Các phương tiện thanh toán quốc tế trong kinh doanh

Các nguồn luật điều chỉnh hối phiếu• Luật quốc tế và khu vực – Công ước Geneva năm 1930 về Luật thống nhất về hối phiếu và kỳ phiếu Convention Providing a Uniform Law for Bill of Exchan

Chương 2 Các phương tiện thanh toán quốc tế thông

dụng trong ngoại thương (International payment

T/T; M/T

Nội dung ch ương 3 :

I Hối phiếu (bill of exchange)

II Kỳ phiếu (promissory note)

III Séc (cheque)

IV Thẻ ngân hàng (bank’s card)

3

Tài liệu tham khảo chương 3

Xuân Trình, NXB Lao động, 2006.

GS.NGƯT Đinh Xuân Trình, TS Đặng Thị Nhàn.

4

I HỐI PHIẾU

1 Các nguồn luật điều chỉnh hối phiếu

2 Khái niệm, đặc điểm

3 Các bên liên quan trong hối phiếu

4 Phân loại hối phiếu

5 Tạo lập hối phiếu

6 Các nghiệp vụ liên quan đến hối phiếu

5

I HỐI PHIẾU

1 Khái niệm, các bên liên quan

2 Các nguồn luật điều chỉnh

3 Đặc điểm cơ bản

4 Tạo lập hối phiếu

5 Phân loại hối phiếu

6 Các nghiệp vụ liên quan đến hối phiếu

6

1 Các nguồn luật điều chỉnh hối phiếu

• Luật quốc tế và khu vực

– Công ước Geneva năm 1930 về Luật thống nhất về hối phiếu và kỳ

phiếu (Convention Providing a Uniform Law for Bill of Exchange and

Promissory Notes – ULB 1930 )

– Công ước Liên hợp quốc về Hối phiếu quốc tế và Kỳ phiếu quốc tế

(United Nations Convention of International Bills of Exchange and

International Promissory Notes)

• Luật quốc gia

– Đạo luật Hối phiếu Anh 1882 (Bill of Exchange Act – BEA 1882)

– Bộ Luật Thương mại thống nhất của Mỹ năm 1962/1995 (Uniform

Commercial Code – UCC 1962/1995)

• Luật Việt Nam:

– Luật Các công cụ chuyển nhượng Việt Nam 2005 - LCCCCN

(Geneva Legal System):

– Các thành viên tham gia công ước Geneva 1930: Austria, Belgium, Denmark, Finland, France, Germany, Greece, Hungary, Italia, Luxembourg, Monaco, the Netherlands, Norway, Poland, Russia, Sweden, Switzerland, Brazil , Japan …– Việt Nam, Mông Cổ, Thái lan, Hàn Quốc, Bulgari, Slovakia, Belarus, Ukraine …

8

Các nguyên tắc giải quyết xung đột pháp lý

Công ước về điều chỉnh các xung đột pháp lý liên

quan đến hối phiếu đi kèm ULB 1930 và điều 72 BEA

1882

 Năng lực pháp lý của các bên tham gia hối phiếu: luật

của nước người đó

 Hình thức pháp lý của hối phiếu: luật nơi ký phát

 Nghĩa vụ của người chấp nhận hối phiếu: luật nơi hối

phiếu được thanh toán

 Hiệu lực chữ ký của các bên thứ 3: luật nơi ký

 Hình thức và thời hạn kháng nghị: luật của nơi kháng

nghị bắt buộc phải lập

 Trường hợp hối phiếu bị mất: luật nơi thanh toán

9

2 Khái niệm, đặc điểm hối

phiếu

A Khái niệm hối phiếu

Bill of Exchange Act of 1882 (BEA 1882), Mục 3, Khoản 1:

“Hối phiếu là một mệnh lệnh vô điều kiện của một Người

ký phát (Drawer) cho một người khác (Drawee), yêu

cầu người này khi nhìn thấy phiếu, hoặc đến một ngày

cụ thể nhất định, hoặc đến một ngày có thể xác định

được trong tương lai, phải trả một số tiền nhất định cho

một người nào đó hoặc theo lệnh của người này trả cho

người khác hoặc người cầm hối phiếu”

10

A Khái niệm hối phiếu

Luật Các Công cụ chuyển nhượng Việt Nam 2005,

Điều 4, khoản 2:

“ Hối phiếu đòi nợ là giấy tờ có giá do Người ký phát

lập, yêu cầu Người bị ký phát thanh toán không điều

kiện một số tiền xác định khi có yêu cầu, hoặc vào một

thời điểm nhất định trong tương lai cho Người thụ

Tính bắt buộc trả tiền

• Hối phiếu là một mệnh lệnh đòi tiền vô điều kiện # yêu cầu trả tiền

• Đảm bảo tính bắt buộc trả tiền cho người hưởng lợi:

─Đối với hối phiếu đã được người bị ký phát chấp nhận

trả tiền: được thanh toán tiền ghi trên hối phiếu khi

đến hạn

─Đối với hối phiếu bị từ chối thanh toán: drawer, những

người ký hậu trước đó phải trả tiền cho người hưởng

• Trong nội dung của hối phiếu không cần

thể hiện lý do, nguyên nhân phát sinh

việc trả tiền

• khoản tiền trên hối phiếu là hoàn toàn

độc lập và không phụ thuộc vào việc có

hay không giao dịch cơ sở của hối

phiếu (hợp đồng mua bán hàng hoá,

cung ứng dịch vụ)

18

Tính trừu tượng

Hệ thống luật Anh Mỹ: cho phép dẫn chiếu đến HĐ hay hoá đơn

+ quy định bất kỳ một bên thứ 3 nào cầm phiếu không chịu trách

nhiệm về quan hệ làm phát sinh hối phiếu và quan hệ giữa các

bên liên quan trước đó (người ký phát, người ký hậu)

–Quy định như vậy có an toàn không?

Không an toàn đối với những hối phiếu được chấp nhận và thanh

toán ở ngoài nước Anh

Vậy làm thế nào?

Để đảm bảo khả năng chuyển nhượng, thanh toán của hối phiếu

không nên ghi bất cứ điều kiện gì Nếu muốn ghi cần nghiên cứu

kỹ trước luật của nước liên quan để không vi phạm tính hiệu lực

pháp lý lưu thông hối phiếu

19

Tính lưu thông

• Hối phiếu phải được lưu thông một cách

dễ dàng

• Tính lưu thông của hối phiếu được đảm

bảo bằng cách chuyển nhượng hối phiếu

• Hình thức chuyển nhượng:

– Trao tay (chuyển giao)

– Ký hậu (ký chuyển nhượng)

• Người ký hậu (endorser)

• Người chuyển nhượng

• Người bị ký phát (Drawee)

• Người trả tiền (payer)

• Người chấp nhận trả tiền (accepter)

• Người bảo lãnh (guarantor)

─ Lập và ký tên vào hối phiếu

─ Ký phát hối phiếu đòi tiền Người bị ký phát hoặc bất kỳ người nào do

người bị ký phát chỉ định

─ Là người hưởng lợi đầu tiên của hối phiếu

─ Được chiết khấu/thế chấp hối phiếu tại Ngân hàng

─ Chuyển nhượng quyền hưởng lợi hối phiếu

•Trách nhiệm:

─ Ký phát hối phiếu đúng luật, đúng thực tế về giao dịch thương mại

─ Trong trường hợp hối phiếu bị từ chối thanh toán: hoàn trả số tiền hối

phiếu cho người hưởng lợi

Sunday, August 28,

2011

25

Người bị ký phát hối phiếu

• Ngân hàng: ngân hàng mở L/C, ngân hàng thành toán, ngân

hàng nắm giữ tài khoản

• Quyền lợi:

─ Chấp nhận hoặc từ chối thanh toán hối phiếu

─ Kiểm tra sự liên tục, hợp thức của dây chuyền ký hậu chuyển

nhượng hối phiếu trước khi thanh toán

─ Giữ hoặc huỷ bỏ hối phiếu sau khi đã trả tiền

• Trách nhiệm:

─ Trả tiền hối phiếu trả ngay khi hối phiếu được xuất trình

─ Chấp nhận thanh toán hối phiếu trả chậm khi hối phiếu được

─ Người được ghi đích danh vào hối phiếu

─ Người cầm phiếu: hối phiếu để trống (hối phiếu vô danh)

─ Ngân hàng

• Quyền lợi:

─ Nhận được tiền thanh toán của hối phiếu

─ Chuyển nhượng hối phiếu cho người khác

─ Được cầm cố, thế chấp hối phiếu để vay nợ tại Ngân hàng

• Trách nhiệm:

─ Xuất trình hối phiếu đúng hạn, đúng địa chỉ thanh toán

─ Thông báo kịp thời cho người trả tiền nếu hối phiếu thất lạc để ngăn

chặn việc trả tiền sai đối tượng

Sunday, August 28,

2011

27

4 Phân loại hối phiếu

Căn cứ vào thời hạn trả tiền

 Hối phiếu trả tiền ngay: at sight …

 Hối phiếu có kỳ hạn: after … days

Căn cứ vào chứng từ đi kèm hối phiếu hay không

 Hối phiếu trơn (Clean Bill of Exchange): việc thanh toán

hối phiếu không kèm chứng từ hàng hoá

 Hối phiếu kèm chứng từ (Documentary Bill of Exchange):

người trả tiền phải thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán

số tiền trên hối phiếu, sau đó mới được nhận các chứng từ

hàng hoá

Sunday, August 28,

2011

30

4 Phân loại hối phiếu

Căn cứ vào khả năng chuyển nhượng của hối

phiếu

 Hối phiếu vô danh (Blank Draft)

 Hối phiếu đích danh (Nominated Draft)

 Hối phiếu theo lệnh (Order Draft)

Căn cứ vào chủ thể ký phát

 Hối phiếu thương mại

 Hối phiếu ngân hàng

Căn cứ vào phương thức trả tiền áp dụng trong

ngoại thương:

 Hối phiếu nhờ thu (for collection)

 Hối phiếu tín dụng chứng từ (for L/C)

Sunday, August 28,

2011

31

5 Tạo lập hối phiếu

Căn cứ tạo lập hối phiếu

• Hợp đồng mua bán thương mại

 Người hưởng lợi

• Hoá đơn thương mại  số tiền của hối phiếu

• Thư tín dụng  tạo lập nội dung phù hợp

Có giá trị pháp lý như nhau

Bản sao (ULB 1930, điều 67,68)

Bản nối dài 4.3

33

5 Tạo lập hối phiếu

• Ngôn ngữ:

– Là ngôn ngữ văn viết

– Luật CCCCN VN 2005, Điều 10:

“phải được tạo lập bằng tiếng Việt, trừ trường

hợp quan hệ công cụ chuyển nhượng có yếu tố

nước ngoài thì công cụ chuyển nhượng có thể

tạo lập bằng tiếng nước ngoài theo thoả thuận

của các bên”

– Đối với hối phiếu in sẵn theo mẫu, khi ký

phát ngôn ngữ điền thêm vào phải phù hợp

và thống nhất với ngôn ngữ in sẵn trên hối

Ngay sau khi nhìn thấy bản thứ nhất của hối phiếu này

(bản thứ hai có cùng nội dung và ngày tháng thì không trả

tiền) trả theo lệnh của Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam

một số tiền là Một trăm ngàn đô la Mỹ chẵn 

Gửi: công ty Victoria  TCTY XNK Sông Đà 

Hong Kong Hà Nội 

5 Tạo lập hối phiếu

- phương thức thanh toán nhờ thu

BILL OF EXCHANGE

№ 0918/ex Hanoi, February 15 th , 2009

For 100.000 USD

At … after sight of this first of bill of exchange (second of the

same tenor and date being unpaid) pay to the order of Bank for

Foreign Trade of Vietnamthe sum of one hundred thousand US

dollars 

To: Co Ltd Victoria  Ex – Im Company Song Da 

(signed)

40

11

5 Tạo lập hối phiếu

– phương thức thanh toán bằng L/C

BILL OF EXCHANGE 

№ 0918/ex Hanoi, February 15 th ,

2009

For 100.000 USD

At … after sight of this first of bill of exchange (second of the same tenor and

date being unpaid) pay to the order of Bank for Foreign Trade of Vietnamthe

sum of one hundred thousand US dollars 

Value received and charge the same to the account of Song Da Company

Drawn under Delta Bank, Hong Kong by L/C №2009/181 dated January 20th, 2009

To: Delta Bank  Song Da Ex – Im Company 

(signed)

41

11

5 Tạo lập hối phiếu

Về nội dung hối phiếu: Điều 16, LCCCCN VN 2005; Điều 1, ULB

 First of exchange/Second of exchange

(2) Số hối phiếu: Không yêu cầu Trên kinh nghiệm thực tế vẫn

được các công ty đánh số

42

5 Tạo lập hối phiếu

43

(3) Số tiền ghi trên hối phiếu:

– Rõ ràng, chính xác, dễ nhận biết

– Ghi bằng số và bằng chữ

– Quy định tiền lãi, tỷ giá và thanh toán nhiều lần

– số - góc trái phía trên hối phiếu

– chữ - trong nội dung hối phiếu

– Là căn cứ để xác định nguồn luật điều chỉnh hối phiếu

– Luật các nước không quy định bắt buộc phải ghi địa

điểm ký phát hối phiếu

– Nếu không ghi địa điểm ký phát hối phiếu, có thể suy

đoán dựa vào địa chỉ ghi bên cạnh tên Người ký

phát, nếu không có  Hối phiếu vô hiệu

Điều 2 ULB

Điều 16, khoản 2 LCCCN

45

5 Tạo lập hối phiếu

(5) Ngày ký phát: L à căn cứ để xác định:

• Thời điểm tạo lập hối phiếu

• Ngày phát sinh quyền đòi tiền của Drawer đối với

Drawee

• Thời hạn trả tiền hối phiếu

VD: “sau 90 ngày kể từ ngày ký phát hối phiếu”

 kỳ hạn trả tiền hối phiếu được tính từ ngày ký phát đến 90 ngày sau

 Thời hạn tối đa để xuất trình hối phiếu = 90 ngày

46

5 Tạo lập hối phiếu

(5) Ngày ký phát:

• Là căn cứ để xác định tính đồng nhất của bộ chứng

từ - ngày lập hối phiếu:

- Không được sớm hơn ngày lập hoá đơn, ngày mở L/C

- Nằm trong thời gian hiệu lực của L/C

Trường hợp không ghi ngày ký phát

 ULB & LCCCN: vô hiệu

 BEA: vẫn có hiệu lực

47

5 Tạo lập hối phiếu

(6) Mệnh lệnh đòi tiền:

• Vô điều kiện

• Trong mệnh lệnh ghi rõ thời hạn trả tiền của hối phiếu và

người thụ hưởng

(7) Thời hạn thanh toán:

– Trả ngay: việc trả tiền được thực hiện ngay sau khi nhìn thấy

hoặc hối phiếu được xuất trình

Quy định cách viết: “ngay sau khi nhìn thấy ….”/at sight/on

5 Tạo lập hối phiếu

(7) Thời hạn thanh toán:

– Trả sau:

• Quy định cách viết:

• after X days after sight…

• at X days after date

• at X days after B/L date, shipment date

• on 15 th February 2009 …

• Trường hợp không ghi ngày ký phát:

─ ULB & LCCCN : hối phiếu vô hiệu

─ BEA: hối phiếu có hiệu lực, có thể bổ sung true

date

49

5 Tạo lập hối phiếu

(8) Người thụ hưởng:

 Là người được hưởng lợi số tiền hối phiếu

 Họ tên và địa chỉ phải được ghi rõ ràng, đầy đủ

 Nếu hối phiếu không ghi rõ tên người thụ hưởng:

• ULB & LCCCN: vô hiệu

• BEA: trả cho người cầm phiếu

• Ghi rõ tên: ULB

• Ghi rõ tên + địa chỉ: LCCCN

• Trường hợp không ghi rõ tên người ký

5 Tạo lập hối phiếu

(10)Người ký phát:

• Là người lập hối phiếu và ra mệnh lệnh đòi tiền

• Chữ ký: Bắt buộc

– ULB & BEA: không cần đóng dấu

– LCCCN: đóng dấu đối với người ký phát là đại diện tổ chức

• Địa chỉ:

– ULB & BEA: không quy định

– LCCCN: ghi rõ họ tên, địa chỉ

Yêu cầu:

• chữ ký của người ký phát phải là chữ ký thông dụng

trong giao dịch

• Các dạng chữ ký dưới dạng in, photocopy, đóng dấu

không phải ký tay: không có giá trị pháp lý

52

5 Tạo lập hối phiếu

(11) Địa điểm thanh toán:

– Là nơi người thụ hưởng xuất trình hối

phiếu để thanh toán

– Là nơi kinh doanh hoặc nơi ở của người

bị ký phát hoặc là một nơi khác do

người ký phát chỉ định

• Trong phương thức thanh toán bằng L/C,

địa điểm thanh toán?

53

5 Tạo lập hối phiếu

Ngày 28/12/2008, một HĐMBTM được ký kết như sau:

– Bên bán: Global Co., Ltd

Địa chỉ: Quận 1, TP HCM, Việt Nam

TK№… tại NH Ngoại thương TP.HCM-VN

– Bên mua: Musimi Trading Co., Ltd

Địa chỉ: Tokyo, Nhật Bản

TK№…… tại NH Sumimoto – Tokyo JP

– Trị giá hàng hoá tính theo giá CIF Tokyo là 490.000 USD

– Ngày giao hàng chậm nhất: 31/01/2009

Hãy ký phát hối phiếu trong các trường hợp

sau:

1.Thanh toán ngay bằng nhờ thu qua NHNT TP HCM

2.Thanh toán bằng L/C, theo đó ngày 20/01/2009 Musimi đã mở

một L/C số 2009/181 tại NH Sumimoto qua NHNT TP HCM cho

Global hưởng với số tiền không quá 500.000 USD 54

6 Các nghiệp vụ liên quan đến

Chấp nhận là cam kết của người bị ký phát về việc sẽ thanh toán toàn bộ

hoặc một phần số tiền ghi trên hối phiếu đòi nợ khi đến hạn thanh toán

bằng việc ký chấp nhận trên hối phiếu đòi nợ theo quy định của Luật này

Điều 28, ULB

Bằng việc chấp nhận hối phiếu, người bị ký phát cam kết thanh toán hối

phiếu khi đến hạn

Mục 17, BEA

Chấp nhận hối phiếu là việc người bị ký phát thể hiện sự chấp thuận của

anh ta với yêu cầu của người ký phát

56

Chấp nhận = cam kết trả tiền

6.1 Chấp nhận hối phiếu

(acceptance)

Có bắt buộc chấp nhận hối phiếu không?

• Không bắt buộc, trừ các trường hợp:

– Trên hối phiếu ghi rõ cần được ký chấp nhận

– Hối phiếu có thời hạn thanh toán tính từ ngày được ký

chấp nhận

– Hối phiếu được thanh toán vào một thời điểm cố định sau

khi xuất trình

– Địa điểm thanh toán # địa chỉ của người bị ký phát

Hối phiếu trả chậm nên xuất trình để ký chấp nhận trước khi

đến hạn thanh toán

57

• ULB & BEA: có thể chỉ cần ký tên

– Trường hợp không ghi ngày ký chấp nhận:

• LCCCN: vô hiệu

• ULB: vô hiệu, nếu hối phiếu có yêu cầu về một khoảng thời gian

nhất định để thanh toán hoặc xuất trình

• BEA: người nắm giữ có thể tự bổ sung ngày ký chấp nhận thực tế

58

6.1 Chấp nhận hối phiếu

(acceptance)

Thể hiện chấp nhận hối phiếu ntn?

• Bằng văn thư riêng biệt: Luật Anh, Mỹ

– Tạo lập một văn bản riêng với nội dung thể hiện đồng ý chấp nhận

thanh toán, ghi ngày tháng, ký tên => có thể ký chấp nhận thanh

toán cho nhiều hối phiếu khác nhau

• Chú ý: trong phương thức thanh toán bằng L/C việc chấp nhận

thanh toán do ngân hàng mở L/C thực hiện bằng việc gửi 1

– Chấp nhận có bổ sung điều kiện

• ULB: chỉ có thể bổ sung địa điểm thanh toán, nếu khác =

6.1 Chấp nhận hối phiếu (acceptance)

Chấp nhận hối phiếu trong thời hạn nào?

•Thời hạn xuất trình để yêu cầu chấp nhận:

– hối phiếu trả chậm:

• Trong thời hạn quy định nếu hối phiếu yêu cầu thời gian xuất

trình chấp nhận

• ULB & LCCCN: 1 năm (nếu thời hạn thanh toán hối phiếu vào 1

thời điểm nhất định sau khi xuất trình)

• BEA: thời gian hợp lý

– hối phiếu quá hạn thanh toán:

• ULB & LCCCN: vô hiệu

• BEA: cho phép chấp nhận trong trường hợp quá hạn thanh toán,

sau khi bị từ chối thanh toán trước đó, trước khi người ký phát

ký

– hối phiếu trả ngay: không quy định

• Thời hạn trả lời yêu cầu chấp nhận sau khi xuất trình yêu cầu:

– ULB & BEA : không quy định

– LCCCN: 2 ngày làm việc sau đó 61

6.2 Chuyển nhượng hối phiếu

Định nghĩa

Mục 31, BEA: một hối phiếu được chuyển nhượng khi

được chuyển từ người này qua người khác theo cách mà

sau đó người được chuyển nhượng trở thành người

hưởng lợi của hối phiếu

Điều 4.13, LCCCN: chuyển nhượng là việc người thụ

hưởng chuyển giao quyền sở hữu CCCN cho người nhận

chuyển nhượng theo các hình thức chuyển nhượng quy

định tại Luật này

ULB: không nêu định nghĩa

62

Chuyển nhượng là chuyển

quyền sở hữu (quyền thụ hưởng) hối phiếu

6.2 Chuyển nhượng hối phiếu

Điều kiện chuyển nhượng

– Hối phiếu để trống hối phiếu trả tiền cho người cầm

phiếu

– Hối phiếu trả theo lệnh

– Trên hối phiếu không ghi các cụm từ “không được

chuyển nhượng”, “cấm chuyển nhượng”, “ không trả

theo lệnh” …

Hình thức chuyển nhượng

– Chuyển giao: áp dụng cho hối phiếu để trống, hối

phiếu trả cho người cầm phiếu

– Ký hậu: cho các hối phiếu có thể chuyển nhượng

được

63