Thực trạng dạy và học môn giáo dục công dân ở trường trung học phổ thông long xuyên, thành phố long xuyên, tỉnh an giang hiện nay

Trong tất cả các môn học ở trường Trung học phổ thông thì môn Giáo dục công dân là một môn học có vai trò đặc biệt quan trọng và trực tiếp trong việc giáo dục học sinh ý thức và hành vi

KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

PHẠM THỊ HỒNG THƠM

DH9CT

THỰC TRẠNG DẠY VÀ HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG LONG XUYÊN, THÀNH PHỐ LONG XUYÊN, TỈNH AN GIANG HIỆN NAY

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Ngành học: Sư phạm Giáo dục Chính trị

Cán bộ hướng dẫn: Th.s Phạm Thị Thu Hồng

AN GIANG, 2012

LỜI CẢM ƠN

Trong thời gian học tập và thực hiện khóa luận tốt nghiệp, tôi đã nhận được sự hỗ trợ, giúp đỡ tận tình của các cơ quan và các cá nhân Tôi xin chân thành cảm ơn:

Ban Giám Hiệu, quý thầy cô, cán bộ và công nhân viên trường Đại học

An Giang đã tạo mọi điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành khóa luận tốt nghiệp đại học

Các thầy, cô trong khoa Lý luận Chính trị, tập thể lớp DH9CT, gia đình, bạn bè đã trang bị kiến thức và hỗ trợ nhiệt tình cho tôi trong quá trình làm khóa luận

Đồng thời, tôi cũng xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ nhiệt tình của quý thầy cô, cán bộ, nhân viên cùng các em học sinh trường THPT Long Xuyên

Đặc biệt tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới cô Phạm Thị Thu Hồng

đã tận tình hướng dẫn, động viên, giúp đỡ trong suốt thời gian thực hiện khóa luận tốt nghiệp

Trân trọng cảm ơn!

Sinh viên

Phạm Thị Hồng Thơm

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

THPT: TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

HS: HỌC SINH

MỤC LỤC Nội dung Trang PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

4 Phương pháp nghiên cứu 2

5 Đóng góp của khoá luận 3

6 Kết cấu của khoá luận 3

PHẦN NỘI DUNG Chương 1: Một số vấn đề lý luận về dạy và học môn giáo dục công dân ở trường THPT 5

1.1 Những vấn đề chung về dạy và học môn Giáo dục công dân ở trường Trung học phổ thông 5

1.1.1 Đặc thù tri thức môn Giáo dục công dân ở trường Trung học phổ thông và yêu cầu đối với giáo viên dạy học giáo dục công dân 5

1.1.1.1 Đặc thù tri thức môn Giáo dục công dân ở trường Trung học phổ thông 5

1.1.1.2.Yêu cầu đối với giáo viên dạy học giáo dục công dân 9

1.1.2 Vị trí, nhiệm vụ, chức năng của môn giáo dục công dân trong trường Trung học phổ thông 10

1.1.2.1.Vị trí của môn giáo dục công dân ở trường Trung học phổ thông 10

1.1.2.2 Nhiệm vụ của môn giáo dục công dân ở trường THPT 11

1.1.2.3 Chức năng của môn giáo dục công dân ở trường THPT 13

1.2 Cấu trúc nội dung chương trình và phương pháp dạy học môn Giáo dục công dân ở trường Trung học phổ thông 14

1.2.1 Cấu trúc nội dung chương trình môn giáo dục công dân ở trường Trung học phổ thông 14

1.2.2 Phương pháp dạy học môn giáo dục công dân ở trường Trung học phổ thông … 15

1.2.2.1. Phương pháp dạy học truyền thống 15

1.2.2.2.Phương pháp dạy học tích cực 17

1.2.2.3.Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học giáo dục công dân ở trường THPT 21

Chương 2: Thực trạng dạy và học môn giáo dục công dân ở trường THPT Long Xuyên, thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang hiện nay 23

2.1 Khái quát về trường THPT Long Xuyên 23

2.1.1 Quá trình hình thành của trường THPT Long Xuyên 23

2.1.2 Những thành tích nổi bật của trường THPT Long Xuyên trong thời gian qua … 24

2.1.2.1.Đối với đội ngũ giáo viên 24

2.1.2.2 Đối với học sinh 25

2.1.3.Vài nét về bộ môn giáo dục công dân ở trường THPT Long Xuyên 26

2.2 Thực trạng dạy và học môn Giáo dục công dân ở trường THPT Long Xuyên, Thành phố Long Xuyên, Tỉnh An Giang hiện nay………27

2.2.1 Những thành tựu và hạn chế trong dạy và học môn Giáo dục công dân ở trường THPT Long Xuyên hiện nay 27

2.2.1.1 Những thành tựu trong dạy và học môn giáo dục công dân ở trường THPT Long Xuyên hiện nay 27

2.2.1.2 Những hạn chế trong việc dạy và học môn giáo dục công dân ở trường THPT Long Xuyên hiện nay 33

2.2.2 Nguyên nhân của những hạn chế trong việc giảng dạy môn giáo dục công dân ở trường THPT Long Xuyên … 36

2.2.2.1.Nguyên nhân từ nhận thức 36

2.2.2.2.Nguyên nhân từ đội ngũ giáo viên 37

2.2.2.3.Nguyên nhân do cơ sở vật chất của nhà trường 37

2.3.Một số giải pháp góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả dạy và học môn Giáo dục công dân 38

2.3.1.Thay đổi nhận thức về môn giáo dục công dân 38

2.3.2 Đưa kết quả học tập môn giáo dục công dân trở thành một phần trong tiêu chí xếp loại hạnh kiểm của học sinh 38

2.3.3.Xây dựng môi trường giáo dục cho học sinh 39

2.3.4 Đối với đội ngũ giáo viên 40

2.3.5 Tăng cường cơ sở vật chất phục vụ cho hoạt động dạy và học môn giáo dục công dân … 41

2.3.6 Tăng cường các hoạt động ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy môn Giáo dục công dân 42

PHẦN KẾT LUẬN 44 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

1 Lý do chọn đề tài

Trong giai đoạn hiện nay, cùng với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và quá hội nhập kinh tế quốc tế, ngành giáo dục của nước ta đang ngày càng khẳng định được vai trò chủ đạo của mình trong việc đào tạo nguồn nhân lực phục vụ cho sự nghiệp phát triển của đất nước Nếu như nguồn nhân lực quyết định sự phát triển của quốc gia, thì giáo dục và đào tạo là phương tiện chủ yếu quyết định chất lượng con người, là con đường cơ bản để phát triển nguồn nhân lực Mọi chiến lược phát triển kinh tế - xã hội sẽ không thành công nếu không thực hiện tốt chiến lược giáo dục và đào tạo Trong đó chương trình giáo dục Trung học phổ thông là một bộ phận của ngành giáo dục Đây là cấp học cuối cùng của giáo dục phổ thông, nối tiếp cấp trung học

cơ sở và có trách nhiệm hoàn thành việc đào tạo tiếp thế hệ học sinh đã qua các cấp học trước đó của nhà trường phổ thông Đây là cấp học vừa trực tiếp tạo nguồn cho bậc cao đẳng, đại học nói riêng, vừa góp phần quan trọng vào việc đào tạo nguồn nhân lực phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước nói chung Mặt khác cấp học này còn là nền tảng cho sự phát triển các hệ thống phẩm chất, năng lực cần thiết của người công dân trong tương lai, đáp ứng yêu cầu xây dựng đất nước trong giai đoạn mới

Trong tất cả các môn học ở trường Trung học phổ thông thì môn Giáo dục công dân là một môn học có vai trò đặc biệt quan trọng và trực tiếp trong việc giáo dục học sinh ý thức và hành vi của người công dân, phát triển tâm lực và nhân cách của con người, góp phần giáo dục con người phát triển toàn diện về mọi mặt, đồng thời giúp học sinh xác định được trách nhiệm công dân trong việc thực hiện các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, biết vận dụng kiến thức đã học để đánh giá các vấn đề xảy ra trong thực tiễn, lựa chọn hành vi ứng xử phù hợp với các giá trị xã hội Đồng thời định hướng cho học sinh những quan điểm, lối sống và những vấn đề xảy ra trong

xã hội, tạo điều kiện cho các em trao đổi với thầy cô, bạn bè về những vấn đề trong cuộc sống hàng ngày

Xuất phát từ vị trí và vai trò nêu trên của giáo dục Trung học phổ thông nói chung và môn Giáo dục công dân nói riêng, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã đưa ra những phương hướng đổi mới nội dung chương trình các cấp học Trong đó nội dung chương trình ở cấp Trung học phổ thông cũng đã được đổi mới mạnh mẽ và đạt được những thành tựu to lớn như: Hoàn thành bộ chương

trình giáo dục phổ thông; biên soạn xong toàn bộ sách giáo khoa; nội dung, phương pháp và hình thức bồi dưỡng giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục đã được thực hiện tương đối tốt Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được thì việc đổi mới chương trình giáo dục Trung học phổ thông cũng còn một vài hạn chế nhất định như: Công tác quản lý còn yếu kém; nội dung và phương pháp dạy học đã được đổi mới nhưng còn chậm; chưa giải quyết tốt mối quan

hệ giữa phát triển số lượng, quy mô với nâng cao chất lượng

Là sinh viên đang theo học chuyên ngành Giáo dục chính trị và sẽ trở thành giáo viên Giáo dục công dân ở trường Trung học phổ thông trong tương lai Vì vậy, hơn ai hết tôi thấy mình cần phải hiểu được thực trạng dạy và học môn Giáo dục công dân ở trường Trung học phổ thông, thấy được những thuận lợi cũng như khó khăn để từ đó có những định hướng đúng đắn cho công việc giảng dạy của mình sau này Đó là lý do tôi tâm đắc và chọn đề tài

“Thực trạng dạy và học môn Giáo dục công dân ở trường Trung học phổ

thông Long Xuyên, Thành phố Long Xuyên, Tỉnh An Giang hiện nay”

làm khóa luận tốt nghiệp

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Khóa luận nghiên cứu để tìm hiểu về thực trạng của việc dạy và học môn Giáo dục công dân Trên cơ sở đó đề ra một vài giải pháp nhằm góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả của việc dạy và học môn Giáo dục công dân

ở trường THPT Long Xuyên, Thành phố Long Xuyên, Tỉnh An Giang hiện nay

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Khóa luận nghiên cứu việc dạy và học môn Giáo dục công dân của giáo viên và học sinh trường THPT Long Xuyên, Thành phố Long Xuyên, Tỉnh An Giang hiện nay

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Khóa luận chỉ tập trung nghiên cứu về thực trạng dạy và học môn Giáo dục công dân ở trường THPT Long Xuyên trong năm học 2011 – 2012

4 Phương pháp nghiên cứu

Khóa luận sử dụng một số phương pháp nghiên cứu phổ biến như: phương pháp điều tra, khảo sát thực tiễn, phương pháp thống kê

5 Đóng góp của khóa luận

Khóa luận nghiên cứu tình hình dạy và học môn Giáo dục công dân ở

trường THPT Long Xuyên Qua đó đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao

hiệu quả của việc dạy và học môn Giáo dục công dân trong nhà trường Trung

học phổ thông

Khóa luận có thể làm nguồn tư liệu tham khảo cho giảng dạy Giáo dục

công dân ở trường Trung học phổ thông và học tập của sinh viên chuyên

ngành sư phạm Giáo dục chính trị

6 Kết cấu của khóa luận

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, phần phụ lục và danh mục tài liệu

tham khảo, phần nội dung khóa luận gồm 2 chương 5 tiết:

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ DẠY VÀ HỌC MÔN

GIÁO DỤC CÔNG DÂN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1.1 Những vấn đề chung về dạy và học môn Giáo dục công dân ở trường

Trung học phổ thông

1.1.1 Đặc thù tri thức môn Giáo dục công dân ở trường Trung học phổ

thông và yêu cầu đối với giáo viên dạy học Giáo dục công dân

1.1.2 Vị trí, nhiệm vụ và chức năng của môn Giáo dục công dân trong

trường Trung học phổ thông

1.2 Cấu trúc nội dung chương trình và phương pháp dạy học môn Giáo

dục công dân ở trường Trung học phổ thông

1.2.1 Cấu trúc nội dung chương trình môn Giáo dục công dân ở trường

Trung học phổ thông

1.2.2 Phương pháp dạy học môn Giáo dục công dân ở trường Trung học

phổ thông

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG DẠY VÀ HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG

DÂN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG LONG XUYÊN, THÀNH PHỐ LONG XUYÊN, TỈNH AN GIANG HIỆN NAY

2.1 Khái quát về trường THPT Long Xuyên

2.1.1 Quá trình hình thành của trường THPT Long Xuyên

2.1.2 Những thành tích nổi bật của trường THPT Long Xuyên trong thời gian qua

2.2 Thực trạng dạy và học môn Giáo dục công dân ở trường THPT Long Xuyên, Thành phố Long Xuyên, Tỉnh An Giang hiện nay

2.2.1 Những thành tựu và hạn chế của việc dạy và học môn Giáo dục công

dân ở trường THPT Long Xuyên hiện nay

2.2.2 Nguyên nhân của những hạn chế trong việc dạy và học môn Giáo dục công dân ở trường THPT Long Xuyên hiện nay

2.3 Một số giải pháp góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả dạy và học môn Giáo dục công dân

2.3.1 Thay đổi nhận thức về môn Giáo dục công dân

2.3.2 Đưa kết quả học tập môn Giáo dục công dân trở thành một phần trong tiêu chí xếp loại hạnh kiểm của học sinh

2.3.3 Xây dựng môi trường giáo dục cho học sinh

2.3.4 Đối với đội ngũ giáo viên

2.3.5 Tăng cường cơ sở vật chất phục vụ cho hoạt động dạy và học môn Giáo dục công dân

2.3.6 Tăng cường các hoạt động ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy môn Giáo dục công dân

PHẦN KẾT LUẬN

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ DẠY VÀ HỌC MÔN

GIÁO DỤC CÔNG DÂN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1.1 Những vấn đề chung về dạy và học môn Giáo dục công dân ở trường Trung học phổ thông

1.1.1 Đặc thù tri thức môn Giáo dục công dân ở trường Trung học phổ thông và yêu cầu đối với giáo viên dạy học Giáo dục công dân

1.1.1.1 Đặc thù tri thức môn Giáo dục công dân ở trường Trung học phổ thông

a) Hệ thống tri thức môn Giáo dục công dân ở trường Trung học phổ

thông mang tính đa dạng, tổng hợp

Hệ thống tri thức môn Giáo dục công dân ở trường Trung học phổ thông (THPT) được tổng hợp từ nhiều lĩnh vực, nhiều bộ môn khoa học khác nhau như triết học, đạo đức học, kinh tế chính trị học, chủ nghĩa xã hội khoa học, đường lối quan điểm của Đảng, một số chính sách quan trọng của Nhà nước, pháp luật học Bên cạnh đó, mỗi phần, mỗi bài học lại có những nội dung liên quan đến các lĩnh vực, các môn học khác nhau liên quan đến các lĩnh vực, các môn học khác nhau như: dân số, môi trường, ngoại giao, quốc

phòng, giới tính và sức khỏe sinh sản, vật lí, sinh học , hóa học…

Đặc thù nói trên đòi hỏi người giáo viên Giáo dục công dân bên cạnh trình độ nắm vững hệ thống tri thức triết học, kinh tế chính trị học, chủ nghĩa

xã hội khoa học, pháp luật học, đường lối quan điểm của Đảng, chính sách của Nhà nước, phải có tri thức về nội dung liên quan ở những lĩnh vực, những bộ môn khoa học khác nhau Người giáo viên Giáo dục công dân phải không ngừng học hỏi để nâng cao trình độ, phải am hiểu nhiều lĩnh vực, nắm vững và biết vận dụng kiến thức của các lĩnh vực, các bộ môn khoa học khác nhau vào

bài học Giáo dục công dân

Sự đa dạng của hệ thống tri thức cũng đòi hỏi người giáo viên Giáo dục công dân phải sử dụng một cách đa dạng và linh hoạt các phương pháp, hình thức tổ chức dạy học sao cho phù hợp với đặc thù tri thức của từng phần, từng bài học giáo dục công dân

b) Hệ thống tri thức môn Giáo dục công dân ở trường Trung học phổ

thông mang tính khái quát, trừu tượng

Tính khái quát, trừu tượng của hệ thống tri thức môn Giáo dục công dân trước hết thể hiện ở những nội dung, luận điểm được đề cập trong mỗi bài học, mỗi đơn vị kiến thức Những nội dung đó thường là những vấn đề lớn ở tầm vĩ mô, chẳng hạn như: những vấn đề cấp thiết của nhân loại, pháp luật với hoà bình và sự tiến bộ của nhân loại hoặc bao trùm một lĩnh vực rộng lớn nào

đó như chính sách quốc phòng và an ninh, chính sách đối ngoại, chính sách dân số và giải quyết việc làm, chính sách tài nguyên và bảo vệ môi trường

Tính khái quát và trừu tượng của tri thức môn Giáo dục công dân còn thể hiện thông qua một số khái niệm, phạm trù, nguyên lí, quy luật hết sức đặc thù Những khái niệm, phạm trù của môn Giáo dục công dân thường là những khái niệm, phạm trù của triết học, đạo đức học, kinh tế chính trị học, chủ nghĩa

xã hội khoa học như: thế giới quan, phương pháp luận, lượng, chất, phủ định biện chứng, thực tiễn, phương thức sản xuất, đạo đức, lương tâm, nghĩa vụ, sản xuất vật chất, phát triển kinh tế, cơ cấu kinh tế, giá trị hàng hóa, chủ nghĩa

xã hội

Những nguyên lí, quy luật của môn Giáo dục công dân cũng chủ yếu là những nguyên lí, quy luật của triết học, kinh tế chính trị học được trình bày một cách ngắn gọn như: sự vận động và phát triển của thế giới vật chất, nguồn gốc vận động, phát triển của sự vật, hiện tượng, cách thức vận động, phát triển của sự vật, hiện tượng, khuynh hướng phát triển của sự vật hiện tượng, tồn tại

xã hội và ý thức xã hội, mối quan hệ giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, quy luật lưu thông tiền tệ, quy luật giá trị trong sản xuất và lưu thông hàng hóa, quy luật cạnh tranh trong sản xuất và lưu thông hàng hóa, quy luật cung cầu trong sản xuất và lưu thông hàng hóa Phạm vi phản ánh những khái niệm, phạm trù, nguyên lí, quy luật nói trên rất rộng vì thế chúng đều mang tính khái quát hóa, trừu tượng hóa rất cao

Đặc thù này đòi hỏi người giáo viên giáo dục công dân trước hết phải nắm vững nội dung, bản chất, đặc điểm của từng khái niệm, phạm trù, nguyên

lí, quy luật, luận điểm liên quan Người giáo viên giáo dục công dân phải lựa chọn được các phương pháp, hình thức và phương tiện dạy học phù hợp với đối tượng để truyền thụ và giúp học sinh lĩnh hội chính xác những nội dung của bài học Việc tăng cường liên hệ thực tiễn và đảm bảo tính vừa sức trong

dạy học luôn là những yêu cầu có tính nguyên tắc trong dạy học giáo dục công dân, đặc biệt là những nội dung có tính khái quát, trừu tượng

c) Hệ thống tri thức môn Giáo dục công dân ở trường Trung học phổ thông mang tính thời sự

Tri thức của các môn học đều gắn liền với thực tiễn cuộc sống ở những góc độ và lĩnh vực khác nhau Đối với môn Giáo dục công dân, bên cạnh tính thực tiễn thì tri thức của môn học luôn mang tính thời sự sâu sắc Những tri thức của môn học dù khái quát, trừu tượng hay cụ thể đều tập trung phản ánh những vấn đề, những hiện tượng đang nảy sinh trong cuộc sống hàng ngày Từ những vấn đề thách thức của toàn cầu như bùng nổ dân số, dịch bệnh, ô nhiễm môi trường đến những vấn đề của một quốc gia như giải quyết việc làm, chính sách giáo dục, bảo vệ môi trường Ngay cả những nội dung khái quát, trừu tượng như: quy luật lưu thông tiền tệ, quy luật giá trị trong sản xuất và lưu thông hàng hóa, quy luật cạnh tranh trong sản xuất và lưu thông hàng hóa, quy luật cung cầu trong sản xuất và lưu thông hàng hóa cũng đang hàng ngày, hàng giờ biểu hiện, tác động trong mọi lĩnh vực của đời sống

Đặc thù này đòi hỏi người giáo viên giáo dục công dân phải luôn làm cho tri thức của bài học bắt nhịp với cuộc sống đang đổi thay từng ngày Để làm được điều đó, mỗi người giáo viên giáo dục công dân phải có một tâm hồn nhạy cảm, biết cảm nhận, lắng nghe những đổi thay của cuộc sống, biết nắm bắt, sàng lọc, cập nhật, phân tích và xử lí thông tin để mang hơi thở của cuộc sống, của thời đại vào từng tiết dạy, bài học giáo dục công dân Tuy nhiên, nếu lạm dụng đặc thù này, giáo viên sẽ biến giờ học giáo dục công dân trở thành một giờ nói chuyện thời sự

d) Hệ thống tri thức môn Giáo dục công dân ở trường Trung học phổ thông mang tính định hướng chính trị sâu sắc

Đối với môn Giáo dục công dân ở trường THPT, mục tiêu dạy người – giáo dục để học sinh trở thành một công dân có ích cho xã hội luôn được xác định là quan trọng nhất Quá trình giáo dục để học sinh trở thành những công dân có ích cho xã hội trước hết phải bắt đầu từ việc giáo dục ý thức công dân,

ý thức chính trị cho các em Ở nhà trường THPT nhiệm vụ này trước hết thuộc

về môn Giáo dục công dân Do đó hệ thống tri thức của môn học luôn hướng vào việc giúp học sinh hình thành được những thái độ, tình cảm công dân lành mạnh, có lập trường, quan điểm chính trị rõ ràng Nội dung của mỗi bài học,

tiết học Giáo dục công dân luôn định hướng cho học sinh về trách nhiệm của các em đối với bản thân, gia đình và xã hội

Đặc thù này đòi hỏi người giáo viên Giáo dục công dân phải luôn bám sát mục tiêu của mỗi bài học, tiết dạy, phải nắm vững nội dung từng bài, từng đơn vị kiến thức, nắm bắt được đặc điểm trình độ, tâm sinh lý của học sinh để lựa chọn phương pháp dạy học sao cho phù hợp Người giáo viên giáo dục công dân phải không ngừng rèn luyện để có một nhân cách trong sáng, một

và hoàn cảnh cụ thể trước những biến động không ngừng của đời sống xã hội Gắn liền với nội dung mỗi bài học giáo dục công dân luôn có một loạt những

kĩ năng tương ứng, có thể đó là những kĩ năng tiếp cận, phân tích, xử lí thông tin, cũng có thể là những kĩ năng tiếp cận, nhận diện, xử lý, giải quyết những thách thức, những hiện tượng hoặc những vấn đề đang không ngừng nảy sinh trong cuộc sống hàng ngày của chính bản thân học sinh Có nhiều kĩ năng rất cần thiết và sẽ đi theo các em trong suốt cuộc đời như cách cư xử, ứng xử với chính bản thân các em, trong quan hệ với bạn bè, trong tình yêu, hôn nhân và gia đình, trong quan hệ cộng đồng

Trong quá trình dạy học giáo dục công dân người giáo viên phải nắm vững mục tiêu kĩ năng của từng bài, lựa chọn giới thiệu, trang bị cho học sinh những kĩ năng cần thiết nhất Khuyến khích các em đưa những kĩ năng đó vào thực hành và không ngừng tự hoàn thiện ngay trong cuộc sống hàng ngày của chính các em Trong quá trình dạy học, người giáo viên giáo dục công dân phải không ngừng trải nghiệm, quan sát, học hỏi và hoàn thiện chính mình Một bài học giáo dục công dân thật sự bổ ích là bài học mà ở đó học sinh không chỉ học được những tri thức, tình cảm cần thiết mà các em còn học

được ở đó cả sự trải nghiệm và những kĩ năng sống của chính người thầy

Những đặc thù tri thức của môn Giáo dục công dân nói trên biểu hiện khác nhau trong mỗi bài học, mỗi đơn vị kiến thức khác nhau Trước khi giảng dạy, người giáo viên bộ môn cần nghiên cứu kĩ mục tiêu, nội dung, đặc thù của từng bài học, từng tiết học, từng đơn vị kiến thức để lựa chọn phương pháp, hình thức tổ chức dạy học, nội dung thông tin, tài liệu, phương tiện dạy

học sao cho phù hợp và hiệu quả

1.1.1.2 Yêu cầu đối với giáo viên dạy học giáo dục công dân

a) Yêu cầu về phẩm chất đạo đức

Nhà giáo dục nổi tiếng người Nga Usinxki đã từng khẳng định: “Không

có nhân cách (của người thầy) thì không có giáo dục chân chính, không thể tiến hành hình thành tính cách học sinh Chỉ có nhân cách mới tác động đến

sự phát triển và xác lập nhân cách, chỉ có tính cách mới hình thành tính cách”.[13, tr.63-64]

Xuất phát từ vị trí, nhiệm vụ và đặc thù tri thức của môn Giáo dục công dân nên yêu cầu về phẩm chất đạo đức của người giáo viên bộ môn lại càng đặc biệt được đề cao Bài học môn Giáo dục công dân sẽ không thể hoàn thành được mục tiêu và nhiệm vụ nếu người giáo viên bộ môn không thực sự

là một tấm gương sáng về đạo đức để học sinh kính trọng và noi theo

Người giáo viên phải hình thành lý tưởng nghề nghiệp: lý tưởng nghề nghiệp biểu hiện thông qua lòng yêu nghề, gắn bó với nghề dạy học; chấp hành Luật giáo dục, điều lệ, quy chế, quy định của ngành; có ý thức tổ chức kỉ luật và tinh thần trách nhiệm; giữ gìn phẩm chất, danh dự, uy tín của nhà giáo; thái độ tận tụy, hi sinh vì công việc, tác phong làm việc cần cù, có tinh thần trách nhiệm cao Đặc biệt là phải có lương tâm nghề nghiệp

Phải có tình cảm, lối sống đạo đức trong sáng, cao thượng, có lòng nhân đạo, thái độ công bằng, chính trực, giản dị, khiêm tốn, kiên trì, nhẫn nại, biết thương yêu, tôn trọng, đối xử công bằng với học sinh, giúp học sinh khắc phục khó khăn để học tập và rèn luyện tốt Đoàn kết, hợp tác và cộng tác với đồng nghiệp, có tác phong mẫu mực, làm việc khoa học, là tấm gương tốt cho học sinh

b) Yêu cầu về trình độ chuyên môn

Để có thể giảng dạy tốt môn Giáo dục công dân ở trường THPT, giáo viên cần nắm vững lý thuyết nghề nghiệp, thấy rõ vị trí, vai trò, nhiệm vụ của môn giáo dục công dân ở trường THPT đối với sự phát triển của đất nước và

con người Việt Nam hiện tại và tương lai Biết phát hiện và giải quyết những vấn đề nảy sinh trong thực tiễn hoạt động nghề nghiệp nhằm đáp ứng yêu cầu mới trong giáo dục

Nắm vững tri thức các khoa học mà môn Giáo dục công dân phải đảm nhiệm trong chương trình giáo dục công dân ở phổ thông như triết học, kinh tế chính trị học, chủ nghĩa xã hội khoa học, quan điểm đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam, tư tưởng Hồ Chí Minh, đạo đức học, pháp luật học

Nắm vững nội dung, cấu trúc chương trình, sách giáo khoa môn Giáo dục công dân ở trường THPT Nắm vững vị trí, mục tiêu, đặc điểm nội dung của từng bài, từng đơn vị kiến thức trong sách giáo khoa giáo dục công dân Làm chủ kiến thức môn học, đảm bảo nội dung dạy học chính xác,có hệ thống, vận dụng hợp lí các kiến thức liên môn theo yêu cầu cơ bản, thiết thực, hiện đại, thực tiễn

Thực hiện nội dung dạy học theo chuẩn kiến thức, kĩ năng và thái độ được quy định trong chương trình môn học Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh và kết quả rèn luyện đạo đức bảo đảm chính xác, toàn diện, công bằng, khách quan, công khai và phát triển năng lực tự đánh giá của học sinh

1.1.2 Vị trí, nhiệm vụ và chức năng của môn Giáo dục công dân trong

trường Trung học phổ thông

1.1.2.1 Vị trí của môn Giáo dục công dân ở trường Trung học phổ thông

Mỗi môn học trong trường THPT đều có một vị trí nhất định của nó Việc thiết kế các môn học trong một hệ thống chương trình đều xuất phát từ mục tiêu, nhiệm vụ và chức năng của từng môn học và đều hướng vào mục tiêu chung của nền giáo dục xã hội chủ nghĩa nước ta là: đào tạo những con người mới, phát triển toàn diện, hài hòa các mặt đức, trí, thể, mỹ, nghề nghiệp,

lý tưởng cộng sản

Cũng như các môn học khác, môn Giáo dục công dân có nhiệm vụ là: trang bị kiến thức, giáo dục tư tưởng, tình cảm, rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo, phát triển trí tuệ học sinh Do đó “Mục tiêu giáo dục phổ thông là giúp học sinh phát triển toàn diện về mặt đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kĩ năng

cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách

nhiệm công dân, chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc” [8, tr 15]

Hiểu được vai trò, vị trí môn Giáo dục công dân chúng ta cần hết sức coi trọng giáo dục chính trị, tư tưởng, nhân cách, khả năng tư duy sáng tạo và năng lực thực hành nhằm giữ vững mục tiêu xã hội chủ nghĩa trong nội dung

và phương pháp giáo dục – đào tạo, góp phần phục vụ đắc lực sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Môn Giáo dục công dân ở trường THPT có vị trí hàng đầu trong việc định hướng phát triển nhân cách của học sinh thông qua việc cung cấp hệ thống tri thức cơ bản về giá trị đạo đức nhân văn, đường lối, chính sách lớn của Đảng, Nhà nước và pháp luật, kế thừa các truyền thống đạo đức, bản sắc dân tộc Việt Nam, trung thành với lí tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, tiếp thu những giá trị tốt đẹp của nhân loại và thời đại

1.1.2.2 Nhiệm vụ của môn Giáo dục công dân ở trường Trung học

Nội dung chương trình lớp 10 giúp cho học sinh nhận biết được nội dung cơ bản của thế giới quan duy vật và phương pháp luận biện chứng Đồng thời giúp cho học sinh nắm vững được một số phạm trù cơ bản của đạo đức học có quan hệ trực tiếp đến mục tiêu đào tạo THPT

Nội dung chương trình lớp 11 giúp cho học sinh hiểu được một số phạm trù, quy luật kinh tế cơ bản và phương hướng phát triển kinh tế trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nước ta Đồng thời hiểu được tính tất yếu và đặc điểm của thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, hiểu được bản chất của Nhà nước và nền dân chủ xã hội chủ nghĩa

Nội dung chương trình lớp 12 giúp cho học sinh hiểu được bản chất giai cấp, xã hội của pháp luật; mối quan hệ biện chứng giữa pháp luật với kinh tế, chính trị, đạo đức Giúp học sinh nhận biết được vai trò, giá trị cơ bản của pháp luật đối với sự tồn tại và phát triển của mỗi công dân, Nhà nước và xã

hội Hiểu được một số nội dung cơ bản của pháp luật liên quan đến việc thực hiện và bảo vệ quyền bình đẳng, tự do, dân chủ và phát triển của công dân

b) Giúp học sinh từng bước hình thành thế giới quan đúng đắn và phương pháp luận khoa học

Trên cơ sở từng bước tiếp cận và nắm vững hệ thống kiến thức cơ bản của môn giáo dục công dân, học sinh sẽ từng bước có những hiểu biết cơ bản

để hình thành cho bản thân thế giới quan đúng đắn và phương pháp luận khoa học Từ đó học sinh sẽ vận dụng nhằm nâng cao hiệu quả quá trình hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn của bản thân Để thực hiện được nhiệm vụ này, trong quá trình dạy học giáo viên phải thông qua việc dạy các khái niệm, phạm trù, nguyên lý, quy luật, giáo viên cần phải hướng học sinh đến các ý nghĩa về mặt phương pháp luận Từ những ý nghĩa phương pháp luận rút ra sau mỗi bài học, tiết dạy, học sinh sẽ tự liên hệ, rút ra những bài học cho bản thân, qua đó giúp các em từng bước hình thành cho mình phương pháp luận

khoa học

c) Góp phần hình thành nhân sinh quan tiến bộ

Thông qua hệ thống cơ bản về giá trị đạo đức – nhân văn, đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước và pháp luật, môn giáo dục công dân giúp học sinh ý thức được các giá trị của con người Việt Nam thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa giúp các em có được những hiểu biết đúng đắn về xã hội xã hội chủ nghĩa, về nhà nước xã hội chủ nghĩa, về nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, về các định hướng phát triển kinh tế xã hội, về vai trò và giá trị của pháp luật đối với sự tồn tại và phát triển của mỗi cá nhân, Nhà nước và xã hội Học sinh có cái nhìn đúng đắn về thế giới và thời đại, về con người và cộng đồng, về các hiện tượng khác nhau đang diễn ra trong đời sống Các em biết phân tích, đánh giá các hiện tượng xã hội theo quan điểm khoa học, tiến bộ, biết đấu tranh để bảo vệ và ủng hộ cái mới, cái tích cực và chống lại cái tiêu cực, lạc hậu, lỗi thời

d) Trang bị cho học sinh những kĩ năng sống cần thiết

Những kĩ năng trong các bài học giáo dục công dân như: giao tiếp và ứng xử, tổ chức quản lí, hoạt động chính trị - xã hội, hợp tác và cạnh tranh lành mạnh, định hướng lao động nghề nghiệp sau khi tốt nghiệp, thích ứng với những điều kiện và hoàn cảnh cụ thể trước những biến động không ngừng của đời sống xã hội Hoặc những kĩ năng cụ thể hơn như quan hệ bạn bè, đồng chí,

những cư xử trong tình yêu, hôn nhân, gia đình luôn cần thiết cho học sinh Thông qua mỗi bài học, tiết dạy, học sinh được trang bị những kĩ năng tương ứng, giúp các em luôn uốn nắn những biểu hiện, cử chỉ, hành vi lệch lạc, không ngừng tự hoàn thiện bản thân, biết đón nhận và giải quyết những thách thức của cuộc sống một cách khoa học và hiệu quả

e) Định hướng phát triển nhân cách học sinh

Đối với môn Giáo dục công dân, “mục tiêu dạy người” luôn được xác định là “quan trọng nhất” Vì thế môn Giáo dục công dân luôn ở vị trí hàng đầu trong việc định hướng phát triển nhân cách học sinh Mỗi học sinh là chủ thể của sự phát triển nhân cách, phát triển xã hội Do đó thông qua mỗi bài dạy, tiết học, người giáo viên giáo dục công dân phải tích cực giáo dục, bồi dưỡng để giúp mỗi học sinh hình thành cho mình lẽ sống, lí tưởng và niềm tin lành mạnh Giáo dục để các em trở thành những công dân có ích cho bản thân, gia đình và xã hội Thông qua các bài học giáo dục công dân, người giáo viên

bộ môn phải giúp các em trở thành những con người sống có tình nghĩa, thủy chung, có ý thức tổ chức kỉ luật, có lòng nhân ái khoan dung, biết yêu quê hương, đất nước, yêu chủ nghĩa xã hội, luôn tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội Để thực hiện được nhiệm vụ này, người giáo viên giáo dục công dân phải biến những tri thức khô khan, trừu tượng, khó hiểu của môn học thành tình cảm, lẽ sống, lí tưởng, niềm tin ở học sinh, thôi thúc các em hành động theo lẽ phải và không ngừng nỗ lực phấn đấu

để tự hoàn thiện bản thân, vươn tới “chân – thiện- mĩ”

1.1.2.3 Chức năng của môn Giáo dục công dân ở trường Trung học

phổ thông

a) Chức năng giáo dưỡng

Trang bị cho học sinh một cách tương đối có hệ thống những tri thức phổ thông cơ bản, thiết thực của các môn khoa học Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam, pháp luật của Nhà nước Việt Nam

b) Chức năng giáo dục

Bước đầu giáo dục cho học sinh những quan điểm khoa học và cách mạng, tư duy mới về thế giới và thời đại, về con người và cộng đồng, về các quá trình xã hội diễn ra trên thế giới và trên đất nước ta, về cuộc đấu tranh trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội giữa cái tiến bộ và cái bảo thủ, lạc hậu

Trên cơ sở đó hình thành niềm tin có cơ sở khoa học về chế độ xã hội chủ nghĩa – lý tưởng cao đẹp mà con người luôn luôn mơ ước

c) Chức năng phát triển

Bước đầu phát triển ở học sinh phương pháp tư duy biện chứng trong nhận thức và hành động, biết phân tích, đánh giá các hiện tượng xã hội theo quan điểm khoa học và tiến bộ, biết kế thừa những giá trị tốt đẹp của dân tộc

và nhân loại, biết ủng hộ cái mới đúng đắn và tích cực đấu tranh chống lại cái

cũ, lỗi thời, lạc hậu Từng bước hình thành ở học sinh thói quen và kĩ năng vận dụng những tri thức đã học vào cuộc sống, có định hướng đúng đắn về chính trị, tư tưởng, đạo đức trong các hoạt động xã hội, trong cuộc sống hiện tại và sau này

1.2 Cấu trúc nội dung chương trình và phương pháp dạy học môn Giáo dục công dân ở trường Trung học phổ thông

1.2.1 Cấu trúc nội dung chương trình môn Giáo dục công dân ở trường Trung học phổ thông

Môn Giáo dục công dân ở trường THPT được cấu trúc thành năm phần chính như sau:

Phần thứ nhất: Công dân với việc hình thành thế giới quan, phương pháp luận khoa học

Phần thứ hai: Công dân với đạo đức

Phần thứ ba: Công dân với kinh tế

Phần thứ tư: Công dân với các vấn đề chính trị - xã hội

Phần thứ năm: Công dân với pháp luật (Xem phụ lục 6)

Ngoài những bài học chính trong sách giáo khoa, chương trình còn dành một số thời gian cho các hoạt động thực hành, ngoại khóa, dạy học các vấn đề gắn với tình

Phần thứ nhất tập trung vào một số nội dung chủ yếu liên quan đến triết học, hình địa phương.nhằm trang bị cho học sinh những cơ sở ban đầu về thế giới quan, phương pháp luận trong cuộc sống và là căn cứ lí luận cho các phần sau

Phần thứ hai tập trung vào một số giá trị đạo đức của con người Việt Nam trong giai đoạn hiện nay Đây là sự phát triển tiếp nối nội dung môn giáo

dục công dân ở Trung học cơ sở Những chuẩn mực đạo đức mà học sinh đã học ở các lớp dưới được nâng lên thành những giá trị đạo đức, tư tưởng, chính trị, lối sống của con người Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

Phần thứ ba cung cấp cho học sinh những hiểu biết cơ bản về một số phạm trù, quy luật kinh tế và phương pháp phát triển kinh tế ở nước ta Trên

cơ sở đó, giúp học sinh có thể xác định được phương pháp học tập, lựa chọn ngành nghề hoặc các lĩnh vực hoạt động cho bản thân sau khi các em tốt nghiệp THPT

Phần thứ tư giúp học sinh có những hiểu biết cơ bản về chủ nghĩa xã hội và một số chính sách quan trọng của Nhà nước để học sinh có thể xác định được trách nhiệm của mình trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước hiện nay

Phần thứ năm cung cấp những hiểu biết cơ bản về bản chất, vai trò và nội dung của pháp luật trong một số lĩnh vực của đời sống xã hội nhằm giúp học sinh có thể chủ động, tự giác điều chỉnh hành vi của cá nhân và đánh giá được hành vi của người khác

Xuất phát từ vị trí của từng phần trong chương trình, thời lượng phân bố cho từng lớp được bố trí như sau:

1.2.2 Phương pháp dạy học môn Giáo dục công dân ở trường Trung

giáo viên sẽ chủ động về mặt thời gian, chủ động trình bày một cách có hệ thống, theo một logic chặt chẽ, hướng vào tri thức cơ bản và thiết thực nhất

Tuy nhiên, trong khi sử dụng phương pháp thuyết trình, giáo viên phải hết sức chú ý tới ngôn ngữ và lời nói của mình Với giáo viên dạy giáo dục công dân, ngôn ngữ, lời nói của giáo viên vừa phải gần gũi với học sinh, vừa phải giàu sức sáng tạo nhưng phải đảm bảo tính chính xác, khoa học Vừa biểu cảm, giàu trí tưởng tượng nhưng cũng cần đảm bảo tính chuẩn mực sư phạm

Đồng thời, để tránh sự đơn điệu, gây ức chế cho học sinh còn đòi hỏi ở người giáo viên khả năng kết hợp phương pháp này với một số phương pháp dạy học khác như đàm thoại, trực quan – là những phương pháp quen thuộc trong hoạt động giảng dạy ở nhà trường phổ thông

b) Phương pháp đàm thoại

Đàm thoại là một phương pháp tranh luận, đối thoại Đối với môn Giáo dục công dân nó sẽ giúp học sinh tiếp cận, hiểu và từng bước nắm vững kiến thức mang tính phổ biến, khái quát và trừu tượng cao Đồng thời, dưới sự hướng dẫn của giáo viên, học sinh sẽ hình thành và phát triển năng lực tư duy độc lập, sáng tạo, năng lực tư duy logic Đặc biệt, thông qua đàm thoại, giáo viên có thể kiểm tra, đánh giá kết quả giảng dạy của bản thân, kết quả thu nhận tri tri thức của học sinh Thế nhưng nếu giáo viên không có kỹ năng đặt câu hỏi tốt thì kết quả của nó sẽ đi ngược lại với chủ đích của người sử dụng

nó Bởi vậy, yêu cầu câu hỏi mà giáo viên đặt ra không những phải được sắp xếp theo một hệ thống nhất định, hợp lý mà trước hết phải tạo ra được tính tò

mò, ham muốn khám phá của học sinh

Trên cơ sở kích thích trí tò mò của học sinh, với nhiều câu hỏi giáo viên dẫn dắt người học tìm đến với kiến thức mới của bài giảng Bằng cách này sẽ đem lại hiệu quả cao cho giảng dạy và hơn thế giáo viên tạo ra được thói quen tốt cho học sinh là sự chủ động, tự giác trong việc khám phá tri thức

Bằng hệ thống câu hỏi rõ ràng, ngắn gọn phù hợp với nội dung bài giảng, gần gũi với thực tế và tri thức mà học sinh đã tích luỹ được làm cho học sinh hăng say tìm tòi phương án trả lời, đi đến nắm được bản chất của vấn đề

mà không gây cảm giác ức chế, bị áp đặt kiến thức sách giáo khoa

c) Phương pháp trực quan

Khác với tri thức của các môn khoa học khác, tri thức của môn Giáo dục công dân mang tính trừu tượng, tính khái quát cao nhưng lại gắn với cuộc

sống đời thường Vì thế, để nâng cao hiệu quả dạy học, phát huy tính tích cực hoạt động của học sinh, tạo điều kiện để học sinh hiểu bài, nhớ lâu và phát triển năng lực quan sát, trong những điều kiện cho phép, giáo viên cần phải khéo léo kết hợp sử dụng phương pháp trực quan

Những hình thức trực quan không chỉ có tác dụng minh hoạ bài giảng

mà còn có tác dụng tới việc hình thành, phát triển, củng cố tri thức khoa học cho học sinh Sự khéo léo trong sử dụng phương tiện trực quan, phương tiện

kỹ thuật vào giảng dạy không những làm phát triển năng lực chú ý, năng lực quan sát, óc tò mò khoa học của học sinh mà mặt khác còn góp phần giải

phóng học sinh khỏi công việc ghi chép lý thuyết đơn thuần

Song để sử dụng tốt phương pháp này, giáo viên cần phải có sự hiểu biết sâu sắc, đầu tư thời gian và trí tuệ để chắt lọc, chọn lựa, sáng tạo đồ dùng trực quan Đồ dùng trực quan phải bảo đảm tính chính xác, chân thực rõ ràng, đảm bảo độ tin cậy, tính thẩm mỹ Bên cạnh đó giáo viên cần phân tích tài liệu trực quan và sau đó là tổng hợp chúng để rút ra những kết luận khoa học góp phần khắc sâu kiến thức cho học sinh

1.2.2.2 Phương pháp dạy học tích cực

a) Phương pháp động não

Động não là phương pháp giúp cho học sinh trong một thời gian ngắn

nảy sinh được nhiều ý tưởng hay giả định về một vấn đề nào đó

Trong dạy học giáo dục công dân, phương pháp này được dùng để giới thiệu chủ đề của bài học trên cơ sở so sánh và chọn lựa các kết quả trả lời của học sinh hoặc dùng để thu thập và lựa chọn các phương án giải quyết vấn đề liên quan đến nội dung bài học

Ưu điểm của phương pháp này là dễ soạn thảo câu hỏi và dễ thực hiện Ngoài ra phương pháp động não còn giúp huy động được tối đa trí tuệ của tập thể trong quá trình tìm kiếm thông tin để trả lời Đồng thời phương pháp này tạo ra không khí sôi nổi nhờ quá trình tham gia phản hồi một cách tích cực của người học để cải tạo tình trạng giao tiếp và không khí học tập trầm lặng, buồn

tẻ Tuy nhiên, để phương pháp này mang lại hiệu quả cao nhất thì giáo viên cần lưu ý là những vấn đề được lựa chọn ít nhiều đã quen thuộc trong thực tiễn đời sống của học sinh và các vấn đề, câu hỏi động não phải tạo ra được nhiều cách suy nghĩ, giải quyết khác nhau Bên cạnh đó, tùy theo nội dung bài học

mà giáo viên chọn câu hỏi, vấn đề có phần kết đóng và phần kết mở

b) Phương pháp thảo luận nhóm

Thảo luận nhóm là phương pháp dạy học trong đó lớp học được chia thành những nhóm nhỏ để bàn bạc, trao đổi, thảo luận về một vấn đề học tập

và đưa ra ý kiến chung của nhóm về vấn đề đó Thảo luận nhóm được sử dụng rộng rãi nhằm giúp cho học sinh tham gia một cách chủ động vào quá trình học tập, tạo cơ hội cho học sinh có thể chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm, ý kiến

để giải quyết một vấn đề có liên quan đến nội dung bài học

Phương pháp thảo luận nhóm giúp học sinh giảm bớt tính chủ quan, phiến diện và tăng tính khách quan, khoa học và giúp cho kiến thức trở nên sâu sắc, bền vững, dễ nhớ hơn do được giao lưu học hỏi giữa các thành viên trong nhóm Ngoài ra, không khí thảo luận cởi mở giúp học sinh thoải mái, tự tin hơn trong việc trình bày ý kiến của mình và biết lắng nghe có phê phán ý kiến của những thành viên khác

Tuy nhiên, để vận dụng tốt phương pháp này trong quá trình dạy học đỏi hỏi giáo viên phải có năng lực kiến tạo vấn đề thảo luận và tổ chức, điều khiển quá trình thảo luận trên lớp Tùy theo câu hỏi nêu ra và không gian lớp học mà có nhiều cách chia nhóm khác nhau, giáo viên cũng cần phải quy định

rõ thời gian thảo luận và trình bày kết quả thảo luận cho các nhóm Trong quá trình các nhóm thảo luận giáo viên cần đi vòng quanh các nhóm để quan sát thái độ làm việc nhóm của các em và góp ý cũng như hướng dẫn các em khi cần thiết

c) Phương pháp nêu vấn đề

Phương pháp nêu vấn đề là phương pháp dạy học, trong đó giáo viên giúp học sinh xem xét, phân tích những tình huống có vấn đề và xác định những cách thức giải quyết tình huống đó nhằm tiếp thu tri thức, rèn luyện kĩ năng và hình thành tư tưởng, thái độ

Phương pháp này giúp học sinh nắm được tri thức mới và phương pháp lĩnh hội tri thức đó, phát triển tư duy sáng tạo Đồng thời phương pháp này còn giúp học sinh rèn luyện năng lực thích ứng với cuộc sống hiện đại thông qua kĩ năng biết đặt ra và giải quyết hợp lí các vấn đề nảy sinh

Để vận dụng tốt phương pháp này trong dạy học, giáo viên cần phải lựa chọn các kiểu dạy học nêu vấn đề ở mức độ khó dễ khác nhau phù hợp với trình độ nhận thức và khả năng giải quyết của học sinh Mặt khác, tình huống

có vấn đề được lựa chọn phải phù hợp với nội dung của bài học và kích thích

được óc tò mò, ham hiểu biết và sự sáng tạo của học sinh Tình huống có vấn

đề được tạo ra phải chứa đựng mâu thuẫn để tạo ra sự hứng khởi trong tiếp nhận và giải quyết tình huống

d) Phương pháp xử lí tình huống (phương pháp nghiên cứu trường hợp điển

hình)

Phương pháp xử lí tình huống là một phương pháp dạy học, trong đó học sinh tự lực nghiên cứu một tình huống thực tiễn và giải quyết các vấn đề

do tình huống đặt ra dưới sự hướng dẫn của giáo viên

Phương pháp này thực tiễn hóa nội dung tri thức của bài học, gắn lý thuyết với thực tiễn thông qua những tình huống gần gũi với học sinh Tạo điều kiện để rèn luyện, bồi dưỡng những phẩm chất của tư duy như phê phán, sáng tạo, khả năng giao tiếp, quyết đoán và ra quyết định Ngoài ra phương pháp này còn tích cực hóa động cơ của người học nhờ quá trình thường xuyên tiếp cận với các tình huống thực tế

Để vận dụng tốt phương pháp này đòi hỏi nhiều thời gian, công sức và năng lực của người giáo viên trong khâu lựa chọn tình huống và triển khai trên lớp Tình huống có thể dài hay ngắn với mức độ khó dễ khác nhau tùy từng nội dung vấn đề song phải phù hợp với nội dung bài học, trình độ học sinh và thời lượng giảng dạy Ngoài ra tình huống cần chứa đựng mâu thuẫn, phản ánh tính đa dạng của cuộc sống hiện thực Tình huống phải được kết thúc bằng một loạt các vấn đề hoặc câu hỏi gợi mở Kết quả trả lời các câu hỏi xung quanh tình huống phải được dùng để giải quyết một tình huống rộng hơn, khái quát hơn Tình huống có thể diễn giải theo cách nhìn của người đọc và để mở nhiều hướng giải quyết

e) Phương pháp đóng vai

Đóng vai là phương pháp dạy học, trong đó giáo viên tổ chức cho người học thực hành một số cách ứng xử nào đó trong một tình huống giả định Đây là phương pháp dạy học nhằm giúp học sinh suy nghĩ sâu sắc về một vấn đề bằng cách tập trung vào một sự kiện cụ thể mà người học vừa thực hiện quan quan sát Việc diễn không phải là phần chính của phương pháp mà

là điều quan trọng là sự thảo luận sau phần diễn ấy

Phương pháp này giúp học sinh được rèn luyện, thực hành những kỹ năng ứng xử và bày tỏ thái độ trong môi trường an toàn trước khi thực hành trong thực tiễn Tạo ra được tâm lý hứng thú và sự chú ý cho học sinh, tạo

điều kiện làm phát triển óc sáng tạo của học sinh, khích lệ sự thay đổi thái độ, hành vi của học sinh theo hướng tích cực một cách tự giác

Phương pháp này đòi hỏi việc đóng vai phải phù hợp với nội dung bài học, lứa tuổi, trình độ học sinh và điều kiện hoàn cảnh lớp học Tình huống không nên quá dài và phức tạp có thể vượt thời gian cho phép Cần quy định

rõ thời gian chuẩn bị và thời gian đóng vai Ngoài ra tình huống nên để mở với nhiều cách giải quyết khác nhau không cho trước kịch bản, lời thoại Các vai diễn nên để học sinh xung phong hoặc tự phân công đảm nhiệm Ngoài ra, giáo viên nên khích lệ tất cả học sinh cùng tham gia

g) Phương pháp trò chơi

Phương pháp trò chơi là phương pháp dạy học, trong đó giáo viên tổ chức cho học sinh tìm hiểu một vấn đề hay thể nghiệm những hành động, thái

độ, việc làm thông qua một trò chơi nào đó

Phương pháp này giúp cho học sinh có cơ hội được thể nghiệm những thái độ, hành vi đã được cung cấp qua môn học, nhờ đó hình thành được ở các

em niềm tin và những thái độ, hành vi tích cực Tạo hứng thú học tập cho học sinh, bài giảng trở nên nhẹ nhàng, sinh động Đồng thời tăng cường khả năng giao tiếp và tương tác giữa giáo viên với học sinh, giữa học sinh với học sinh

Để vận dụng tốt phương pháp này đòi hỏi nội dung trò chơi phải phù hợp với mục tiêu và chủ đề của bài dạy, đặc điểm tâm sinh lý học sinh và quỹ thời gian cũng như điều kiện cụ thể của lớp học Ngoài ra, cần chú trọng đến việc phổ biến quy tắc và luật chơi, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo cảu học sinh trong quá trình tham gia trò chơi Trò chơi phải được luân phiên thay đổi về nội dung và hình thức để không gây nhàm chán cho học sinh

h) Phương pháp dự án

Dự án là một phương pháp dạy học, trong đó dưới sự hướng dẫn của giáo viên, người học thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lí luận với thực tiễn, giữa lí thuyết với thực hành nhằm tìm kiếm giả thuyết, thu thập tài liệu hoặc xác định, chứng minh một vấn đề có liên quan đến nội dung bài học

Phương pháp này giúp gắn nội dung tri thức của bài học với thực tiễn cuộc sống, kích thích sự say mê, hứng thú học tập ở học sinh Thông qua quá trình thực hiện các dự án, nội dung tri thức của bài học được khắc sâu và củng

cố bởi các minh chứng từ thực tiễn

Tuy nhiên, phương pháp này là một phương pháp tương đối khó thực hiện, đòi hỏi nhiều thời gian và công sức trong việc triển khai các đề tài, dự án

và năng lực thực hành của học sinh Chính vì vậy, để sử dụng được phương pháp này đòi hỏi nội dung của dự án phải phù hợp với nội dung bài học, mục tiêu của dự án phải rõ ràng và có tính khả thi, kế hoạch thực hiện dự án phải cụ thể Khi phân chia các nhóm phải chú ý đến sự tương đồng về trình độ giữa các nhóm, các thành viên trong một nhóm, kể cả học sinh giỏi và kém để có thể hỗ trợ, giúp đỡ lẫn nhau

Phương pháp giảng dạy là một lĩnh vực hết sức linh động và sáng tạo, hiệu quả của chúng ở mức độ nào thì còn phụ thuộc vào trình độ, năng lực, kinh nghiệm của mỗi người giáo viên và sự hợp tác nỗ lực học tập của mỗi học sinh Không có phương pháp nào là vạn năng phù hợp với mọi bài giảng, vấn đề là ở chỗ người giáo viên biết phối hợp nhịp nhàng, nhuần nhuyễn các phương pháp giảng dạy mới mang tính đặc thù đối với bộ môn giáo dục công dân cũng như biết phát huy mặt tích cực của phương pháp dạy học truyền thống

1.2.2.3 Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học Giáo dục công dân ở trường THPT

Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học nói chung và dạy học môn Giáo dục công dân nói riêng là một phương tiện dạy học hiện đại đang được

áp dụng phổ biến hiện nay Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học giúp cho việc thiết kế bài giảng của giáo viên trở nên sinh động hơn, tiết kiệm được nhiều thời gian hơn so với cách dạy theo phương pháp truyền thống

Thông qua các giáo án điện tử, giáo viên cũng có nhiều thời gian đặt các câu hỏi gợi mở tạo điều kiện cho học sinh hoạt động nhiều hơn trong giờ học Bên cạnh đó còn giúp cho học sinh hứng thú hơn trong quá trình học tập

từ đó phát huy được tính năng động và sáng tạo của học sinh

Muốn ứng dụng công nghệ thông tin để phục vụ tốt công tác giảng dạy của mình thì trước hết đòi hỏi người giáo viên cần phải nắm được những kiến thức cơ bản về tin học, các kỹ năng sử dụng máy tính và một số thiết bị công nghệ thông tin thông dụng nhất Đồng thời hiện nay, mạng internet đã trở thành một công cụ không thể thiếu trong công tác giảng dạy của giáo viên Sử dụng internet giúp giáo viên tìm kiếm thông tin nhanh và có hiệu quả

Tuy nhiên, điều đó đòi hỏi giáo viên phải thu thập những địa chỉ web hay trong từng lĩnh vực cụ thể, phải trang bị cho mình các kỹ năng tìm kiếm thông tin trên mạng, kỹ năng xử lý thông tin Các kỹ năng tạo ra các sản phẩm tích hợp dạng tài liệu như văn bản, video, hình ảnh, âm thanh và tích hợp nó trong một sản phẩm trình diễn Tất cả những điều đó đòi hỏi người giáo viên phải luôn tự nghiên cứu, học tập nâng cao trình độ chuyên môn và kiến thức,

kỹ năng sử dụng máy tính để ứng dụng công nghệ thông tin đổi mới phương pháp dạy học có hiệu quả

Dạy và học môn Giáo dục công dân ở trường THPT liên quan đến những vấn đề lý luận về đặc thù tri thức môn Giáo dục công dân, về vị trí, nhiệm vụ, chức năng của môn học này trong nhà trường THPT cũng như vai trò của người giáo viên và các phương pháp dạy học Chính vì vậy, để đánh giá thực trạng dạy và học của môn này thì cần phải hiểu và nắm vững những nội dung lý luận nêu trên

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG DẠY VÀ HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG

DÂN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG LONG XUYÊN, THÀNH PHỐ LONG XUYÊN, TỈNH AN GIANG HIỆN NAY

2.1 Khái quát về trường THPT Long Xuyên

2.1.1 Quá trình hình thành của trường THPT Long Xuyên

Trường THPT Long Xuyên tọa lạc tại số 02 đường Nguyễn Thị Minh Khai, phường Mỹ Long, thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang với diện tích

là 5.580 m2

Trường THPT Long Xuyên được thành lập trên cơ sở của trường Trung học tư thục Phụng Sự trước 30/4/1975 Sau 30/4/1975 sát nhập với trường trung học Chưởng Binh Lễ nay là vị trí trường Đại học An Giang Từ 1985 –

1989 đổi tên thành trường phổ thông trung học Long Xuyên Từ 1989 đến nay

là trường trung học phổ thông Long Xuyên

Bước vào năm học 2011 – 2012 Trường THPT Long Xuyên có tổng số cán bộ giáo viên, công nhân viên là 103 người bao gồm 60 nữ và 43 nam Trong đó Ban Giám hiệu là 4 người, giáo viên trực tiếp giảng dạy là 90 người, nhân viên phục vụ là 9 người

Trong Ban Giám hiệu, Hiệu trưởng phụ trách việc xây dựng, tổ chức bộ máy nhà trường, xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện nhiệm vụ năm học Ngoài ra, Hiệu trưởng còn phụ trách việc quản lý đội ngũ giáo viên, cán bộ công nhân viên và học sinh của trường, thực hiện công tác kiểm tra đánh giá, xếp loại, khen thưởng cũng như kỷ luật đối với giáo viên và học sinh và quản

lý tài chính, tài sản của nhà trường, thực hiện các chế độ chính sách của nhà nước đối với giáo viên, nhân viên và học sinh Phó Hiệu trưởng là 3 người phụ trách việc thực hiện và chịu trách nhiệm trước Hiệu trưởng về nhiệm vụ được Hiệu trưởng phân công, đồng thời cũng thay mặt Hiệu trưởng điều hành hoạt động của nhà trường khi được Hiệu trưởng ủy nhiệm

Trường có 10 tổ chuyên môn bao gồm: tổ Toán, tổ Lí - Công nghệ, tổ Hóa, tổ Sinh, tổ Văn, tổ Sử - Địa, tổ giáo dục công dân - Ngoài giờ lên lớp, tổ Tiếng Anh, tổ Thể dục - Quốc phòng, tổ Tin

Ngoài ra còn có 1 tổ văn phòng và các tổ chức đoàn thể khác như: Đảng

bộ, tổ chức Công đoàn trường, tổ chức Đoàn thanh niên và Hội cha mẹ học sinh

Với diện tích và cơ cấu nêu trên trường THPT Long Xuyên hiện nay có

1543 học sinh được phân bổ ở 40 lớp học Ban Giám hiệu nhà trường đã thực hiện phương án phân ban, bố trí học sinh và lớp học theo năng lực học tập như sau: Khối 12 gồm 13 lớp trong đó ban khoa học tự nhiên là 5 lớp với 197 HS, ban cơ bản là 8 lớp với 312 HS Khối 11 gồm 15 lớp trong đó ban khoa học tự nhiên là 4 lớp với 176 HS, ban cơ bản là 11 lớp với 416 HS Khối 10 gồm 12 lớp trong đó ban khoa học tự nhiên là 3 lớp với 96 HS, ban cơ bản là 9 lớp với

346 HS

Để tiếp tục phát huy được những ưu điểm và những thành tựu đạt được trong năm 2010 – 2011 Năm học 2011 – 2012 Ban Giám hiệu trường THPT Long Xuyên đề ra chỉ tiêu giáo dục để phấn đấu, cụ thể như sau: Tỉ lệ học sinh lên lớp là 100% trong đó xếp loại học lực loại giỏi 9%, loại khá 55,5%, loại trung bình 33,5%, loại yếu 2% và không có học sinh loại kém Về xếp loại hạnh kiểm loại tốt 89,1%, loại khá 9,92%, loại trung bình 0,78% và loại yếu là 0% - 0,2%

2.1.2 Những thành tích nổi bật của trường THPT Long Xuyên trong thời gian qua

2.1.2.1 Đối với đội ngũ giáo viên

Trong những năm qua, với sự phấn đấu nỗ lực của toàn thể cán bộ, giáo viên và nhân viên thì trường THPT Long Xuyên vẫn giữ vững được các danh hiệu thi đua đã đạt được như: tập thể “Lao động xuất sắc”, “Công sở văn hóa”, duy trì được tiêu chí là “Trường chuẩn quốc gia” Đối với các đoàn thể thì luôn được đánh giá là “Công đoàn vững mạnh xuất sắc“, “Đoàn thanh niên vững mạnh” Về tổ chuyên môn mỗi năm đều có 2 tập thể đạt danh hiệu “Tập thể lao động xuất sắc” và 6 tập thể đạt danh hiệu “Tập thể lao động tiên tiến” trong tổng số 10 tổ chuyên môn của trường

Với tâm huyết và lòng yêu nghề, 100% cán bộ giáo viên của trường đều phấn đấu hoàn thành nhiệm vụ chuyên môn Thực hiện nghiêm túc kế hoạch giáo dục theo văn bản quy định của bộ về thành phần các môn học trong từng năm, từng lớp, số giờ dành cho từng môn học trong cả năm, trong từng tuần

Số giờ dành cho từng môn học được thực hiện đầy đủ đảm bảo cho nhân cách của học sinh phát triển cân đối, hài hòa 100% giáo viên dạy học theo chuẩn kiến thức kĩ năng thái độ, thường xuyên cải tiến phương pháp giảng dạy, chú trọng hướng dẫn phương pháp tự học cho học sinh Mỗi giáo viên khi lên lớp đều có sử dụng các thiết bị và đồ dùng dạy học, có giáo án theo quy định