Bài giảng kinh tế phát triển chương 3 PGS TS đinh phi hổ

Phải duy trì được tăng trưởng kinh tế ổn định trong dài hạn.Tiền đề để thực hiện các mục tiêu khác của quá trình phát triển1. Nội dung của phát triển bền vững phải bao hàm sự phối hợp c

TÀI LIỆU THAM KHẢOViện nghiên cứu quản lý kinh tế TW, 2004 Kinh Tế Việt Nam 2003 NXB

Chính trị quốc gia Hà Nội.

A.P Thirlwall, 1994 Growth and development with special reference to

developing economies London: the Macmillan Press LTD.

Bruce R Morris, 1967 Economic growth and development USA: Pitman

Publishing Corporation.

M Gillis, D H Perkins, M Roemer and D.R Snodgrass, 1983 Economics of

Development USA: W.W Norton & Company, Inc.

Robert J Gordon, 1990 Macroeconomics England: Foresman & Company Robert S Pindyck and Daniel.L Rubinfeld, 1989 Microeconomics New

York: Macmillan Publishing Company.

Đinh Phi Hổ, 2003 Kinh tế Nông nghiệp : Lý thuyết và thực tiển NXB TK TP.HCM.

Vũ T.Ngọc Phùng, 2005 GT Kinh Tế Phát Triển NXB Lao Động Xã Hội Đinh Phi Hổ, 2006 Kinh tế Phát triển : Lý thuyết và thực tiển NXB TK

TP.HCM.

Bộ môn KTPT, ĐHKT TP.HCM, 1994 Kinh Tế Phát Triển ĐHKT,

TP.HCM.

Olivier Blanchard, 2000 Phân tích chính sách kinh tế Gíao trình kinh tế vĩ

mô của chương trình giảng dạy Fulbright

GỢI Ý ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU

1 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế kinh tế Việt Nam

(Đồng Bằng Sông Cửu Long/Miền Đông Nam Bộ/Tây Nguyên hoặc một địa phương) theo hướng CNH, HĐH: Nguyên nhân và giải pháp

2 Phát triển kinh tếá Việt Nam (Đồng Bằng Sông

Cửu Long/Miền Đông Nam Bộ/Tây Nguyên hoặc một địa phương) theo hướng bền vững: Hiện trạng và giải pháp

3 Những bài học kinh nghiệm của thế giới về quá

trình phát triển kinh tế theo hướng HĐH, CNH

1 KHÁI NIỆM

Phát triển là gì?

Một quá trình vận động đi lên

(1) Đòi hỏi cần một thời gian dài, (2) Luôn thay đổi và (3) Xu hướng thay đổi theo hướng ngày càng hoàn thiện.

Phát triển kinh tế là gì?

Một quá trình thay đổi theo hướng hoàn thiện

về mọi mặt của nền kinh tế bao gồm kinh tế,

xã hội, môi trường và thể chế trong một thời gian nhất định.

Quá trình hòan thiện nhắm tới những mục tiêu cơ

bản nào?

(1) Phải duy trì được tăng trưởng kinh tế ổn

định trong dài hạn.Tiền đề để thực hiện các mục tiêu khác của quá trình phát triển

(2) Thay đổi cơ bản cơ cấu nền kinh tế.

(3) Cải thiện được chất lượng cuộc sống của

đại bộ phận dân cư bao gồm mức hưởng thụ

vật chất, tinh thần, quyền con người, mức độ công bằng xã hội, an ninh – an tòan được đảm bảo.

(4) Đảm bảo gìn giữ và bảo vệ môi trường

sinh thái tự nhiên

Những gì là mặt trái của phát triển kinh tế?

(1) Đánh đổi bằng việc khai thác quá mức tài

nguyên tự nhiên, làm hỏng môi trường sinh thái và môi trường sống của con người

(2) Quá nhấn mạnh đến huy động vốn từ nước

ngoài, xem nhẹ việc huy động vốn đầu tư trong nước

(3) Sự phân hóa giàu nghèo giữa các tầng lớp

dân cư ngày càng lớn.

(4) Đầu tư phát triển không đồng đều giữa vùng

đô thị - nông thôn và vùng miền núi

(5) Phá bỏ truyền thống văn hóa tốt đẹp của

dân tộc.

Do đó đòi hỏi phát triển kinh tế cần quan tâm tới phát

triển toàn diện - sự phát triển bền vững.

Thế nào là phát triển bền vững?

- Phát triển bền vững (Sustainable Development) là sự

phát triển đáp ứng những nhu cầu hiện tại, nhưng không gây trở ngại cho việc đáp ứng nhu cầu của các thế hệ mai sau.

Nội dung của phát triển bền vững phải bao hàm sự phối hợp của 3 mặt: tăng trưởng kinh tế, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường.

- Phát triển kinh tế bền vững là mơ hình phát triển, mà

trong đĩ cĩ sự ràng buộc giữa tăng trưởng GDP với mơi trường tự nhiên, sự nghèo đĩi, và mơi trường con người của dân cư

2 THƯỚC ĐO ĐÁNH GIÁ SỰ PHÁT

TRIỂN KINH TẾ

Bao gồm 3 nhóm chỉ tiêu phản ánh: Kinh tế

(tăng trưởng kinh tế, thay đổi cơ cấu kinh tế),

tiến bộ xã hội và môi trường

(1) Tăng trưởng kinh tế

- Qui mô sản lượng quốc gia: GDP, GNP, PCI

- Tốc độ tăng trưởng của GDP, GNP, PCI

Xu hướng: Lớn về qui mô và duy trì tăng

trưởng ổn định.

Bảng 1: Chỉ tiêu tăng trưởng kinh tế của một số nước 2003

Ghi chú: % (tố độ tăng trưởng bình quân hàng năm 1990-2003

Nguồn: Báo cáo phát triển thế giới, 2005

GDP GNP GNP theo PPP

TT Tên nước

Tỷ USD % Tỷ USD USD/Người Tỷ USD USD/Người

I Theo nhóm nước

1 Thu nhập cao 29270 2,5 27732 28550 28603 29450

2 Thu nhập trung bình 5995 3,3 5732 1920 17933 6000

3 Thu nhập thấp 1101 4,3 1038 450 5052 2190

II Đông Nam Á

Rank Country

(Asia )

GDP (billions of USD)

1 United States 13.244 1 Japan 4.367

Republic of China

2.630

4 People's

Republic of China

Sources :International Monetary Fund, World Economic Outlook

Database, April 2007 Data for the year 2006.

(2) Thay đổi cơ cấu kinh tế

- Cơ cấu GDP:

Tỷ trọng đĩng gĩp của các ngành trong GDP.

Xu hướng: Tỷ trọng đĩng gĩp của nơng nghiệp giảm dần, trong

khi các ngành cơng nghiệp, dịch vụ tăng dần

Bảng 2: Cơ cấu GDP của một số nước, 2003 (%)

Nguồn: Báo cáo phát triển thế giới, 2005 và ADB, 2000.

TT Tên nước

Nông nghiệp Công nghiệp Dịch vụ

I Theo nhóm nước

1 Thu nhập cao 2 27 71

2 thu nhập trung bình 11 38 51

3 Thu nhập thấp 25 25 50

II Việt Nam

Năm 2005 21 41 38 Năm 1980 50 23 27

- Cơ cấu nguồn lao động:

Tỷ trọng lao động của từng ngành trong tổng nguồn lao động nền kinh tế

Xu hướng: Tỷ trọng lao động nơng nghiệp giảm nhanh,

cịn tỉ trọng lao động cơng nghiệp và dịch vụ tăng nhanh trong cơ cấu nguồn lao động

Nguồn: Văn kiện ĐHĐ IX, NXB Chính trị quốc gia, 2001.

Cơ cấu lao động (%)

- Cơ cấu ngọai thương:

Tỷ trọng giá trị xuất khẩu hay nhập khẩu so với GDP

Xu hướng: tỷ trọng ngày càng tăng thể hiện mức độ mở

cửa của nền kinh tế đối với thị trường thế giới

- Cơ cấu dân cư:

Tốc độ tăng trưởng của dân số thành thị so với dân số tự nhiên

Xu hướng: Tốc độ tăng trưởng của dân số thành thị

nhanh hơn dân số tự nhiên

Nguồn: Báo cáo phát triển thế giới, 2005 VN từ 1990 -2003

TT Nhóm nước Tăng trưởng

DS tự nhiên

Tăng trưởng

DS thành thị

1 Các nước thu nhập thấp 2 3,9

2 Các nước thu nhập trung bình 1,7 2,8

3 Các nước thu nhập cao 0,6 0,8

Bảng 5: Tốc độ tăng trưởng của dân số thành thị và dân số tự nhiên theo

nhĩm nước từ1980 –2000 (%)

Lf LI

Bảng: Trình độ tuổi thọ một số nước tiêu biểu (Số năm)

Sierra Leon 42 China 70

- Giáo dục

Tỷ lệ người dân biết chữ (tỷ lệ dân số 15 tuổi trở lên biết

chữ), Tỷ lệ dân số đi học phổ thông đúng độ tuổi (tỷ lệ dân

số 6-17 tuổi đi học phổ thông), chỉ số giáo dục (Education Index, EI)

EI = [2x(tỷ lệ dân số biết chữ) + tỷ lệ dân số đi học phổ

thông đúng độ tuổi]/ 3

Trường hợp VN:

Tỷ lệ biết chữ = 94%

Tỷ lệ dân số đi học phổ thông đúng độ tuổi = 80%

Gần 1 tỷ người khơng biết đọc và ký tên (UNDP, 2007)

Bảng: Trình độ biết chữ (Adult Literacy)

một số nước tiêu biểu (%)

Sierra Leon 30 China 69

Ym YM

Ym

Yp YI







- Thu nhập

GNP(GDP) / Người (tính theo PPP), chỉ số thu nhập

Chỉ số thu nhập (Income Index, YI):

Trường hợp VN: (2005)

Yp = 3367 USD Ym = 759 USD (Yemen)

YM = 80.461 USD (Luxembourg)

Bảng: Trình độ GDP/Người (PPP) một số nước tiêu biểu (USD)

Sierra Leon 480 China 2124

Norway, Sweeden, Norway, Ireland, Iceland, Australia

(HDI > 0,95); Min: (1) Sierra Leon (2)Nigeria (<

0,35)

Nhóm quốc gia có HDI thấp: HDI < 0.5

Nhóm quốc gia có HDI trung bình: 0.5 HDI  0.8

Nhóm quốc gia có HDI cao: HDI > 0.8

Việt Nam: HDI = 0,709, hạng 109/177 (Năm 2006)

Bảng: Trình độ HDI một số nước tiêu biểu (177 Quốc gia, 2006)

Mức cao Mức TB Mức Thấp

Rank Country HDI Rank Country HDI Rank Country HDI

1 Na Uy 0.965 65 Nga 0.797 165 Zambia 0.407

2 Iceland 0.96 68 Dominica 0.793 166 Malawi 0.4

3 Úc 0.957 69 Brazin 0.792 167 Công Gô 0.391

4 Ireland 0.956 70 Colombia 0.79 168 Mozambique 0.39

5 Thụy

Điển 0.951 72 Venezuela 0.784 169 Burundi 0.384

6 Canada 0.95 73 Albania 0.784 170 Ethiopia 0.371

0.947 109 Việt Nam 0.709 177 Nigeria 0.311

Sources :International Monetary Fund, World Economic Outlook

Database, April 2007 Data for the year 2006.

(4) Cải thiện môi trường

- Mức độ ô nhiễm môi trường  tiêu chuẩn qui định

- Lượng sử dụng tài nguyên  lượng khôi phục, tái tạo

Nồng độ Sulfir Dioxit, SO 2 (trong không khí ở các khu công nghiệp)

- Hà Nội, TP HCM, gấp 2,5 lần TCCP các bệnh cĩ tỷ lệ mắc cao là bệnh tai mũi họng, viêm mũi dị ứng, hen phế quản,

cảm cúm, viêm phổi, viêm phế quản và các bệnh ngồi da, bại não, bệnh về mắt, dị tật bẩm sinh (2007).

Nồng độ BOD (Biological Oxigen Demand, trong các nguồn nước)

- Số liệu từ Chi cục Bảo vệ Mơi trường TPHCM cho biết từ năm 2001 đến 2006, mức ơ nhiễm vi sinh trong nước sơng Sài Gịn vượt từ 3 đến 168 lần cho phép.

Diện tích rừng bị phá so với trồng mới

Xã hội truyền thống” (The traditional Society)

- Ngành nông nghiệp giữ vai trò thống trị trong nền kinh

tế

- Cơ sở vật chất – trình độ công nghệ thấp kém, sự hoạt động của nền kinh tế chưa đa dạng, năng suất lao động thấp.

 Chuẩn bị cất cánh (Precondition for the take off)

- Tồn tại song song cả khu vực kinh tế truyền thống và khu vực kinh tế hiện đại

- Cơ cấu ngành là cơ cấu nông – công nghiệp

- Xuất hiện các tầng lớp chủ các doanh nghiệp

trưởng nền kinh tế thơng qua tác động đến các ngành khác phát triển

pháp sản xuất và ứng dụng các cơng nghệ mới vào sản xuất

- Cơ sở hạ tầng phát triển nhanh

- Tỷ lệ đầu tư trong giai đoạn này ít nhất 10%

- Cơ cấu ngành là cơ cấu công nghiệp – nông nghiệp – dịch vụ

- Thể chế chính trị – xã hội đảm bảo thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển kinh tế

- Tỷ lệ đầu tư trong giai đoạn này ở mức 20%.

- Cơ cấu kinh tế – xã hội có sự biến đổi theo hướng cả đời sống vật chất và tinh thần người dân được nâng cao

- Các chủ doanh nghiệp tham gia vào quản lý nhà nước

và phát triển kinh tế

- Cơ cấu ngành là cơ cấu công nghiệp – dịch vụ - nông nghiệp

- Thu nhập bình quân đầu người tăng nhanh, dân cư giàu có dẫn

đến tăng nhu cầu tiêu dùng hàng hóa và dịch vụ cao cấp.

- Cơ cấu lao động thay đổi theo hướng tăng tỷ lệ dân cư thành

thị, lao động có trình độ chuyên môn cao.

- Nhu cầu cơ bản của đại bộ phận dân cư được đáp ứng.

- Cơ cấu ngành là cơ cấu công nghiệp – dịch vụ

(2) Nguyên nhân chủ yếu mà các nước nghèo rất khó khăn để vươn tới giai đoạn cất cánh, đó là:

- Nguồn vốn huy động trong nước thường rất thấp, còn vốn huy động nước ngoài lại quá ít

- Năng lực bộ máy quản lý kinh tế yếu kém, thể chế tạo ra sự quan liêu, tham nhũng, lãng phí

và sử dụng hiệu quả đầu tư thấp.

b ỨNG DỤNG VÀO HOẠCH ĐỊNH CHÍNH

SÁCH

(1) Các điều kiện để xuất hiện giai đoạn cất

cánh: tăng tỷ lệ đầu tư, hình thành ngành

công nghiệp mũi nhọn và cải cách hệ thống thể chế.

Việt Nam đang ở giai đoạn nào của phát triển?

- Ngành kinh tế mũi nhọn?

- Tỷ lệ tiết kiệm quốc gia?

- Thể chế: Luật, Quản lý hành chánh, Mội trường kinh doanh?

Kết luận: Việt Nam đang chuẩn bị bước vào giai đoạn

Take Off

1 MÔ HÌNH FISHER – CLARK (1980)

a Luận điểm:

Dựa vào các công trình nghiên cứu về sự phát triển của nhiều quốc

trong giai đọan 1965 – 1980 :

Tỷ trọng lao động của ngành nông nghiệp trong tổng lao động của

nền kinh tế có xu hướng giảm dần tương ứng với GNP/Người tăng

- Khi GNP < 300 USD: La(%) > 70

KL: Trình độ thu nhập thấp (Low income)

- Khi 300  GNP  10,000 USD : 70  La(%)  7(%)

KL: Trình độ thu nhập trung bình (Middle-income)

- Khi GNP > 10,000 USD : La(%) < 7(%)

KL: Trình độ thu nhập cao (High income)

b ỨNG DỤNG VÀO HOẠCH ĐỊNH CHÍNH SÁCH

(1) So với Rostow, giản đơn và cụ thể hơn, nhất là dễ dàng lượng

hóa được đặc trưng của từng giai đoạn phát triển vì dựa vào các chỉ tiêu chủ yếu là tỷ trọng lao động

(2) Dựa vào tỷ trọng lao động không phản ánh chính xác.

- Năng suất lao động trong khu vực nông nghiệp thường thấp hơn

nhiều so với khu vực công nghiệpï

Trên thực tế nhiều nước có La(%) > 7% nhưng GNP/Người lớn hơn nhiều so với 10,000 USD vì năng suất lao động khu vực công nghiệp rất cao

3 Hơn nữa, dịch chuyển lao động theo xu hướng không phải tăng nhanh cho khu vực công nghiệp mà tăng nhanh hơn cho khu vực dịch vụ Xu thế của kinh tế hiện đại cho thấy: GNP/Người càng thấp, càng cao tỷ lệ lao động nông nghiệp và càng cao

GNP/người thì càng cao tỷ lệ lao động khu vực dịch vụ

2 MÔ HÌNH CHENERY(1979)

a Luận điểm:

Dựa vào các công trình nghiên cứu về sự phát triển của nhiều quốc gia

từ giai đoạn 1950 đến 1973 kết luận rằng:

Tỷ trọng của ngành nông nghiệp trong GDP có xu hướng giảm dần, trong khi tỷ trọng công nghiệp trong GDP có xu hướng tăng dần tương ứng với GNP/Người tăng dần.

•

- Khi PCI < 600 USD A(%) > I (%)

KL: Giai đoạn kém phát triển

- Khi 600  PCI  3000 USD I(%) > A (%)

KL: Giai đoạn đang phát triển

- Khi PCI > 3000 USD I(%) > A (%)

KL: Giai đoạn phát triển

b ỨNG DỤNG VÀO HOẠCH ĐỊNH CHÍNH

SÁCH

(1) So với Rostow, giản đơn và cụ thể hơn, nhất là

dễ dàng lượng hóa được đặc trưng của từng giai đọan phát triển vì dựa vào các chỉ tiêu chủ yếu là tỷ trọng

GDP, GNP/người

(2) Mặc dù những mốc cụ thể về trình độ

GNP/người không chính xác trong thực tế, nhưng đã

nhận diện được điểm giữa Cho thấy điểm ngoặc

chuyển từ giai đoạn kém phát triển sang giai đoạn

chuyển tiếp phát triển

(3) Trước điểm ngoặc, GDP phụ thuộc chủ yếu vào

nông nghiệp, nhưng qua điểm ngoặc GDP phụ thuộc vào khu vực công nghiệp Có ý nghĩa quan trọng đối

các nước nghèo, đang phát triển nhận diện được thời điểm nào, khu vực nào của nền kinh tế cần được sự

quan tâm về phân bổ đầu tư, có hệ thống chính sách kích thích ưu đãi thích hợp