Nhận thức của học sinh trung học phổ thông trên địa bàn thành phố long xuyên tỉnh an giang về bạo lực học đường trong giai đoạn hiện nay

Bên cạnh đó, với tiềm năng về hầu hết các lĩnh vực và đặc biệt là giáo dục thì tương lai để có được một nguồn nhân lực dồi dào có tri thức,văn hóa đòi hỏi thành phố Long Xuyên ngoài việc

TRƯỜNG ĐẠI HỌC AN GIANG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

An Giang, Ngày 31 tháng 05 năm 2014

LỜI CẢM ƠN - -

Để hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này, tôi đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ của các thầy cô giáo và bạn bè

Trước hết, tôi xin tỏ lòng biết ơn chân thành đến các thầy cô giáo trong khoa Lý luận chính trị đã cung cấp những kiến thức trong 4 năm học qua

để tôi hoàn thành tốt khóa luận tốt nghiệp

Đặc biệt, tôi xin chân thành cảm ơn giảng viên hướng dẫn là cô Trần Thị Thu Nguyệt đã tận tình hướng dẫn và cung cấp nguồn tài liệu quý báu

để tôi có thể hoàn thành khóa luận đúng thời hạn

Tôi cũng xin chân thành cám ơn các đơn vị đã hỗ trợ, giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện đề tài:

- ở Giáo dục và Đào tạo tỉnh An Giang

- Trường trung học phổ thông Thoại Ngọc Hầu

- Trường trung học phổ thông Ischool

- Trường trung học phổ thông Bình Khánh

Cuối cùng, tôi xin cảm ơn tất cả bạn bè và người thân đã động viên, giúp đỡ tôi trong suốt thời gian thực hiện đề tài Tôi hy vọng rằng, kết quả nghiên cứu của khóa luận này sẽ giúp ích được nhiều cho bạn đọc trong quá trình học tập và nghiên cứu

Một lần nữa tôi xin chân thành cảm ơn!

BẢNG VIẾT TẮT - -

n ận t ức của ọc sin P

Biểu đồ 4: ái độ ứng xử giữa các t àn viên trong gia đìn 49

Biểu đồ 5: Số lần trừng p ạt của ông bà, c a mẹ k i các em 50

p ạm sai lầm

M C L C

- -

Trang Phần mở đầu 1 ý do c ọn đề tài 1

2.Tổng quan tìn ìn ng iên cứu 2

3 Mục tiêu ng iên cứu 3

4 Đối tượng &k ác t ể ng iên cứu 3

5 ỉa t uyết k oa ọc 3

6 iệm vụ ng iên cứu 3

7 Đóng góp của đề tài 4

8 P ạm vi ng iên cứu 4

9 P ương p áp ng iên cứu 4

10 Kết cấu của k óa luận 5

Phần nội dung Chương 1: Cơ sở lý luận của đề tài 6

1.1 Một số khái niệm liên quan đến đề tài 6

1.1.1 Khái niệm nhận thức 6

1.1.2 Khái niệm hành vi bạo lực 7

1.1.3 Khái niệm bạo lực học đường 8

1.1.3.1 Khái niệm 8

1.1.3.2 Các hình thức bạo lực học đường 9

1.1.3.3 Nguyên nhân của bạo lực học đường 9

1.1.3.4 Hậu quả của bạo lực học đường 10

1.2 Đặc điểm tâm lí lứa tuổi của học sinh THPT 12

1.2.1 Đặc điểm sinh lý 13

1.2.2 Đặc điểm tâm lý 14

1.3 Tổng quan về thực trạng BLHĐ hiện nay 18

1.3.1 Thực trạng BLHĐ hiện nay ở các nước trên thế giới 18

1.3.2 Thực trạng BLHĐ hiện nay ở Việt Nam 19

1.3.3 Thực trạng BLHĐ hiện nay ở An Giang 20

1.4 Quan điểm của BGD và các ngành có liên quan về BLHĐ 22

2.1 Nhận thức của H THPT trên địa bàn TP.Long Xuyên tỉnh 24

An Giang về BLHĐ trong giai đoạn hiện nay 2.1.1 Sơ lược vài nét về đặc điểm của địa bàn và khách thể nghiên cứu 24 2.1.2 Nhận thức của HS THPT trên địa bàn TP.Long Xuyên tỉnh 26

An Giang về BLHĐ trong giai đoạn hiện nay 2.1.2.1 Nhận thức chung về BLHĐ 28

2 1.2.2 Thái độ và hành vi của học sinh THPT về BLHĐ 36

2.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến nhận thức của H trên địa bàn 42

TP.Long Xuyên tỉnh An Giang về BLHĐ 2.2.1 Yếu tố chủ quan 42

2.2.2 Yếu tố khách quan 47

2.3 Vai trò của môn GDCD đối với nhận thức của H về BLHĐ 51

Kết luận và khuyến nghị 56

1 Kết luận 56

2 K uyến ng ị 57

2.1 Đối với bản thân học sinh 57

2.2 Đối với gia đình 57

2.3 Đối với nhà trường 58

2.4 Đối với chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội 58

Danh mục tài liệu tham khảo 60

Phụ lục 62

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài:

Tình trạng bạo lực học đường (BLHĐ) đã và đang là vấn đề hết sức nóng bỏng trên thế giới và được nhiều bậc phụ huynh quan tâm nhất hiện nay Nó diễn ra ở nhiều lớp học và cấp học khác nhau, không chỉ đối với các học sinh nam mà còn cả ở học sinh nữ; không chỉ giữa học sinh với học sinh mà còn có bạo lực giữa học sinh với giáo viên và giáo viên với học sinh.Tuy mức độ có khác nhau nhưng cả thành thị và nông thôn, cả đồng bằng và miền núi thì các vụ liên quan đến bạo lực học đường đều không ngừng gia tăng,

Bạo lực học đường đã trở thành mối quan tâm của rất nhiều gia đình, làm nhiều ông bố bà mẹ phải đau đầu để tìm ra cách giải quyết tốt nhất, là nỗi trăn trở và khó khăn của nhà trường và của toàn xã hội bởi hậu quả nghiêm trọng mà

nó gây ra, không những ảnh hưởng nghiêm trọng tới truyền thống văn hóa, kỷ cương xã hội và đặc biệt gây hoang mang, tạo sự bất ổn trong môi trường học đường - nơi nuôi dưỡng những chủ nhân tương lai của đất nước Bên cạnh đó, lứa tuổi trung học phổ thông (THPT) là lứa tuổi thiếu niên nhưng lại là giai đoạn phát triển rất cao về thể chất và có những chuyển biến tâm lí hết sức phức tạp Chính yếu tố tâm lí cũng như thể chất và nhân cách chưa hoàn thiện một cách đầy đủ này đã khiến các em trong lứa tuổi vị thành niên hay bị khủng hoảng về tâm lí, dẫn đến những suy nghĩ và hành động sai lệch Do đó, cần phải tăng cường các thiết chế đối với trẻ em đặc biệt là các thiết chế trong trường học

Đi sâu vào nghiên cứu về bạo lực học đường của học sinh là một vấn đề cấp bách và ngày càng trở nên cấp thiết trong thời đại ngày nay, khi con người được coi là động lực, là mục tiêu hàng đầu trong chiến lược phát triển của mỗi quốc gia

Thành phố Long Xuyên là trung tâm, kinh tế, chính trị, văn hoá, khoa học

kỹ thuật của tỉnh An Giangvà cũng được coi là trung tâm giáo dục quan trọng của vùng đồng bằng Sông Cửu Long Trong điều kiện phát triển kinh tế sầm uất cùng với hàng loạt những hoạt động vui chơi, giải trí đang diễn ra thì nguy cơ dẫn đến những hành vi vi phạm của giới trẻ là không tránh khỏi, đặc biệt là vấn nạn bạo lực học đường của các em học sinh Nếu tỷ lệ bạo lực học đường gia tăng thì sẽ ảnh hưởng đến gia đình, nhà trường và xã hội, mà ở đây chính là một trong những trung tâm giáo dục quan trọng của vùng đồng bằng Sông Cửu

Long, vì vậy việc ngăn chặn vấn nạn bạo lực học đường là rất cần thiết để xứng đáng với tên gọi trên Bên cạnh đó, với tiềm năng về hầu hết các lĩnh vực và đặc biệt là giáo dục thì tương lai để có được một nguồn nhân lực dồi dào có tri thức,văn hóa đòi hỏi thành phố Long Xuyên ngoài việc tập trung đầu tư vào giáo dục những kiến thức bổ ích thì cũng cần hình thành ở các em nhận thức đúng đắn về các hành động của bản thân, mà trong đó nhận thức được tác động tiêu cực của vấn nạn bạo lực học đường cũng được xem là một yếu tố quan trọng để uốn nắn các em học sinh về hành vi và thái độ ứng xử đúng đắn đối với mọi người góp phần tạo nên một đội ngũ tri thức có ích cho đất nước Hay nói cách khác là việc giáo dục nhận thức cho các em học sinh về vấn nạn bạo lực học đường sẽ tạo nên một môi trường ổn định về mặt an ninh, trật tự, mà tiêu chí này chính là tiêu chí mà Đảng và Nhà nước ta đã và đang thực hiện để xây dựng một đất nước Việt Nam hòa bình, ổn định và phát triển

Hơn thế nữa, đứng trên lập trường là một giáo viên bộ môn Giáo dục công dân (GDCD) trong tương lai chúng tôi càng muốn nắm vững và nghiên cứu sâu hơn

về đề tài này để biết được tâm tư tình cảm và tâm lí chung của các em học sinh (HS) mà từ đó vận dụng bộ môn GDCD vào việc giúp các em củng cố được những kĩ năng sống, tự hoàn thiện mình trong việc hình thành và phát triển nhân cách Qua đó, giúp các em trở thành một người có ích cho xã hội, góp phần phát huy cao vai trò bổ ích và lý thú của bộ môn GDCD

Có thể thấy rằng, giáo dục đạo đức cho thanh thiếu niên phải được đặt lên hàng đầu, nhằm giúp các em có được hiểu biết và cách nhìn nhận sâu sắc hơn về cuộc sống, nâng cao ý thức của các em trong học tập và rèn luyện vì mục tiêu xây dựng, phát triển đất nước tiến lên theo con đường chủ nghĩa xã hội

Vì những lí do trên mà chúng tôi đã chọn đề tài: “ Nhận thức của học sinh trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Long Xuyên tỉnh An Giang về bạo lực học đường trong giai đoạn hiện nay” làm đề tài của khóa luận Với nội dung xoay quanh nhận thức của học sinh THPT về bạo lực học đường trên địa bàn thành phố và một số đóng góp của bản thân về vấn đề này để xây dựng đất nước nói chung và một An Giang nói riêng ngày càng giàu mạnh, thế hệ trẻ luôn phát huy được tốt khả năng của mình

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu:

Tại Việt Nam, có các đề tài nghiên cứu về bạo lực học đường như: Nghiên cứu về “ Bạo lực học đường” của Thạc sĩ Nguyễn Văn Tường, nghiên cứu thực trạng bạo lực học đường hiện nay với đề tài: “ Thực trạng bạo lực học

đường tại trường THPT Bãi Cháy Thành phố Hạ Long – Quảng Ninh” của nhóm sinh viên Trần Thị Thúy, Bùi Hải Yến, Hoàng Văn Tuyến, hay nghiên cứu của sinh viên Nguyễn Thị Thùy Dung với đề tài “Nhận thức của học sinh trường THPT Nguyễn Trường Tộ ( TP Vinh – Nghệ An) về vấn đề bạo lực học đường”, Tuy nhiên, hiện nay đề tài nghiên cứu sâu về nhận thức của học sinh THPT tại TP Long Xuyên về bạo lực học đường, trong đó có đề cập đến vai trò của môn GDCD vẫn còn hạn chế Chính vì thế, nghiên cứu đề tài “ Nhận thức của học sinh trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Long Xuyên tỉnh An Giang về bạo lực học đường trong giai đoạn hiện nay” là cần thiết

3 Mục tiêu nghiên cứu:

- Tìm hiểu nhận thức của học sinh THPT trên địa bàn thành phố Long Xuyên tỉnh An Giang về vấn đề bạo lực học đường trong giai đoạn hiện nay

- Tìm hiểu những yếu tố tác động đến nhận thức của các em đối với vấn đề bạo lực học đường

- Đưa ra một số kiến nghị nhằm hạn chế tình trạng bạo lực học đường

4 Đối tƣợng nghiên cứu và khách thể nghiên cứu:

a Đối tượng nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là “nhận thức của học sinh trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Long Xuyên tỉnh An Giang về vấn đề bạo lực học đường trong giai đoạn hiện nay”

b Khách thể nghiên cứu:

Khách thể nghiên cứu của đề tài là học sinh THPT và giáo viên trên địa bàn thành phố Long Xuyên tỉnh An Giang

5 Giả thuyết khoa học:

- Những học sinh THPT trên địa bàn thành phố Long Xuyên tỉnh An Giang

nhìn chung đã có những hiểu biết về bạo lực học đường tuy nhiên sự hiểu biết này còn hạn chế

- Các em đã có những thái độ phản đối, lên án những hành vi bạo lực đó song vẫn chưa có hành vi can thiệp đúng mức

6 Nhiệm vụ nghiên cứu:

Khóa luận sẽ tập trung làm rõ những vấn đề sau:

- Những lý luận chung về bạo lực học đường

- Thực hiện khảo sát nhằm tìm hiểu và phân tích nhận thức của học sinh THPT trên địa bàn thành phố Long Xuyên tỉnh An Giang về vấn đề bạo lực học đường trong giai đoạn hiện nay

- Dựa trên kết quả khảo sát, bước đầu đề xuất một số kiến nghị nhằm hạn chế bạo lực học đường nói chung và bạo lực học đường của học sinh THPT trên địa bàn thành phố Long Xuyên tỉnh An Giang nói riêng

7 Những đóng góp của đề tài:

a Về lý luận:

- Làm rõ thực trạng nhận thức của học sinh tại một số trường THPT trên địa

bàn thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang về bạo lực học đường

- Giúp HS hiểu được khái niệm và các hình thức của bạo lực học đường

b Về thực tiễn

- Trên cơ sở lý luận giúp học sinh có thái độ và hành vi phù hợp khi giải

quyết các vấn đề liên quan đến bạo lực học đường

- Nắm được thực trạng nhận thức về bạo lực học đường trong học sinh THPT, từ đó đề ra những giải pháp nhằm giúp các em có nhận thức đầy đủ và chính xác hơn về bạo lực học đường

- Đưa ra những kiến nghị, phương hướng nhằm hạn chế ảnh hưởng tiêu cực của vấn nạn bạo lực học đường

- Kết quả nghiên cứu của khóa luận có thể là nguồn tài liệu tham khảo cho chính quyền địa phương, giáo viên và học sinh trong sự nghiệp giáo dục và đào tạo đặc biệt là công tác giáo dục đạo đức học sinh tại các trường THPT trên địa bàn thành phố Long Xuyên tỉnh An Giang

8 Phạm vi nghiên cứu:

- Khóa luận tập trung nghiên cứu nhận thức về bạo lực học đường của đối tượng học sinh THPT từ lớp 10 đến lớp 12 trên địa bàn thành phố Long Xuyên tỉnh An Giang

- Về không gian: tác giả khóa luận chọn ngẫu nhiên 3 trường THPT trên địa bàn TPLX: THPT Thoại Ngọc Hầu, THPT Long Xuyên, THPT Ischool

9 Phương pháp nghiên cứu:

Để giải quyết vấn đề nêu trên, trong quá trình nghiên cứu tôi sử dụng phối hợp nhiều phương pháp, gồm các phương pháp sau:

- Nghiên cứu lý thuyết: tìm hiểu các tài liệu có liên quan đến đề tài nghiên cứu

- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi:

Chọn mẫu ngẫu nhiên học sinh của 3 trường để làm đối tượng khảo sát,sử dụng

135 bảng hỏi đối với học sinh và số mẫu khảo sát được phân bố đều ở từng trường và từng khối lớp

10 Kết cấu khóa luận:

Ngoài mục lục, danh mục từ viết tắt, phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, đề tài được kết cấu gồm hai chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận của đề tài

1.1 Một số khái niệm liên quan đến đề tài

1.1.1 Khái niệm nhận thức 1.1.2 Khái niệm về bạo lực 1.1.3 Khái niệm bạo lực học đường

1.2 Đặc điểm tâm lí lứa tuổi của học sinh trung học phổ thông

1.3 Tổng quan về thực trạng bạo lực học đường hiện nay

1.3.1 Thực trạng BLHĐ hiện nay ở Việt Nam 1.3.2 Thực trạng BLHĐ hiện nay ở An Giang

1.4 Quan điểm của Bộ Giáo dục và các ngành có liên quan về bạo lực

học đường

Chương 2 : Kết quả nghiên cứu

2.1 Nhận thức của học sinh trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Long Xuyên tỉnh An Giang về bạo lực học đường trong giai đoạn hiện nay

2.1.1 Sơ lược vài nét về đặc điểm của địa bàn và khách thể nghiên cứu

2.1.2 Nhận thức của học sinh THPT trên địa bàn TP.Long Xuyên tỉnh An Giang về BLHĐ trong giai đoạn hiện nay

2.1.2.1 Nhận thức chung về BLHĐ 2.1.2.2 Thái độ và hành vi của học sinh THPT về bạo lực học đường

2.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến nhận thức của học sinh THPT trên địa bàn thành phố Long Xuyên tỉnh An Giang về bạo lực học đường

2.2.1 Yếu tố chủ quan 2.2.2 Yếu tố khách quan

2.3 Vai trò của môn Giáo dục công dân đối với nhận thức của học sinh

về bạo lực học đường

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI

“Nhận thức của học sinh trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Long Xuyên tỉnh An Giang về bạo lực học đường trong giai đoạn hiện nay”

1.1 Một số khái niệm liên quan đến đề tài:

1.1.1 Khái niệm nhận thức:

Do yêu cầu của lao động, của cuộc sống, con người thường xuyên tiếp xúc với các sự vật, hiện tượng xung quanh, qua đó con người nhận thức được các nét cơ bản của sự vật, hiện tượng Cứ như vậy, nhận thức của con người ngày càng được mở rộng Vậy, nhận thức là gì? Có nhiều khái niệm về nhận thức khác nhau:

Theo quan điểm triết học Mác- Lênin: “Nhận thức là quá trình phản ánh biện chứng hiện thực khách quan vào trong bộ óc của con người, có tính tích cực, năng động, sáng tạo, trên cơ sở thực tiễn”

Theo từ điển triết học: “Nhận thức là quá trình tái tạo lại hiện thực ở trong tư duy của con người được quyết định bởi quy luật phát triển của xã hội

và gắn liền cũng như không thể tách rời khỏi thực tiễn, nó phải là mục đích của thực tiễn, phải hướng tới chân lí khách quan”

Điều này có nghĩa là nhận thức là cơ sở, là nền tảng cho mọi sự hiểu biết của con người, nếu không có nhận thức thì con người sẽ mãi mãi ở trạng thái của một đứa trẻ sơ sinh

Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam: “Nhận thức là quá trình biện chứng của sự phản ánh thế giới khách quan trong ý thức con người, nhờ đó con người

tư duy và không ngừng tiến đến gần khách thể”

Theo cuốn Giải thích thuật ngữ Tâm lý- Giáo dục học: “Nhận thức là toàn bộ những quy trình mà nhờ đónhững đầu vào cảm xúc được chuyển hóa, được mã hóa, được lưu giữ và sử dụng” Ở đây chúng ta có thể hiểu nhận thức

là một quy trình, mà nhờ có quy trình đó nên cảm xúc của con người sẽ không mất đi, nó được chuyển hóa vào đầu óc con người, được con người lưu giữ và

mã hóa,

Nhà Tâm lý học người Đức cho rằng: “Nhận thức là sự phản ánh hiện thực khách quan trong ý thức con người, nhận thức bao gồm: nhận thức cảm tính và nhận thức lý tính, chúng có mối quan hệ biện chứng với nhau và cơ sở, mục đích và tiêu chuẩn của nhận thức là thực tiễn của xã hội”

Như vậy, từ các khái niệm trên chúng ta có thể thấy nhận thức có vai trò rất quan trọng đối với cuộc sống và hoạt động của con người, nhận thức là thành phần không thể thiếu trong sự phát triển của con người, nó là cơ sở để con người nhận biết được thế giới và hiểu biết thế giới đó Từ đó, con người có thể tác động vào thế giới đó một cách phù hợp nhất, đem lại hiệu quả cao nhất cho con người

Những khái niệm nhận thức được trình bày ở trên được tiếp cận ở nhiều góc độ của các ngành khoa học khác nhau và dường như chúng chưa hoàn toàn thống nhất nhau về mặt nội dung, khiến cho chúng ta khó có thể hình dung được một cách chính xác thế nào là nhận thức và do đó, để có một cách hiểu gần giống với đề tài cũng như để phục vụ cho quá trình nghiên cứu, chúng tôi vận dụng khái niệm nhận thức dưới góc độ tâm lý học Như vậy, trên cơ sở khái niệm nhận thức, chúng ta có thể hiểu:

“nhận thức là quá trình hoặc kết quả phản ánh và tái hiện hiện thực vào trong

tư duy nhận biết và hiểu biết thế giới khách quan” [1;Tr.7]

Từ khái niệm về nhận thức trên, chúng tôi xây dựng khái niệm nhận thức

về bạo lực học đường cũng theo góc độ tâm lí học:

“Nhận thức về bạo lực học đường là sự hiểu biết của chủ thể về nội dung khái niệm bạo lực học đường và có thể vận dụng những tri thức đó vào giải quyết các mối quan hệ xung quanh và bày tỏ thái độ, điều chỉnh hành vi ứng xử của mình” [2;Tr.7]

Đây cũng được xem là khái niệm làm cơ sở định hướng nghiên cứu cho các nội dung tiếp theo của đề tài khóa luận

1.1.2 Khái niệm về bạo lực:

Trong tiếng Việt, bạo lực được hiểu là: “sức mạnh dùng để cưỡng bức, trấn áp hoặc lật đổ” Khái niệm này dể làm cho người ta liên tưởng tới các hoạt động

chính trị, nhưng trên thực tế bạo lực được coi như là một phương thức hành xử trong các quan hệ xã hội nói chung [3;Tr.1]

Các mối quan hệ xã hội vốn rất đa dạng và phức tạp nên hành vi bạo lực cũng rất phong phú, được chia thành nhiều dạng khác nhau tùy theo từng góc độ nhìn nhận: bạo lực nhìn thấy và bạo lực không nhìn thấy được, bạo lực với phụ

nữ, bạo lực với trẻ em, hành hạ, đánh đập, chửi bới, quấy rối, lạm dụng tình

dục, và tất cả những vấn đề trên làm tổn thương đến cơ thể, tình cảm, tâm lý,

sự tiến bộ của con người

Trong các dạng bạo lực thì dạng bạo lực không trực tiếp liên quan tới tình dục cũng có tác hại tương tự Bạo lực gia đình là dạng bạo lực thường xảy

ra nhiều nhất, đó là khi một bên lạm dụng hoặc đánh bên kia, đây là một điều hổ thẹn và không chấp nhận được Lạm dụng lời nói, khi một người nói những lời cay nghiệt hay tệ hại với người kia để làm tổn thương tình cảm cũng là sai trái

và không bao giờ thích hợp Đôi khi người ta bị quấy rối tình dục bởi đồng nghiệp, người quen hoặc người lạ Quấy rối tình dục là khi một người bị trêu trọc, hăm dọa tống tiền, hoặc dọa làm cho có cảm giác sợ sệt, lo lắng vì những hành động, lời nói hay những gì họ muốn làm với người đó liên quan đến tình dục

Hành vi bạo lực là hành vi sử dụng sức mạnh thể chất với mục đích gây

thương vong, tổn hại một ai đó Bạo lực thể chất có thể là điểm tột đỉnh của các cuộc xung đột, ví dụ hai quốc gia có thể cạnh tranh với nhau nếu như các nổ lực ngoại giao bất thành Do đó, từ cách nhìn nhận về hành vi bạo lực , chúng ta có thể hiểu:

Hành vi bạo lực học đường là bất kì một hành vi bạo lực nào làm hại, gây tổn thương về thể chất, tinh thần cho học sinh một cách cố ý, bao gồm các mức độ khác nhau từ không lời đến đến có lời, từ hành động đơn giản đến thù địch, phá phách, sử dụng công cụ, phương tiện xảy ra ở trường học hoặc ở bên ngoài trường học nhưng do mối quan hệ học đường gây nên” [4;Tr.4]

Tất cả những hành vi bạo lực nói trên, ít nhiều chúng ta đã được biết và tất nhiên chúng ta không thể chấp nhận bất kì hành vi nào như vậy được và tất

cả các hành vi đó là các dạng của bạo lực Và dù nó có xảy ra ở hình thức nào

và thậm chí nhiều lúc người ta còn đồng nhất giữa bắt nạt và bạo lực học đường

Dan Olweus, trong cuốn sách “Bắt nạt trong trường học, chúng ta biết gì

và chúng ta có thể làm gì” đã đưa ra định nghĩa theo một cách chung nhất, bắt nạt trong trường học như một “hành vi tiêu cực được lặp đi lặp lại, có ý định xấu của một hoặc nhiều học sinh nhằm trực tiếp chống lại một học sinh, người

có khó khăn trong việc tự bảo vệ bản thân”

Milton Keynes (1989) định nghĩa: “Bắt nạt là một hành động lặp đi lặp lại một cách hiếu chiến để cố ý làm tổn thương về tinh thần hoặc thể xác cho người khác Bắt nạt là đặc trưng của một cá nhân hành xử theo một cách nào đó

để đạt được quyền lực trên người khác”

Một khái niệm khác cho rằng: bạo lực học đường là bất kỳ hình thức hoạt động bạo lực hoặc các hoạt động bên trong các cơ sở trường học Nó bao gồm các hành vi bắt nạt, lạm dụng thân thể, lạm dụng bằng lời nói, ẩu đả, bắn,… Bắt nạt và lạm dụng vật chất là những hình thức phổ biến nhất của bạo

lực có liên quan đến bạo lực học đường Tuy nhiên, trường hợp cực đoan như bắn và giết người cũng đã được liệt kê như là bạo lực học đường

Hiện nay, các nhà nghiên cứu vấn đề bạo lực học đường đang còn nhiều vướng mắc và chưa có sự thống nhất trong việc đưa ra một định nghĩa, khái niệm cụ thể mang tính khoa học lý luận Trong giới hạn nghiên cứu của đề tài này chúng tôi xin đưa ra một khái niệm về Bạo lực học đường như sau:

“Bạo lực học đường là một dạng thức của bạo lực trong xã hội Nó là những hành vi thô bạo, ngang ngược, bất chấp công lý, đạo đức, xúc phạm, trấn

áp người khác ( có thể dùng lời nói, hành động có hoặc không có vũ khí ) gây nên những tổn thương tinh thần và thể xác ở phạm vi các mối quan hệ trong trường học (giữa giáo viên – học sinh, học sinh – học sinh)” [5;Tr.1]

Và như đã trình bày rõ trong phần phạm vi nghiên cứu, trong đề tài khóa luận này, chúng tôi chỉ tập trung nghiên cứu nhận thức về bạo lực học đường giữa học sinh với học sinh

1.1.3.3 Nguyên nhân của bạo lực học đường:

- Xảy ra vì những lí do trực tiếp rất không đâu: Nhìn đểu, nói móc, tranh giành người yêu, không cùng đẳng cấp

- Sự phát triển thiếu toàn diện, thiếu hụt về nhân cách, thiếu khả năng kiểm soát hành vi ứng xử của bản thân, non nớt trong kĩ năng sống, sai lệch trong quan điểm sống

- Do ảnh hưởng từ môi trường văn hóa bạo lực: phim, ảnh, sách, báo, đồ chơi mang tính bạo lực (kiếm, súng, )

- Sự giáo dục chưa đúng đắn, thiếu quan tâm của gia đình; tình trạng bạo lực trong gia đình cũng là một phần nhân tố ảnh hưởng không tốt Và một khi bạolực gia đình vẫn còn tồn tại thì bạo lực học đường sẽ vẫn còn có nguy cơ gia tăng

- Sự giáo dục trong nhà trường: nặng về dạy kiến thức văn hóa, đôi khi lãng quên nhiệm vụ giáo dục con người “tiên học lễ hậu học văn”

- Xã hội thờ ơ, dửng dưng, buông xuôi, chưa có sự quan tâm đúng mức, những giải pháp thiết thực, đồng bộ, triệt để.( Đa số học sinh cho rằng bạo lực học đường là sai trái nhưng không dám lên tiếng vì sợ liên lụy, sợ mình sẽ là nạn

nhân tiếp theo, vì thế mà không dám báo với thầy cô hay chính quyền địa

phương Một bộ phận học sinh khác thì thờ ơ, dửng dưng, im lặng, hoặc thậm chí cổ vũ, đồng tình với bạo lực )

1.1.3.4 Hậu quả của bạo lực học đường:

* Ảnh hưởng đến bản thân học sinh

Cả nạn nhân lẫn kẻ thực hiện hành vi bạo lực đều có hậu quả không hay Trong nhiều vụ bạo lực được nói tới, không ít những vụ bạo lực đã gây ra những hậu quả nghiêm trọng về mặt thể xác Những đứa trẻ bị bạo lực, nhất là bạo lực về tinh thần, bạo lực ngôn ngữ thường cảm thấy bị tổn thương, chán nản,

lo âu, cô đơn, suy sụp… Sự sợ hãi hoặc nỗi ám ảnh làm thế nào để đối phó những kẻ bắt nạt có thể khiến trẻ bị stress Thậm chí, tình trạng này có thể kéo dài suốt cuộc đời Các em không dám ra ngoài chơi hoặc đến trường, không thể tập trung vào học hành

Kể cả những em chỉ chứng kiến chứ không tham gia hành vi bạo lực cũng bị ảnh hưởng Chứng kiến những hành vi bạo lực khiến các em cảm thấy

sợ hãi, và nếu thấy những kẻ gây ra bạo lực không hề bị trừng trị thì những em chứng kiến cũng có thể hùa theo số đông, ủng hộ hành vi này, và có nhiều khả năng trở thành kẻ có hành vi bạo lực trong tương lai

Nghiêm trọng hơn là hậu quả của những hành vi bạo lực tình dục Không chỉ tổn thương về thể chất, mà tổn thương tinh thần cũng rất khó khắc phục Khủng hoảng tâm lý, suy sụp tinh thần, hoảng loạn, có xu hướng muốn tự tử, nhận thức lệch lạc về giới tính, ác cảm về vấn đề tình bạn – tình yêu hay nhận thức sai lầm

về cuộc sống, muốn trả thù đời hoặc đi tìm sự quên lãng trong những tệ nạn khác là hậu quả đặc biệt nghiêm trọng

Những hậu quả mà bạo lực học đường gây ra kể cả thể xác hay tinh thần cũng đều trực tiếp ảnh hưởng đến công việc học tập cũng như tương lai của học sinh nếu không được can thiệp kịp thời

*Ảnh hưởng đến gia đình và nhà trường:

Trước thực trạng BLHĐ gia tăng chóng mặt như vậy, khiến cho không ít các bậc phụ huynh mất ăn, mất ngủ vì lo cho con cái của họ Rồi bao gia đình đứng trước tình trạng tan vỡ hạnh phúc do con hư, thường xuyên đánh nhau, gây

gổ với bạn bè Rồi thì “trẻ con mất lòng người lớn”, từ những xích mích của trẻ con mà các bậc phụ huynh phải to tiếng, mất tình làng nghĩa xóm

Hành vi bạo lực không chỉ tác động xấu đến nạn nhân, gia đình mà còn khiến không khí trường học trở nên nặng nề, căng thẳng với nỗi sợ hãi, bất an luôn bao trùm Người lớn, cả thầy cô lẫn cha mẹ, có khi không hay biết, có khi xem đó như là một phần tự nhiên của tuổi mới lớn nên để các em tự giải quyết (trừ khi những hành vi này đi đến thái quá) mà không biết rằng những hành vi bạo lực được lặp đi lặp lại nhiều lần sẽ gây ra những tổn thương thể chất hoặc tâm lý cho nạn nhân, và gây ảnh hưởng xấu đến môi trường học tập chung vì các

em học sinh không cảm nhận được sự an toàn ngay trong chính ngôi trường của mình Điều đó cho thấy môi trường nhà trường không còn tính lành mạnh, sự hấp dẫn và là nỗi sợ hãi của học sinh

Ngoài ra, những hành vi bạo lực học đường của học sinh sẽ làm ảnh hưởng đến thành tích thi đua của lớp, của trường và ảnh hưởng đến danh tiếng của nhà trường cũng như các thầy cô Cũng không quên nói tới những hành vi bạo lực của giáo viên làm cho môi trường giáo dục ở nhà trường mất đi tính quy phạm, uy tín, danh dự người giáo viên bị hạ thấp và tất nhiên hiệu quả dạy học

sẽ không thể đạt được như mong đợi Đó là chưa kể, những hành vi bạo lực của giáo viên có thể làm cho học sinh có cảm giác lo lắng và sợ hãi khi đến tiết học của mình

* Ảnh hưởng đến xã hội

Xã hội Việt Nam chịu ảnh hưởng sâu sắc của nền văn hóa Nho giáo với những lễ nghi, phép tắc và chuẩn mực đạo đức Chính nhờ những lễ nghi, phép tắc đó mà xã hội luôn được ổn dịnh Những nét văn hóa ấy đã ăn sâu vào trong tâm thức của mỗi người dân Việt với sự tôn trọng lễ nghĩa giữa cha con, anh em, thầy trò, bằng hữu Thế nhưng, kể từ khi đất nước chuyển hướng theo cơ chế kinh tế thị trường, cùng với đó là xu thế toàn cầu hóa, đất nước mở cửa hội nhập thì những nét văn hóa truyền thống đã dần thay đổi Những chuẩn mực đạo đức

quý giá ấy đã dần bị phai nhạt, thay vào đó là những nét văn hóa hiện đại, lai căng Sự tiếp biến văn hóa là điều không thể tránh khỏi, thế nhưng để những nét văn hóa không phù hợp du nhập vào và làm lu mờ những nét văn hóa truyền thống tốt đẹp là những điều không nên Giờ đây, có những học trò ngang nhiên cãi lại thầy, thậm chí đánh thầy ngay trên bục giảng đến mức ngất xỉu; bạn bè đánh đấm, đâm chém nhau xảy ra khá thường xuyên Chính những hành động ấy

đã càng làm lu mờ những nét văn hóa truyền thống của xã hội, thể hiện một sự suy đồi về mặt đạo đức và sự sai lệch về mặt hành vi một cách đáng báo động

Cùng với những ảnh hưởng tới văn hóa truyền thống của xã hội thì hành

vi bạo lực chốn học đường cũng đã là một phần không nhỏ làm mất trật tự xã hội Những vụ bạo lực học đường không chỉ xảy ra trong khuôn viên nhà trường

mà phần lớn còn xảy ra ở bên ngoài nhà trường Những vụ bạo lực học đường có thể là giữa một học sinh với một học sinh nhưng cũng có thể là những hành vi

“đánh hội đồng” và cả những vụ bạo lực học đường có sự tham gia của những người ngoài, vì thế sự mất trật tự xã hội mà nó gây ra không phải là nhỏ Một khi những vụ bạo lực học đường diễn ra thì nó đã làm cho môi trường xã hội không còn tính lành mạnh, nếu không có những biện pháp ngăn chặn thì sự “ô nhiễm môi trường xã hội” này sẽ ngày càng lan rộng và ảnh hưởng đến đời sống, văn hóa xã hội của cả một quốc gia

Có thể thấy rằng hậu quả của hành vi bạo lực học đường đang ngày càng hiển hiện trong đời sống tâm lý của học sinh, của gia đình, của nhà trường và xã hội, nó là hồi chuông cảnh báo cho những ai thực sự quan tâm đến thế hệ trẻ và tương lai của đất nước, sẽ còn tốn nhiều thời gian, công sức, của cải để chúng ta giải quyết vấn nạn bạo lực học đường Tuy nhiên, để làm được điều đó cần phải

có nhận thức đúng đắn về vấn đề bạo lực học đường, một quyết tâm cao độ đánh tan vấn nạn bạo lực học đường, của toàn ngành giáo dục, của các cấp liên ngành, của các lực lượng liên quan, của gia đình, nhà trường, của giáo viên và học sinh

1.2 Đặc điểm tâm lí lứa tuổi của học sinh THPT:

Theo tâm lí học Mác xít, Tuổi thanh niên ( từ 14, 15 đến 18 tuổi) được coi là một thời kỳ phát triển nhất định, đóng kín một cách tương đối mà ý nghĩa của nó được quan điểm bởi vị trí của nó trong toàn bộ quá trình phát triển chung,

và ở đó quy luật phát triển chung bao giờ cũng được thể hiện một cách độc đáo

về chất

Tuy nhiên sự phát triển của các giai đoạn lứa tuổi không hoàn toàn đồng nhất với trình độ phát triển tâm lí Vì vậy, chúng ta cần phân tích sâu hơn những yếu tố tác động đến việc hình thành các đặc điểm phát triển ở lứa tuổi này để tìm

ra những quy luật hoạt động bên trong cũng như các tác động qua lại giữa chúng

1.2.1 Đặc điểm sinh lý:

 Hoạt động học tập và sự phát triển trí tuệ:

Hoạt động học tập là một hoạt động đặc thù của con người, được điều khiển bởi mục đích tự giác – con người bước vào hoạt động học tập ở nhà trường từ khá sớm, giai đoạn 5-6 tuổi Tuy vậy mỗi giai đoạn của hoạt động học tập có những đặc điểm riêng, khác nhau cả về tính chất và nội dung

Học sinh ở tuổi này trưởng thành hơn, sở hữu nhiều kinh nghiệm sống hơn, các em ý thức được vị trí, vai trò của mình do vậy, thái độ có ý thức của các em trong hoạt động học tập ngày càng được phát triển

Tuy vậy thái độ học tập ở nhiều em còn có nhược điểm là một mặt, các

em rất tích cực học một số môn mà các em cho là quan trọng đối với nghề mình

đã chọn, mặt khác các em lại xao nhãng các môn học khác hoặc chỉ học để đạt điểm trung bình ( học lệch) Do đó, giáo viên cần giúp cho các em đó hiểu được

ý nghĩa và chức năng giáo dục cơ bản, toàn diện, tạo nền tảng vững chắc, hình thành nhân sinh quan, thế giới quan khoa học của con người cho các em ở bậc học phổ thông

Thái độ học tập có ý thức thúc đẩy sự phát triển tính chủ động của các quá trình nhận thức và năng lực điều khiển bản thân của học sinh, sinh viên trong hoạt động học tập

 Đặc điểm của sự phát triển trí tuệ của học sinh Trung học phổ thông:

Ở thanh niên mới lớn, tính chủ động được phát triển mạnh ở tất cả các quá trình nhận thức

Quan sát trở nên có mục đích, có hệ thống và toàn diện hơn Quá trình quan sát đã chịu sự điều khiển của hệ thống tín hiệu thứ hai nhiều hơn và không tách khỏi tư duy ngôn ngữ Tuy vậy, quan sát của các em cũng khó có hiệu quả nếu thiếu sự chỉ đạo, định hướng của giáo viên Giáo viên cần quan tâm để định hướng quan sát của các em vào một nhiệm vụ nhất định, không vội vàng kết luận khi chưa tích lũy đầy đủ các sự kiện

Ở tuổi này, ghi nhớ có chủ định giữ vai trò chủ đạo trong hoạt động trí tuệ, đồng thời vai trò của ghi nhớ logic trừu tượng, ghi nhớ ý nghĩa ngày một

tăng rõ rệt (các em sử dụng tốt hơn các phương pháp ghi nhớ, tóm tắt ý chính, so sánh, đối chiếu, ) Đặc biệt các em tạo được tâm thế phân hóa trong ghi nhớ Các em phân biệt được tài liệu nào nhớ từng chữ, cái gì hiểu mà không cần nhớ Bên cạnh đó, một số em còn ghi nhớ kiểu đại khái, chung chung, hoặc chủ quan vào trí nhớ của mình mà đánh giá thấp việc ôn tập tài liệu

Sự phát triển mạnh của tư duy lý luận liên quan chặt chẽ đến tư duy sáng tạo Nhờ khả năng khái quát, thanh niên có thể tự mình phát hiện ra những cái mới Với các em điều quan trọng là cách thức giải quyết các vấn đề được đặt ra chứ không phải là loại vấn đề nào được giải quyết Học sinh cấp III đánh giá các bạn thông minh trong lớp không dựa vào điểm số mà dựa vào cách thức giải quyết các vấn đề học tập: giải bài tập, phương pháp tư duy Các em có xu hướng đánh giá cao các bạn thông minh và những thầy cô có phương pháp dạy tích cực, tôn trọng những suy nghĩ độc lập của học sinh, phê phán sự gò ép, máy móc trong phương pháp sư phạm

Tuy vậy, hiện nay số học sinh Trung học phổ thông đạt tới mức tư duy đặc trưng cho lứa tuổi như trên còn chưa nhiều Nhiều khi các em chưa chú ý phát huy hết năng lực độc lập suy nghĩ của bản thân, kết luận vội vàng, cảm tính, Vì vậy, việc giúp các em phát triển nhận thức là một nhiệm vụ quan trọng của người giáo viên

Như vậy, ở tuổi Trung học phổ thông, những đặc điểm của con người về mặt trí tuệ thông thường đã được hình thành và chúng vẫn còn được tiếp tục hoàn thiện

1.2.2 Đặc điểm tâm lí:

 Hoạt động giao tiếp, đời sống tình cảm và sự phát triển tâm lí:

Giao tiếp là quá trình tiếp xúc giữa con người với con người nhằm mục đích trao đổi tình cảm, vốn sống, kinh nghiệm, kỹ năng, kỹ xảo nghề nghiệp, hoàn thiện năng lực bản thân Giao tiếp là phương thức tồn tại của con người, là phương tiện cơ bản để hình thành nhân cách trẻ

Ở tuổi thanh niên, đời sống giao tiếp, tình cảm của các em phát triển rất phong phú và đóng vai trò quan trọng Giao tiếp nhóm là loại giao tiếp rất phổ phiến và có ý nghĩa quan trọng đối với việc hình thành nhân cách và phát triển tâm lí các em

- Giao tiếp trong nhóm bạn:

Tuổi thanh niên mới lớn là lứa tuổi mang tính chất tập thể nhất Điều quan trọng với các em là được sinh hoạt với các bạn cùng lứa tuổi, là cảm thấy

mình cần cho nhóm, có uy tín, có vị trí nhất định trong nhóm, có uy vị trị nhất định trong nhóm

Thực tế cho thấy, các em chịu ảnh hưởng trực tiếp từ các lối sống của bạn bè như tụ tập, ăn uống ở các hàng quán, chơi các trò chơi ăn tiền, trò chơi điện tử cảm giác mạnh, Những trò chơi tiêu khiển này đòi hỏi phải tiêu tốn rất nhiều tiền, trong khi đó bản thân các em chưa kiếm được nhiều tiền Vì vậy, các

em tìm mọi cách “xoay xở” kể cả việc thực hiện hành vi phạm tội nhằm có tiền

để thỏa mãn nhu cầu tiêu cực trên

Do đó, trong công tác giáo dục cần chú ý đến mối quan hệ giao tiếp giữa học sinh với các nhóm, hội tự phát: chúng ta không thể quán xuyến toàn bộ cuộc sống của các em cũng không thể loại trừ được các nhóm tự phát và các đặc tính của chúng, nhưng có thể tránh được những hậu quả xấu của các nhóm tự phát bằng cách tổ chức hoạt động tập thể cho các em thật phong phú, sinh động, khiến cho các hoạt động đó phát huy được tính tích cực của học sinh

- Giao tiếp trong gia đình:

Trong mối quan hệ gia đình, cùng với sự trưởng thành về nhiều mặt, quan

hệ dựa dẫm, phụ thuộc vào cha mẹ dần dần được thay thế bằng quan hệ bình đẳng, tự lập Trong hoàn cảnh giao tiếp tự do, rỗi rãi, trong tiêu khiển, trong việc phát triển nhu cầu, sở thích, thanh niên hướng vào bạn bè nhiều hơn là hướng vào cha mẹ Nhưng khi bàn đến những giá trị sâu sắc hơn như chọn nghề, thế giới quan, những giá trị đạo đức thì ảnh hưởng của cha mẹ lại mạnh hơn rõ rệt Mối quan hệ giữa các em với cha mẹ có nhiều thay đổi

Một đặc điểm phổ biến của tuổi này là tâm lí muốn mình làm người lớn, coi mình là người lớn Các em không còn thích làm nũng, không quấn quýt, đòi được thức khuya, ăn mặc sinh hoạt theo ý thích Đôi lúc chúng cảm thấy thất vọng, ấm ức vì cho rằng cha mẹ chưa nhận thấy chúng đã lớn, vẫn coi chúng là trẻ con, chúng thấy cha mẹ không cho chúng thể hiện được những suy nghĩ, tâm

tư, tình cảm của mình Do đó, chúng không còn tâm sự nhiều với cha mẹ như khi còn bé Cha mẹ có thể cảm nhận được những thay đổi ấy nơi thanh niên Và nếu như cha mẹ không hiểu, thông cảm và có cách cư xử hợp lý, lo lắng thái hóa

dễ dẫn đến những phản ứng quá mạnh

- Đời sống tình cảm:

Đời sống tình cảm của học sinh Trung học phổ thông rất phong phú và được thể hiện rõ nhất trong tình bạn của các em vì đây là lứa tuổi mà những hình thức đối xử có lựa chọn đối với mọi người trở nên sâu sắc và mặn nồng

Ở lứa tuổi này nhu cầu về tình bạn, tâm tình cá nhân được tăng lên rõ rệt Tình bạn sâu sắc bắt đầu từ tuổi thiếu niên, nhưng sang tuổi này tình bạn của các

em trở nên sâu sắc hơn nhiều Các em có yêu cầu cao hơn đối với tình bạn: sự chân thật, lòng vị tha, tin tưởng, tôn trọng lẫn nhau, Trong quan hệ với bạn các

em cũng nhạy cảm hơn: không chỉ có xúc cảm chân tình mà còn đáp ứng lại xúc cảm của người khác ( đồng cảm)

Một điều cần chú ý nữa là ở thanh niên mới lớn, quan hệ giữa thanh niên nam nữ tích cực hóa một cách rõ rệt Phạm vi quan hệ bạn bè được mở rộng ( cả nam và nữ) Do vậy, nhu cầu về tình bạn với các bạn khác giới được tăng cường

Và ở một số em xuất hiện nhu cầu chân chính về tình yêu và tình cảm sâu sắc Bên cạnh sự xuất hiện của tình yêu thì ở giai đoạn này chúng cũng bắt đầu lộ rõ nhiều tình cảm đạo đức như khâm phục, kính trọng những con người dũng cảm, kiên cường, coi trọng những giá trị đạo đức cũng như lương tâm Các em luôn mong muốn làm được một điều gì đó mang lại lợi ích cho mỗi người, thể hiện sức mạnh thanh xuân của mình Những tình cảm cao đẹp khác về trí tuệ, thẩm

mĩ cũng được hình thành một cách khá sâu sắc Nhiều em suy mê văn học nghệ thuật hoặc những môn khoa học khác nhau và phấn đấu vì nó không mệt mõi

 Những đặc điểm nhân cách chủ yếu:

- Sự phát triển của tự ý thức, sự tự đánh giá bản thân:

Khả năng tự ý thức phát triển khá sớm ở con người và được hoàn thiện từng bước, đến 15-16 tuổi thì phát triển mạnh, trở thành một đặc điểm nổi bậc trong sự phát triển của thanh thiếu niên mới lớn và có ý nghĩa to lớn đối với sự phát triển tâm lí lứa tuổi

Tự ý thức có liên quan mật thiết đến sự đánh giá bản thân Sự tự đánh giá bản thân có thể hiểu là cá nhân đánh giá chính mình về mọi mặt như: năng lực nhận thức, năng lực học tập, năng lực giao tiếp, năng lực thích ứng xã hội, sức khỏe,

Quá trình tự ý thức rất phong phú , phức tạp và toàn diện nhưng ở lứa tuổi này nổi lên một số đặc điểm cơ bản như: học sinh Trung học phổ thông ý thức hơn về hình ảnh cơ thể bản thân rất tỉ mỉ, nghiêm khắc (hay soi gương, sửa

tư thế, quần áo, ) thường hay không hài lòng về nhiều thứ của bản thân như chiều cao, vóc dáng, Các em thường cố gắng để trở thành những nam thanh nữ tú, theo tiêu chuẩn cái đẹp

Để khẳng định và đánh giá mình các em thường có xu hướng hành động như: tự nguyện nhận những nhiệm vụ khó khăn và cố gắng hoàn thành nó

Ngầm so sánh bản thân với mọi người xung quanh, đối chiếu ý kiến của mình với ý kiến người lớn Đôi khi các em lại tự xem xét, đánh giá bản thân thông qua việc ghi nhật ký

- Sự phát triển mạnh của tính tự trọng:

Tính tự trọng của học sinh Trung học phổ thông phát triển mạnh Các em không chịu được sự xúc phạm của người khác với mình chỉ một câu nói hay hành động của người khác mà các em cho là cố ý xúc phạm mình cũng có thể là nguyên nhân gây xung đột, ẩu đả Tính tự trọng có hai chiều hướng: tính tự trọng cao được thể hiện ở chỗ đánh giá mình không thấp hơn người khác, có thái độ đúng mực, tích cực đối với bản thân và biết bảo vệ nhân cách của mình một cách phù hợp trong mọi hoàn cảnh và tự trọng thấp nghĩa là luôn luôn không hài lòng, luôn xem thường mình, không tự tin vào sức lực và khả năng của bản thân

- Tính tích cực xã hội:

Tính tích cực xã hội được hình thành và phát triển khá sớm trong quá trình trưởng thành của nhân cách Song đến tuổi học trung học phổ thông, do vị thế của người học sinh lớn (cuối phổ thông), vị thế trong gia đình, trong xã hội được tăng cường nên có những đặc điểm và sắc thái mới như: quan tâm nhiều hơn đến tình hình kinh tế, chính trị và góp ý trao đổi vấn đề, sẵn sàng tham gia các hoạt động xã hội như thi học sinh giỏi, văn nghệ, thể dục, thể thao,

- Sự hình thành thế giới quan:

Tuổi thanh niên mới lớn là lứa tuổi quyết định của sự hình thành thế giới quan Những cơ sở của thế giới quan đã được hình thành từ rất sớm – hình thành ngay từ nhỏ Suốt thời gian học tập ở phổ thông, học sinh đã lĩnh hội được những tâm thế, thói quen đạo đức nhất định, thấy được cái xấu, cái đẹp, cái thiện, cái ác dần dần những điều đó được ý thức và được quy vào các hình thức, các tiêu chuẩn, nguyên tắc, hành vi xác định

Để chuẩn bị vào đời, thanh niên thường trăn trở với các câu hỏi về ý nghĩa và mục đích cuộc sống, về việc lựa chọn nghề nghiệp trong tương lai, Nhờ đó, thanh niên bắt đầu biết liên hệ các tri thức riêng lẻ lại với nhau để tạo nên một biểu tượng chung về thế giới cho riêng mình

Hơn thế nữa, ở giai đoạn này các em đã biết đánh giá, phân loại hành vi của bản thân và của người khác theo các phạm trù đạo đức khác nhau và có thể đưa ra ý kiến khái quát của riêng bản thân mình về vấn đề đạo đức [6]

1.3 Tổng quan về thực trạng bạo lực học đường hiện nay:

1.3.1 Thực trạng BLHĐ ở các nước trên thế giới:

Bạo lực học đường không phải là hiện tượng bây giờ mới có, cũng không phải vấn nạn của riêng quốc gia nào Tuy nhiên, trong khoảng vài chục năm trở lại đây, hiện tượng sử dụng bạo lực giữa các học sinh với nhau hay học sinh tấn công giáo viên đã trở nên ngày càng nghiêm trọng ở nhiều nước trên thế giới trong đó có Việt Nam Đừng nghĩ bạo lực học đường chỉ là chuyện lớn ở các quốc gia kém phát triển hay đang phát triển Ngay tại những đất nước kinh tế phát triển nhất như Mỹ, hay nổi tiếng vì kỷ luật, nề nếp như Nhật Bản, nó vẫn tồn tại dai dẳng và phức tạp, khiến cho chính phủ và các nhà giáo dục phải đau đầu tìm kiếm giải pháp.Và những con số về các vụ bạo lực trong trường học không ngừng gia tăng cả về số lượng lẫn hình thức

Từ năm 2000, Bộ giáo dục (BGD) Pháp tuyên bố rằng đã có 75.000 vụ BLHĐ diễn ra trong cả nước.Trong đó có 39 vụ mang tính chất nghiêm trọng và

300 vụ là bạo lực ở một số mức độ

Đến năm 2006, ở Ba Lan một vụ tự sát của cô gái sau khi bị quấy nhiễu tình dục và ngay sau đó BGD Ba Lan buộc phải tung ra một cuộc cải cách trong trường học “ không khoan dung”, theo đó các giáo viên sẽ có vị thế pháp lí như những nhân viên dân sự để chống lại những hành động bạo lực với mức độ cao hơn Cùng năm 2007, tại các quốc gia như Nhật Bản, Anh, điều đưa ra những số liệu cho thấy có hơn 6000 giáo viên đã từng là đối tượng bị tấn công về thể chất trong các vụ BLHĐ Trước đó, tại Nhật Bản đã có 52.756 vụ BLHĐ và 171 vụ

tự tử diễn ra trong cả nước, mà 6 trong 171 vụ tử tử là do bị bắt nạt trong trường học Cùng thời gian này tại Hoa Kỳ, có 5,9% học sinh mang theo vũ khí như súng, dao, vào trường học và đã có 7,8% số học sinh được thông báo là bị đe dọa hay bị thương tích bởi những loại vũ khí nói trên trong trường học ít nhất 1 lần Cũng theo một nghiên cứu của Trung Tâm Phòng Ngừa và Kiểm Soát bệnh tật Mỹ (CDC) thì mỗi ngày tại nước này có 160.000 học sinh không dám đi học

vì sợ bắt nạt ở trường

Năm 2008, tại Australia đã có 55.000 học sinh bị đình chỉ học tập và chiếm gần một phần ba trong số đó có hành vi không đúng đắn về thể chất, thực hiện 175 vụ tấn công vào học sinh và giáo viên

Đến năm 2009 vừa qua, Hiệp hội giáo viên và giảng viên ở Anh đã đưa

ra kết quả của 1 cuộc điều tra với hơn 1000 thành viên của mình là có gần ¼ trong số họ từng là đối tượng bạo lực thể chất của học sinh Cùng năm này,

BGD Bungari đã đưa ra những quy định chặt chẽ cho các giáo viên để trừng phạt những học sinh không tuân lời có những hành vi như ăn mặt kỳ quái, uống rượu, mang điện thoại vào lớp học [7; Tr.11

1.3.2 Thực trạng bạo lực học đường hiện nay ở Việt Nam:

Số liệu thống kê tại hội nghị tổng kết 5 năm của Ban Chỉ đạo Đề án Chương trình Quốc gia phòng, chống tội phạm có đến 7.841 vụ phạm tội ở lứa tuổi vị thành niên Trong đó có đến 80% đối tượng phạm pháp rơi vào hoàn cảnh khó khăn về kinh tế, bố mẹ ly thân, ly dị, đối tượng hình sự, cờ bạc, trong gia đình thường xuyên xảy ra tình trạng bạo lực…

Theo báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam, năm 2009 – 2010 trên toàn quốc đã xảy ra khoảng 1.598 vụ việc học sinh đánh nhau ở trong và ngoài trường học, nhiều vụ có tính chất nguy hiểm, gây thương tích thậm chí tử vong (năm học 2009 -2010) xảy ra 7 vụ, năm học 2010 – 2011 xảy ra 4 vụ học sinh đánh nhau dẫn đến chết người ở trong và ngoài trường học) Các nhà trường đã xử lý kỷ luật khiển trách 881 học sinh, cảnh cáo 1.558 học sinh, buộc thôi học có thời hạn (3 ngày, 1 tuần, 1 năm học) 735 học sinh Theo số lượng trường học và học sinh trong giai đoạn hiện tại thì cứ 5.260 học sinh lại xảy ra một vụ đánh nhau, và cứ 9 trường học lại xảy ra một vụ đánh nhau Cứ 10.000 học sinh thì lại có 1 học sinh bị kỷ luật khiển trách, cứ 5.555 học sinh thì lại có 1 học sinh bị kỷ luật cảnh cáo vì đánh nhau, cứ 11.111 học sinh thì có 1 học sinh

bị buộc thôi học có thời hạn vì đánh nhau

Theo số liệu thống kê được Cục Bảo vệ chăm sóc trẻ em (Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội) công bố trong những ngày cuối năm 2012, so với 10 năm trở về trước, số vụ bạo hành tại trường học tăng gấp 13 lần (trong khi bạo hành tại cộng đồng tăng bảy lần, bạo hành với trẻ tại gia đình tăng gấp ba lần) Bạo lực học đường hiện đang có xu hướng gia tăng, kể cả số lượng vụ việc lẫn tính chất nghiêm trọng Tính trong giai đoạn năm 2012, cả nước có 8.820 vụ vi phạm pháp luật (tăng 231 vụ so với năm 2011) do 13.300 trẻ em, người chưa thành niên gây ra Trong đó, độ tuổi từ 14 đến 16 chiếm 31,9% và từ 16 đến 18 chiếm 61,1%; tập trung nhiều nhất ở bậc THCS (41,8%), sau đó là THPT

(31,9%) Chỉ tính riêng tại TP Hồ Chí Minh, trong năm 2012 xảy ra hơn 5.000

vụ phạm pháp hình sự Trong đó, người chưa thành niên chiếm tới 1.223 đối

tượng, tăng 11,08% so với năm 2011 Bên cạnh đó, theo số liệu thống kê của Bộ Công an còn cho biết tình hình tội phạm do người chưa thành niên (từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi) thực hiện có chiều hướng gia tăng và chiếm tỷ lệ cao nhất, khoảng

60% Hành vi phạm tội từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi chiếm khoảng 32% và dưới 14 tuổi chiếm khoảng 8% trong tổng số các vụ phạm tội do người chưa

thành niên và trẻ em thực hiện [8]

Năm 2013, tại Việt Nam, số liệu được Bộ GD-ĐT đưa ra gần đây nhất,

trong một năm học, toàn quốc xảy ra gần 1.600 vụ việc học sinh đánh nhau ở trong và ngoài trường học (khoảng 5 vụ/ngày) Cũng theo thống kê của Bộ GD-

ĐT, cứ khoảng trên 5.200 học sinh (HS) thì có một vụ đánh nhau; cứ hơn 11.000

HS thì có một em bị buộc thôi học vì đánh nhau; cứ 9 trường thì có một trường

có học sinh đánh nhau Đáng lo ngại hơn, theo thống kê của Bộ Công An mỗi tháng có hơn 1.000 thanh thiếu niên phạm tội Trước kia: tội phạm giết người trong độ tuổi từ 30 đến dưới 45 chiếm số lượng cao nhất Bây giờ giảm còn 34%

so với 41% của độ tuổi 18 đến dưới 30 (độ tuổi từ 14 đến dưới 18 chiếm đến

17%).[9]

Cũng theo điều tra của chuyên gia xã hội học, 80% số vụ xô xát giữa các

em học sinh bắt nguồn từ xích mích nhưng thay vì tìm cách giảng hòa, các em

đã chọn “nắm đấm” và nguy hiểm hơn là dùng hung khí

Như vậy, qua việc tổng hợp từ các báo cáo khảo sát, thống kê của cả nước, chúng ta có thể thấy ở Việt Nam hiện nay thực trạng bạo lực học đường ngày càng diễn ra trên quy mô rộng và có tính chất phức tạp hơn trong những năm qua

1.3.3 Thực trạng bạo lực học đường hiện nay ở An Giang:

Cụm từ “Bạo lực học đường” được nhắc đến với tần suất ngày càng dày, như một hiện tượng phổ biến trong thanh thiếu niên tại các trường học Thử tra trên công cụ tìm kiếm phổ biến nhất hiện nay-Google, sau 0,27 giây chúng ta sẽ nhận được 2.200.000 kết quả Còn cụm từ “Học sinh đánh nhau” sau 0,35 giây

có 38.900.000 kết quả Cũng giống như các tỉnh khác trên cả nước, hiện nay tỉnh An Giang đang đứng trước những con số đáng báo động về bạo lực học đường

Theo số liệu của SGD- ĐT tỉnh An Giang thì trong năm 2012 -2013 toàn tỉnh có tất cả 275 vụ BLHĐ của học sinh TH xảy ra trong và ngoài khuôn viên trường học Được biết toàn tỉnh ta có khoảng 98 trường TH và khoảng 9 TT.GDTX Vậy bình quân mỗi trường có hơn 2 trường hợp xảy ra BLHĐ và con

số này rất hiếm Có trường sẽ công khai các vụ BLHĐ lên trên mặt báo hay các diễn đàn để lấy đó mà răn đe các thế hệ sau Nhưng cũng có những trường khép kín, không muốn bất kỳ những vụ việc nào ảnh hưởng đến chất lượng, uy tín của

nhà trường nên hầu như các vụ việc BLHĐ xảy ra điều ít được đề cập đến Sau đây là một số trường hợp BLHĐ diễn ra tại các trường trên tỉnh An Giang

Một trong những vụ bạo lực học đường diễn ra vào 12/1/2010 đã khiến không ít người phải chạnh lòng khi nhắc lại Một học sinh lớp 7A8 trường THCS An Châu- Châu thành đã dùng dây nịt đánh giáo viên dạy văn chỉ vì đuổi

em ra lớp học khi em cố tình chơi cờ vay trong lớp Và em này cũng đã bị buộc thôi học 1 năm với hành vi vô lể với giáo viên Một vụ việc khác lại xảy ra ngày 22/3/2012 làm cho mối quan hệ giữa nhà trường và gia đình rạn nứt Vụ việc xảy ra khi một học sinh lớp 8 trường THCS Long Kiến- Chợ Mới phát hiện bị mất điện thoại và nhận ra giọng của một bạn trong lớp khi em gọi đến số điện thoại của mình em này đã trình lên Ban Giám hiệu và yêu cầu điều tra Nhưng học sinh bị tình nghi lại không thừa nhận và đã nghỉ học 5 ngày không phép Nhà trường cho rằng phụ huynh không hợp tác và muốn làm lớn chuyện Phụ huynh lại tuyên bố phải làm rõ vấn đề để minh oan cho con Điều đáng nói, khi nhà trường mời phụ huynh đến làm việc, cả hai gia đình lăng mạ giáo viên chủ nhiệm lớp và làm cô giáo đang mang bầu phải ngất xỉu Ban Giám hiệu nhà trường đành gửi hồ sơ đến Công an xã Long Kiến để nhờ can thiệp

Sau vụ việc trên, Ngành Giáo dục tỉnh An Giang đang tích cực hưởng ứng phong trào:“Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” Đặc biệt, chương trình “Văn hóa ứng xử học đường” năm 2012 được Ban Thường vụ Tỉnh đoàn An Giang tổ chức tại các địa phương mang ý nghĩa thiết thực, được

dư luận đánh giá cao, “Văn hóa ứng xử học đường” là một trong những chương trình giáo dục học sinh mà Tỉnh đoàn An Giang thực hiện trong năm 2012 Thông qua hình thức tọa đàm cùng các diễn giả, chương trình thu hút đông đảo học sinh tham gia giao lưu Trước câu hỏi của các diễn giả: “Các em đã từng chứng kiến hiện tượng bạo lực học đường xung quanh mình?”, thì gần như tuyệt đại đa số đã giơ tay xác nhận Điều này chứng tỏ “bạo lực học đường” là hiện tượng phổ biến trong giới học sinh Và, phải nhìn nhận “Văn hóa ứng xử học đường” đã “gãi đúng chỗ ngứa”! Bởi hiện tượng trên không còn lạ lẫm với nhiều

em và đang là vấn đề được xã hội quan tâm

Đầu năm học 2012-2013, trên Youtube xuất hiện clip “Học sinh trường cấp 2 Vĩnh Bình đánh nhau” Đoạn clip với thời lượng 2 phút 47 giây ghi lại cảnh hai nam sinh đánh nhau Quang cảnh diễn ra cặp Tỉnh lộ 941 (huyện Châu Thành) Xung quanh có rất đông học sinh chứng kiến nhưng trên tinh thần hưởng ứng, hò reo, cổ vũ Đoạn clip chấm dứt với giọng một nữ giáo viên đến

lạ lắm Dường như các em xem đây như là một niềm vui, phấn khích Đánh nhau rồi tung lên mạng, làm chuyện động trời rồi tung lên mạng mà xem là một việc thường tình của không ít học sinh” Hiện nay, chưa có thống kê chính xác những

vụ bạo lực học đường, thế nhưng vấn nạn này vẫn thường xảy ra Một giáo viên cho biết, từng giải quyết nhiều vụ học sinh đánh nhau, mà nguyên nhân xích mích rất nhỏ Những cái đầu nóng có thể gây hấn nhau chỉ vì hiểu lầm một cái nhìn… Anh H., giáo viên huyện P.T kể: Một học sinh nữ đến cho một nhóm học sinh khác đánh Hỏi sự tình, em trả lời: Trước sau gì tụi nó cũng chặn đường đánh em thôi Còn cô C., giáo viên một trường THCS tại thành phố Long Xuyên thông tin, không ít lần bắt gặp học sinh bị thương tích Hỏi, em trả lời ngô nghê

“Đi trúng cột”, “Lỡ tay bị bạn ném thước trúng”… Hiện tượng chặn đường “hỏi chuyện” cũng không lạ lẫm Đặc biệt, nữ sinh đánh nhau đang có chiều hướng gia tăng Trên mạng internet cũng xuất hiện clip được cho là nữ sinh An Giang đánh nhau có lượng truy cập khá lớn…

Trước thực trạng “Bạo lực học đường”, Công an, ngành Giáo dục đã triển khai nhiều biện pháp thiết thực nhằm giảm thiểu các vụ phạm pháp hình sự

do lứa tuổi thanh thiếu niên gây ra, đơn cử như: “Tuyên truyền pháp luật, phòng, chống tình trạng bạo lực học đường trong học sinh” tại tỉnh An Giang Song, để

hạn chế thực trạng này, đòi hỏi cả xã hội phải lao vào cuộc …[10]

1.4 Quan điểm của BGD và các ngành có liên quan về bạo lực học đường

Bạo lực học đường không phải là điều gì mới Nhưng sự gia tăng, bùng

phát về số lượng cũng như tính chất nghiêm trọng của vụ việc mang màu sắc xã hội đen gần đây đã khiến xã hội hoang mang, lo lắng Không chỉ xảy ra với đối tượng nhỏ tuổi, giờ bạo lực đã lan tới cả giảng đường đại học, nơi những trí thức tương lai và đều đã ở độ tuổi trưởng thành đang “dùi mài kinh sử”

Trước những băn khoăn của nhiều đại biểu, Bộ GD-ĐT thừa nhận rằng trong những năm qua mặc dù công tác giáo dục đạo đức trong học sinh, sinh viên có những đổi mới, tiến bộ, thu được những kết quả tốt, nhưng bên cạnh những thành công đó, tình trạng bạo lực học đường có những diễn biến phức tạp, vấn đề đạo đức học sinh cũng có những diễn biến mới BGD cho rằng nguyên nhân trên là do đặc điểm tâm lý lứa tuổi của học sinh, các em đang trong giai đoạn phát triển mạnh về thể chất và tâm lý, muốn tự khẳng định mình và hiếu động, cho nên có những hành động không đúng như xã hội mong muốn Ngoài ra là do sự phát triển nhanh của nền kinh tế thị trường kéo theo những mặt tiêu cực tác động trực tiếp đến sự hình thành nhân cách của thế hệ trẻ như: phim

ảnh, Internet, sách báo, game, Riêng các nhà trường, phương pháp và nội dung giáo dục đạo đức cho học sinh, sinh viên còn hạn chế, chưa tạo được sự lôi cuốn chủ động, chưa tạo nên xúc cảm sâu sắc cho học sinh; Giáo dục đạo đức, lối sống bằng nêu những tấm gương tốt của những người xung quanh, của thầy, cô giáo và trong xã hội chưa được nhiều

Bộ GD-ĐT đã ban hành nhiều công văn gửi các Giám đốc Sở GD-ĐT trong cả nước về ngăn chặn tình trạng vi phạm pháp luật, bạo lực trong học sinh

Bộ đề nghị các Sở chỉ đạo các nhà trường cần tăng cường giáo dục đạo đức, lối sống trong học sinh Thường xuyên tổ chức các hoạt động phổ biến giáo dục pháp luật, giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc gắn liền với thực hiện phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” Ngoài ra, các trường định kỳ tổ chức giao ban với công an địa phương để nắm tình hình, kịp thời xử lý các mâu thuẫn, ngăn chặn các biểu hiện vi phạm pháp luật, bạo lực trong học sinh

Năm 2013, Bộ GD-ĐT lại tiếp tục đề ra những định hướng mới liên quan đến vấn nạn bạo lực trong trường học Bộ GD-ĐT đã và đang chỉ đạo đồng bộ nhiều giải pháp, tăng cường giáo dục đạo đức lối sống, kỹ năng sống cho học sinh và sinh viên trong các hoạt động giáo dục, trong đó kết hợp tốt việc “dạy người” thông qua “dạy chữ”, “dạy nghề” Đồng thời, lồng ghép cuộc vận động

“Học tập, làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” với cuộc vận động “Mỗi thầy, cô giáo là một tấm gương đạo đức, tự học và sáng tạo”, bằng tấm gương thực tiễn và bằng hành động cụ thể của thầy, cô giáo trong nhà trường để lôi cuốn, thuyết phục học sinh, sinh viên

Đồng thời với việc chỉ đạo đổi mới nội dung dạy, học và thi cử, ngành GD-ĐT đã chủ động tăng cường các hoạt động ngoại khóa ngoài giờ lên lớp, phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đẩy mạnh phong trào thi đua xây dựng “Trường học thân thiện, học sinh tích cực” Bộ GD-ĐT cũng kết hợp với các bộ ngành có liên quan như Đòan thanh niên, Bộ thông tin và truyền thông cũng tổ chức các hoạt động tập thể hình thành nhân cách, lối sống, thế giới quan, điển hình như hoạt động thanh niên tình nguyện

CHƯƠNG 2: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

2.1 Nhận thức của học sinh THPT trên địa bàn thành phố Long Xuyên tỉnh An Giang về bạo lực học đường trong giai đoạn hiện nay

2.1.1 Sơ lược vài nét về đặc điểm của địa bàn và khách thể nghiên cứu

- Địa bàn nghiên cứu:

Thành phố Long Xuyên là trung tâm giáo dục quan trọng của tỉnh An Giang và vùng đồng bằng Sông Cửu Long Ngành giáo dục của thành phố không ngừng phát triển qua từng thời kỳ lịch sử Năm 2003, thành phố đã hoàn thành phổ cập giáo dục trung học cơ sở đúng độ tuổi Nhiều trường học được đầu tư đồng bộ, hoàn chỉnh, khang trang như: Phổ thông trung học Thoại Ngọc Hầu, Trung học cơ sở Nguyễn Trãi, Tiểu học Châu Văn Liêm, Mẫu giáo Hướng Dương Đại học An Giang được thành lập tháng 12-1995 tại số 25 Võ Thị Sáu,

là trường Đại học lớn thứ 2 ở đồng bằng Sông Cửu Long, sau Đại học Cần Thơ Hiện nay TP Long Xuyên đã có 8 trường THPT trực thuộc trên địa bàn: THPT Ischool, THPT Mỹ Thới, THPT Long Xuyên, THPT Bình Khánh, THPT Thực Hành Sư Phạm, THPT Thoại Ngọc Hầu, THPT Dân lập Chưởng Binh Lễ, THPT

Mỹ Hòa Hưng, THPT Và đây cũng chính là những đối tượng phục vụ cho đề tài nghiên cứu của chúng tôi Do tính chất của đề tài khá rộng nên chúng tôi chỉ chọn đại diện 3 trường THPT làm đối tượng nghiên cứu nhận thức của học sinh

về bạo lực học đường: THPT Ischool, THPT Bình Khánh, THPT Thoại Ngọc Hầu

Theo thông tin của SGD -ĐT thì trong năm 2012-2013 trên toàn tỉnh An Giang có 275 vụ bạo lực xảy ra trong và ngoài môi trường sư phạm Trong đó, theo thống kê TP Long Xuyên đã có 32 trường hợp học sinh THPT gây lộn, đánh nhau trong và ngoài khuôn viên trường học Như vậy so với năm 2009-

2010 thì con số về BLHĐ của tỉnh ta tăng vượt chọi so với những năm trước đó

Và nếu tỉnh ta có 275 vụ BLHĐ xảy ra trong môi trường sư phạm thì bình quân mỗi cấp học sẽ có hơn 91 vụ BLHĐ xảy ra Trong khi đó, trên địa bàn TP Long Xuyên có tổng số là 8 trường THPT , vậy là so ra so với con số 91 vụ BLHĐ thì

TP Long Xuyên chiếm tỉ lệ rất ít các vụ BLHĐ khoảng 4,4% Tuy nhiên, những con số trên chủ yếu phản ánh tình trạng bạo lực về mặt thể chất mà ít chú ý đến các biểu hiện khác của bạo lực học đường như về mặt tinh thần,

Cả 3 trường tham gia trong nghiên cứu này đều nằm trong nội ô TP.Long Xuyên trong đó THPT Bình Khánh và THPT Thoại Ngọc Hầu là trường công lập,

THPT Ischool là trường dân lập Trong những năm qua, cả 3 trường đều đạt những thành tích tốt trong đào tạo và giáo dục đạo đức cho học sinh Việc phát sinh mâu thuẫn giữa các học sinh là điều không tránh khỏi nhưng chiếm tỷ lệ nhỏ, không đáng kể và cũng không để lại hậu quả gì đáng tiếc Các thầy cô giáo

và Ban giám hiệu của các trường đã rất nỗ lực trong công tác phòng chống bạo lực học đường với nhiều biện pháp khác nhau

- Khách thể nghiên cứu:

Đề tài chọn ngẫu nhiên học sinh từ lớp 10 đến lớp 12, số mẫu được phân

bố đều ở cả 3 khối lớp của 3 trường Cụ thể như sau:

Số phiếu trưng cầu ý kiến được phát ra là 135 và thu về là 135 phiếu

Theo kết quả khảo sát ở 3 trường THPT thì tỉ lệ học sinh nam chiếm 36,3% và học sinh nữ là 63,7% đối tượng tham gia nghiên cứu Hầu hết học sinh tại các trường có học lực từ khá giỏi trở lên từ 31,1% đến trên 58%, số khác

là trung bình (hơn 9,5%) và không có học sinh yếu kém

15 học sinh

15 học sinh

45

Xuyên

15 học sinh

15 học sinh

15 học sinh

45

học sinh

15 học sinh

15 học sinh

45

học sinh

Bảng 1 Học lực trung bình của học sinh theo từng trường (ĐVT: %)

2

THPT Thoại Ngọc Hầu

Trong đó, học sinh có học lực “giỏi” tập trung nhiều ở trường THPT Thoại Ngọc Hầu (23/45 HS), học lực “khá” tập trung nhiều ở trường THPT Ischool (31/45 HS) Bên cạnh đó, hầu hết các em đều đang sống với cha mẹ (78,5%) và hoàn cảnh gia đình thì đa số là đủ ăn (58,5%) Trong đó, vì là trường Quốc tế nên trường Ischool là nơi tập chung nhiều học sinh có hoàn cảnh khá giả (53,3%), còn lại là THPT Thoại Ngọc Hầu và THPT Bình Khánh đồng tỉ lệ

là 9,6% HS có hoàn cảnh khá giả

2.1.2 Nhận thức của học sinh THPT trên địa bàn thành phố Long Xuyên tỉnh

An Giang về bạo lực học đường trong giai đoạn hiện nay

Trên cơ sở khái niệm bạo lực và bạo lực học đường, trong phiếu khảo sát, chúng tôi đã liệt kê 15 loại hành vi mà các nhà tâm lý cho rằng là những biểu hiện của bạo lực học đường Mục đích của câu hỏi nhằm tìm hiểu sự nhận diện về các hành vi bạo lực học đường của học sinh, kết quả thu được như sau:

Bảng 2: Những loại hành vi mà học sinh cho đó là hành vi bạo lực

Nhóm các hành vi bạo lực tinh thần

1

Gán ghép bạn bè bằng những biệt hiệu xấu dẫn đến việc bạn bè xấu hổ,

4

Chửi rủa bạn bằng những ngôn từ xúc

phát tán trên internet,

9

Dọa nạt bạn bằng bất cứ cách nào: quắc mắt, quát mắng, đập phá tài sản (cặp sách, điện thoại, đồ dùng học

15

Đe dọa sử dụng đồ vật, dụng cụ gì đó ( roi, gậy, ghế gộc, lưỡi lam, ống nước vạt nhọn, )

như: “ đá, đánh đập bạn tàn nhẫn ”, “ chụp ảnh, quay phim cảnh lăng nhục bạn

và phát tán trên internet, ”, “ đe dọa, sỉ nhục, lăng mạ, ”, “sử dụng dụng cụ roi, gậy, lưỡi lam, để hại bạn ”, “trấn lột cướp đồ dùng học tập, điện thoại ”

Dựa vào bảng số liệu điều tra được thì hầu hết những hành vi này điều chiếm tỉ

lệ trên 50% và sở dĩ tỉ lệ chọn cao là do những hành vi trên vẫn thường xảy ra trong môi trường sư phạm và thông qua các phương tiện truyền thông hằng ngày mọi người điều có thể dể dàng nhận biết được đó là bạo lực học đường

Rõ ràng kết quả này chỉ ra rằng, mặc dù tất cả các em đều biết về bạo lực học đường nhưng cách hiểu về vấn đề này còn chưa có sự thống nhất và còn rất

sơ sài Nếu như trong câu hỏi này, chúng ta phân các hành vi thành 2 nhóm: nhóm các hành vi bạo lực về mặt thể chất và nhóm các hành vi về mặt tinh thần

sẽ dễ dàng nhận thấy sự chênh lệch đáng kể trong các lượt lựa chọn Hầu hết đối tượng khảo sát chỉ hiểu được những biểu hiện bề ngoài mà chưa nắm rõ bản chất bên trong của khái niệm Một bộ phận các em còn hiểu một cách phiến diện về bạo lực học đường, không xếp các hành vi làm tổn thương về mặt tinh thần là bạo lực hay cho rằng những hành vi bạo lực xảy ra bên ngoài khuôn viên nhà trường cũng không phải là bạo lực học đường Thậm chí, khi được hỏi các em cảm nhận như thế nào về hiện tượng bạo lực giữa học sinh với học sinh thì đã có

số ít bộ phận học sinh cho rằng đó là chuyện bình thường và chấp nhận được

2.1.2.1 Nhận thức chung về bạo lực học đường:

a Nhận thức về các hình thức bạo lực học đường:

- Nhận thức về hình thức bạo lực học đường về mặt thể chất

Khi được hỏi trường em đang học đã xảy ra bạo lực học đường thì hầu như các ý kiến điều cho là thỉnh thoảng mà chủ yếu là thực hiện bằng hình thức đánh nhau Ở lứa tuổi học sinh THPT, tư duy của các em có sự phát triển và

hoàn thiện hơn rất nhiều so với lứa tuổi THCS Do đó, các em đã có thể hiểu được thế nào là bạo lực học đường Hằng ngày, các em đến trường sẽ thấy những hành vi gây gổ, đánh nhau do mâu thuẫn giữa các bạn học sinh, điều đó tác động trực tiếp vào nhận thức, suy nghĩ của các em Chính vì vậy, khi được hỏi thế nào là bạo lực giữa các học sinh với nhau thì có tới 76,3% cho rằng đó là hành vi đánh đập ngược đãi , xâm hại đến sức khỏe, thể xác, Tuy nhiên khả năng nhận diện những sự việc xảy ra xung quanh vẫn còn phải dựa vào trải nghiệm thực tiễn, có nghĩa là các em sẽ đánh giá vấn đề một cách trực quan và chịu sự chi phối cảm xúc của những người xung quanh Cho nên dễ nhận ra là hầu hết các em có thể trả lời các câu hỏi về bạo lực thể chất một cách chính xác đến như vậy Bên cạnh đó, chỉ cần một thao tác đơn giản truy cập Internet, cũng

có thể ra hàng trăm các clip, bài báo nói về bạo lực học đường ( mà chủ yếu là các hình thức bạo lực về thể chất) Nói như thế để thấy hình thức bạo lực về mặt thể chất không quá khó để khách thể nhận diện đúng

Mặc dù vậy, vẫn còn một số em khác chiếm tỉ lệ nhỏ (15,6%) cho rằng

“trấn lột, cướp đồ dùng học tập, cặp sách, điện thoại của bạn” không phải là bạo lực học đường

Nhìn chung bạo lực học đường về mặt thể chất không khó để các em nhận thức được Nhưng nếu chỉ dừng lại ở những hành vi đánh nhau có sử dụng hoặc không sử dụng hung khí gây tổn thương đến nạn nhân về mặt thể chất mới được gọi là bạo lực học đường thì chưa đầy đủ

- Nhận thức về hình thức bạo lực học đường về mặt tinh thần

Những hành vi được liệt kê ở trên vẫn hằng ngày len lỏi trong khắp các trường học, nhưng đáng tiếc là các em hầu như không nhận diện được, khi được hỏi những loại hành vi mà em cho là bạo lực thì đa số các em chọn những hành

vi bạo lực về mặt vật chất (từ 71% đến hơn 84%), còn những loại hành vi như:

“nói xấu sau lưng bạn”, “bịa ra những tin đồn ác ý cho bạn”, hay “ khai trừ, cô lập, tránh tiếp xúc với bạn một cách có chủ ý” thì lại chiếm tỉ lệ rất thấp (từ 17%

đến hơn 18%) Qua đó, chúng ta thấy được rằng sự lệch lạc trong nhận thức của học sinh về các hình thức của bạo lực học đường, dẫn đến những hiểu biết đơn giản, cảm tính, trực diện mà chưa nắm được bản chất của các hành vi gây ra bạo lực

Tuy nhiên cũng có một số ít học sinh nhận biết được một số hành vi bạo lực học đường gây tổn hại đến tinh thần Chẳng hạn, khi được hỏi bạo lực giữa

các học sinh với nhau là gì thì có tới 52,6% ý kiến cho rằng đó là do “các học sinh có những hành vi , lời nói xúc phạm đến danh dự, nhân phẩm của nhau”

Nhưng nói cho cùng, so với nhận thức về bạo lực thể chất thì nhận thức

về bạo lực tinh thần của các em còn hạn chế hơn rất nhiều

- Bạo lực về kinh tế(vật chất)

Qua số liệu điều tra cho thấy, đa số các em nhận diện được hành vi bạo lực học

đường là “ trấn lột, cướp đồ dùng (đồ dùng học tập, cặp sách, điện thoại ) của bạn” (84,4%) Đây là một trong những hành vi điển hình trong thời gian qua, nổi

lên như là một vấn nạn trong môi trường sư phạm Thỉnh thoảng đâu đó lại bùng lên những vụ việc học sinh kết thành nhóm đe dọa, chặn đường các học sinh khác cướp đoạt tài sản( tiền, điện thoại, vật dụng có giá trị,

Biểu đồ 1: Nhận thức của học sinh qua các hình thức BLHĐ

Dựa vào biểu đồ 1, có thể dễ dàng nhận thấy quá trình nhận thức của học sinh về các hình thức bạo lực học đường còn chưa đầy đủ, chưa nắm được bản chất của hiện tượng Chủ yếu các em chỉ nhận diện được các hình thức bạo lực học đường về thể chất, về kinh tế khi có sự tổn thương về mặt cơ thể hoặc thiệt hại về tài sản đối với nạn nhân mà các em có thể nhìn thấy trực tiếp Số lượng học sinh nhận thức được những hành vi gây tổn thương về tinh thần, không đáng

kể do những hậu quả tác động tới cảm xúc, suy nghĩ của đối tượng BLHĐ khó

có thể nhìn thấy được ngay lập tức

2 Do ảnh hưởng từ môi trường văn hóa bạo lực: phim,

ảnh, sánh, báo, đồ chơi mang tính bạo lực,

3 Do bị bạn bè xúi giục hoặc nhờ vả

4 Do sự giáo dục chưa đúng đắn thiếu sự quan tâm của gia

đình

5 Do nhà trường giáo dục đạo đức của các em chưa đầy đủ

Dựa trên bảng số liệu này cho thấy, ba nguyên nhân mà các em cho là quan trọng nhất gây ra bạo lực học đường là yếu tố cá nhân, môi trường xã hội và tác động từ bạn bè

Khi được yêu cầu sắp xếp các nguyên nhân(5 nguyên nhân) xảy ra BLHĐ theo thứ tự ưu tiên từ 1 đến 5 thì kết quả thể hiện nguyên nhân phổ biến nhất là do thiếu khả năng kiểm soát hành vi ứng xử của bản thân, thiếu kĩ năng sống, sai lệch trong quan điểm sống Bởi lẻ, khả năng nhận thức cũng như tư duy chưa chín muồi, vốn kĩ năng sống chưa trang bị đầy đủ, hiểu biết về xã hội còn quá ít làm cho các em rất dễ bị kích động bởi những sự việc đơn giản, đôi khi đó chỉ là sự hiểu nhầm rất nhỏ Trên thực tế không thiếu những hành vi BLHĐ nghiêm trọng mà xuất phát điểm chỉ là những xích mích, hiểu lầm nhỏ