NGHIÊN CỨU TÌNH HÌNH SẤY GỖ Ở CÁC ĐƠN VỊ CHẾ BIẾN GỖ MIỀN TRUNG

NGHIÊN CỨU TÌNH HÌNH SẤY GỖ Ở CÁC ĐƠN VỊ CHẾ BIẾN GỖ MIỀN TRUNG

NGHIÊN CỨU TÌNH HÌNH SẤY GỖ Ở CÁC ĐƠN VỊ

CHẾ BIẾN GỖ MIỀN TRUNG

A RESEARCH ON TIMBER DEHYDRATING CONDITIONS AT TIMBER-

PROCESSING ENTERPRISES IN CENTRAL VIETNAM

Trần Văn Vang

Trường Đại học Bách khoa, Đại học Đà Nẵng

TÓM TẮT

Bài b ào trình bày các kết quả nghiên cứu về tình hình sấy gỗ tại các đơn vị chế biến gỗ Miền Trung Sử dụng các phương pháp khảo sát , thu thập thông tin và phương pháp thống kê, chúng tôi đã có được các số liệu đầy đủ và t in cậy về công việc sấy gỗ thực tế Từ các kết quả nghiên cứu cho thấy : Kỹ thuật sấy gỗ mà các đơn vị đang áp dụng còn nhiều hạn chế và bất cập , dẫn đến tỉ lệ gỗ bị hư hỏng do sấy tăng cao , chi phí năng lượng và nhân công cũng tăng lên Trên cơ sở phân tích đánh giá ưu nhược điểm kỹ thuật sấy gỗ hiện tại , chúng tôi đã đưa ra các các giải pháp có tính chất khuyến cáo , để các đơn vị chế biến gỗ tham khảo, vận dụng khi xem xét đánh giá kỹ thuật sấy gỗ của đơn vị mình , nhằm nâng cao hiệu quả trong quá trình sấy gỗ

ABSTRACT

This article presents the results of a research on timber drying conditions at the timber- processing enterprises in Central Vietnam By surveying and collecting information and statistical data, we have sufficient and confident data about the real conditions of timber dehydration The results of the research show that timber dehydration techniques applied at these enterprises are still limited This leads to a high increase in the amount of spoilt timber

as well as in the cost of energy and labour Based on the analysis and assessment of the advantages and disadvantages of current timber drying techniques, we suggest some solutions and recommendations which can be of value to any timber-processing factories so that they can apply them to the improvement of effectiveness in timber dehydration techniques

1 Đặt vấn đề

Hi ện nay nhu cầu tiêu thụ sản phẩm gỗ trên thế giới tăng đáng kể, với mức tăng

t ối thiểu 8%/năm Theo thống kê sơ bộ của Tổng cục Thống kê Liên hiệp quốc (Comtrade Data), nh ập khẩu các mặt hàng đồ gỗ của thị trường thế giới đã lên đến gần

250 t ỉ đô la Mỹ năm 2007 Trong đó, nước nhập khẩu nhiều nhất là Mỹ, kế đến là Đức, Pháp, Anh và Nh ật Bản

Trước tình hình đó, ngành công nghiệp chế biến hàng mộc của thế giới cũng đã thay đổi đáng kể, đặc biệt là ở Trung Quốc và một số nước Châu Á khác như Inđônêxia, Thái Lan, Malaysia, Vi ệt Nam vv đã phát triển vô cùng nhanh chóng cả về số lượng

ất lượng

Ngành ch ế biến gỗ Việt Nam đang phát triển với tốc độ rất nhanh trong

nh ững năm gần đây, vươn lên là một trong 7 mặt hàng đem lại kim ngạch xuất khẩu

l ớn nhất cho đất nước, đưa Việt Nam trở thành một trong 4 quốc gia xuất khẩu hàng

g ỗ chế biến lớn nhất ở khu vực Đông Nam Á Năm 2006, kim ngạch xuất khẩu mặt hàng gỗ của Việt Nam là 1,99 tỉ USD; năm 2007 là 2,5 tỉ USD; dự kiến năm 2008 là 2,7 tỉ USD

Nh ư vậy, lượng gỗ cần cho nhu cầu chế biến là rất lớn Hiện nay, nguyên liệu gỗ được cung cấp từ 2 nguồn chính: Gỗ khai thác trong nước và gỗ nhập Giá nguyên liệu

g ỗ ngày càng tăng cao Trong công nghệ sản xuất các mặt hàng gỗ, thì công đoạn sấy gỗ đóng vai trò quyết định đến chất lượng và giá thành sản phẩm Trong khi đó, kỹ thuật

s ấy gỗ ở các cơ sở chế biến gỗ không được chú trọng, các hoạt động về sấy gỗ hoàn toàn theo kinh nghi ệm, dẫn đến tỉ lệ hư hỏng gỗ là rất lớn Vì vậy, để nâng cao hiệu quả

k ỹ thuật sấy gỗ, giảm giá thành trong công đoạn sấy gỗ cần phải có những nghiên cứu

t ổng thể cả về lý thuyết (trao đổi nhiệt và trao đổi chất) và thực tế thì mới có thể đưa ra các gi ải pháp hữu hiệu cho kỹ thuật sấy gỗ; chỉ khi đó các đơn vị chế biến gỗ của chúng

ta m ới mạnh dạn đón nhận và áp dụng Nếu các nhược điểm về sấy gỗ được khắc phục

t ại các đơn vị chế biến gỗ, thì lợi ích kinh tế mang lại là rất lớn Để đạt mục đích trên , chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu một cách toàn diện về tình hình sấy gỗ tại các đơn vị chế biến gỗ Miền Trung

2 Nội dung nghiên cứu

Để có số liệu tin cậy và phản ánh đúng tình hình công nghệ chế biến hàng gỗ xuất khẩu, mà chủ yếu là kỹ thuật sấy gỗ hiện nay , chúng tôi kết hợp các phương pháp sau đây:

- Lập phiếu điều tra, rồi gửi đến các đơn vị chế biế n gỗ bằng đường thư tín hoặc đưa trực tiếp

- Thông qua các báo cáo sản xuất hàng tháng , hàng quí, hàng năm của doanh nghiệp cho cơ quan thuế, cơ quan thống kê, vv…

- Đến phỏng vấn trực tiếp tại doanh nghiệp

Các đơn vị tiến hành nghiên cứu, khảo sát được chọn một cách ngẫu nhiên ở các tỉnh Miền Trung như: Quảng Bình, Thừa Thiên Huế, TP Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Khánh Hòa, Gia Lai, KonTum, Đăk Lăk , vv… Từ các số liệu , thông tin có được, chúng tôi đã phân tích tổng hợp và đưa ra các kết quả dưới đây:

2.1 Qui trình ch ế biến hàng gỗ xuất khẩu

Để tạo ra được một sản phẩm hoàn chỉnh từ gỗ tròn, các đơn vị thường đi theo qui trình công ngh ệ sản xuất sau:

* Sơ đồ công nghệ giai đoạn 1:

* Sơ đồ công nghệ giai đoạn 2:

Hình 1 Sơ đồ công nghệ sấy gỗ

2.2 Chi phí s ản xuất

Giá thành của 1 đơn vị sản phẩm đồ gỗ (P) bao gồm các chi phí sau:

- Vật tư khác : 13%

- Kh ấu hao, lãi vay : 10%

- L ợi nhuận trước thuế : 9%

T ừ cơ cấu giá thành của 1 đơn vị sản phẩm đồ gỗ (P) , chúng ta thấy rằng: nguyên li ệu gỗ trong quá trình sấy gỗ chiểm tỉ lệ chủ yếu trong giá thành sản phẩm Nếu trong quá trình s ản xuất, các đơn vị quan tâm đến giảm giá thành sản phẩm thì phải chú

tr ọng đến các khâu nguyên liệu kể trên

2.3 Gỗ nguyên liệu

Trong nh ững năm gần đây, do tốc độ phát triển của ngành chế biến gỗ VN tăng

r ất nhanh cả về qui mô và cơ cấu mặt hàng mộc, nên nhu cầu về nguyên liệu gỗ là rất

l ớn Sau đây là tỉ lệ khai thác trong nước và gỗ nhập khẩu:

- Trong n ước: 20 ÷ 25 %

- Nh ập khẩu: 75 ÷ 80 %

Do nguyên li ệu phục vụ cho sản xuất chủ yếu nhập từ nước ngoài, nên khó chủ động đảm bảo nguồn nguyên liệu trong quá trình sản xuất, bị lệ thuộc và giá thành vận

g ỗ về đến các cảng của VN là khá cao, sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến giá thành sản

Bao bì, nhãn mác

Đánh bóng , sơn

Gia công, ch ế

bi ến Sản phẩm

2.4 Tình hình s ấy gỗ tại các đơn vị chế biến gỗ

Các ki ểu hầm sấy gỗ thông dụng và phổ biến hiện nay:

Bảng 1 Kiểu hầm sấy

1 H ầm sấy có thiết bị gia nhiệt bằng khói đặt bên 9

2 H ầm sấy có thiết bị gia nhiệt bằng khói đặt trên 10

3 H ầm sấy có thiết bị gia nhiệt bằng hơi nước đặt bên 30

4 H ầm sấy có thiết bị gia nhiệt bằng hơi nước đặt trên 48

B ảng 2 Năng suất hầm sấy

Đây là n hững kiểu hầm sấy sử dụng phương pháp sấy đối lưu, tác nhân sấy (TNS) là không khí nóng, môi ch ất gia nhiệt là khói hoặc hơi nước Việc chuyển từ gia nhi ệt bằng khói sang gia nhiệt bằng hơi nước là một bước chuyển biển về công nghệ và

nh ận thức của các doang nghiệp chế biến gỗ ở VN Cấu tạo và kích thước của tường,

tr ần, cửa của các kiểu hầm sấy ở các đơn vị chế biến gỗ rất khác nhau Tường xung quang thường xây bằng gạch có chiều dày từ 120 mm đến 250 mm Trần thường sản

xu ất kiểu tấm panel cách nhiệt dày 100 mm hoặc đúc bê tông dày 100 mm hoặc là bằng

tr ần gỗ có rãi trấu hoặc mùn cưa để cách nhiệt Cửa có cách nhiệt hoặc không có lớp cách nhi ệt Rõ ràng cấu tạo các hầm sấy là rất khác nhau Đặc biệt trong quá trình thiết

k ế và xây dựng, người ta chưa chú ý đến cách nhiệt và cách ẩm, đây là 2 yếu tố có ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng cũng như tiệu thu năng lượng (NL) trong quá trình sấy gỗ

G ỗ trước khi đưa vào sấy thường qua cưa xẻ thành phôi, thành các tấm ván; một

s ố loại gỗ có qua xử lý hóa chất (gỗ cao su), qua luộc (gỗ dầu) Gỗ sau khi xẻ, xử lý hóa

ch ất, luộc có thể đưa ngay vào sấy hoặc để khô tự nhiên 1 thời gian mới đưa vào sấy

Đưa gỗ vào hầm sấy có thể đưa bằng xe nâng, xe goòng hoặc đưa bằng thủ công Trong các cách th ức đưa gỗ xẻ vào hầm sấy thì phương thức đưa bằng xe nâng và bằng thủ công là ch ủ yếu, nhưng đối với xếp gỗ bằng thủ công thì rất khó kiểm tra Qua khảo công tác x ếp gỗ sấy tại một số đơn vị, chúng tôi nhận thấy người công nhân đã có một

s ố hiểu biết nhất định về kỹ thuật xếp gỗ, tuy nhiên còn bộc lộ nhiều hạn chế:

- Ch ủng loại cũng như kích thước gỗ chưa đồng nhất, đặc biệt là chiều dày các thanh g ỗ nhiều khi khá chênh lệch Điều này gây bất lợi trong quá trình điều chỉnh chế

độ sấy và thường kéo dài thời gian sấy không cần thiết

- Độ ẩm của gỗ trước khi sấy chưa được kiểm tra và không đồng đều Vì vậy, người công nhân vận hành rất khó chọn chế độ sấy bắt đầu từ đâu, đặc biệt là với các

h ầm sấy tự động

- Khe h ở trên tiết diện tác nhân sấy đi qua không đồng đều, có những khoảng

tr ống quá lớn Đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến gỗ sấy khô không đều và tiêu t ốn NL vô ích khi sấy

- V ận hành tự động (9%), bán tự động (12%), bằng thủ công (79%)

- Ti ết diện thanh kê: 20x20 (50%); 25x25 (50%)

- Độ ẩm gỗ trước khi đưa vào sấy: 40 ÷ 65 %

- Theo qui trình c ủa nước ngoài: 10 %

3 Trong quá trình s ấy gỗ, người công nhân vận hành căn cứ vào

- Nhi ệt độ tác nhân sấy và thời gian sấy: 60 %

- Nhi ệt độ khô ướt của tác nhân sấy và thời gian sấy: 25 %

Bảng 3 Thời gian sấy và tỉ lệ phế phẩm của gỗ keo và gỗ bạch đàn

Stt Ki ểu hầm sấy

Th ời gian sấy(ngày) T ỷ lệ phế phẩm(%) Chi ều dày(mm) Chi ều dày(mm)

20 25 30 40 20 25 30 40

1 H ầm sấy gia nhiệt bằng khói 17 20 22 25 4 5 6 8

2 Lo ại gỗ thông, cao su:

Bảng 4 Thời gian sấy và tỉ lệ phế phẩm của gỗ thông và gỗ cao su

Stt Ki ểu hầm sấy

Th ời gian sấy(ngày) T ỷ lệ phế phẩm(%) Chi ều dày(mm) Chi ều dày(mm)

20 25 30 40 20 25 30 40

1 H ầm sấy gia nhiệt bằng khói 11 12 14 17 3 4 5 7

2 H ầm sấy gia nhiệt hơi nước 10 11 13 16 3 4 5 7

B ảng 5 Thời gian sấy và tỉ lệ phế phẩm của gỗ chò

Stt Ki ểu hầm sấy

Th ời gian sấy(ngày) T ỷ lệ phế phẩm(%) Chi ều dày(mm) Chi ều dày(mm)

20 25 30 40 20 25 30 40

1 H ầm sấy gia nhiệt bằng khói 18 21 23 26 6 7 7 9

2 H ầm sấy gia nhiệt hơi nước 17 20 22 24 5 6 7 8

Đa số công nhân vận hành sấy gỗ chỉ được hướng dẫn tại chổ, người có thâm niên kèm ng ười mới vào, không được đào tạo cơ bản về kỹ thuật sấy gỗ Người công nhân v ận hành sấy gỗ chủ yếu theo kinh nghiệm, chứ không theo một qui trình đã biết nào c ả Ngoài ra, các số liệu trong quá trình sấy gỗ ít khi được ghi chép, lưu giữ và dùng

để tham khảo cho công tác sấy gỗ của đơn vị về sau

3 Kết luận

1 Trong cơ cầu giá thành sản phẩ m đồ gỗ thì nguyên liệu gỗ, NL và nhân công chi ếm tỉ lệ chủ yếu Nếu các doanh nghiệp chế biến gỗ muốn hạ giá thành sản phẩm thì

ph ải lưu ý đến các thành phần này

2 Mô hình các h ệ thống sấy gỗ rất đa dạng và chủ yếu là các hầm sấy gỗ sử

d ụng phương pháp sấy đối lưu Tuy nhiên, kết cầu hầm sấy chưa hợp lý Đặc biệt là khả năng cách nhiệt và cách ẩm của vỏ hầm sấy Điều này không những gây ra tổn thất nhiệt quá l ớn trong quá trình sấy gỗ, mà còn phải điều chỉnh chế độ nhiệt ẩm liên tục khi sấy

g ỗ và như vậy sẽ làm giảm chất lượng gỗ sấy, tiêu hao NL lớn

3 K ỹ thuật chuẩn bị và xếp gỗ trong hầm sấy còn nhiều bất cập, làm ảnh hưởng

ch ất lượng gỗ sấy (như khó chọn chế độ sấy thích hợp, gỗ khô không đồng đều); kéo dài

th ời gian sấy dẫn đến giảm hệ số sử dụng hầm sấy, chi phí NL cũng như nhân công cho

1 đơn vị sản phẩm gỗ sấy tăng lên

4 Ch ế độ sấy gỗ ít được chú ý và không thống nhất, mà chỉ sấy theo kinh nghi ệm Trong quá trình sấy gỗ, các thông số kỹ thuật sấy gỗ không được theo dõi, ghi chép, t ổng hợp để làm cơ sở cho các lần sấy sau Đây là một sự lãng phí về số liệu thực

t ế phục vụ cho kỹ thuật sấy gỗ của đơn vị và cho khoa học Quá trình sấy gỗ, người vận hành theo dõi và điều khiển chế độ sấy chủ yếu căn cứ vào nhiệt độ TNS, nhìn bằng

m ắt; khi phun ẩm và thải ẩm thường căn cứ vào thời gian Đây là một trong những nguyên nhân chính làm cho th ời gian sấy kéo dài và tỉ lệ phế phẩm tăng cao

5 Người công nhân vận hành cũng như cán bộ trực tiếp phụ trách khâu nguyên

li ệu chưa được đào tạo cơ bản về kỹ thuật sấy gỗ Đây là một nhân tố có ý nghĩa quyết định đến chất lượng gỗ sấy và hạ giá thành sản phẩm

6 T ỉ lệ gỗ hư hỏng trong quá trình sấy khá lớn (khoảng 7 đến 10%) Thời gian

s ấy thường kéo dài, dẫn đến hệ số sử dụng hầm sấy thấp (n=τn

T ừ các số liệu thu nhận được khi tiến hành khảo sát tại các đơn vị chế biến gỗ , chúng tôi nh ận thấy rằng: Việc tập trung nghiên cứu để nâng cao hiệu quả kỹ thuật thuật

s ấy gỗ là rất cần thiết và cấp bách hiện nay

/τ), chi phí NL và nhân công cho 1 đơn vị gỗ sấy tăng cao (khoảng 9 đến 15 %)

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] H ồ Xuân Các, Giáo trình sấy gỗ, Nhà xuất bản Nông nghiệp 1976

[2] Hoàng V ăn Chước, Kỹ thuật sấy, Nhà xuất bản Khoa học Kỹ thuật 2004

[3] Phan Hiếu Hiền , Phương pháp bố trí thí nghiệm và xử lý số liệu , Nhà xuấ t bản Nông nghiệp 2002