giáo án vật lí 10 học kì 1 cực hay

Tuy nhiên có những chuyển động tốc độ chuyển động là không đổi trong suốt quá trình chuyển động.. Quãng đường đi được trong chuyển động thẳng đều... Phương trình ch

Trang 1

Tiết 1 Phần I: CƠ HỌC

Chương I: ĐỘNG HỌC CHẤT ĐIỂM Bài 1: CHUYỂN ĐỘNG CƠ

I Mục tiêu.

a Về kiến thức

Trình bày được các khái niệm: chuyển động, quỹ đạo của chuyển động

Nêu được những ví dụ cụ thể về: chất điểm, vật làm mốc, mốc thời gian

Phân biệt được hệ toạ độ, hệ qui chiếu; thời điểm và thời gian (khoảng thời gian)

b Về kĩ năng

Trình bày được cách xác định vị trí của chất điểm trên đường cong và trên một mặt phẳng; làmđược các bài toán về hệ qui chiếu, đổi mốc thời gian

II Chuẩn bị.

Gv: Chuẩn bị một số ví dụ thực tế về xác định vị trí của một điểm để cho hs thảo luận

III Tổ chức hoạt động dạy học.

1 Ổn định lớp, kiểm tra sĩ số.

2 Bài mới.

10’

- Làm thế nào để biết một vật

chuyển động hay đứng yên?

- Lấy ví dụ minh hoạ

- Như vậy thế nào là chuyển

động cơ? (ghi nhận khái niệm)

cho ví dụ?

- Khi cần theo dõi vị trí của

một vật nào đó trên bản đồ (ví

dụ xác định vị trí của một

chiếc ôtô trên đường từ Hà

Đông đến Hà Nội) thì ta không

thể vẽ cả chiếc ô tô lên bản đồ

mà có thể biểu thị bằng chấm

nhỏ Chiều dài của nó rất nhỏ

so với quãng đường đi

- Khi nào một vật chuyển động

được coi là một chất điểm?

- Nêu một vài ví dụ về một vật

chuyển động được coi là một

chất điểm và không được coi

là chất điểm?

- Từ đó các em hoàn thành C1

- Trong thời gian chuyển động,

mỗi thời điểm nhất định thì

chất điểm ở một vị trí xác

định Tập hợp tất cả các vị trí

Hoạt động 1: Tìm hiểu khái niệm chuyển động cơ, chất điểm, quỹ đạo

- Chúng ta phải dựa vào mộtvật nào đó (vật mốc) đứng yênbên đường

- Hs tự lấy ví dụ

- HS phát biểu khái niệmchuyển động cơ Cho ví dụ

- Từng em suy nghĩ trả lời câuhỏi của gv

- Cá nhân hs trả lời (dựa vàokhái niệm SGK)

- Tự cho ví dụ theo suy nghĩ

của bản thân

- Hs hoàn thành theo yêu cầuC1

- Hs tìm hiểu khái niệm quỹ

đạo chuyển động

I Chuyển động cơ Chất điểm.

1 Chuyển động cơ.

Chuyển của một vật (gọitắt là chuyển động) là sựthay đổi vị trí của vật đó sovới các vật khác theo thờigian

2 Chất điểm.

Một vật chuyển độngđược coi là một chất điểmnếu kích thước của nó rấtnhỏ so với độ dài đường đi(hoặc so với những khoảngcách mà ta đề cập đến)

3 Quỹ đạo.

Tập hợp tất cả các vị trícủa một chất điểm chuyểnđộng tạo ra một đường nhấtđịnh Đường đó được gọi làquỹ đạo của chuyển động

Trang 2

của một chất điểm chuyển

động tạo ra một đường nhất

định Đường đó được gọi là

quỹ đạo của chuyển động

- Các em hãy cho biết tác dụng

của vật mốc đối với chuyển

động của chất điểm?

- Khi đi đường chỉ cần nhìn

vào cột km (cây số) ta có thể

biết được ta đang cách vị trí

nào đó bao xa

- Từ đó các em hoàn thành C2

- Làm thế nào để xác định vị trí

của một vật nếu biết quỹ đạo

chuyển động?

- Chú ý hình vẽ trên thì vật

được chọn làm mốc là điểm O,

chiều từ O đến M được chọn là

chiều dương của chuyển động,

nếu đi theo chiều ngược lại là

đi theo chiều âm

- Như vậy, nếu cần xác định vị

trí của một chất điểm trên quỹ

đạo chuyển động ta chỉ cần có

một vật mốc, chọn chiều

dương rồi dùng thước đo

khoảng cách từ vật đó đến vật

mốc

- Nếu cần xác định vị trí của

một chất điểm trên mặt phẳng

ta làm thế nào? Muốn chỉ cho

người thợ khoan tường vị trí

để treo một chiếc quạt thì ta

phải làm (vẽ) thế nào trên bản

thiết kế?

- Muốn xác định vị trí của

điểm M ta làm như thế nào?

- Chú ý đó là 2 đại lượng đại

số

- Các em hoàn thành C3; gợi ý:

có thể chọn gốc toạ độ trùng với

bất kỳ điểm nào trong 4 điểm A,

B, C, D để thuận lợi người ta

thường chọn điểm A làm gốc toạ

độ

- Để xác định vị trí của một chất

điểm, tuỳ thuộc vào qũy đạo và

Hoạt động 2: Tìm hiểu cách xác định vị trí của vật trong không gian

- Vật mốc dùng để xác định vị

trí ở một thời điểm nào đó củamột chất điểm trên quỹ đạocủa chuyển động

độ (Ox và Oy) ta được điểmcác điểm (H và I)

- Vị trí của điểm M được xác

II Cách xác định vị trí của vật trong không gian.

1 Vật làm mốc và thước đo.

Nếu biết đường đi (quỹđạo) của vật, ta chỉ cần chọnmột vật làm mốc và mộtchiều dương trên đường đólà có thể xác định đượcchính xác vị trí của vật bằngcách dùng một cái thước đochiều dài đoạn đường từ vậtlàm mốc đến vật

(+) M

O

2 Hệ toạ độ.

Gồm 2 trục: Ox; Oy vuônggóc nhau tạo thành hệ trụctoạ độ vuông góc, điểm O là

y

I M

O x

H

Trang 3

loại chuyển động mà người ta

có nhiều cách chọn hệ toạ độ

khác nhau Ví dụ: hệ toạ độ cầu,

hệ toạ độ trụ… Chúng ta thường

dùng là hệ toạ độ Đề-các vuông

góc

- Chúng ta thường nói: chuyến

xe đó khởi hành lúc 7h, bây

giờ đã đi được 15 phút Như

vậy 7h là mốc thời gian (còn

gọi là gốc thời gian) để xác

định thời điểm xe bắt đầu

chuyển động và dựa vào mốc

đó xác định được thời gian xe

đã đi

- Tại sao phải chỉ rõ mốc thời

gian và dùng dụng cụ gì để đo

khoảng thời gian trôi đi kể từ

mốc thời gian?

- Cùng một sự kiện nhưng có

thể so sánh với các mốc thời

gian khác nhau Nếu ta nói xe

đã đi được 15 phút rồi thì ta

hiểu mốc thời gian được chọn

là thời điểm nào?

- Mốc thời gian là thời điểm ta

bắt đầu tính thời gian Để đơn

gian ta đo & tính thời gian từ

thời điểm vật bắt đầu chuyển

động

- Các em hoàn thành C4 bảng

giờ tàu cho biết điều gì?

- Xác định thời điểm tàu bắt

đầu chạy & thời gian tàu chạy

từ HN vào SG?

- Các yếu tố cần có trong một

hệ quy chiếu?

- Phân biệt hệ toạ độ & hệ quy

định bằng 2 toạ độ x OH= và

y OI=

- Chiếu vuông góc điểm Mxuống 2 trục toạ độ ta được M(2,5; 2)

D y

C

My

A Mx x

Hoạt động 3: Tìm hiểu cách xác định thời gian trong chuyển động

- Cá nhân suy nghĩ trả lời

- Chỉ rõ mốc thời gian để môtả chuyển động của vật ở cácthời điểm khác nhau Dùngđồng hồ để đo thời gian

- Hiểu mốc thời gian đượcchọn là lúc xe bắt đầu chuyểnbánh

- Bảng giờ tàu cho biết thờiđiểm tau bắt đầu chạy & thờiđiểm tau đến ga

- Hs tự tính (lấy hiệu số thờigian đến với thời gian bắt đầuđi)

- Vật làm mốc, hệ toạ độ gắnvới vật làm mốc, mốc thờigian & một đồng hồ

- Hệ toạ độ chỉ cho phép xácđịnh vị trí của vật Hệ quychiếu cho phép không những

III Cách xác định thời gian trong chuyển động.

1 Mốc thời gian và đồng hồ.

Mốc thời gian (hoặc gốcthời gian) là thời điểm mà tabắt đầu đo thời gian Để đothời gian trôi đi kể từ mốcthời gian bằng một chiếcđồng hồ

2 Thời điểm và thời gian.

IV Hệ quy chiếu.

HQC bao gồm vật làmmốc, hệ toạ độ, mốc thờigian & đồng hồ

Trang 4

chiếu? Tại sao phải dùng hệ

quy chiếu?

* HQC gồm vật mốc, hệ toạ

độ, mốc thời gian và đồng hồ

Để cho đơn giản thì:

HQC = Hệ toạ độ + Đồng hồ

xác định được toạ độ mà cònxác định được thời gianchuyển động của vật, hoặcthời điểm tại một vị trí bất kì

6’ Hoạt động 5: Củng cố, dặn do

- Gv tóm lại nội dung chính của bài, đặc biệt là khái niệm hệ toạ độ & mốc thời gian Chú ýcách chọn hệ quy chiếu, khi chọn HQC nhớ nói rõ HTĐ & mốc thời gian cụ thể

- Về nhà làm bài tập, học kĩ phần ghi nhớ và chuẩn bị bài tiếp theo (ôn lại kiến thức về chuyểnđộng đều)

IV Rút kinh nghiệm.

Trang 5

Tiết 2 Bài 2: CHUYỂN ĐỘNG THẲNG ĐỀU

I Mục tiêu.

a Về kiến thức

Nêu được định nghĩa của chuyển động thẳng đều Vận dụng được công thức tính quãng đường vàphương trình chuyển động để giải các bài tập

b Về kĩ năng

Giải được các bài toán về chuyển động thẳng đều ở các dạng khác nhau Vẽ được đồ thị toạ độ –thời gian của chuyển động thẳng đều, biết cách thu thập thông tin từ đồ thị

Nhận biết được chuyển động thẳng đều trong thực tế nếu gặp phải

Hình vẽ 2.2, 2.3 trên giấy lớn

Một số bài tập về chuyển động thẳng đều

III Tổ chức hoạt động dạy học.

1 Kiểm tra bài cũ (3’)

Chất điểm là gì? nêu cách xác định vị trí của một ô tô trên một quốc lộ?

Phân biệt hệ toạ độ và hệ qui chiếu?

2 Bài mới.

7’

- Vận tốc trung bình của

chuyển động cho ta biết điều

gì? Công thức tính vận tốc

trung bình? Đơn vị?

- Ở lớp 8, ta có khái niệm vtb,

tuy nhiên nếu vật chuyển động

theo chiều (-) đã chọn thì vtb

cũng có giá trị (-) Ta nói vtb có

giá trị đại số

- Khi không nói đến chiều

chuyển động mà chỉ muốn

nhấn mạnh đến độ lớn của vận

tốc thì ta dùng kn tốc độ trung

bình, như vậy tốc độ trung

bình là giá trị đại số của vận

tốc trung bình

- Chúng ta tiến hành lại TN ở

L8, dụng cụ TN gồm có những

gì? tiến hành TN ntn?

- Từ bảng số liệu đó các em

hãy tính tốc độ trung bình trên

từng đoạn đường và trên cả

đoạn đường? Nhận xét kết quả

đó?

Hoạt động 1: Ôn lại khái niệm về vận tốc trung bình của chuyển động.

- Hs nhớ lại kiến thức cũ, để

trả lời câu hỏi của gv

- Chú ý theo dõi gv hướng dẫnđể làm quen với khái niệm tốcđộ trung bình

- Tiến hành TN cùng với gv(bánh xe maxwell lăn trên mộtmáng nghiêng, máy gõ nhịp)

Ghi lại quãng đường đi đượcsau những khoảng t bằngnhau (ta được bảng kêt qủaTN)

- Hs tiến hành tính tốc độ

trung bình, rồi nhận xét

- CT tính tốc độ TB: tb

s v t

=(1)

I Chuyển động thẳng đều.

1 Tốc độ trung bình

Quangduongdiduoc Tocdotrungbình

Thoigianchuyendong

=

tb

s v t

=Đơn vị: m/s hoặc km/h

Trang 6

- Chuyển động của bánh xe

trong TN trên & các chuyển

động thường thấy thì tốc độ có

thể thay đổi trong quá trình

chuyển động Tuy nhiên có

những chuyển động tốc độ

chuyển động là không đổi

trong suốt quá trình chuyển

động

- Vậy chuyển động đó là gì?

- Như thế nào là chuyển động

thẳng đều?

- Chuyển động có tốc độ

không đổi nhưng có phương

chuyển động thay đổi thì có

thể coi đó là chuyển động

thẳng đều được không? Ví dụ

chuyển động của đầu kim

đồng hồ

- Quỹ đạo của chuyển động

này có dạng ntn?

- Gv tóm lại khái niệm chuyển

động thẳng đều

+ Chuyển động thẳng đều là

chuyển động có quỹ đạo là

đường thẳng & có tốc độ trung

bình như nhau trên mọi quãng

đường

- Trong chuyển động thẳng

đều để đơn giản người ta sư

dụng thuật ngữ tốc độ, kí hiệu

v

- Cho ví dụ về chuyển động

thẳng đều?

- Quãng đường đi được của

chuyển động thẳng đều có đặc

điểm gì?

- Vậy nếu 2 chuyển động

thẳng đều có cùng tốc độ,

chuyển động nào đi trong thời

Hoạt động 2: Tìm hiểu khái niệm chuyển động thẳng đều và quãng đường đi được của chuyển động thẳng đều.

- Chú ý lắng nghe thông tin để

trả lời câu hỏi

- Hs suy nghĩ trả lời (chuyểnđộng thẳng đều)

- TL nhóm để trả lời các câuhỏi của gv

chuyển động có tốc độ khôngđổi

chuyển động trên đường thẳngcó tốc độ không đổi

- Không phải là chuyển độngthẳng đều vì quĩ đạo có dạngđường cong

- Ghi nhận khái niệm

- Tự cho ví dụ

- Từ (1) suy ra: s v t v t= tb =

- Trong chuyển động thẳngđều, quãng đường đi được s tỉ

lệ thuận với thời gian chuyểnđộng t

2 Chuyển động thẳng đều.

Chuyển động thẳng đều làchuyển động có quỹ đạo làđường thẳng & có tốc độtrung bình như nhau trênmọi quãng đường

3 Quãng đường đi được trong chuyển động thẳng đều.

Trang 7

gian nhiều hơn sẽ đi được

quãng đường xa hơn

- Các em tự đọc SGK để tìm

hiểu phương trình của chuyển

động thẳng đều ntn?

- Các em hãy viết pt chuyển

động của chất điểm nếu

+ TH1: Chọn điểm xuất phát

trùng với gốc toạ độ (x0 = 0)

Gốc thời gian (t = 0) là lúc

chất điểm bắt đầu chuyển

động, chiều chuyển động trùng

với chiều (+) của trục toạ độ

+ TH2: Chọn điểm xuất phát

trùng với gốc toạ độ (x0 = 0)

Gốc thời gian (t = 0) là lúc

chất điểm bắt đầu chuyển

động, chiều chuyển động trùng

với chiều (-) của trục toạ độ

- Để biểu diễn cụ thể sự phụ

thuộc của toạ độ của vật

chuyển động vào thời gian,

người ta có thể dùng đồ thị toạ

độ – thời gian

- Phương trình (2) có dạng

tượng tự hàm số nào trong

toán?

- Việc vẽ đồ thị toạ độ – thời

gian của chuyển động thẳng

đều cũng được tiến hành tương

tự

- Gợi ý: Phải lập bảng (x, t) và

nối các điểm xác định được

trên hệ trục toạ độ có trục

hoành là trục thời gian (t), còn

trục tung là trục toạ độ (x)

+ Đồ thị thu được ta có thể kéo

dài về 2 phía

- Từ đồ thị toạ độ – thời gian

của chuyển động thẳng đều

cho ta biết được điều gì?

- Nếu ta vẽ 2 đồ thị của 2

chuyển động thẳng đều khác

nhau trên cùng một hệ trục toạ

độ thì ta có thể phán đoán gì

về kết quả của 2 chuyển động

Hoạt động 3: Tìm hiểu phương trình chuyển động và đồ thị toạ độ – thời gian của chuyển đồng thẳng đều.

- Nghiên cứu SGK để hiểucách xây dựng pt của chuyểnđộng thẳng đều

x x= + = +s x v t (2)

- Hs thảo luận để hoàn thànhcác câu hỏi của gv

- Tương tự hàm số: y = ax + b

- Từng em áp dụng kiến thứctoán học để hoàn thành

+ Xác định toạ độ các điểmkhác nhau thoả mãn pt đã cho(điểm đặc biệt), lập bảng (x, t)+ Vẽ hệ trục toạ độ xOy, xácđịnh vị trí của các điểm trênhệ trục toạ độ đó Nối cácđiểm đó với nhau

- Cho ta biết sự phụ thuộc củatoạ độ của vật chuyển độngvào thời gian

- Hai chuyển động này sẽ gặpnhau

II Phương trình chuyển động và đồ thị toạ độ – thời gian của chuyển động thẳng đều.

1 Phương trình chuyển động thẳng đều.

x x= + = +s x v t

2 Đồ thị toạ độ – thời gian của chuyển động thẳng đều.

Trang 8

đó Giả sư 2 đồ thị này cắt

nhau tại một điểm

+ Vậy làm thế nào để xác định

được toạ độ của điểm gặp

nhau đó?

- Chiếu lên hai trục toạ độ sẽ

xác định được toạ độ và thờiđiểm của 2 chuyển động gặpnhau

10’ Hoạt động 4: Củng cố, dặn do.

- Gv tóm lại nội dung toàn bài

- Chuyển động thẳng đều là gì? Nêu công thức tính quãng đường đi được và pt chuyển độngcủa chuyển động thẳng đều?

- Về nhà học bài, làm bài tập trong SGK + SBT và chuẩn bị bài tiếp theo

IV Rút kinh nghiệm

Trang 9

Tiết 3

Bài 3: CHUYỂN ĐỘNG THẲNG BIẾN ĐỔI ĐỀU

I Mục tiêu.

a Về kiến thức:

Viết được công thức định nghĩa và vẽ được vectơ biểu diễn vận tốc tức thời, nêu được ý nghĩ củacác đại lượng vật lí trong công thức

Nêu được định nghĩa của chuyển động thẳng biến đổi đều, nhanh dần đều, chậm dần đều

Viết được công thức tính vận tốc, vẽ được đồ thị vận tốc – thời gian trong chuyển động thẳng,nhanh dần đều và chậm dần đều

Viết được công thức tính và nêu được đặc điểm về phương, chiều và độ lớn của gia tốc trongchuyển động thẳng nhanh dần đều, chậm dần đều

Viết được công thức tính quãng đường đi được và phương trình chuyển động trong chuyển độngthẳng nhanh dần đều, chậm dần đều

b Về kĩ năng:

Giải được bài toán đơn giản về chuyển động thẳng biến đổi đều

Bộ TN (1 máng nghiêng dài khoảng 1m, 1 hòn bi đường kính khoảng 1cm, 1 đồng hồ bấm giây)

III Tiến trình giảng dạy.

1 Ổn định:

Viết công thức tính quãng đường đi được và phương trình chuyển động của chuyển động thẳngđều?

3 Bài mới.

1’

10’

- Khi xét chuyển động thẳng

đều, nếu biết được vận tốc tại

một điểm thì ta sẽ biết được

vận tốc trên cả đoạn đường, do

đó dù ở bất kỳ vị trí nào ta

cũng biết xe đi nhanh hay

chậm Tuy nhiên trong nhiều

trường hợp, chuyển động

thẳng nhưng không đều (VD:

bánh xe lăn trên mặt phẳng

nghiêng) Vậy làm thế nào để

biết chuyển động đó là chuyển

động gì? vận tốc ở mỗi thời

điểm xác định là bào nhiêu?

Giá trị đó cho ta biết điều gì?

- Muốn vậy ta phải dùng khái

niệm vận tốc tức thời? Vậy

vận tốc tức thời là gì?

- Một vật đang chuyển động

thẳng không đều, muốn biết tại

Hoạt động 1: Tổ chức tình huống học tập.

- Chú ý lắng nghe, suy nghĩ

Hoạt động 2: Tìm hiểu khái niệm vận tốc tức thời.

Chuyển động thẳng biến đổi đều.

- Nghiên cứu SGK để trả lời:

+ Trong khoảng thời gian rấtngắn, ∆tkể từ lúc ở M, xe dời

được một đoạn đường s∆ là

I Vận tốc tức thời Chuyển động thẳng biến đổi đều.

1 Độ lớn của vận tốc tức thời.

Trang 10

điểm M nào đó xe đang

chuyển động nhanh hay chậm

thì ta phải làm gì?

- Tại sao phải xét quãng đường

vật đi trong khoảng thời gian

rất ngắn∆t? Có thể áp dụng

công thức nào để tính vận tốc?

- Vận tốc tức thời được tính

bằng công thức nào? Ý nghĩa

của nó?

- Vận tốc tức thời có phụ thuộc

vào việc chọn chiều dương của

hệ toạ độ hay không?

- Các em hoàn thành C1

+ Gợi ý: chúng ta có thể tìm

quãng đường xe đi được trong

1h

- Các em đọc mục 2 SGK rồi

cho biết tại sao nói vận tốc tức

thời là một đại lượng vectơ?

- Ghi nhận khái niệm vectơ

vận tốc tức thời

- Các em hoàn thành C2

- Chúng ta đã nghiên cứu các

đặc điểm về chuyển động

thẳng đều Trong thực tế thì

hầu hết các chuyển động là

chuyển động biến đổi, nghĩa là

chuyển động đó có vận tốc

luôn biến đổi Chúng ta có thể

biết được điều này bằng cách

đo vận tốc tức thời ở các thời

điểm khác nhau trên quỹ đạo

chuyển động

- Thế nào gọi là chuyển động

thẳng biến đổi đều?

+ Quỹ đạo của chuyển động?

Độ lớn của vận tốc tức thời

thay đổi như thế nào trong quá

trình chuyển động?

- Có thể phân chuyển động

thẳng biến đổi đều thành các

dạng chuyển động nào?

- Gv tóm lại khái niệm chuyển

động thẳng biến đổi

* Chú ý: Khi nói vận tốc của

vật tại vị trí hoặc thời điểm

nào đó, ta hiểu là vận tốc tức

bao nhiêu

- Như thế để vận tốc thay đổikhông đáng kể, có thể dùngcông thức tính vận tốc trongchuyển động thẳng đều

s v t

∆

=

∆ (1) gọi là độ lớn củavận tốc tức thời của vật tạimột điểm

+ Cho ta biết tại điểm đó vậtchuyển động nhanh hay chậm

- Có phụ thuộc

- Cá nhân hoàn thành C1

- Hs đọc SGK rồi trả lời câuhỏi của gv

- Cá nhân hs làm C2

- Nghiên cứu SGK để trả lờicác câu hỏi của gv

- Có thể phân biệt chuyểnđộng thẳng biến đổi đều thànhchuyển động thẳng nhanh dầnđều và chuyển động thẳngchậm dần đều

s v t

∆

=

∆ (1) gọi là độ lớn củavận tốc tức thời của vật tạimột điểm

+ Cho ta biết tại điểm đó vậtchuyển động nhanh haychậm

2 Vectơ vận tốc tức thời.

Vectơ vận t ốc tức thời của 1vật tịa một điểm là một vectơcó gốc tại vật chuyển động,có hướng của chuyển độngvà có độ dại tỉ lệ với độ lớncủa VTTT theo một tỉ xíchnào đó

3 Chuyển động thẳng biến đổi đều.

- Trong chuyển động thẳngbiến đổi đều, độ lớn của vậntốc tức thời hoặc tăng đều,hoặc giảm đều theo thời gian

- Chuyển động có độ lớn củavận tốc tức thời tăng đềutheo thời gian gọi là chuyểnđộng thẳng nhanh dần đều

- Chuyển động có độ lớn củavận tốc tức thời giảm đềutheo thời gian gọi là chuyểnđộng thẳng chậm dần đều

* Chú ý: Khi nói vận tốc của vật tại vị trí hoặc thời điểm nào đó, ta hiểu là vận tốc tức thời.

Trang 11

thời.

- Tiến hành TN với hòn bị lăn

trên máng nghiên Lấy số liệu

để tính vận tốc tức thời tại một

điểm bất kỳ trên máng

nghiêng

- Các em có nhận xét gì về kết

quả tính được Cụ thể là vận

tốc tức thời tại các điểm khác

nhau thì ntn?

- Giá trị này luôn tăng trong

quá trình chuyển động

- Để mô tả tính chất nhanh hay

chậm của chuyển động thẳng

đều thì chúng ta dùng khái

niệm vận tốc

- Đối với chuyển động thẳng

biến đổi thì có dùng được khái

niệm vận tốc để mô tả tính

chất nhanh hay chậm của

chuyển động không?

- Vậy chúng ta đưa vào một

khái niệm mới đó là gia tốc

Vậy gia tốc được tính như thế

nào? (thảo luận nhóm)

- Chú ý các em tính tỉ số giữa

độ tăng của vận tốc trong

khoảng thời gian bất kì

- Tỉ số đó là đại lượng không

đổi nên nó được gọi là gia tốc

của chuyển động, và kí hiệu

bằng chữ a

- Vậy biểu thức của gia tốc

như thế nào? Từ đó phát biểu

khái niệm gia tốc? Cho biết

đơn vị của nó? (thảo luận)

- (Thảo luận) Dựa vào biểu

thức gia tốc, hãy cho biết gia

tốc là đại lượng vô hướng hay

Hoạt động 3: Nghiên cứu khái niệm gia tốc trong chuyển động thẳng nhanh dần đều.

- Quan sát Gv tiến hành TN,ghi lại kết quả

- Tiến hành tính vận tốc tứcthời từng thời điểm trên mángnghiêng

- Vận tốc tức thời luôn tăng

v v v

biến thiện vận tốc và khoảngthời gian vận tốc biến thiên

Có đơn vị là m/s2

- TL nhóm: Vì gia tốc phụ

thuộc vào vận tốc Nên gia tốc

II Chuyển động thẳng nhanh dần đều.

1 Gia tốc trong chuyển động thẳng nhanh dần đều.

a Khái niệm gia tốc:

v a t

∆

=

∆ (2) Gia tốc củachuyển động là đại lượng xácđịnh bằng thương số giữa độbiến thiện vận tốc và khoảngthời gian vận tốc biến thiên

b Vectơ gia tốc.

Vì vận tốc là đại lượng vectơnên gia tốc cũng là đại lượngvectơ

0 0

v v v a

Trang 12

10’

đại lượng vectơ? Vì sao?

- Nếu là đại lượng vectơ thì

phương, chiều của nó như thế

nào? (cụ thể là trong chuyển

động nhanh dần đều)

- Vậy biểu thức của vectơ gia

tốc ntn?

- Em hãy cho biết trong

chuyển động thẳng đều thì gia

tốc có độ lớn bằng bao nhiêu?

(gợi ý: chuyển động đều thì

vận tốc ntn?)

- Chúng ta dựa vào biểu thức

gia tốc để xây dựng nên công

thức tính vận tốc trong chuyển

động thẳng nhanh dần đều

- Thảo luận để xây dựng công

thức vận tốc trong chuyển

động thẳng nhanh dần đều

- Vậy chúng ta có thể biểu

diễn vận tốc tức thời của

CĐTNDĐ bằng đồ thị được

không? Có dạng như thế nào?

- Chúng ta sư dụng hệ trục toạ

độ như thế nào?

- Tương tự như bài trước các

em về nhà tự vẽ đồ thị biểu

diễn sự biến thiên của vận tốc

tức thời theo thời gian Rồi

hoàn thành C3

- Đưa ra công thức tính quãng

đường đi được trong

CĐTNDĐ

là đại lượng vectơ

- Vì v>v0 nên ∆vr cùngphương, chiều với vrvàvr 0

Vectơ ar

cùng phương, chiềuvới∆vr, nên nó cùng phương,chiều với vectơ vận tốc

v v v a

- HS thảo luận rồi trả lời

Hoạt động 4: Nghiên cứu khái niệm vận tốc trong chuyển động thẳng nhanh dần đều.

- TL nhóm:

+ Từ biểu thức gia tốc

0 0

v v v

t

−

= suyra

0

v v at= + (3) gọi là côngthức tính vận tốc Cho ta biếtvận tốc của vật ở những thờiđiểm khác nhau

- Sư dụng hệ trục toạ độ có

trục tung là vận tốc, trụchoành là thời gian

- Từng em hoàn thành C3

Hoạt động 5: Công thức tính quãng đường đi trong CĐTNDĐ và mối quan hệ a,

v, v 0 , s

- Ghi nhận

2 Vận tốc của CĐTNDĐ.

a Công thức tính vận tốc.

Từ biểu thức gia tốc

0 0

v v v

+ Thay vào (*):a v v0

t

−

= suyra

0

v v at= + (3) gọi là côngthức tính vận tốc Cho ta biếtvận tốc của vật ở những thờiđiểm khác nhau

b Đồ thị vận tốc – thời gian.

3 Công thức tính quãng đường đi được của CĐTNDĐ.

- Công thức tính quãngđường đi được của

Trang 13

- Từ CT (4) ta rút ra nx gì về

quãng đường đi đc trong

CĐTNDĐ

- Từng em hoàn thành C4, 5

- Các em tự tìm ra mối quan hệ

giữa gia tốc, vận tốc và quãng

đường đi được [gợi ý: từ 2

biểu thức (2) & (4)]

- Từng em hoàn thành C4, 5

- Hs tự tìm mối quan hệ:

s v t= + at (4)

- NX: Quãng đg đi đc trongCĐTNDĐ là một hàm số bậc

2 của thời gian

4 Công thức liên hệ giữa gia tốc, vận tốc, quãng đường đi được của CĐTNDĐ.

Từ (3) và (4) ta suy ra:

2 2

0 2

v −v = as (5)5’ Hoạt động :Củng cố, dặn do.

- Viết công thức vận tốc tức thời của vật chuyển động tại 1 điểm trên quỹ đạo? Vectơ VTTT tại

1 điểm trong chuyển động thẳng được xác định như thế nào?

- Cho biết khái niệm của chuyển động thẳng biến đổi? CĐTNDĐ?

- Viết công thức tính vận tốc, gia tốc, quãng đường đi được và mối quan hệ giữa chúng trongCĐTNDĐ?

- Về nhà làm BT và chuẩn bị tiếp phần còn lại của bài

Tiết 4

Bài 3: CHUYỂN ĐỘNG THẲNG BIẾN ĐỔI ĐỀU (tt)

Trang 14

1 Ổn định lớp

Cho biết khái niệm của chuyển động thẳng biến đổi? CĐTNDĐ?

Viết công thức tính vận tốc, gia tốc, quãng đường đi được và mối quan hệ giữa chúng trongCĐTNDĐ?

Chiều của vectơ gia tốc trong chuyển động thẳng nhanh dần đều như thế nào với các vectơ vậntốc?

3 Bài mới (tt)

10’

15’

- Tương tự như chuyển động

thẳng đều các em hãy nghiên

cứu SGK, từ đó lập nên PT

chuyển động của CĐTNDĐ

- Chú ý chúng ta chỉ cần thay

công thức tính quãng đường đi

của CĐTNDĐ vào pt chuyển

động tổng quát

- Chúng ta đi xét tiếp dạng thứ

2 của chuyển động thẳng biến

đổi đều đó là chuyển động

thẳng chậm dần đều

(CĐTCDĐ)

- Trong phần này các em tự

nghiên cứu, vì tương tự như

trong chuyển động thẳng

nhanh dần đều

- Chú ý vectơ gia tốc trong

chuyển động châm dần đều

như thế nào với các vectơ vận

tốc?

- Đồ thị vận tốc – thời gian

Hoạt động 1: Thiết lập PTCĐ của chuyển động thẳng nhanh dần đều.

- Hs làm việc cá nhân, để tìm

ra pt chuyển động

(+)

O xo M(t0) sM(t) x

x

Vậy pt chuyển động của chấtđiểm M là: x = x0 + sMà công thức tính quãngđường đi trong CĐTNDĐ

2 0

12

- Hs tự nghiên cứu SGK

- Vectơ gia tốc trongCĐTCDĐ cùng phương,ngược chiều với các vectơ vậntốc

- Là đường thẳng xiên xuống

5 Phương trình chuyển động của chuyển động thẳng nhanh dần đều.

0

vr (+)

O xo M(t0) sM(t) x

x

Chất điểm M xuất phát từmột điểm có toạ độ x0 trênđường thẳng Ox, chuyểnđộng thẳng nhanh dần đềuvới vận tốc đầu v0 và với giatốc a, thì toạ độ của điểm msau thời gian t là:x=x0 + sMà công thức tính quãng đường

2 0

12

v v v

v v v a

Trang 15

trong CĐTCDĐ có điểm gì

giống & khác với CĐTNDĐ?

- Cần chú ý gì khi sư dụng

biểu thức tính quãng đường &

pt chuyển động trong

CĐTCDĐ?

- C6: Cho hòn bi lăn xuống

một máng nghiêng nhẵn, đặt

dốc vừa phải Hãy xây dựng

phương án nghiên cứu xem

chuyển động của hòn bi có

phải là CĐTNDĐ hay không?

(chú ý chỉ có thước để đo độ

dài và đồng hồ đo thời gian)

- Ta có thể chọn x0 & v0 thế

nào để cho pt (6) trở nên đơn

giản

- Như vậy chúng ta cân đo các

đại lượng nào?

- Gv tiến hành TN cho hs quan

sát, mỗi quãng đường khác

nhau chúng ta đo được khoảng

thời gian là khác nhau (mỗi

quãng đường tiến hành đo 3

lần)

- Hướng dẫn hs hoàn thành C7

(tính quãng đường mà xe đạp

đi được từ lúc bắt đầu hãm

phanh đến lúc dừng hẳn)

- Chúng ta áp dụng công thức

tính quãng đường đi được

- Gia tốc sẽ ngược dấu với v0

Hoạt động 3: Nghiên cứu thực nghiệm một chuyển động thẳng nhanh dần đều

- Từng cá nhân suy nghĩ tìmphương án

- Chọn x0 = 0 và v0 = 0

- Đo quãng đường (dùngthước); đo khoảng thời gianđể đi hết quãng đường đó

- Đo và thu thập số liệu để

tính toán

- Cá nhân hs hoàn thành

12

Quãng đường mà xe đi được:

2 Vận tốc của chuyển động thẳng chậm dần đều.

a Công thức tính vận tốc.

0

v v at = +Trong đó: a ngược dấu với v0

b Đồ thị vận tốc thời gian

3 Công thức tính quãng đường đi được và phương trình chuyển động của chuyển động thẳng chậm dần đều.

a Công thức tính quãng đường đi được.

2 0

12

x x= +v t+ at

5’ Hoạt động :Củng cố, dặn do.

- Trong chuyển động thẳng chậm dần đều vectơ gia tốc như thế nào với các vectơ vận tốc? Đồthị vận tốc – thời gian trong chuyển động thẳng chậm dầ đều có dạng như thế nào?

- Về nhà làm tất cả các bài tập trong SGK - SBT (từ bài 1- bài 3) tiết sau chúng ta chữa bài tập

Tiết 5 BÀI TẬP

I Mục tiêu.

Trang 16

a Về kiến thức:

Củng cố lại kiến thức về chất điểm, hệ qui chiếu, chuyển động thẳng đều, chuyển động thẳng biếnđổi đều

b Về kĩ năng:

Có kĩ năng giải bài tập vật lí về chuyển động thẳng đều và chuyển động thẳng biến đổi đều

c Thái độ:

Ham thích ứng dụng kiến thức vật lí vào việc giải bài tập, và các trường họp có trong thực tế

* Học sinh: Ôn lại toàn bộ kiến thức từ bài 1 đến bài 3 làm tất cả các bài tập (không nhất thiết phải

đúng tất cả)

2 Bài tập.

8’

35’

- Em hãy cho biết công thức

tính quãng đường đi được

trong chuyển động thẳng đều?

- Phương trình chuyển động

của chuyển động thẳng đều có

dạng như thế nào?

- Em hãy cho biết vận tốc của

chuyển động thẳng nhanh

(chậm) dần đều (gia tốc như

thế nào với vận tốc)?

- Công thức tính quãng đường

đi được trong chuyển động

thẳng nhanh (chậm) dần đều

(gia tốc như thế nào với vận

tốc)? Đồ thị vận tốc – thời

gian trong chuyển động thẳng

nhanh (chậm) dần đều có gì

khác nhau?

- Mối liên hệ giữa gia tốc, vận

tốc, quãng đường đi được

trong CĐTNDĐ như thế nào?

- Phương trình chuyển động

trong chuyển động thẳng

nhanh (chậm) dần đều có dạng

như thế nào?

Hoạt động 1: Ôn lại kiến thức có liên quan.

- Hs độc lập suy nghĩ để trả

2 0

12

s v t= + at trong chuyểnđộng thẳng chậm dần đều thì

gia tốc a ngược dấu với vậntốc v0 Đồ thị vận tốc – thờigian có dạng khác nhau

x x= +v t+ at

Hoạt động 2: Vận dụng để giải một số bài toán đặc trưng cho từng loại chuyển động.

Công thức tính quãng đường

đi được của 2 xe lần lượt là:

0 0

60 ( ) 10 40 ( )

Trang 17

- Chúng ta lần lượt giải một số

bài tập trong SGK (gv chỉ

hướng dẫn, hs lên bảng giải)

- Gọi hs đọc bài 9 trang 15

SGK, cả lớp chú ý lắng nghe

để chúng ta tóm tắt và phân

tích đề bài

*Gợi ý:

- 2 xe chuyển động như thế

nào?

- Xuất phát tại mấy điểm?

- Gốc toạ độ trùng với điểm A

thì x0 = ?

- Từ đó áp dụng công thức tính

quãng đường và pt chuyển

động cho 2 xe

- Đơn vị của s, x, t như thế

nào?

- Khi 2 xe gặp nhau thì toạ độ

của chúng lúc này như thế

nào?

- Các em đọc bài 12 trang 22

SGK, tất cả chú ý để tóm tắt,

phân tích đề bài

* Gợi ý:

- Chúng ta phải đổi cho cùng

đơn vị (thời gian và vận tốc)

- Từ đó áp dụng công thức gia

tốc, quãng đường đi được và

vận tốc để hoàn thành các câu

Công thức tính quãng đường

đi được của 2 xe lần lượt là:

0

60 ( ) 10 40 ( )

b Đồ thị của 2 xe:

c Vị trí và thời điểm để 2 xegặp nhau

Khi 2 xe gặp nhau thì chúngcó cùng toạ độ: xA = xB

t = 1phút; v = 40km/h; v0 = 0

a = ?; s = ? t =? Để v’ =60km/h

Giải

40.1000 40

a Gia tốc của đoàn tàu

Gọi thời điểm lúc xuất phát t0

(t0 =0)

0

2 0

11,11 0,158 60

b Quãng đường mà đoàn tàu

đi được trong 1 phút

Ta có: 0 1 2

2

s v t= + at

( )2 2

t(h)

t = 1phút; v = 40km/h; v0 = 0

a = ?; s = ? t =? Để v’ =60km/h

Giải

40.1000 40

a Gia tốc của đoàn tàu.Gọi thời điểm lúc xuất phát t0

(t0 =0)

0

2 0

11,11 0,158 60

b Quãng đường mà đoàn tàu

đi được trong 1 phút

Ta có: 0 1 2

2

s v t= + at

Trang 18

- Trường hợp này vận tốc lúc

đầu v0 =?

- Hướng dẫn hs làm thêm một

số bài tập trong SGK, SBT nếu

còn thời gian (kể cả các câu

hỏi trắc nghiệm)

c Thời gian để tàu đạt vậntốc v’ = 60km/h (v’ =16,67m/s)

Áp dụng công thức tính vậntốc trong chuyển động thẳngnhanh dần đều

0 0

( )2 2

Áp dụng công thức tính vậntốc trong chuyển động thẳngnhanh dần đều

0 0

- Các em về nhà là tiếp các bài tập còn lại và chuẩn bị tiếp bài tiếp theo

Tiết: 6 Bài 4: SỰ RƠI TỰ DO

I Mục tiêu.

Trang 19

Trình bày, nêu được ví dụ và phân tích được khái niệm về sự rơi tự do

Nêu được những đặc điểm của sự rơi tự do và gia tốc rơi tự do

Giải được một số dạng bài tập đơn giản về sự rơi tự do

Phân tích được hiện tương xảy ra trong các TN về sự rơi tự do (tiến hành được các TN đó ở nhà).Phân tích được hình ảnh hoạt nghiệm để rút ra đặc điểm của sự rơi tự do

GV: Dụng cụ TN.

- Sỏi với nhiều kích cỡ khác nhau, giấy phẳng nhỏ, bìa phẳng có khối lượng lớn hơn hòn sỏi nhỏ

- Sợi dây dọi và một vòng kim loại, tranh vẽ ảnh hoạt nghiệm

Chuyển động như thế nào được gọi là chuyển động thẳng nhanh dần đều?

Hãy cho biết khái niệm gia tốc trong chuyển động thẳng biến đổi đều?

3 Bài mới.

2’

17’

- Chúng ta đã biết, ở cùng một

độ cao một hòn đá sẽ rơi

xuống đất nhanh hơn một

chiếc lá Vì sao như vậy? Có

phải vật năng rơi nhanh hơn

vật nhẹ hay không? Chúng ta

cùng nhau nghiên cứu

- Thả một vật từ một độ cao

nào đó, nó sẽ chuyển động

không vận tốc đầu, vật sẽ

chuyển động xuống dưới Đó

là sự rơi tự do của vật

- Chúng ta tiến hành một số

TN để xem trong không khí

vật năng luôn rơi nhanh hơn

vật nhẹ hay không?

- Biểu diễn TN cho hs quan

sát

+ Thả một tờ giấy & một hòn

sỏi (nặng hơn giấy)

+ Như TN 1 nhưng vo tờ giấy

lại Và nén chặt

+ Thả 2 tờ giấy cùng kích

thước, nhưng 1 tờ để thẳng &

một tờ vo tròn, nén chặt

+ Thả một hòn bi nhỏ & một

tấm bìa đặt nằm ngang (cùng

khối lượng)

- Hs lắng nghe

Hoạt động 2: Tìm hiểu sự

rơi tự do của các vật trong không khí.

- Chú ý quan sát TN từ đó rút

ra kết luận

+ Sỏi rơi xuống đất trước

+ Rơi xuống đất cùng một lúc

+ Tờ giấy vo tròn rơi xuốngđất trước

+ Bi rơi xuống đất trước

- Thảo luận nhóm

I Sự rơi trong không khí & sự rơi tự do

1 Sự rơi của các vật trong không khí.

Trong không khí khôngphải lúc nào vật nặng cũngrơi nhanh hơn vật nhẹ.Không khí là yếu tố ảnhhưởng đến sự rơi của các vậttrong không khí

Trang 20

- Qua 4 TN các em hãy TL rồi

cho biết:

+ Trong TN nào vật nặng rơi

nhanh hơn vật nhẹ ?

+ Trong TN nào vật nhẹ rơi

nhanh hơn vật nặng?

+ Trong TN nào 2 vật nặng

như nhau lại rơi nhanh chậm

khác nhau?

+ Trong TN nào 2 vật nặng,

nhẹ khác nhau lại rơi nhanh

như nhau?

- Vậy qua đó chúng ta kết luận

được gì?

- Vậy theo em yếu tố nào ảnh

hưởng đến sự rơi nhanh hay

chậm của các vật trong không

khí Có phải do ảnh hưởng của

không khí

- Chúng ta cùng nhau kiểm tra

đều đó thông qua TN Niu-tơn

& Galilê

- Các em đọc SGK phần 2

- Đây là những TN mang tính

kiểm tra tính đúng đắn của giả

thiết trên

- Các em có nhận xét gì về kết

quả thu được của TN Niu-tơn

- Vậy kết quả này có mâu

thuẫn với giả thiết hay không?

- Vậy không khí ảnh hưởng

đến sự rơi tự do của các vật

- Đến đây chúng ta kết luận

được điều gì?

- Sự rơi của các vật trong

trường hợp đó gọi là sự rơi tự

do

- Trong 4 TN trên, trong TN

nào vật được coi là sự rơi tự

do

- Thực tế sự rơi tự do còn ảnh

hưởng bởi nhiều yếu tố khác

Vậy: sự rơi tự do là sự rơi dưới

tác dụng của trọng lực

+ TN 1+ TN 4+ TN 3+ TN 2

- Trong không khí thì khôngphải lúc nào vật nặng cũng rơinhanh hơn vật nhẹ

- Hs thảo luận (nếu bỏ quaảnh hưởng của không khí thì

các vật sẽ rơi nhanh nhưnhau)

Hoạt động 3: Tìm hiểu sự

rơi của các vật trong chân không.

- Hs nghiên cứu SGK

- Khi hút hết không khí trongống ra thì bi chì & lông chimrơi nhanh như nhau

- Không mâu thuẫn

- Nếu loại bỏ được ảnh hưởngcủa không khí thì mọi vật sẽ

rơi nhanh như nhau

- Sự rơi của hòn sỏi, giấy nénchặt, hòn bi xe đạp được coilà sự rơi tự do

2 Sự rơi của các vật trong chân không (sự rơi tự do)

a Ống Niu-tơn.

b Kết luận.

Sự rơi tự do là sự rơi chỉdưới tác dụng của trọng lực

- Yếu tố nào ảnh hưởng đến sự rơi nhanh, chậm của các vật khác nhau trong không khí? Sự rơitự do là gì?

- Về nhà chuẩn bị tiếp phần còn lại của bài, xem trước các bài tập

Trang 21

Tiết: 7 Bài 4: SỰ RƠI TỰ DO (tt) III Tiến trình giảng dạy.

Trang 22

Yếu tố nào ảnh hưởng đến sự rơi nhanh, chậm của các vật trong không khí? Sự rơi tự do là gì?

- Làm thế nào để xác định

được phương và chiều của

chuyển động rơi tự do? (hướng

dẫn hs thảo luận)

- Gv kiểm tra phương án của

các nhóm, tiến hành theo một

phương án mà hs đưa ra

- Kết hợp với hình 4.3 để

chứng tỏ kết luận là đúng

- Chuyển động rơi tự do là

chuyển động như thế nào?

- Giới thiệu ảnh hoạt nghiệm;

các em đọc SGK để biết cách

tiến hành để thu được ảnh đó

- Dựa vào hình ảnh thu được

hãy chứng tỏ chuyển động rơi

tự do là chuyển động nhanh

dần đều

+ Gợi ý: Chuyển động của

viên bi có phải chuyển động

thẳng đều hay không? Tại sao?

+ Nếu là chuyển động biến đổi

thì là chuyển động TNDĐ hay

TCDĐ? Vì sao?

+ Từ đó chúng ta thấy chuyển

động rơi tự do là chuyển động

TNDĐ

- Chú ý chúng ta chọn 1 điểm

trên viên bi để xác định vị trí

Hoạt động 1: Nghiên cứu đặc điểm của chuyển động rơi tự do.

- Hs thảo luận để tìm raphương án thí nghiệm

- Cùng tiến hành TN với Gv

- Kết luận: Phương củachuyển động rơi tự do là

phương thẳng đứng, chiều từ

trên xuống dưới

- Chuyển động rơi tự do là

chuyển động thẳng nhanh dầnđều

Hoạt động 2: Chứng minh chuyển động rơi tự do là

chuyển động thẳng nhanh dần đều.

- Từng các nhân đọc SGK

- Chuyển động của viên bị

không phải là chuyển độngthẳng đều Vì trong cùng 1khoảng thời gian mà quãngđường đi được của nó khácnhau

- Đó là chuyển động TNDĐ Vì

quãng đường đi được của viên bị

trong những khoảng thời gianbằng nhau là khác nhau (tăngdần)

Hoạt động 3: Tìm hiểu các công thức tính vận tốc, quãng đường đi và gia tốc

II Nghiên cứu sự rơi tự do của các vật.

1 Những đặc điểm của chuyển động rơi tự do.

- Phương của chuyển độngrơi tự do là phương thẳngđứng (phương của dây dọi)

- Chiều của chuyển động rơitự do là chiều từ trên xuốngdưới

- Chuyển động rơi tự do làchuyển động TNDĐ

- Công thức tính vận tốc:

v gt=

g: gọi là gia tốc rơi tự do

- Công thức tính quãngđường đi được của sự rơi tựdo:

2

12

s= gt

2 Gia tốc rơi tự do.

- Tại một nơi nhất định trênTrái Đất & ở gần mặt đất,các vật đều rơi tự do vớicùng một gia tốc g

- Tại những nơi khác nhaugia tốc đó sẽ khác nhau

- Nếu không đòi hỏi độ chínhxác cao chúng ta có thể lấyg=9,8m/s2 hoặc g = 10 m/s2

Trang 23

- Các em hãy cho biết công

thức tính vận tốc và quãng

đường đi được trong chuyển

động TNDĐ?

- Đối với chuyển động rơi tự

do thì có vận tốc đầu hay

không? Khi đó công thức tính

vận tốc và quãng đường đi

được trong chuyển động rơi tự

do như thế nào?

+ Chú ý: Gia tốc trong sự rơi

tự do được kí hiệu bằng chữ g

(gọi là gia tốc rơi tự do)

- Trong công thức tính vận tốc

g có dấu như thế nào đối với

vận tốc v?

- Chú ý: Tại một nơi nhất định

trên Trái Đất & ở gần mặt đất, các

vật đều rơi tự do với cùng một gia

tốc g

- Tại những nơi khác nhau gia

tốc đó sẽ khác nhau

- Nếu không dòi hỏi độ chính

xác cao thì ta có thể lấy g =

9,8 m/s2 hoặc g = 10 m/s2

rơi tự do.

- Từng hs suy nghĩ trả lời:

0

v v at = +

2 0

12

s= gt

- g: gọi là gia tốc rơi tự do(m/s2)

+ g và v cùng dấu

- Hs quan sát SGK để biết giatốc rơi tự do tại một số nơi

- Nêu các đặc điểm của sự rơi tự do?

- Viết công thức tính vận tốc & quãng đường đi được của sự rơi tự do?

- Các em về nhà là bài tập trong SGK, SBT và chuẩn bị bài tiếp theo

Tiết: 8 Bài 5: CHUYỂN ĐỘNG TRÒN ĐỀU

I Mục tiêu.

Trang 24

Phát biểu được định nghĩa của chuyển động tròn đều Viết được công thức tính độ lớn của tốc độdài và trình bày được hướng của vectơ vận tốc của chuyển động tròn đều

Phát biểu được định nghĩa, viết được công thức và nêu được đơn vị của tốc độ góc, chu kì, tần sốtrong chuyển động tròn đều

Viết được công thức liên hệ giữa tốc độ dài và tốc độ góc

Nêu được hướng của gia tốc trong chuyển động tròn đều và viết được công thức của gia tốc hướng tâm

Chứng minh được các công thức (5.4; 5.5; 5.6; 5.7) cũng như sự hướng tâm của vectơ gia tốc.Nêu được một số ví dụ về chuyển động tròn đều Giải được các bài tập đơn giản về chuyển độngtròn đều

c Thái độ:

GV: Đồng hồ (kim quay); quạt bàn; đĩa quay;…

- Nêu các đặc điểm của sự rơi tự do? Viết công thức tính vận tốc & quãng đường đi được của sựrơi tự do?

3 Bài mới.

2’

6’

- Các em hãy cho biết chuyển

động thẳng là chuyển động

như thế nào?

- Chuyển động thẳng có đặc

điểm gì?

- Trong thực tế chuyển động

của các vật rất đa dạng &

phong phú Vật chuyển động

với quỹ đạo là đường thẳng

gọi là chuyển động thẳng, vật

chuyển động với quỹ đoạ là

đường cong gọi là chuyển

động cong Một dạng đặc biệt

của chuyển động cong đó là

chuyển động tròn, hơn nữa đó

là chuyển động tròn đều Vậy

chuyển động tròn đều có đặc

điểm gì khác so với các

chuyển động mà ta đã học?

Chúng ta cùng nghiên cứu bài

mới

- Các em đọc SGK rồi cho biết

chuyển động như thế nào được

gọi là chuyển động tròn? Cho

- Từng cá nhân suy nghĩ trả

lời các câu hỏi của gv

- Hs lắng nghe để nhận thứcđược vấn đề bài học

Hoạt động 2: Tìm hiểu khái niệm chuyển động tron đều.

- Từng cá nhân đọc SGK rồitrả lời: Chuyển động tròn là

chuyển động có quỹ đoạ là

I Định nghĩa

1 Chuyển động tron

Trang 25

ví dụ?

- Tương tự như chuyển động

thẳng, các em đọc SGK cho

biết tốc độ trung bình trong

chuyển động tròn được tính

như thế nào?

- Như thế nào được gọi là

chuyển động tròn đều?

- Trong định nghĩa đó chúng ta

cần chú ý “quỹ đạo tròn và đi

được quãng đường bằng nhau

trong những khoảng thời gian

bằng nhau”

- Các em hãy lấy ví dụ về

chuyển động tròn đều?

- Trong chuyển động thẳng

đều chúng ta dùng khái niệm

nào để chỉ tốc độ nhanh hay

chậm của chuyển động?

- Trong CĐTĐ quãng đường

vật đi được là đường tròn.vì

vậy vận tốc không những đặc

trưng cho mức độ nhanh hay

chậm mà phải thể hiện được sự

thay đổi về phương & chiều

của chuyển động, nên người ta

đưa ra khái niệm tốc độ dài

- Chúng ta có thể áp dụng

công thức trên cho CĐTĐ

được không?

- Muốn áp dụng được thì phải

là thế nào?

- Vậy theo phương án đó thì

tốc độ dài được tính như thế

nào?

- Các em tập trung suy nghĩ để

hoàn thành C2(tính tốc độ dài

của xe)

- Chú ý: Ta xét một điểm trên

bánh xe, nếu bánh xe lăn được

1vòng thì điểm đó đi được

một đường tròn

- VD: 1 điểm trên đầu cánhquạt,…

- Hs đọc SGK rồi trả lời

- HS nghiên cứu SGK rồi trả

lời: Chuyển động tròn đều là

chuyển động có quỹ đạo tròn

& có tốc độ trung bình trênmọi cung tròn là như nhau

- VD: chuyển động của đầukim đồng hồ, 1 điểm trên đĩatròn khi quay ổn định,…

Hoạt động 3: Tìm hiểu khái niệm tốc độ dài.

- Tốc độ trung bình: v s

t

=trong đó s là một đoạn thẳng

- Không

- Hs nghiên cứu SGK để tìm

phương án: “chọn khoảng thời gian rất ngắn để đoạn đường đi được trong thời gian đó như một đoạn thẳng”

s v t

r = 100m; t∆ = 120sTốc độ dài của bánh xe là:

2 Tốc độ trung bình trong chuyển động tron

Toc do TB

Do dai cung tron ma vat di duoc Thoi gian chuyen dong

=

3 Chuyển động tron đều

Chuyển động tròn đều làchuyển động có quỹ đạo trònvà có tốc độ trung bình trênmọi cung tròn là như nhau.(hình 5.2)

II Tốc độ dài và tốc độ góc

1 Tốc độ dài

Gọi s∆ là độ dài cung trònmà vật đi được từ điểm Mđến M’ trong khoảng thờigian rất ngắn∆t

s v t

∆

=

∆ gọi là tốc độ dài tạiđiểm M chính là độ lớn củavận tốc tức thời trong chuyểnđộng tròn đều

Trong chuyển động tròn đềutốc độ dài là đại lượng khôngđổi

2 Vectơ vận tốc trong chuyển động tron đều

s v t

∆

=

∆

rr

Vì s∆rtrùng với một đoạncung tròn tại M nên nó nằmdọc theo tiếp tuyến vớiđường tròn quỹ đạo tại M vr cùng hướng với s∆r nên nócũng nằm theo phương tiếptuyến tại M

Vectơ vận tốc trong chuyểnđộng tròn đều luôn cóphương tiếp tuyến với đườngtròn quỹ đạo

Trang 26

đoạn đường đúng bằng chu vi

bánh xe

* Trong CĐTĐ tốc độ dài của

vật là không đổi

- Nếu xem ∆snhư một đoạn

thẳng thì tại mỗi điểm khác

nhau s∆ lại có phương, chiều

khác nhau Để chỉ quãng

đường đi được, vừa chỉ hướng

của chuyển động người ta đưa

ra đại lương∆sr, được gọi là

vectơ độ dời

- Vậy vectơ vận tốc có biểu

thức tính như thế nào?

- Phương của nó như thế nào?

- Dùng hình vẽ để khẳng định

lại đều đó với học sinh (chiều

của vectơ vận tốc luôn thay

đổi trong quá trình chuyển

động)

- Các em đọc SGK và quan sát

hình 5.4

- Trong chuyển động tròn khi

M là vị trí tức thời của vật

chuyển động được một cung

tròn s∆r thì bán kính OM quay

được góc ∆α

- Biểu thức nào thể hiện được

sự quay nhanh hay chậm của

bán kính OM?

- Nếu tốc độ dài cho biết

quãng đường đi được trong

một đơn vị thời gian thì tốc độ

góc cho chúng ta biết điều gì?

có thể tính bằng công thức

nào?

- Nếu góc ∆α đo bằng đơn vị

rađian (rad) và thời gian đo

bằng giây (s) thì tốc độ góc có

đơn vị là gì?

- Các em hãy tính tốc độ góc

của kim giây trong đồng hồ

treo tường (C3)

- Trong VD trên kim giây quay

1 vòng hết 60s, người ta gọi đó

là chu kỳ của kim giây Vậy

chu kỳ của CĐTĐ là gì? được

s v t

∆

=

∆

rr

- Có phương tiếp tuyến vớiđường tròn quỹ đạo

Hoạt động 4: Tìm hiểu khái niệm tốc độ góc, chu kì, tần số.

- Hs đọc SGK & quan sát hình5.4

- Lắng nghe để thấy sự cầnthiết phải đưa ra khái niệm tốcđộ góc

- Đưa ra biểu thức tính tốc độ

góc

- Tốc độ góc cho biết góc mà

bán kính OM quét được trong

1 đơn vị thời gian

- Trong thời gian ∆t quayđược 1góc ∆α

- Trong một đơn vị thời gianquay được một góc ω

b Đơn vị:

Nếu ∆α đo bằng rađian(rad), thời gian đo bằng giây(s) thì tốc độ góc có đơn vị là(rad/s)

c Chu kỳ:

Chu kỳ T của chuyển độngtròn đều là thời gian để vvật

Trang 27

tính bằng công thức nào?

- Đơn vị của chu kỳ là gì?

- Nếu chu kỳ cho biết thời gian

vật quay được một vòng thì

đại lượng có tên gọi là tần số

cho biết số vòng quay được

trong 1s

- Viết biểu thức tính tần số?

Đơn vị của nó?

- Trong CĐTĐ tốc độ dài cho

biết tốc độ chuyển động không

thay đổi nhưng hướng của

chuyển động luôn thay đổi, tốc

độ góc nói lên sự quay nhanh

hay chậm của bán kính qũy

đạo Hai đại lượng này có

quan hệ với nhau không? Nêu

có thì quan hệ với nhau như

thế nào?

+ Làm thế nào để tính độ dài

cung tròn?

+ Vậy chúng ta có thể viết lại

ở dạng kí hiệu ntn?

+ Chúng ta chia cả 2 vế

phương trình đó cho ∆t

- Từ công thức chúng ta vừa

thiết lập các em hãy tính tốc

độ góc của chiếc xe đạp (C6)

- Đơn vị rad/s

= Đơn vị Hec (Hz)

- Độ dài cung trong = bánkính x góc ở tâm chắn cung

=Đơn vị của chu kỳ là (s)

d Tần số: Là số vòng mà vật

đi được trong 1giây

1

f T

=Đơn vị là Hec (hz)

e Công thức liên hệ giữa tốc độ dài và tốc độ góc.

v r= ω

- Chuyển động tròn đều là gì? tốc độ góc là gì? tốc độ góc được xác định ntn?

- Chu kì chuyển động tròn đều là gì? viết công thức liên hệ giữa chu kỳ và tốc độ góc

- Về nhà học bài, làm bài tập và chuẩn bị phần tiếp theo của bài

Tiết: 9 Bài 5: CHUYỂN ĐỘNG TRÒN ĐỀU (tt)

GV: Hình 5.5 và 5.6 SGK (vẽ trên giấy lớn)

Trang 28

- Chuyển động tròn đều là gì? tốc độ góc là gì? tốc độ góc được xác định ntn?

- Chu kì chuyển động tròn đều là gì? viết công thức liên hệ giữa chu kỳ và tốc độ góc?

- Các em hãy cho biết khái

niệm gia tốc của chuyển động

- Trong chuyển động đó gia

tốc có đặc điểm gì?

- Gia tốc cho biết sự biến thiên

của yếu tố nào của vận tốc?

- Gia tốc có hướng như thế nào

trong các dạng chuyển động

- Trong chuyển động tròn đều

có độ lớn vận tốc không đổi

nhưng hướng của vectơ vận

tốc luôn thay đổi

- Vậy đại lương nào đặc trưng

cho sự biến thiên đó?

- Các em đọc SGK chú ý

hướng của vectơ gia tốc trong

chuyển động tròn đều

CH: Trong CĐTĐ gia ốc được

xác định bằng công thức nào?

CH: Vì sao gọi gia tốc trong

CĐTĐ là gia tốc hướng tâm?

- Gv dán hình vẽ 5.5 để xây

Hoạt động 1: Ôn lại kiến thức cũ

- Từng hs chú ý để trả lời cáccâu hỏi ôn tập của Gv

- Cũng là gia tốc

Hoạt động 2: Tìm hiểu hướng của vectơ gia tốc trong chuyển động tron đều

- Gia tốc trong CĐTĐ luônhướng vào tâm của quỹ đạonên gọi là gia tốc hướng tâm

Hoạt động 3: Tìm hiểu độ

III Gia tốc hướng tâm

1 Hướng của vectơ gia tốc trong chuyển động tron đều

- Trong CĐTĐ, tuy vận tốccó độ lớn không đổi nhưngcó hướng luôn thay đổi nên

CĐ này có gia tốc

v a t

∆

=

∆

rr

- Gia tốc trong CĐTĐ luônhướng vào tâm của quỹ đạonên gọi là gia tốc hướng tâm

Trang 29

dựng cho học sinh công thức

tính a

CH: Các em quan sát hình 5.5

hãy tìm ra công thức tính độ

lớn của gia tốc hướng tâm

lớn của gia tốc hướng tâm.

- Tự hs chứng minh

- Đơn vị là m/s2

- Từng cá nhân đọc lại ví dụ

& làm lại vào tập theo yêu câucủa gv

2 Độ lớn của gia tốc hướng tâm

2 2

5’ Hoạt động 4: Củng cố, dặn do

- Nêu những đặc điểm và công thức tính độ lớn của vectơ gia tốc hướng tâm?

- Về nhà học bài, làm bài tập và chuẩn bị bài tiếp theo

Tiết 10

Bài 6: TÍNH TƯƠNG ĐỐI CỦA CHUYỂN ĐỘNG - CÔNG THỨC CỘNG VẬN TỐC

I Mục tiêu.

Trang 30

Trả lời được câu hỏi thế nào là tính tương đối của chuyển động?

Trong những trường hợp cụ thể chỉ ra đâu là hệ qui chiếu (HQC) đứng yên, đâu là HQC chuyển động

Viết được công thức cộng vận tốc cho từng trường hợp cụ thể của các chuyển động cùng phương

Giải được một số bài toán cộng vận tốc cùng phương

Giải thích được một số hiện tượng liên quan đến tính tương đối của chuyển động

c Thái độ:

GV: Chuẩn bị một TN về tính tương đối của chuyển động (nếu được)

Nêu những đặc điểm và viết công thức tính gia tốc trong chuyển động trong đều?

3 Bài mới.

1’

7’

- Các em hãy nhắc lại tính

tương đối của chuyển động và

đứng yên đã học ở lớp 8? VD:

- Trong chương trình VL8 khi

giải thích về tính tương đối

của chuyển động chỉ dừng lại

ở mức độ giải thích một vật

được coi là chuyển động hay

đứng yên phụ thuộc vào việc

chọn vật mốc Nhưng nếu ta

chọn 2 vật mốc mà so với 2

vật đó thì vật đều chuyển động

nhưng với tốc độ khác nhau thì

phải giải thích như thế nào?

Làm thế nào để tính được tốc

độ đó? Để trả lời được các câu

hỏi trên chúng ta cùng nhau

nghiên cứu bài mới

- Các em đọc SGK rồi chú ý

trả lời câu hỏi sau:

+ Tại sao người ta không dùng

vật mốc để chỉ sự khác nhau

về quỹ đạo chuyển động?

+ Mỗi vật mốc được gắn liền

với 1HQC vì vậy ta có thể giải

thích tính tương đối của vận

tốc phụ thuộc vào việc chọn

HQC khác nhau

- Các em có kết luận gì về hình

dạng qũy đạo của chuyển động

- Hs nhắc lại và cho ví dụ theoyêu cầu của gv

Hoạt động 2: Tìm hiểu tính tương đối của chuyển động.

- Hs đọc SGK, thảo luận để

trả lời+ Vật mốc không cho biết vị

trí của vật tại thời điểm bất kì

+ Không cho phép xác địnhchính xác tốc độ của vật

+Hình dạng qũy đạo củachuyển động trong các HQC

I Tính tương đối của chuyển động

1 Tính tương đối của quỹ đạo

Hình dạng quỹ đạo củachuyển động trong các HQCkhác nhau thì khác nhau –quỹ đạo có tính tương đối

2 Tính tương đối của vận tốc

Vận tốc của vật chuyểnđộng đối với các hqc khác

Trang 31

15’

trong các HQC khác nhau?

- Các em hoàn thành C1 (đầu

van sẽ chuyển động như thế

nào đối với trục bánh xe) chỉ

rõ HQC trong trường hợp đó

- Vậy hình dạng quỹ đạo của

chuyển động trong các HQC

khác nhau thì khác nhau – quỹ

đạo có tính tương đối

- Vận tốc có giá trị như nhau

trong các HQC khác nhau

không? VD?

- Các em hoàn thành C2 (Nêu

VD khác về tính tương đối của

vận tốc)

- VD: Có 1 chiếc thuyền (ghe)

đang chạy trên sông Ta xét

chuyển động của thuyền trong

2 hqc

+ xOy gắn với bờ coi như hqc

đứng yên

+ x’O’y’ gắn với vật trôi theo

dòng nước là hqc chuyển

động

- Thông qua VD đó hqc như

thế nào gọi là hqc đứng yên?

Chuyển động?

- Các em hãy lấy ví dụ cụ thể

- 1 bạn đang đứng yên trên bờ

sông quan sát 1 chiếc thuyền

đang chạy xuôi dòng, thấy

thuyền đi rất nhanh Khi quan

sát chiếc thuyền chạy ngược

dòng thì thấy chậm hơn Vì

sao lại có hiện tượng đó?

- Theo em trong VD trên

thuyền được xét trong hqc

nào? Còn người đứng trên bờ

sông xét trong hqc nào?

- Nếu xét chuyển động của vật

trong 2 hqc khác nhau thì vật

sẽ có vận tốc khác nhau

- Gọi vận tốc của vật so với

khác nhau là khác nhau

- Từng hs hoàn thành C1:

+ Đầu van chuyển động theoquỹ đạo tròn quanh trục bánh

xe HQC trong trường hợpnày gắn với trục bánh xe

- Không, Ví dụ:……

- Cá nhân hs nêu VD

Hoạt động 3: Tìm hiểu hệ

qui chiếu đứng yên và hệ

qui chiếu chuyển động.

- Hs chú ý VD của gv để phânbiệt được hqc đứng yên & hqcchuyển động

- hqc gắn với vật mốc đứngyên là hqc đứng yên

- hqc gắn với vật mốc chuyểnđộng gọi là hqc chuyển động

- Hs tự cho ví dụ

Hoạt động 4: Tìm hiểu công thức cộng vận tốc trong trường hợp vận tốc cùng phương, cùng chiều.

- Hs thảo luận nhóm:

+ Hqc gắn với dòng nướcchảy

+ Hqc gắn với mặt đất

nhau thì khác nhau Vận tốccó tính tương đối

II Công thức cộng vận tốc

1 Hệ qui chiếu đứng yên và hệ qui chiếu chuyển động.

2 Công thức cộng vận tốc.

- Gọi vận tốc của vật so vớihqc đứng yên là vận tốc

vận tốc kéo theo.

a Vận tốc cùng phương, cùng chiều.

vr =vr +vr

Trang 32

hqc đứng yên là vận tốc tuyệt

đối

vận tốc của vật so với hqc

chuyển động là vận tốc tương

đối

vận tốc của hqc chuyển động

so với hqc đứng yên là vận tốc

kéo theo

- Các em hãy chỉ ra vận tốc

tuyệt đối, tương đối, kéo theo

trong VD trên

- Vậy các vận tốc đó có mqh

với nhau như thế nào?

- Chú ý: So sánh phương chiều

và độ lớn của các vectơ

Vậy mối quan hệ là:

- Đặt thuyền (1) vật chuyển

động

Nước (2) hqc chuyển

động

Bờ (3) hqc đứng yên

- Đó được gọi là công thức

cộng vận tốc

* Vận tốc tuyệt đối bằng thổng

vectơ của vận tốc tương đối và

vận tốc kéo theo

Nếu chọn chiều (+) cùng chiều

thì

v1,3 = v1,2 + v2.3

- Nếu thuyền chạy ngược dòng

thì sao? Công thức cộng vận

tốc lúc này như thế nào?

- Chúng ta vẫn chọn chiều (+)

như thế các em hãy viết

CTCVT dưới dạng vectơ và độ

Hoạt động 5: Tìm hiểu công thức cộng vận tốc trong trường hợp vận tốc cùng phương, ngược chiều.

b Vận tốc tương đối cùng phương, ngược chiều với vận tốc kéo theo.

vr =vr +vr

- Trình bày công thức cộng vận tốc trong trường hợp các chuyển động cùng phương, cùngchiều (ngược chiều)?

- Về nhà làm BT trong SGK, SBT và chuẩn bị bài tiếp theo

Trang 33

Tiết 11

BÀI TẬP

I Mục tiêu.

Trang 34

Giúp hs ôn lại kiến thức về sự rơi tự do, chuyển động tròn, tính tương đối của chuyển động

Có khả năng giải một số bài tập đơn giản có liên quan

c Thái độ:

Trung thực trong khi giải bài bập

Hs: Ôn lại toàn bộ kiến thức của các bài để phục vụ cho việc giải bài tập, là trước các bài tập ở nhà

2 Bài mới.

15’

25’

- Các em hãy cho biết công

thức tính vận tốc trong chuyển

động rơi tự do?

- Công thức tính quãng đường

đi được trong chuyển động rơi

tự do được viết ntn? Trong đó

g được gọi là gì?

- Thế nào được gọi là chuyển

động tròn đều?

- Công thức tính tốc độ dài, tốc

độ góc trong chuyển động tròn

đều được viết ntn?

- Chu kì, tần số và mối liên hệ

giữa tốc độ dài và tốc độ góc

được tính theo công thức như

thế nào?

- Cho biết các đặc điểm của

gia tốc hướng tâm? Công thức

tính độ lớn của nó

- Hãy cho biết công thức công

vận tốc trong chuyển động

tương đối (cùng phương cùng

chiều, ngược chiều)

- Chúng ta tiến hành làm bài

11 trang 27 SGK.

- Các em đọc đề & nêu tóm

tắt

- Chú ý chúng ta sư dụng công

thức đường đi trong sự rơi tự

do và công thức tính vận tốc

trong chuyển động

- Nhưng phải phân tích thời

gian mà hòn đá rơi từ miệng

Hoạt động 1: Ôn lại kiến thức có liên quan.

- Hs tham gia trả lời các câuhỏi của gv

v = g.t

2

12

s= gt

Trong đó g gọi là gia tốc rơitự do (m/s2)

s v t

ω

= (s)1

f T

= (Hz)

v rω=

2 2

s =?

Gợi t1 là thời gian mà hòn đá

đi từ miệng han đến đáy

s = ?

GiảiGợi t1 là thời gian mà hòn đá

đi từ miệng han đến đáy

Ta có: 1 2

2

s= gt suy ra:

Trang 35

han đến khi nghe tiếng hòn đá

chạm đáy (chia làm 2 giai

- Chú ý 2 chuyển động đó như

thế nào với nhau rồi chúng ta

chọn hqc cho phù hợp, sau đó

áp dụng công thức công vận

tốc

- Hướng dẫn hs làm tiếp một

số bài nếu còn thời gian

1

2s

t g

=

t2 làthời gian mà âm thanh từ

đáy vang lên

Ta có: s v t t2 s

v

= → =Mà t1 + t2 = 4(s) Suy ra:

g + = ⇔v g = −v

2 2

Vận tốc của xe B đối với xe A

g + = ⇔v g = −v

2 2

Vận tốc của xe B đối với xeA

- Các em về nhà làm tiếp các bài tập còn lại, và chuẩn bị bài tiếp theo

Trang 36

Phát biểu được định nghĩa về phép đo các đại lượng vật lí Phân biệt phép đo trực tiếp và phép đogián tiếp.

Hiểu được các khái niệm cơ bản về sai số của phép đo các địa lượng vật lí và cách xác định sai sốcủa phép đo

Phát biểu được thế nào là sai số của phép đo, biết cách xác định 2 loại sai số: sai số ngẫu nhiên vàsai số hệ thống

Biết cách tính sai số của 2 loại phép đo: phép đo trực tiếp và phép đo gián tiếp Viết đúng kết quảphép đo với các chữ số có nghĩa cần thiết

Vận dụng cách tính sai số vào từng trường hợp cụ thể

c Thái độ:

Một vài dụng cụ đo đơn giản (thước đo độ dài, ampe kế,…)

2 Bài mới.

4’

10’

- Nêu ví dụ chứng tỏ quỹ đạo

và vận tốc của chuyển động có

tính tương đối

- Viết công thức cộng vận tốc

trong trường hợp các chuyển

động cùng phương, cùng chiều

& ngược chiều?

- ĐVĐ như SGK

- Các em hãy dùng thức thẳng

để đo chiều dài quyển SGK?

- Sư dụng cân để cân 1 vật (về

nhà làm)

- Phép đo khối lượng thực chất

là phép so sánh khối lượng của

các quả cân, phép đo chiều dài

cũng là phép so sánh với chiều

dài được ghi trên thước Đó là

những mẫu vật đã được qui

ước chọn làm đơn vị

- Phép đo các đại lượng vật lí

là gì?

- Phép so sánh trực tiếp như

thế gọi là phép đo trực tiếp

- Làm thế nào để đo diện tích

hình chữ nhật?

- Phép đo không có sẵn dụng

cụ đo trực tiếp mà thôgn qua 1

Hoạt động 1: Ôn lại kiến thức có liên quan và đặt vấn đề bài học.

- Hs chú ý trả lời các câu hỏicủa GV

Hoạt động 2: Tìm hiểu khái niệm về phép đo các đại lượng vật lí Hệ SI.

- Hs làm theo yêu cầu gv

- Trong 2 TN trên thức thẳngvà cân là những dụng cụ đo

- Phép đo 1 đại lượng vật lí là

phép so sánh nó với đại lượngcùng loại được qui ước làmđơn vị

- Ta đo lần lượt 2 cạnh, sau đó

sư dụng công thức S = a.b

I Phép đo các đại lượng vật lí Hệ đơn vị SI.

1 Phép đo các đại lượng vật lí

Phép đo 1 đại lượng vật lí làphép so sánh nó với đạilượng cùng loại được qui ướclàm đơn vị

Phép so sánh trực tiếp nhờdụng cụ đo gọi là phép đotrực tiếp

Phép xác định 1 địa lượngvật lí thông qua 1 công thứcliên hệ với các đại lượng đotrực tiếp, gọi là phép đo giántiếp

2 Đơn vị đo

Trang 37

20’

công thức liên hệ với các đại

lượng đo trực tiếp Pjép đo

như thế gọi là phép đo gián

tiếp

- Trong các địa lượng đã học,

đại lượng nào có thể thực hiện

phép đo trực tiếp, địa lượng

nào có thể thực hiện phép đo

gián tiếp?

- Trong các đại lượng vật lí đã

biết, địa lượng nào có đơn vị

theo quy định của hệ SI?

- Các em đọc SGK để hiểu rõ

hơn hệ đơn vị SI

- Trong các phép đo các đại

lượng VL mà ta tiến hành, khi

đo nhiều lần cùng 1 đại lượng

với những lí do khác nhau, kết

quả thu được khác nahu không

nhiều

- Nếu lấy giá trị trung bình của

nhiều lần đo cùng 1 đại lượng

cho ta kết quả gần giá trị thực

hơn cả

- Sự sai lệch so với giá trị

trung bình tính được gọi là sai

số của phép đo

- Vậy sai số đó là do đâu?

- Các em đọc SGK để hiểu rõ

hơn khái niệm sai số hệ thống,

sai số ngẫu nhiên và cách tính

giá trị trung bình

- Công thức tính giá trị trung

bình như thế nào?

- Các em đọc SGK để thu thập

thông tin

- Thế nào là sai số tuyệt đối?

Sai số thuyệt đối trung bình

được tính như thế nào? Khi

xác định sai số ngẫu nhiên cần

chú ý điều gì?

- Sai số tuyệt đối của phép đo

được xác định như thế nào?

Xác định sai số dụng cụ như

trung bình của phép đo.

- Chú ý vấn đề đặt ra

- HS suy nghĩ trả lời

- Từng các nhân đọc SGK để

thu thập thông tin

II Sai số phép đo

1 Sai số hệ thống

2 Sai số ngẫu nhiên

3 Giá trị trung bình

Sai số ngẫu nhiên làm chokết quả phép đơ trở nên kémtin cậy Để khắc phục người

ta lặp lại phép đo nhiều lần.Khi đo n lần cùng một đạilượng A, ta được các giá trịkhác nhau: A1, A2.,…, An

Giá trị trung bình đượctính:

Trang 38

thế nào?

- Cách viết kết quả đo của đại

lượng A như thế nào?

- Chữ số được coi là chữ số có

nghĩa?

- Khi viết kết quả đo, sai số

tuyệt đối thu được từ phép tính

sai số thường chỉ từ 1 đến tối

đa 2 chữ số có nghĩa VD:

- Trong các phép đo, có những

lúc tính được sai số tuyệt đối

có giá trị nhỏ nhưng kết quả

vẫn bị coi là chưa đạt đến độ

chíng xác cho phép

- Sai số tỉ đối của phép đo là tỉ

số giữa sai số thuyệt đối và giá

trị trung bình của đại lượng

cần đo

- Được tính bằng công thức

ntn?

- Chú ý sai số tỉ đối càng nhỏ

phép đo càng chính xác VD: 1

hs đo chiều dài quyễn sách cho

giá trị trung bình là

24,457

s = cm, với sai số

phép đo tính được là

0,025

+ Hs thứ 2 đo chiều dài lớp

học cho giá trị trung bình là

10,354

s = m, với sai số phép

đo tính được là∆ =s 0,25 m

- Vậy phép đo nào chính xác

hơn?

- So sánh δA1và δA2

- Việc tính sai số trong các

phép đo gián tiếp thực sự

quan trọng vì trong hầu hết các

bài thực hành đều phải thực

hiện các phép đo gián tiếp

- Muốn tính được sai số trong

phép đo gián tiếp thì trước hết

cụ, thông thường có thể lấybằng nưa hoặc 1độ chia nhỏ

nhất trên dụng cụ

A A= ± ∆A

.100%

A A A

δ = ∆

Tính:

1 1 1

0,025

24,457

A A A

2 2 2

0,0025

10,354

A A A

δ <δVậy phép đó thứ 2 chính xáchơn phép đo thứ nhất

Hoạt động 5: Tìm hiểu cách xác định sai số phép đo gián tiếp.

- Chú ý để nhận thức vấn đề

b Sai số tuyệt đối của phép

đo là tổng sai số ngẫu nhiênvà sai số dụng cụ:

'

∆ = ∆ + ∆Trong đó: ∆A'là sai số dụngcụ, thông thường có thể lấybằng nưa hoặc 1 độ chia nhỏnhất trên dụng cụ

5 Cách viết kết quả đoKết quả đo đại lượng A đượcviết dưới dạng: A A= ± ∆A

Trong đó ∆Alà tổng của saisố ngẫu nhiên và sai số dụngcụ

6 Sai số tỉ đối

Sai số tỉ đối của phép đo là tỉsố giữa sai số thuyệt đối vàgiá trị trung bình của đạilượng cần đo

.100%

A A A

δ =∆Sai số tỉ đối càng nhỏ phép

đo càng chính xác

7 Cách xác định sai số của phép đo gián tiếp.

- Sai số thuyệt đối của 1 tổnghay hiệu, thì bằng tổng cácsai số thuyệt đối của các số

Trang 39

phải tính được sai số trong

phép đo trực tiếp

+ Sai số thuyệt đối của 1 tổng

hay hiệu, thì bằng tổng các sai

số thuyệt đối của các số hạng

+ Sai số tuyệt đối của một tích

hay một thương, thì bằng tổng

các sai số tỉ đối của các thừa

số

hạng

- Sai số tuyệt đối của mộttích hay một thương, thì bằngtổng các sai số tỉ đối của cácthừa số

- Các em về nhà là các bài tập trong SGK, chuẩn bị bài tiếp theo

Trang 40

Nắm được tính năng và nguyên tắc hoạt động của đồng hồ đo thời gian hiện số sư dụng công tắcđóng ngắt và cổng quang điện

Khắc sâu kiến thức về chuyển động nhanh dần đều và sự rơi tự do

Nghiệm lại đặc điểm của sự rơi tự do để thấy được đồ thị biểu diễn quan hệ giữa s và t2

Xác định được gia tốc rơi tự do từ kết quả thí nghiệm

Biết thao tác chính xác với bộ TN để đo được thời gian rơi t của một vật trên những quãng đườngkhác nhau

Vẽ được đồ thị mô tả sự thay đổi vận tốc rơi của vật theo thời gian t, và quãng đường đi s theo thờigian t2 Từ đó rút ra kết luận về tính chất của chuyển động rơi tự do là chuyển động thẳng nhanh dầnđều

Vận dụng công thức tính được gia tốc g và sai số của phép đo g

Thế nào là phép đo một đại lượng vật lí? Các loại phép đo và các loại sai số? Cách xác định sai sốvà cách viết kết quả đo được

3 Bài mới.

8’

15’

- Sự rơi tự do là gì? đặc điểm

của sự rơi tự do? Công thức

tính gia tốc rơi tự do?

- Phát biểu khái niệm sự rơi tự

- Gv giới thiệu các dụng cụ đo

(giới thiệu cụ thể từng chức

năng của đồng hồ đo hiện số)

- Giải thích cho hs rõ cách

hoạt động của bộ đếm thời

Hoạt động 1: Ôn lại kiến thức có liên quan đến bài thực hành.

- Từng hs suy nghĩ trả lời cáccâu hỏi của gv

- Mục đích: Nghiên cứuchuyển động rơi tự do và đogia tốc rơi tự do

- Phương pháp tiến hành: Đođược thời gian rơi tự do giữa

2 điểm trong không gian &

khoảng cách giữa 2 điểm đó,sau đó vận dụng công thứctính gia tốc để xác định giatốc rơi tự do

Hoạt động 2: Tìm hiểu các dụng cụ đo.

- Hs lắng nghe

BÁO CÁO THỰC HÀNH

Định dạng
Số trang	99
Dung lượng	1,9 MB