Phần này bắt đầu quá trình bằng cách đưa ra: • Các đề xuất chung xuyên suốt từ Phần I của nghiên cứu này • Xác định các tác nhân và đối tác chủ chốt có thể tiến hành các thay đổi nhằm cả
Trang 1Phần II Các ví dụ quốc tế và các kiến nghị ngắn cho nghiên cứu ở
giai đoạn II
Thấy trước được rằng Pha II của dự án này sẽ bắt đầu bằng các cuộc thảo luận giữa các chủ thể khác nhau thuộc Chính phủ – những cơ quan sẽ tham gia vào các khía cạnh cốt yếu trong quản lý rủi ro thiên tai, xác định mục tiêu và thiết kế một chiến lược Chiến lược này bao gồm các nỗ lực giúp các nhà ra quyết định làm quen với các khái niệm và cách tiếp cận đối với quản lý rủi ro thảm hoạ và sau đó chú trọng vào các thay đổi và kết quả cụ thể
Phần này bắt đầu quá trình bằng cách đưa ra:
• Các đề xuất chung xuyên suốt từ Phần I của nghiên cứu này
• Xác định các tác nhân và đối tác chủ chốt có thể tiến hành các thay đổi nhằm cải thiện hệ thống quản lý rủi ro thảm hoạ của quốc gia
• Trình bày mẫu/định dạng để thảo luận và đưa đến phân tích chuyên sâu, xác định
và ưu tiên các vấn đề cần giải quyết, và hình thành các chiến lược cho Pha II;
• Gợi ý về các mô hình của quốc tế phù hợp trong quản lý rủi ro thảm hoạ
• Các ý tưởng để cân nhắc khi thiết kế ‘Chương trình hành động’ cho Pha II
2.1 Các đề xuất chung xuyên suốt từ phần I của nghiên cứu: các lĩnh vực để thảo luận
1 Các đề xuất chung liên quan đến Quốc hội và Chính phủ
Quốc hội
Các chức năng hiện còn thiếu của Quốc hội có thể cần đến những nỗ lực tăng cường năng lực bao gồm:
• Phân công, phân cấp chức năng quản lý nhà nước về quản lý giảm nhẹ rủi ro thiên tai.;
• Xác định các chức năng và quyền hạn còn thiếu của Chính phủ trong quản lý rủi ro thảm hoạ;
• Thực hiện chức năng giám sát
Chính phủ/ Thủ tướng Chính phủ
Những chức năng điều hành còn chưa được chú ý ở cấp Chính phủ cần được tăng cường:
• Xác định loại thiên tai mới có nguy cơ xảy ra trong tương lai;
• Giám sát tất cả những tổn hại tiềm năng thông qua cách tiếp cận hệ thống vể giám sát;
• Chuẩn hoá các phương pháp đánh giá thiệt hai do các loại thiên tai gây ra;
• Thường xuyên đánh giá giá trị các loại hình tài sản Quốc gia một cách chuẩn hoá (lập các bảng kê giá trị tài sản quốc gia) và thông báo về những thiệt hại đối với tất cả hạng mục tài sản;
• Xác định những cơ quan, tổ chức cung cấp bảo hiểm cho các rủi ro và tại sao (và hố trợ bảo hiểm cá nhân); và
• Phân giao trách nhiệm giải quyết các trường hợp khẩn cấp khác nhau để đảm bảo việc xử
lý được hiệu quả và công bằng
Điều quan trọng nhất của cả Quốc hội và Chính phủ là xây dựng năng lực cho:
• Một hệ thống tính toán giá trị tài sản quốc gia cấp Quốc gia theo đúng nghĩa– là sự phát triển xa so với biện pháp ngắn hạn tính toán tăng trưởng kinh tế hàng năm GDP và quản lý những tài sản mà Quốc gia thực sự làm chủ và những rủi ro xảy ra dưới mọi hình thức;
Trang 22.2 Các đề xuất cụ thể
Quốc hội
Trong giai đoạn II cần đi sâu nghiên cứu về sự cần thiết phải xây dựng Dự án Luật quản lý rủi
ro thiên tai thay thế cho các luật, pháp lệnh đã ban hành đối với từng loại thiên tai riêng rẽ để Chính phủ xem xét trình Quốc hội kế hoạch xây dựng Dự án Luật này
Chính phủ
1 Kiến nghị ban hành văn bản pháp quy bổ sung
1.1 Để tạo hành lang pháp lý cụ thể cho việc ngăn chặn có hiệu quả tình trạng vi phạm Pháp lệnh đê điêu, Pháp lệnh phòng, chống lụt, bão, kiến nghị Bộ Nông nghiệp và PTNT tập trung xây dựng Dự thảo Nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực phòng, chống lụt, bão
và quản lý đê điều trình Chính phủ ban hành trong thời gian sớm nhất
1.2 Sớm nghiên cứu phân giao cơ chế phối hợp giữa các bộ ngành trong việc hình thành phương án phục hồi và phát triển kinh tế và ổn định đời sống nhân dân sau khi thiên tai xảy ra
3 Kiến nghị về kiện toàn Hệ thống tổ chức quản lý, điều hành các hoạt động phòng, chống và giảm nhẹ thiên tai ở các cấp
Hiện nay có nhiều tổ chức được giao trách việc quản lý rủi ro thiên tai như: Ban CĐPCLBTW; Ban chỉ đạo Trung ương phòng cháy, chữa cháy rừng; Uỷ ban Quốc gia tìm kiếm, cứu nạn; Phân ban chỉ đạo phòng, chống lụt, bão Miền Nam
Để thống nhất lực lượng, tăng cường năng lực chỉ huy, điều hành các hoạt động phòng chống thiên tai, trong giai đoạn II kiến nghị tập trung nghiên cứu các phương án:
Phương án 1:
Thành lập “Uỷ ban Phòng chống Thiên tai”do một Phó Thủ tướng làm chủ tịch, thực chất là một Uỷ ban quyền lực trên cơ sở hợp nhất BCĐPCLBTW, BCĐTƯPCCCR và UBQGTKCN Việc thành lập Uỷ ban này có thể giảm được nhiều đầu mối, tránh được sự chồng chéo về chức năng và sẽ bao quát đuợc việc quản lý và điều hành các hoạt động phòng chống và giảm nhẹ thiên tai Tuy nhiên, việc nghiên cứu hình thành tổ chức này cần thận trọng và nên tham khảo kinh nghiệm của những nước có điều kiện tương tự như Việt Nam Việc thành lập Uỷ Ban Phòng chống Thiên tai nêu trên đòi hỏi Văn phòng Chính phủ phải được tăng cường năng lực tham mưu tương ứng
Phương án 2:
Giữ nguyên hệ thống tổ chức như hiện nay, nhưng kiến nghị Thủ tướng Chính phủ giao cho một Phó Thủ tướng kiêm nhiệm Trưởng Ban Chỉ đạo phòng, chống lụt bão Trung ương để có
đủ thẩm quyền quyết sách kịp thời những giải pháp đủ mạnh và huy động sức mạnh tổng hợp của Quốc gia nhằm đối phó và khắc phục kịp thời hậu qủa khi xẩy ra lũ lớn, bão mạnh vượt quá tầm chỉ huy của các tỉnh, thành phố; đồng thời cần tăng cường năng lực tham mưu ở cấp chiến lược cho Văn phòng Chính phủ để đáp ứng sự chỉ đạo, điều hành ở cấp cao
Đến nay đã thấy có đủ lý do khách quan cho việc xem xét có nên tiếp tục duy trì sự tồn tại của Phân ban Chỉ đạo Phòng chống Lụt bão Miền Nam nữa hay không? Kiến nghị BCĐPCLBTW sớm kết luận về vấn đề này
Trang 33 Kiến nghị Thủ tướng Chính phủ sớm phê duyệt Chiến lược và Chương trình hành động Quốc gia lần thứ II về quản lý và giảm nhẹ thiên tai ở Việt Nam giai đoạn 2001-2020 để có cơ
sở pháp lý cho các ngành, các cấp triển khai thực hiện
Các Bộ ngành
Bộ Kế hoạch Đầu tư
Lập kế hoạch phát triển bền vững vẫn còn là một khái niệm mới ở Việt nam Quản lý rủi ro thiên tai và các khái niệm tính toán của nó chưa được đưa vào lập kế hoạch phát triển
Kiến nghị Bộ sớm xem xét, tiếp cận với quan điểm coi đầu tư cho phòng, chống thiên tai cũng
là đầu tư cho sự phát triển, và trong hướng dẫn lập kế hoạch đầu tư có chú ý thích đáng việc lồng ghép với quy hoạch phòng tránh thiên tai ở các vùng, miền của đất nước nhằm đảm bảo cho kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội có tính bền vững cao
Kiến nghị Bộ quan tâm và tạo điều kiện cho việc triển khai lập bản đồ quản lý rủi ro thên tai cho tất cả các loại thiên tai ở những vùng trọng điểm thiên tai của đất nước và khai thác, sử dụng những bản đồ này trong quá trình lập quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế -xã hội
Bộ Tài chính:
Kiến nghị Bộ chỉ đạo các Công ty Bảo Việt triển khai từng bước bảo hiểm thiên tai và có Dự
án phát triển hệ thống bảo hiểm tư nhân để họ tham gia bảo hiểm thiên tai nhằm giảm nhẹ gánh nặng cho Nhà nước trong việc khắc phục hậu quả thiên tai
Kiến nghị Bộ ban hành sớm quy định và hướng dẫn cụ thể về chính sách đền bù tài sản cho tổ chức, cá nhân bị huy động trong trường hợp khẩn cấp về thiên tai như đã quy định trong Nghị
định 32/CP của Chính phủ
Bộ Giáo dục & Đào tạo và Bộ Văn hoá Thông tin
Kiến nghị Bộ Giáo dục-Đào tạo phối hợp với Bộ Văn hoá-Thông tin xây dựng một chương trình giáo dục cộng đồng về các kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm tự phòng tránh, chủ động cứu hộ và khắc phục hậu quả thiên tai mà nhân dân cần biết lồng ghép vào giáo trình của hệ giáo dục phổ thông (và một số trường đại học như: Thuỷ lợi, Giao thông, Xây dựng, Kiến trúc ) cũng như trong các chương trình phổ biến kiến thức của các phương tiện thông tin đại chúng
Bộ Tài nguyên-Môi trường:
Kiến nghị Bộ phối hợp với Bộ Nông nghiệp & Phát triển nông thôn xây dựng quy chế phối hợp trong việc quản lý khai thác mặt lợi của nước và phòng tránh, hạn chế mặt hại do nước gây ra, vì việc phân giao trách nhiệm quản lý như hiện nay chưa thật khoa học và chưa thật hợp lý
Tổng cục Thống kê:
Kiến nghị Tổng cục phối hợp với BCĐPCLBTW cho nghiên cứu xây dựng các tiêu chí và ứng dụng phương pháp phân tích, đánh giá thiệt hại đối với từng loại thiên tai (cả thiệt hại trực tiếp
và gián tiếp) theo phương pháp có tính phổ biến của quốc tế, hoặc của một số nước trong khu vực có điều kiện tương tự như Việt Nam để phản ảnh khách quan hơn mức độ thiệt hại và
Trang 4Bộ Nội vụ:
Để nâng cao hơn nữa trách nhiệm của các cơ quan dự báo lụt, bão, trong giai đoạn II, kiến
nghị Bộ Nội vụ phối hợp với Bộ TNMT nghiên cứu trình Chính phủ quy định bổ sung trách
nhiệm giải trình của các cơ quan dự báo trong trường hợp lũ, bão diễn ra sai khác quá nhiều so
với dự báo dẫn đến lãng phí lớn hoặc gây thiệt hại nặng nề không đáng có
Bảng 3.1 Các chức năng quản lý rủi ro thiên tai và các đối tác chiến lược tăng cường hệ
thống ở Việt nam
Các chức năng điều phối tổng quát
Đối tác chiến lược thực hiện cải cách và/hoặc tiến hành
Các mô hình liên quan, nếu có
1.1 Các chức năng điều hành Quản lý rủi ro thiên tai của Chính phủ
Thiên tai Quốc gia (đã được đê xuất ở phần khuyến nghị) 1.1.2 Xác định khả năng rủi ro tiềm tàng có thể xảy ra – Giám sát
các hệ thống tài nguyên
Uỷ ban Phòng chống Thiên tai Quốc gia (đã được đê xuất ở phần khuyến nghị) 1.1.3 Đánh giá tính dễ bị tổn hại:
a) Chuẩn hoá giá trị “tài sản” để so sánh và ra quyết định
b) Đánh giá tài sản cần được bảo vệ (con người và các hình thức tài
sản) trước khi thiên tai xảy ra;
c) Lượng hoá giá trị tài sản có thể bị thiệt hại bởi thiên tai
a) Tổng cụ Thống kế,
Bộ KH&ĐT b) Bộ Tài chính và Tổng cục Thống kê 1.1.4 Xác định Đối tượng cung cấp bảo hiểm rủi ro (Các vấn đề
bảo hiểm)
Bộ tài chính
Bất kỳ quốc gia nào thực hiện tính toán tài nguyên quốc gia; Các công ty bảo hiểm tư nhân trên thế giới
Ngoại giao 1.1.6 Các nhiệm vụ của Chính phủ liên quan đến quản lý rủi ro
thiên tai
a) Phân công trách nhiệm xử lý các loại hình khẩn cấp khác nhau để
đảm bảo tính hiệu quả và công bằng (Mối quan hệ giữa Hệ thống
Quản lý Thiên tai với Các hệ thống khác)
b) Xây dựng chức năng quản lý giảm nhẹ thiên tai ở tất cả các cấp
(điều phối hoạt động phân tích tác động xây dưng tiêu chí sàng long
có tính liên ngành, xác định những chức năng Chính phủ còn thiếu
trong hoạt động quản lý rủi ro Thiên tai
c) Phân bổ tài chính một cách nhanh chóng (Giai đoạn cứu trợ)
a) Thủ tướng Chính phủ và Bộ Nội vụ b) Bộ nội vụ c)Thủ tướng Chính phủ
1.2.1 Phân công, phân cấp chức năng quản lý nhà nước về quản
lý giảm nhẹ rủi ro thiên tai
Quốc hội và Chính phủ
1.2.2 Xác định các chức năng còn thiếu của Chính phủ trong
quản lý giảm nhẹ rủi ro thiên tai
Quốc hội 1.2.3 Giám sát việc thực hiện các quy định của pháp luật về quản
lý giảm nhẹ rủi ro thiên tai
Uỷ ban chuyên trách của Quốc hội
Bất kỳ nước nào có hệ thống toà án,
uỷ ban lập pháp mạnh mẽ
tư
hệ thống luật pháp Anglo-American
3 Những vấn đề chung trong việc thi hành luật pháp trong 6 giai đoạn
Trang 53.1.1 Đảm bảo các tài sản có chủ bảo vệ (đối với việc lập và đánh
giá dự án nhằm giảm thiểu rủi ro đối với các tài sản)
tai ( cho chủ bảo vệ tài sản)
(những chủ bảo vệ tài sản) và yêu cầu họ thực hiện những quy định
của pháp luật có liên quan
giảm thiểu tính dễ bị tổn hại
3.2.1 Xây dựng Kế hoạch ứng phó cho: Các nhu cầu Y tế, Bảo vệ
tài sản, Giảm nhẹ Thiệt hại
Không cần thay đổi
Môi trường lành mạnh, giảm nhẹ thiệt hại, bảo tồn tài sản
Hội Chữ thập đỏ Việt nam, Bộ LĐTBXH
chéo)
lại
3.4.1 Bộ Kế hoạch
và Đầu tư
3.4.2 Bộ LĐTBXH
Trang 62.3 Đề cương thảo luận để phân tích sâu, phát hiện và sắp xếp ưu tiên những vấn đề cần giải quyết và hình thành các chiến lược trong Pha II
Phần I cuả báo cáo này không quá nhấn mạnh về những điểm mạnh và điểm yếu đã được xác
định, mà chủ yếu chỉ liệt kê và đánh giá những chức năng trong quản lý rủi ro thiên tai Một
số lĩnh vực có thể còn yếu kém nhưng chúng không phải là những lĩnh vực chính cần được xem xét
Xác định ưu tiên và chỉ rõ vấn đề cần phải giải quyết để nâng cao năng lực thể chế về quản lý giảm nhẹ thiên tai là nhiệm vụ của Pha II
Hai biểu đồ sử dụng trong hội thảo Pha II được đưa vào Phụ lục G, nhằm tạo điểm nhấn cho thảo luận về các nhu cầu thực sự
Đề xuất một số mô hình quốc tế có liên quan trong quản lý rủi ro thiên tai
Một phần trong Pha II sẽ bao gồm phần giới thiệu các mô hình nước ngoài phục vụ các nhà ra quyết định là những người có trách nhiệm sẵn sàng hành động đối với những vấn đề cụ thể và mong muốn được học hỏi kinh nghiệm từ các mô hình cụ thể Những chiến lược và và những vấn đề cần giải quyết sẽ được xác định trong Pha II Một số giới thiệu được đưa ra ở đây, trong cả biểu đồ trước và trong Phụ lục đi kèm với báo cáo này, là những việc khởi đầu của tiến trình
Phụ lục H mô tả những hệ thống hiện có và những thay đổi gần đây về khía cạnh quản lý rủi
ro thiên tai ở ấn Độ, úc và Nhật Bản Có thể những mô hình này sẽ không áp dụng phù hợp với Việt nam Cả 3 nước này hiện đã bắt đầu thực hiện khái niệm quản lý rủi ro thiên tai và để hướng tới những phương thức tiếp cận có hệ thống hơn, có lồng ghép vấn đề quản lý rủi ro thiên tai vào quá trình phát triển Sự liên quan của những quốc gia này với Việt nam ở chỗ họ
có khả năng thay đổi theo cách nghĩ của họ về thiên tai đối với quản lý rủi ro thiên tai theo những định hướng chiến lược lâu dài và bắt đầu nắm lấy sự hiểu biết về khái niệm mới này để chuyển tải nó thành luật và các thể chế phù hợp với những nước đó
2.4 ý tưởng cần được cân nhắc khi thiết kế “kế hoạch hành động” cho Pha II
Các bài học
Bây giờ còn quá sớm để đề xuất bất kỳ một thay đổi nào có tính “sửa chữa nhanh chóng” hoặc những thay đổi tạo ra những lợi ích trước mắt sau báo cáo này Hơn nữa, năng lực và mối quan tâm tạo ra sự thay đổi giữa các nhà hoạch định chính sách của Chính phủ và tầm quan trọng của những thay đổi còn chưa được biết Báo cáo này không đi sâu tìm hiểu những nội dung đó Những vấn đề được nêu rõ trong báo cáo này là sự thay đổi có hệ thống, là phương pháp tiếp cận tốt nhất và cần được bắt đầu ở những cấp cao nhất Nghiên cứu cho chúng ta biết rằng có một số vấn đề “liên quan đến thiên tai” có thể được tách ra khỏi vấn đề về những bất cập của
hệ thống hành chính công tổng thể ở Việt nam nhằm xử lý và cải thiện công tác quản lý rủi ro thiên tai Các vấn đề về quản lý rủi ro do thiên tai gây ra là những vấn đề phổ biến Cố gắng sửa chữa những phương pháp đánh giá hay chức năng còn thiếu ngay bây giờ, cụ thể là đối với vấn đề quản lý rủi ro thiên tai thực sự là một cách thức tạo ra những phản ứng trở lại và không
đạt kết quả Đổi mới hệ thống quản lý rủi ro thiên tai cần phải được phối hợp nhịp nhàng với các loại hình dự án cải cách hành chính khác
Trang 7Chiến lược
Các bước thực hiện Chiến lược :
• Phân loại ưu tiên các vấn đề
• Xác định các nhóm mục tiêu
• Đánh giá công việc trước đây và lồng ghép với các dự án đang thực hiện
• Đánh giá sự phù hợp, liên quan với các chương trình đang thực hiện để có được các kết quả điều phối
• So sánh các nhu cầu với những nguồn lực sẵn có
• Xem xét tác động tiềm năng của việc sử dụng các nguồn tài nguyên
2.5 Lời khuyên sách lược
Nghiên cứu này cũng đề xuất 3 mối quan tâm khác nhau cần được lưư tâm
1 Cần nghiên cứu và hưởng lợi từ những những công trình nghiên cứu đ∙ làm trước đây
mà chưa được thảo luận đầy đủ trong các cơ quan hữu quan của Chính phủ, để tránh l∙ng phí các nguồn lực
Các chuyên gia tư vấn trong nước và quốc tế đều công nhận rằng Việt nam đã có nhiều năng lực để tạo ra những thay đổi cần thiết và trong đó có nhiều năng lực chuyên môn kỹ thuật trong công tác quản lý rủi ro thiên tai đã được chuyển giao cho Việt nam (gồm có các dự án trước đây của UNDP với Bộ NNPTNT và Văn phòng Quốc Hội) Có nhiều mối quan tâm là một phần trong công tác cải thiện hệ thống quản lý rủi ro thiên tai có thể được giải quyết trong nội bộ của Chính phủ Việt nam Trong một số trường hợp, các dự án đang thực hiện hay đã hoàn thành trong các lĩnh vực này, vì vậy Chính phủ đã có những thông tin để hành động nếu Việt nam mong muốn Trước khi tiến hành thêm một nghiên cứu Quốc tế nào, Pha II cần có những cuộc thảo luận hiệu quả hơn và tổng hợp thêm những đề xuất đã được đưa ra từ trước và những tư vấn với những cuộc thảo luận chi tiết về tình hình thực tế và năng lực của Việt nam trong việc tạo ra những cải thiện sử dụng “những sức mạnh nội lực của mình”
2 Bắt đầu nhiệm vụ phân tích chức năng, tổng quát và cụ thể
Cần có các chuyên gia từ nhiều lĩnh vực khác nhau để xác định những chức năng còn thiếu trong các cơ quan Chính phủ không chỉ nằm trong phạm vi nghiên cứu (ví dụ như bảo vệ đất)
và các hệ thống tự nhiên còn thiếu để giám sát những rủi ro tiềm năng có thể tạm thời bổ sung thêm và xác định những tình trạng dễ bị tổn thương để có thể hồi phục Tất cả các biểu đồ trong các Phụ lục chỉ ra những chức năng và quyền lực còn thiếu trong Chính phủ mà có thể xem xét thảo luận và các phương thức sửa chữa cùng với các thay đổi có tính hệ thống
3 Xác định những cản trở tới sự tiến bộ
Những cách suy nghĩ và hiểu biết mới là chìa khoá cho sự cải thiện hơn là các mô hình, nguồn vốn hay kỹ thuật cụ thể nào đó của nước ngoài Tuy nhiên việc đưa ra những phương pháp quản lý rủi ro thiên tai mới có thể là vô ích vào thời điểm này, nếu còn chưa thống nhất về quan điểm và các nhà ra quyết định vẫn chưa sẵn sàng cho các bước cơ bản nhất Các chuyến tham quan học tập và các dự án có thể có tác động, khi và chỉ khi chúng có thể giúp mọi người hiểu được những khái niệm này và sẽ dẫn đến những kết quả thực sự
