Một số ý kiến về nội dung “sửa bài” trong chương trình đào tạo, bồidưỡng cán bộ biên tập- xuất bản Th.s Lê Thị Phúc - Khoa Xuất bản Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X đã chỉ ra
Trang 1Một số ý kiến về nội dung “sửa bài” trong chương trình đào tạo, bồi
dưỡng cán bộ biên tập- xuất bản
Th.s Lê Thị Phúc - Khoa Xuất bản
Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X đã chỉ ra rằng: các ngành, các cấp cần tích cực và chủ động hội nhập quốc tế Ngành xuất bản đã
và đang có những chuyển biến rõ rệt khi quyết tâm thực hiện nghị quyết của Đảng về hội nhập, đặc biệt khi đất nước ta gia nhập WTO Trong năm 2006,
số lượng và chất lượng sản phẩm ngành xuất bản được nâng cao Về số lượng,
cả nước in và phát hành gần 25.000 cuốn với gần 230 triệu bản sách Trong
xu thế hội nhập, các nhà xuất bản đã tích cực và chủ động với cơ chế mới, giữ vững ổn định và từng bước phát triển Ấn phẩm có nội dung vi phạm các kỷ luật tuyên truyền giảm hẳn Tình trạng in lậu kéo dài nhiều năm, gây bức xúc trong dư luận đã được sử lý với chế tài mạnh nên đã chấn chỉnh được một phần vấn nạn này Việc đổi mới phương pháp quảng cáo, phát hành giúp sách đến được với người mua nhanh hơn, kịp thời hơn
Khoa Xuất bản đang từng bước cải tiến nội dung chương trình theo hướng hiện đại và hội nhập khu vực và quốc tế Trong nhiều nội dung cần chỉnh sửa cho phù hợp với tiến trình hội nhập, đặc biệt sau khi Việt Nam gia nhập WTO, các tập đoàn xuất bản nước ngoài chuẩn bị vào lập văn phòng đại diện tại Việt Nam, có vấn đề về “dấu sửa bài”
Dấu sửa bài là phần nội dung quan trọng trong môn học Công nghệ in -sửa bài Sinh viên xuất bản thực hành ngay công việc này trong lần đi thực tập đầu tiên của khoá học (năm thứ 3) Các cử nhân xuất bản làm việc tại các cơ
sở xuất bản đều sử dụng thành thạo dấu sửa bài khi sửa bông Ở các lớp bồi dưỡng cho người đang làm việc nội dung sửa bài cũng đã đáp ứng được yêu
Trang 2lớp riêng cho sửa bài Như vậy khoa Xuất bản đã đảm đương được phần nội dung này trong nhiều năm qua Vấn đề là nội dung và quy định về sửa bài hiện cần được thay đổi cho phù hợp với quy định của quốc tế và vì vậy nhà nước cần bổ sung quy chế mới cho vấn đề này Để góp phần cùng ngành xuất bản tích cưc hội nhập, khoa Xuất bản cũng sẽ thay đổi cách dạy về dấu sửa bài cho phù hợp hơn
Điều đề nghị này có căn nguyên của nó Những năm qua, giáo trình khoa Xuất bản vẫn giữ nguyên nội dung “Dấu sửa bài và quy định sử dụng dấu sửa bài” của nhà nước (thông tư của Bộ văn hoá ký ngày 26-3-1973) Quy định này có mấy điểm cần lưu ý như sau:
- Dùng dấu sửa bài để sửa bài, không tẩy xoá tờ bông
- Dấu viết 2 lần 1 lần tại chỗ sai cần sửa, 1 lần nhắc lại ngoài lề ngang đúng dòng sai Bên phải dấu viết yêu cầu sửa
- Nếu một dòng có nhiều chỗ sai giống nhau, cần có dấu hiệu phụ Coi
đó là số thứ tự tránh sửa nhầm lẫn
- Nếu chỗ sai lệch về bên trái trang bông thì sửa về bên trái, lệch về bên phải thì sửa về bên phải
Từ đó đến nay đã 33 năm, ngoài quy định có tính chất cấp quốc gia trên, tuyệt nhiên không có một quy định nào khác hay bổ sung chỉnh lý gì nhữg nội dung trong quy định này
Sửa theo quy định này, thực tế sẽ gặp những khó khăn sau:
- Nhắc lại hai lần dấu nên sửa chậm
- Khó phân biệt trái, phải tờ bông
- Sử dụng dấu hiệu phụ để phụ để phân biệt những chỗ sai giống nhau cùng một dòng Từ đây, ai cũng biết là sửa theo quy định vừa chậm, vừa khó nhìn ra lỗi để sửa và dễ nhầm lẫn
Từ vài chục năm nay, cách sửa bài mà ngành Xuất bản Việt Nam vẫn làm là cách là sửa bài bằng kéo dây ra lề Cách này được dùng phổ biến từ
Trang 3nam ra bắc, từ nhà xuất bản trung ương đến nhà xuất bản địa phương, ở các
cơ sở báo và tạp chí cũng vậy
Do nghiên cứu thường xuyên thực tiễn ngành, trong khi giảng dạy, chúng tôi đề suất những ý kiến của mình bàng cách dạy cả hai cách: cách sửa đúng quy định và cách thực tiễn đang diễn ra trong ngành xuất bản Việc gỉảng dạy này đã được chấp nhận trong những năm qua
Tuy nhiên chúng ta đang hội nhập Chẳng chóng thì chầy, theo đúng luật pháp và thông lệ quốc tế, các tập đoàn xuất bản thế giới sẽ mở các chi nhánh, đại lý hoặc văn phòng đại diện của họ tại Việt Nam Vì xuất bản sách tại Việt Nam họ sẽ hợp tác với người Việt (điều sẽ làm giảm chi phí hoạt động đáng kể) Vấn đề là khi đó chúng ta sẽ sửa bài như thế nào? Theo quy định quốc tế hay như cách chúng ta vẫn quen làm xưa nay Cần phải khẳng định và nhắc nhở chung là ở tất cả các nền xuất bản tiến tiến trên thế giới, người ta sửa theo đúng nguyên rắc chung, không phải theo cách “ kéo dây” Chúng tôi có trong tay bông của nước Pháp, nước Đức dù không biết tiếng song nhìn dấu là biết họ sửa gì và quan trọng là họ sửa như thế nào
Biên tập xuất bản là một ngành liên quan trực tiếp đên chữ nghĩa nên yêu cầu phải cẩn trọng trong cung cách làm việc Những nền xuất bản tiên tiến trên thế giới hoạt động một cách bài bản, chuyên nghiệp và có truyền thống lâu đời Việc sửa bài không đúng nguyên tắc của chúng ta chắc chắn không được họ công nhận
Ở diễn đàn này, chúng tôi xin kiến nghị nhà nước nên xem xét để đề ra quy chế chính thức về nguyên tắc sửa bài và hệ thống dấu sửa bài chuẩn mực Trước đây, đồng chí Thư ký thường trực Hội xuất bản có phát biểu sẽ kiến nghị nhà nước ban hành quy định dùng dấu theo chuẩn quốc tế Hội sẽ tuyên truyền, giáo dục hội viên của mình thực hiện quy định này trước thềm hội nhập Lời nói ra từ trước khi chúng ta gia nhập WTO, từ đó đến nay đã vài năm, mọi việc lại rơi vào yên lặng
Trang 4Có người nói để hội nhập, ngành xuất bản còn quá nhiều việc phải làm Những vấn đề lớn như bản quyền, thành lập tập đoàn, tư nhân hoá nhiều công đoạn trong quy trình xuất bản trên cơ sở đảm bảo phần đọc duyệt nội dung Cách sửa bài là việc không lớn, ngõ hầu đã có sửa bài là đủ Theo ý kiến của chúng tôi, hội nhập quốc tế ngành xuất bản chỉ có thể có kết quả khi cái gì đã là nguyên tắc quốc tế thì ta phải thực hiện Vì vậy nếu ngành xuất bản trên thế giới không kéo dây khi sửa bài thì chúng ta cũng cần phải làm như họ đã, đang và vẫn sẽ làm
Hoạt động sửa bài rất quan trọng trong việc góp phần nâng cao chất lượng xuất bản phẩm Dấu sửa bài là công cụ làm việc của người sửa bài, bảo đảm dùng đúng nguyên tắc sẽ hạn chế được lỗi in Xưa nay, lỗi in là lỗi được người làm xuất bản rất chú ý vì sẽ gây nên những nhầm lẫn, sai sót đáng tiếc, đôi khi là không tiên liệu nổi hậu quả nghiêm trọng mà nó gây ra Vì lẽ này,
để hội nhập ngành xuất bản hiệu quả, chúng tôi đề nghị nhà nước nên ban hành một một quy định chuẩn mực về cách sửa bài theo thông lệ quốc tế Để chờ quy định có tính chất pháp lý đó, khoa Xuất bản vẫn dạy cho sinh viên đầy đủ cả hai cách sửa bài, trong đó chú ý khuyến khích cách dùng dấu theo thông lệ quốc tế chứ không chỉ nên dùng như thói quen hiện nay