệu gia đình văn hóa, tránh xu hướng chạy theo thành tích, phản ánh không thực chất phong trào và chất lượng gia đình văn hóa Các tiêu chí xây dựng gia đình văn hóa phải phù hợp và có ý nghĩa thiết thực với đời sống

của nhân dân, công tác bình xét danh hiệu gia đình văn hóa phải được tiến hành theo tiêu chí thống nhất, trên nguyên tắc công bằng, dân chủ, đáp ứng được nguyện vọng, tâm tư, tình cảm, tạo được sự đồng tình hưởng ứng của nhân dân Tiếp tục nghiên cứu xây dựng các mô hình gia đình văn hóa trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa với những giá trị mới tiên tiến cần tiếp thu và dự báo những biến đổi về gia đình trong thời kỳ mới, đề xuất hướng giải quyết những thách thức trong lĩnh vực gia đình Đây cũng là một trong những yếu tố quan trọng quyết định sự thành công của phong trào xây dựng gia đình văn hóa

Thứ tư, phải có sự đầu tư về kinh phí, nguồn lực cho phong trào

xây dựng gia đình văn hóa kết hợp với phương châm xã hội hóa, tạo nền tảng cho sự phát triển chung của toàn xã hội Thường xuyên tổng kết, sơ kết phong trào xây dựng gia đình văn hóa, đánh giá kết quả phấn đấu xây dựng gia đình văn hóa từng giai đoạn kết hợp với các phong trào khác để đạt được hiệu quả thiết thực, đồng thời rút ra được những bài học kinh nghiệm từ việc tổ chức thành công Hội nghị biểu dương gia đình văn hóa tiêu biểu xuất sắc các cấp và Hội nghị toàn quốc (tổ chức tại Hà Nội vào quý III năm 2007) nhằm tôn vinh, nhân rộng điển hình các gia đình văn hóa tiêu biểu xuất sắc để nêu gương cho toàn xã hội Đồng thời đưa hoạt động này thành định kỳ thường xuyên của các cấp từ trung ương đến địa phương

Thứ năm, phải thường xuyên tập huấn, bồi dưỡng, cung cấp

kiến thức văn hóa gia đình và nội dung công tác xây dựng gia đình văn hóa cho cán bộ chỉ đạo hướng dẫn phong trào xây dựng gia đình văn hóa các cấp, nhằm trang bị kiến thức xây dựng gia đình văn hóa trong đời sống xã hội hiện đại để cập nhật trước yêu cầu đổi mới của thời đại và có định hướng hướng dẫn nhân dân thực hiện lâu dài

1.2.2 Vai trò của gia đình và việc xây dựng gia đình văn hóa trong xã hội hiện nay

Trong bất kỳ xã hội nào, gia đình luôn giữ vai trò, vị trí rất quan trọng trong tiến trình phát triển của xã hội Ngày nay, gia đình đã trở thành mối quan tâm đặc biệt của mọi người và của toàn xã hội

Theo quan điểm của Đảng, pháp luật của nhà nước Việt Nam, gia đình được hiểu là tập hợp những người gắn bó với nhau do hôn nhân, do quan hệ huyết thống, quan hệ nuôi dưỡng Trên cơ sở đó, làm phát sinh các quyền và nghĩa vụ đối với nhau, cùng quan tâm giúp đỡ nhau về vật chất, tinh thần, xây dựng và nuôi dạy các thành viên trẻ trong gia đình dưới sự giúp đỡ của nhà nước và xã hội

Gia đình có những chức năng hết sức đặc biệt vì là nơi sinh ra thế hệ tiếp theo, duy trì nòi giống; là nơi nuôi dưỡng, dạy dỗ đầu tiên cho con người từ lúc sinh ra đến lúc trưởng thành; là nơi hình thành nhân cách, trí tuệ của mỗi con người; là “tổ ấm”, là chỗ dựa tinh thần cho mỗi con người trong cuộc sống và là một đơn vị kinh tế, lao động sản xuất làm ra của cải vật chất cho gia đình và cho xã hội rất bền vững và quan trọng

Gia đình là tế bào của xã hội, gia đình tạo nên xã hội; gia đình là cầu nối giữa mỗi cá nhân con người với xã hội Do vậy, việc xây dựng gia đình văn hóa luôn rất cần thiết trong mỗi giai đoạn, mỗi thời kỳ và ở bất cứ nơi đâu Vai trò đó thể hiện ở những mặt cơ bản sau:

1 Xây dựng gia đình văn hóa góp phần củng cố gia đình nói chung đi lên về mọi mặt, cùng với sự phát triển đổi mới của đất nước, đặc biệt

về mặt kinh tế

2 Xây dựng gia đình văn hóa là động lực khơi dậy tiềm năng sáng tạo trong các thành viên mỗi gia đình, xây dựng nếp sống văn minh, lối sống lành mạnh, tạo dựng và gìn giữ hạnh phúc gia đình, giữ gìn và phát huy những nét đẹp văn hóa truyền thống; góp phần làm giảm các tệ nạn xã hội, chống các tác động tiêu cực của văn hóa ngoại lai, tích cực bài trừ hủ tục lạc hậu, mê tín dị đoan

3 Xây dựng gia đình văn hóa góp phần nâng cao nhận thức và trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ công dân của các gia đình trong việc thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật Nhà nước; góp phần củng cố tình làng, nghĩa xóm và tăng cường khối đại doàn kết toàn dân

Khi nói về vai trò của gia đình, cụ Phan Bội Châu đã khẳng định: Nước là một cái nhà lớn, nhà là một cái nước nhỏ Trong bài nói chuyện tại Hội nghị thảo luận dự thảo Luật hôn nhân-Gia đình (tháng 1-1959), Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Rất quan tâm đến gia đình là đúng, vì nhiều gia đình cộng lại mới thành xã hội, gia đình tốt thì xã hội mới tốt, xã hội tốt thì gia đình càng tốt Hạt nhân của xã hội là gia đình Muốn xây dựng chủ nghĩa

xã hội phải chú ý hạt nhân cho tốt” [13, tr.728] Một gia đình “no ấm, bình đẳng” là cơ sở của gia đình tiến bộ, hạnh phúc Trong dân gian có câu:

“Thuận vợ thuận chồng biển đông tát cạn

Thuận bè thuận bạn tát cạn biển đông”

Đúng vậy, sức mạnh và sự bền vững của gia đình phụ thuộc rất nhiều vào sự cảm thông, tôn trọng nhau Gia đình tốt, cha mẹ hòa thuận sẽ là môi trường tốt cho tương lai phát triển của con cái, đồng thời nó cũng góp phần quan trọng vào sự phát triển cho xã hội Nhiều thập kỷ qua,cơ cấu xã hội có sự biến đổi,

nhưng tổ chức của gia đình không biến đổi nhiều Gia đình là tế bào của xã hội, do đó, văn hóa gia đình đóng vai trò quan trọng trong vấn đề giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống dân tộc

Gia đình truyền thống Việt Nam xưa rất chú trọng xây dựng gia đạo, gia phong và gia lễ, trong đó gia đạo là sức mạnh của gia đình Gia đạo là đạo đức của gia đình như đạo hiếu, đạo ông bà, đạo cha con, đạo vợ chồng, đạo anh em Đạo hiếu là hiếu nghĩa của con cháu đối với ông bà, cha mẹ Gia

lễ là phép ứng xử của con người theo một nguyên tắc có tôn ti trật tự theo lễ tiết, đặc biệt là việc thờ cúng tổ tiên, đáp ứng nhu cầu đời sống tâm linh ở thời đại nào văn hóa gia đình cũng là nền tảng cho văn hóa xã hội Văn hóa gia đình giàu tính nhân văn, nhân bản, đề cao giá trị đạo đức, xây dựng nếp sống văn hóa trật tự, kỷ cương, hun đúc tâm hồn, bản lĩnh cho con người trong từng

tế bào của xã hội Bởi vậy, gia đình tốt là bảo đảm cho dân giàu, nước mạnh,

xã hội công bằng và văn minh

Văn hóa gia đình là một bộ phận, là cái “gốc” của văn hóa làng, văn hóa nước Vì vậy, việc đẩy mạnh phong trào xây dựng gia đình văn hóa không thể tách rời việc nghiên cứu, xem xét, đánh giá từ góc độ văn hóa gia đình Nghĩa là, cuộc vận động xây dựng gia đình văn hóa và tiêu chí gia đình văn hóa hiện nay phải dựa trên những giá trị văn hóa truyền thống của gia đình Việt Nam Đồng thời trong quá trình xây dựng gia đình văn hóa phải biết giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Đó là cơ sở xây dựng tư tưởng, đạo đức lối sống tốt đẹp, xây dựng đời sống văn hóa lành mạnh từ trong mỗi gia đình, lấy gia đình làm “pháo đài” chống lại sự xâm nhập của các tệ nạn xã hội và những tác động xấu từ mặt trái của cơ chế thị trường Xây dựng gia đình văn hóa là xây dựng mô hình gia đình Việt Nam hiện đại, phù hợp với tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập kinh tế quốc tế Mục tiêu chúng ta cần vươn tới và thực hiện là xây dựng gia đình văn hóa truyền thống, hiện đại Xây dựng gia đình văn hóa là vừa phải kế thừa và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của gia đình Việt Nam, vừa kết hợp với những giá trị tiên tiến của gia đình hiện đại để phù hợp với sự vận động phát triển tất yếu của xã hội Tất cả nhằm hướng tới thực hiện mục tiêu làm cho gia đình thực sự là tế bào lành mạnh của xã hội, là tổ ấm của mỗi người

Trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, Đảng và Nhà nước ta luôn coi trọng vai trò của gia đình và văn hóa gia đình Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII) về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc đã nêu: “Giữ gìn và phát huy những đạo lý tốt đẹp của gia đình Việt Nam Nêu cao vai trò gương mẫu

của các bậc cha mẹ, coi trọng xây dựng gia đình văn hóa Xây dựng mối quan hệ khăng khít giữa gia đình, nhà trường và xã hội” [24, tr.60] Trong văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng Cộng sản Việt Nam cũng nhấn mạnh: “Phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp của gia đình Việt Nam, thích ứng với những đòi hỏi của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa Xây dựng gia đình no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc, thật sự là tổ

ấm của mỗi người, là tế bào lành mạnh của xã hội, là môi trường quan trọng hình thành, nuôi dưỡng và giáo dục nhân cách con người, bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống tốt đẹp, tạo nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp xây dựng

và bảo vệ Tổ quốc” [10, tr.103-104]

Gia đình có một vị trí, vai trò quan trọng như thế, nhưng hiện nay, còn không ít người, ít gia đình chưa nhận thức được hết ý nghĩa và tầm quan trọng của gia đình và việc xây dựng gia đình văn hóa, chưa quan tâm đầy

đủ đến việc xây dựng gia đình phát triển một cách toàn diện Nhiều lúc chỉ chạy theo kinh tế mà coi nhẹ không quan tâm đến việc giáo dục con cháu hoặc nuông chiều quá mức làm cho con cháu hư hỏng Cha mẹ thiếu gương mẫu, thiếu tình cảm, kém hiếu thảo với ông bà… sinh ra bất hòa, lục đục trong gia đình, nêu gương xấu cho con, gia đình không còn là “tổ ấm” cho mỗi người, ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống xã hội Vì vậy, xây dựng gia đình văn hóa vừa là mục tiêu, vừa có tính chiến lược, vừa có tính cấp bách trong sự nghiệp xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, phù hợp với truyền thống đạo lý của dân tộc và phù hợp với quy luật phát triển của xã hội

1.2.3 Thực trạng của việc xây dựng gia đình văn hóa ở Việt Nam hiện nay.

Trải qua nhiều thế hệ, gia đình Việt Nam được hình thành và phát triển với những chuẩn mực giá trị tốt đẹp góp phần xây dựng bản sắc văn hóa dân tộc Những giá trị truyền thống quý báu đó là lòng yêu nước, yêu quê hương, yêu thương đùm bọc lẫn nhau, thuỷ chung, hiếu nghĩa, hiếu học, cần

cù và sáng tạo trong lao động, bất khuất, kiên cường vượt qua mọi khó khăn, thử thách đã được gia đình Việt Nam gìn giữ, vun đắp và phát huy trong suốt quá trình lịch sử dựng nước và giữ nước Qua nhiều thời kỳ phát triển, cấu trúc

và quan hệ trong gia đình Việt Nam có những thay đổi, nhưng những chức năng cơ bản của gia đình như: chức năng tái sản xuất ra con người; chức năng kinh tế và tổ chức đời sống gia đình; chức năng giáo dục của gia đình; chức năng thỏa mãn nhu cầu tâm sinh lý, tình cảm của gia đình vẫn tồn tại và gia đình vẫn là một nhân tố quan trọng, không thể thiếu trong sự phát triển kinh tế-xã hội của đất nước

Lịch sử phát triển xã hội loài người đã chứng minh những biến đổi về cơ cấu và chức năng của gia đình luôn gắn liền với sự thay đổi về kinh

tế và xã hội của mỗi quốc gia Cách mạng Tháng Tám thành công năm 1945, nhà nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hoà ra đời, đánh dấu một thời kỳ mới trong quá trình phát triển xã hội của dân tộc ta Quyền bình đẳng nam, nữ và chế độ hôn nhân một vợ một chồng được nhà nước công nhận và qui định tại Hiến pháp năm 1946 và trong Luật Hôn nhân và Gia đình năm 1959, thể hiện

sự tiến bộ xã hội, góp phần thúc đẩy việc hình thành và từng bước hoàn thiện quyền dân chủ trong quan hệ gia đình Việt Nam

Qua hơn 25 năm thực hiện đường lối đổi mới của Đảng, đất nước

đã đạt được những thành tựu quan trọng trong việc phát triển kinh tế, văn hoá,

xã hội, góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho mọi gia đình Kinh tế hộ gia đình ngày càng phát triển và thực sự đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế quốc dân Phong trào xây dựng đời sống văn hoá mới ở cơ

sở phát triển, góp phần gìn giữ và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc Công tác xoá đói giảm nghèo, giải quyết việc làm đã giúp cho hàng triệu gia đình thoát nghèo và nâng cao mức sống Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ cho các gia đình đặc biệt khó khăn, gia đình có công với cách mạng, gia đình

ở vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn Công tác dân số, kế hoạch hoá gia đình, công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em đã đạt được những thành tựu quan trọng, góp phần xây dựng gia đình hạnh phúc và xã hội ngày càng ổn định, phát triển Thực tế sau hơn 25 năm thực hiện đường lối đổi mới, đất nước ta đã đạt được những thành tựu:

Về kinh tế, cơ cấu ngành trong GDP năm 2010: khu vực

nông nghiệp khoảng 15-16%, công nghiệp và xây dựng 43-44%, dịch vụ 41%; tỷ lệ huy động GDP vào ngân sách đạt 21-22%; vốn đầu tư toàn xã hội đạt khoảng 40%GDP; mật độ điện thoại đạt 35 máy/100 dân, mật độ Internet đạt 12,6 thuê bao/100 dân

Về lĩnh vực xã hội, năm 2010 tốc độ phát triển dân số

khoảng 1,14%; lao động nông nghiệp chiếm dưới 50% lao động xã hội; trong

5 năm, tạo việc làm cho trên 8 triệu lao động, tỷ lệ thất nghiệp ở thành thị dưới 5%; tỷ lệ hộ nghèo giảm xuống còn 10-11% Hoàn thành phổ cập giáo dục Trung học cơ sở; đạt 200 sinh viên đại học và cao đẳng/10.1000 dân; lao động

đã qua đào tạo chiếm 40% tổng lao động xã hội Tỷ lệ bác sĩ đạt 7 người/10.000 dân; tỷ lệ trẻ em suy dinh dưỡng dưới 5 tuổi giảm xuống dưới 20%; tuổi thọ bình quân của dân số Việt Nam đạt 72 tuổi; 95% dân cư thành thị và 75% dân cư ở nông thôn được sử dụng nước sạch; trên 50% các cơ sở

sản xuất, kinh doanh đạt tiêu chuẩn về môi trường; 100% đô thị loại 3 trở lên, 50% số đô thị loại 4 và tất cả các khu công nghiệp, khu chế xuất có hệ thống

xử lý nước thải

Về phong trào xây dựng gia đình văn hóa, trong những năm qua

phong trào xây dựng gia đình văn hóa được triển khai rộng khắp trên phạm vi toàn quốc với nhiều nội dung và hình thức phong phú, đa dạng đã đóng góp tích cực vào phong trào xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở, tạo nền tảng tốt đẹp cho sự phát triển bền vững của gia đình Việt Nam Theo số liệu thống kê đến năm 2010, cả nước đã có 15 triệu hộ trên tổng số 18 triệu hộ gia đình đăng

ký xây dựng gia đình văn hóa (đạt 83% hộ đăng ký), trong đó có trên 13 triệu

hộ đạt chuẩn “gia đình văn hóa”, chiếm gần 73% tổng số hộ gia đình Việt Nam; số làng (bản, ấp) và tương đương được công nhận “làng văn hóa” cũng đạt tỷ lệ khá cao (67%) Thực tế trong những năm qua cho thấy sự lan tỏa của phong trào xây dựng gia đình văn hóa đã góp phần không nhỏ vào sự phát triển kinh tế hộ, tạo bước chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức, tư tưởng, đạo đức và lối sống của người dân: ở các tỉnh đồng bằng Bắc Bộ đã xác định xây dựng gia đình văn hóa là trọng tâm trong công tác xây dựng làng văn hóa, tổ dân phố văn hóa Thủ đô Hà Nội phát động phong trào “Người tốt, việc tốt”,

“Tuổi trẻ Thủ đô năng động sáng tạo”, “Xây dựng gia đình văn minh, hạnh phúc” nêu cao đạo lý uống nước nhớ nguồn, “Lấy gia đình làm nền tảng, lấy cộng đồng dân cư, đơn vị hành chính là cơ sở để xây dựng môi trường văn hóa Khôi phục, kế thừa và phát huy những giá trị đạo đức, văn hóa gia đình truyền thống của Thăng Long - Hà Nội gắn với yêu cầu của nếp sống văn hóa công nghiệp đô thị hiện đại” Phong trào xây dựng gia đình văn hóa ở các tỉnh Trung du miền núi phía Bắc trong thời gian qua được các địa phương triển khai bằng nhiều hình thức phong phú, đem lại hiệu quả thiết thực: tại tỉnh Cao Bằng, các gia đình văn hóa đã phát huy truyền thống hiếu học, xây dựng quỹ khuyến học, những hộ khá hỗ trợ vốn, truyền nghề, tạo công ăn việc làm giúp

hộ nghèo thoát nghèo, nhiều gia đình văn hóa thuộc đối tượng chính sách gia đình thương binh, bệnh binh gương mẫu, gia đình công giáo sống tốt đời, đẹp đạo; các hộ gia đình đã có nhiều biện pháp tích cực đấu tranh, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trong cộng đồng Các tỉnh Bắc Trung Bộ, xác định xây dựng gia đình văn hóa là cơ sở, là nền tảng cho việc xây dựng thành công thôn, bản, tổ dân phố, cơ quan, đơn vị văn hóa: tỉnh Thanh Hóa với 100% xã, phường, làng bản, đơn vị xây dựng thành đơn vị văn hóa Nghệ An, Hà Tĩnh, Thừa Thiên-Huế chú trọng xây dựng mô hình gia đình hiện đại, ít con, chất lượng cuộc sống cao, hạnh phúc trên cơ sở nền tảng văn hóa gia đình truyền

thống, thương yêu giúp đỡ bà con lối xóm, có nếp sống lành mạnh vì cộng đồng, sống có nghĩa tình với làng, bản, khối phố, trọng đạo lý nghĩa tình trong quan hệ họ hàng, dòng tộc và có trách nhiệm với xã hội Các tỉnh ở Đồng bằng sông Cửu Long với mục tiêu lấy phong trào xây dựng gia đình văn hóa là cơ

sở, nền tảng để xây dựng khóm, ấp, công sở văn hóa, quan hệ hài hòa trong gia đình và cộng đồng xã hội: phong trào khuyến học của tỉnh An Giang đã giúp nhiều trẻ em nghèo hiếu học đến trường Tại Bến Tre, nhiều vị chức sắc tôn giáo tích cực tham gia cuộc vận động phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, làm tốt công tác từ thiện xã hội Tỉnh Trà Vinh đầu tư tiền của, ngày công, in ấn tài liệu, biểu mẫu phục vụ công tác xây dựng đời sống văn hóa cơ sở, xây dựng giao thông nông thôn, chỉnh trang cảnh quan môi trường

Đạt được những thành tựu trên có nhiều nguyên nhân mà trước hết là do: gia đình vẫn là nền tảng nuôi dưỡng, bảo tồn mọi giá trị tốt đẹp của dân tộc Việt Nam qua những thế hệ: sự thủy chung trong quan hệ vợ chồng, cha mẹ sống hết lòng với con cái và con cái hiếu thảo với cha mẹ Hơn thế, nhiều gia đình và dòng họ còn phát huy truyền thống hiếu học của cha ông, luôn chắt chiu, dành dụm, vượt qua sự thiếu thốn về vật chất, giáo dục, đóng góp cho đất nước nhiều hiền tài Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp

và các tổ chức thành viên đều quan tâm đến xây dựng “gia đình ấm no, bình đẳng, tiến bộ và hạnh phúc” và gắn công tác này với các phong trào, các cuộc vận động Tiêu biểu như phong trào: “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá ở khu dân cư” và cuộc vận động “Ngày vì người nghèo”, tính từ khi phát động, các nội dung hoạt động của nó đều không tách rời với giáo dục truyền thống văn hoá và đạo lý của người Việt Nam Công tác dân số gia đình

và trẻ em cũng như các tiêu chí xây dựng gia đình ấm no, bình đẳng, tiến bộ

và hạnh phúc đang được các cấp uỷ, chính quyền, mặt trận và các đoàn thể nhân dân triển khai đến từng khu dân cư, từng gia đình và từng người dân Ngoài ra gia đình Việt Nam còn được hưởng thành tựu của công cuộc đổi mới, trước hết, khắc phục tư tưởng ỷ lại, bình quân chủ nghĩa của thời bao cấp bằng việc quan tâm tới lợi ích thiết thân, gắn con người với tư liệu sản xuất, khuyến khích lợi ích vật chất làm cho mỗi thành viên có động lực phấn đấu thi đua làm giàu cho bản thân, gia đình và xã hội Từ đó tạo ra sự tự chủ về kinh tế, làm cho các thành viên năng động, linh hoạt hơn trong sản xuất, kinh doanh Cha mẹ cũng có điều kiện, khả năng tốt hơn trong nuôi dạy con cái phát triển trưởng thành Các thành viên trong gia đình và xã hội đều được tự do cho phát triển cá tính, nhân cách, năng khiếu theo hướng phát triển con người toàn diện

Tuy nhiên, công tác gia đình hiện nay vẫn còn nhiều hạn chế và đang đối mặt với nhiều thách thức Việc thực hiện Luật Hôn nhân và Gia đình còn nhiều thiếu sót và bất cập, công tác kế hoạch hoá gia đình những năm qua đạt kết quả đáng mừng, tuy nhiên do hiểu không đúng Pháp lệnh Dân số, nên còn một số cặp vợ chồng sinh con thứ ba, chủ yếu là các gia đình khá giả ở cả thành phố và nông thôn, làm cho công tác này có bước thụt lùi đáng tiếc Theo thống kê của Bộ Y tế cho thấy trong năm 2010 có hơn 182.000 trẻ là con thứ

ba ra đời, tăng 47.000 trẻ so với năm 2009 Hơn một nửa địa phương trong cả nước (45/63 tỉnh, thành phố) có số trường hợp sinh con thứ ba trở lên tăng Đi cùng với việc gia tăng tỷ lệ sinh con thứ ba là tình trạng mất cân bằng giới tính, bé trai đang nhiều hơn bé gái, theo điều tra của Tổng cục dân số năm

2009 tỷ số giới tính khi sinh cao hơn mức bình thường, cứ 112 bé trai sinh ra mới có 100 bé gái Hiện tượng tảo hôn vẫn còn tồn tại, trên thực tế nạn tảo hôn vẫn xảy ra ở tất cả các tỉnh thành trong cả nước Theo số liệu đều tra của Vụ gia đình (Ủy ban Dân số-Gia đình và trẻ em) năm 2010 cho thấy có khoảng 15 tỉnh, thành phố trên cả nước có trên 1% trẻ em ở độ tuổi 14-16 đã có vợ có chồng Các tỉnh có tỷ lệ tảo hôn cao như Hà Giang: 5,72%, Cao Bằng 5,1%, Lào Cai: 2,7%, Sơn La: 2,6%, Quảng Trị: 2,4%, và Bạc Liêu: 2,1% Nhiều tệ nạn xã hội, nạn dịch HIV/AIDS đã và đang thâm nhập vào các gia đình đặc biệt là đối với thanh, thiếu niên, theo thống kê hiện nay căn bệnh HIV/AIDS đang có chiều hướng gia tăng: cả 64 tỉnh, thành phố hiện nay đều có mại dâm, theo con số thống kê cứ 65 gia đình thì có 1 người nhiễm HIV/AIDS Tội phạm thanh thiếu niên như giết người, cướp của chỉ để thoả mãn dục vọng, gắn liền với ma tuý, cờ bạc đều tăng và thường xuyên xảy ra ở mọi vùng miền, đặc biệt các thành phố lớn Sự xung đột giữa các thế hệ về lối sống và việc chăm sóc, nuôi dưỡng người cao tuổi đang đặt ra những thách thức mới Bạo hành trong gia đình, tình trạng buôn bán phụ nữ và trẻ em, trẻ em lang thang kiếm sống, trẻ em làm trái pháp luật có chiều hướng phát triển: theo thống kê của Tòa án nhân dân tối cao, trong nhiều năm qua các Tòa án địa phương trong cả nước thụ lý và giải quyết sơ thẩm 352.047 vụ việc hôn nhân và gia đình, trong đó có đến 186.954 vụ việc có hành vi đánh đập, ngược đãi (chiếm 53,1% trong các nguyên nhân dẫn đến ly hôn) Trong năm 2009, có tới 39.730

vụ ly hôn do bạo lực gia đình trong tổng số 65.929 vụ án về hôn nhân và gia đình, chiếm 60,3% Theo báo cáo của Ủy ban các vấn đề xã hội của Quốc hội

cứ 2-3 ngày có 01 người bị chết liên quan đến bạo lực gia đình Hiện nay, công tác xoá đói giảm nghèo ở một số địa phương vẫn còn nhiều khó khăn, kết quả chưa vững chắc, đặc biệt là ở vùng miền núi, vùng sâu, vùng xa, vùng