Hoạt động xuất khẩu cà phê đối với tăng trường và phát triển kinh tế Việt Nam.docx

Hoạt động xuất khẩu cà phê đối với tăng trường và phát triển kinh tế Việt Nam.

LỜI MỞ ĐẦU

Đường lối Đổi mới của Đảng tại Đại hội IV (12- 1986) đã mở ra một thời kỳmới cho nền kinh tế Việt Nam - Thời kỳ hội nhập và phát triển Sau 20 năm Đổimới, hoà mình vào dòng chảy hội nhập, Việt Nam đã và đang dần khẳng định vịthế của mình trên trường quốc tế Cho đến nay, Việt Nam đã là thành viên chínhthức của 63 tổ chức quốc tế (ASEM- 03/1996; APEC-11/1998; WTO- 01/2007 )

và có mối quan hệ với hơn 650 tổ chức phi chính phủ trên thế giới Những kếtquả đáng khích lệ này đã củng cố hơn nữa hệ thống chính trị, nâng cao vị thếquốc tế của đất nước, đồng thời tạo thế và lực trong hoạt động thương mại ViệtNam, đặc biệt là hoạt động xuất khẩu

Với nguồn tài nguyên phong phú “rừng vàng biển bạc” và điều kiện tự nhiênthuận lợi , Việt Nam mang trong mình lợi thế về các mặt hàng nông sản (gạo,chè, cà phê ) Việc tận dụng lợi thế này để tiến hành hoạt động xuất khẩu đãmang lại một nguồn thu lớn cho kinh tế cả nước, trong đó cà phê là một trong sốcác nguồn hàng xuất khẩu chủ lực.Vậy tác động của nó đến nền kinh tế như thếnào? Ngoài ra, Việt Nam đứng thứ 2 thế giới về xuất khẩu cà phê (sau Brazil) vàđứng thứ nhất thế giới về xuất khẩu cà phê Robusta, song, giá cà phê vẫn cao,tiêu chuẩn chất lượng cà phê vẫn thấp hơn so với tiêu chuẩn trên thế giới Điều

đó đòi hỏi chúng ta cần tìm ra những biện pháp để mở ra hướng đi mới cho hoạtđộng xuất khẩu cà phê Việt Nam

Từ những ý tưởng trên , dựa trên nguồn kiến thức đã tích luỹ, học hỏi và đặc

biệt là nhờ sự hướng dẫn tận tình của cô giáo TS Phan Thị Nhiệm đã giúp tôi

hoàn thành đề án với tiêu đề:

“Hoạt động xuất khẩu cà phê đối với tăng trường và phát triển kinh tế Việt Nam”

Sinh viên thực hiện

Nguyễn Lan Chi

NỘI DUNG Chương I : Những vấn đề chung về xuất khẩu hàng hoá

I- Lý luận chung về xuất khẩu hàng hoá

1, Khái quát chung về xuất khẩu hàng hóa Việt Nam.

* Xuất khẩu là một hoạt động nhằm bán hàng hoá và dịch vụ trong nước ra thịtrường nước ngoài.Xuất khẩu là một hoạt động kinh tế đối ngoại cơ bản giúp gắnkết thị trường đơn lẻ của các nước lại với nhau, tăng cường thông thương buônbán, là phương tiện thúc đẩy nền kinh tế tăng trưởng và phát triển

Hàng hoá - dịch vụ được đem đi xuất khẩu phải là những hàng hoá có lợi thế

so sánh cao hơn các hàng hoá - dịch vụ khác về chất lượng , số lượng, khả năngcạnh tranh, giá cả nó cũng phản ánh thế mạnh, nguồn lực tiềm năng của quốcgia xuất khẩu: ví dụ: Brazil đứng đầu thế giới về xuất khẩu cà phê; Trung Quốcđứng đầu về xuất khẩu dệt may; OPEC đứng đầu về xuất khẩu dầu thô, Việt Namđứng đầu về xuất khẩu gạo

* Trong xu thế hội nhập hiện nay, hoạt động xuất khẩu càng có ý nghĩa quantrọng hơn nữa đối với nền kinh tế của mỗi quốc gia.Với Việt Nam , kim ngạchxuất khẩu không ngừng tăng lên với “tốc độ tăng trưởng xuất khẩu bình quânhàng năm thời kỳ 1986-2005 là 21,2% cao gấp gần 2 lần tăng trưởng GDP”

(Nguồn:Xuất khẩu hàng hoá Việt Nam 20 năm Đổi mới <1986-2005>).Với mục

tiêu đẩy mạnh xuất khẩu nhằm tạo động lực cho tăng trưởng , xuất khẩu ngàycàng chiếm tỷ trọng cao hơn trong GDP và xuất khẩu bình quân đầu người cũngkhông ngừng tăng lên qua các thời kỳ theo bảng số liệu sau:

Bảng 1: Xuất khẩu và GDP giai đoạn 1986-2005

90

86-95

91-96-00 01-05

Xuất khẩu BQ (triệu USD) 1406 3431 1036

5

22166

Tỷ trọng xuất khẩu so với GDP

(%)

20.5 22.2 37.4 54.0Xuất khẩu BQ/ người (USD) 18.1 43.6 129.9 274.0

Nguồn : Tổng cục thống kê

Theo bảng số liệu trên cho thấy trong hai thời kỳ sau (1996-2000)và 2005) xuất khẩu bình quân tăng rất nhanh , giai đoạn 01-05 gấp 16 lần giai đoạn86-90 Tỷ trọng xuất khẩu trong GDP ngày càng cao , giai đoạn 01-05 đã trênmức 50% đẩy cán cân thương mại của Việt Nam thoát khỏi thâm hụt, thúc đẩytăng trưởng kinh tế

(2001-* Xuất khẩu của Việt Nam không chỉ tăng về số lượng mà còn không ngừngđược cải thiện về chất lượng xuất khẩu.Tỷ lệ hàng hoá chế biến , tinh chế ngàycàng cao trong tổng lượng hàng hoá xuất khẩu được thể hiện qua biểu đồ sau:

Hình 1: Cơ cấu hàng xuất khẩu theo mức độ chế biến

cơ cấu hàng xuất khẩu theo mức độ

1990

1986- 1995

1991- 2000

1996- 2005

Nguồn: Tổng cục thống kê

Theo nhận định của Tổng cục thống kê, sự gia tăng tỷ trọng xuất khẩu trong 2giai đoạn đầu phản ánh sự tăng trưởng mạnh mẽ của xuất khẩu, song, 2 giai đoạnnày, chúng ta đẩy mạnh công nghiệp chế biến phát triển nên các mặt hàng xuấtkhẩu phần lớn ở dạng thô Nhưng trong hai giai đoạn sau, do tác động của chuyểndịch cơ cấu kinh tế, và tăng cường đầu tư vào ngành chế biến đã đẩy tỷ trọnghàng xuất khẩu đã tăng lên, cụ thể đến năm 2001- 2005 đã chiếm tỷ trọng caohơn hàng xuất khẩu dạng thô

Bên cạnh đó, cơ cấu hàng xuất khẩu phân theo ngành kinh tế cũng có sự thayđổi theo chiều hướng tích cực, phù hợp với xu hướng chuyển dịch cơ cấu nềnkinh tế, thể hiện định hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH- HĐH) nềnkinh tế.Cụ thể, cơ cấu hàng xuất khẩu theo ngành kinh tế qua các giai đoạn nhưsau:

Bảng 2: Cơ cấu hàng xuất khẩu theo phân ngành kinh tế

(1986-2005) Đơn vị: %

1990

1986-1995

1991-2000

1996-2005Hàng CN nặng & khoáng sản 16.0 30.4 31.4 33.1

đi đúng đắn trong công cuộc Đổi mới đất nước đặc biệt là Đổi mới nền kinh tếtheo hướng công nghiệp hóa - hiện đại hóa

Theo kế hoạch phát triển kinh tế xã hội 2006-2010 thì hoạt động xuất khẩu sẽ

mang lại 258,7 tỷ USD với tốc độ tăng trưởng bình quân là 16% <Nguồn: Kế

hoạch phát triển kinh tế xã hội 5 năm 2006-2010> Qua đó cho thấy tiềm năng

xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam là rất lớn và hoạt động đó sẽ đóng góp ngàycàng nhiều vào nguồn thu của Nhà nước Qua đó cho thấy tiềm năng xuất khẩuhàng hóa của Việt Nam là rất lớn và hoạt động đó sẽ đóng góp ngày càng nhiềuvào nguồn thu của Nhà nước Điều này cũng khẳng định rõ tầm quan trọng củahoạt động xuất khẩu đối với sự phát triển kinh tế của Việt Nam

2-Vai trò của xuất khẩu.

Những phân tích trên đã cho thấy xuất khẩu giữ một vai trò hết sức quan trọngcho sự tăng trưởng và phát triển kinh tế Việc mở rộng xuất khẩu làm tăng thêmnguồn thu ngoại tệ cho đất nước và cho nhu cầu nhập khẩu Khuyến khích xuấtkhẩu còn nhằm giải quyết việc làm, tăng thêm nguồn thu nhập cho người dân Vìvậy, đẩy mạnh xuất khẩu là vấn đề có ý nghĩa chiến lược để phát triển kinh tế vàthực hiện quá trình CNH - HĐH đất nước Cụ thể , vai trò của xuất khẩu được thểhiện dưới những khía cạnh sau:

- Thứ nhất, xuất khẩu tạo nguồn vốn chủ yếu cho nhập khẩu.Để phục vụ cho

sự nghiệp CNH- HĐH đất nước đòi hỏi phải có một nguồn vốn lớn nhập khẩumáy móc, trang thiết bị kĩ thuật, công nghệ tiên tiến , hiện đại Một trong cácnguồn thu có được là nhờ xuất khẩu và cũng là nguồn quan trọng nhất Xuất khẩuquyết định tốc độ và quy mô nhập khẩu Đối với nước ta, trong thời kỳ 1986-

1990 nguồn thu xuất khẩu đã đảm bảo trên 55% nhu cầu ngoại tệ cho nhập khẩu,thời kỳ 1991-1995 là 75,3%; thời kỳ 1996-2000 là 84,5% và thời kỳ 2001-2005

là 85,17% <Nguồn: Kinh tế đối ngoại Việt Nam>

- Thứ hai, xuất khẩu đóng góp vào chuyển dịch cơ cấu kinh tế , thúc đẩy sảnxuất phát triển Xuất khẩu Việt Nam không phải là việc tiêu thụ sản phẩm thừa

do vượt quá nhu cầu tiêu thụ nội địa mà thực chất nhằm đặt ra mục tiêu sản xuấtcao hơn đối với hàng hóa Việt Nam do coi thị trường thế giới là mục tiêu quantrọng để tổ chức sản xuất Từ đó, chúng ta tổ chức lại hệ thống sản xuất, đẩu tưvào đầu vào sản xuất để nâng cao chất lượng đầu ra cả về số lượng, chất lượng và

mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm Chính quan điểm nhất quán đó đã tác độngtích cực đến quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thúc đẩy sản xuất phát triển.Tác động này được thể hiện ở chỗ:

+, Xuất khẩu tạo điều kiện cho các ngành khác phát triển thuận lợi Xuất khẩuphát triển làm tăng nhu cầu sản xuất , kinh doanh của những ngành có liên quan.+, Xuất khẩu tạo ra khả năng mở rộng thị trường tiêu thụ, giúp cho sản xuất ổnđịnh và phát triển vì có nhiều thị trường Nhờ đó các doanh nghiệp trong nướccũng phân tán được rủi ro do cạnh tranh

+, Xuất khẩu tạo điều kiện mở rộng khả năng cung ứng đầu vào cho sản xuấtnâng cao năng lực sản xuất trong nước.Việc mở rộng xuất khẩu làm tăng khảnăng cạnh tranh của các doanh nghiệp xuất khẩu buộc họ phải tăng cường sản

xuất sản phẩm theo chiều sâu, thích nghi với sự thay đổi của nhu cầu thị trườngbên ngoài Do vậy, chất lượng đầu vào sản xuất cũng phải cao lên.

+, Xuất khẩu tạo ra những tiền đề kinh tế - kĩ thuật nhằm cải tạo và nâng caonăng lực sản xuất trong nước Xuất khẩu là phương tiện quan trọng để tạo ra vốn,mang khoa học kĩ thuật, công nghệ tiên tiến hiện đại từ bên ngoài vào trong nướcnhằm hiện đại hóa nền kinh tế của đất nước tạo ra một năng lực sản xuất mới +, Thông qua xuất khẩu, hàng hóa sẽ tham gia vào cuộc cạnh tranh trên thịtrường thế giới về giá cả, chất lượng Điều đó đòi hỏi chúng ta phải tổ chức lạisản xuất, hình thành cơ cấu sản xuất thích nghi được với thị trường bên ngoài.Bên cạnh đó, chúng ta cũng cần tạo điều kiện cho các doanh nghiệp có thể đổimới, hoàn thiện việc quản trị sản xuất, kinh doanh Nhờ đó, nền kinh tế trở nênvững vàng, ổn định và có sức cạnh tranh cao hơn

- Thứ ba, xuất khẩu còn tác động đến nhiều mặt của đời sống xã hội:

+, Xuất khẩu tác động tích cực đến việc giải quyết công ăn việc làm và cảithiện đời sống nhân dân.Việc đẩy mạnh xuất khẩu đòi hỏi gia tăng sản xuất hàngxuất khẩu; hoạt động này đã thu hút hàng triệu lao động vào làm việc, giảm bớttình trạng thất nghiệp trong nước và tăng thu nhập cho người dân với mức thunhập không thấp

+, Xuất khẩu gia tăng làm tăng GDP, tăng thu nhập quốc dân làm tăng tiêudùng nội địa Nhu cầu tiêu dùng hàng hóa càng tăng lên với chất lượng ngày càngcao Việc xuất khẩu hàng hóa cũng tạo thêm nguồn vốn hỗ trợ việc nhập khẩunhững vật phẩm tiêu dùng thiết yếu phục vụ đời sống và đáp ứng nhu cầu tiêudùng ngày càng cao của người dân

+, Xuất khẩu là cầu nối cho việc mở rộng quan hệ kinh tế đối ngoại của quốcgia Tăng cường xuất khẩu giúp chúng ta thiết lập thêm nhiều hơn quan hệ thôngthương buôn bán giữa các quốc gia, từ đó làm gia tăng nguồn đầu tư, chủ độnghơn trong các hoạt động kinh tế đối ngoại, tạo nên thế ngày càng ổn định về kinhtế

3- Nhiệm vụ - phương hướng phát triển xuất khẩu.

*Nhiệm vụ

Với mục tiêu xuất khẩu nhằm bảo đảm cho nhập khẩu đáp ứng nhu cầu đadạng của nền kinh tế , xuất khẩu cần phải chú trọng vào những nhiệm vụ sau:

- Xuất khẩu phải chú trọng vào việc khai thác một cách hiệu quả mọi nguồnlực của đất nước (đất đai , vốn, tài nguyên, lao động ) phục vụ cho việc tổ chứcsản xuất.

- Chúng ta cần phải nâng cao năng lực sản xuất hàng xuất khẩu để tăng nhanhkhối lượng và kim ngạch xuất khẩu

- Chúng ta cần phải tạo ra những mặt hàng , nhóm hàng xuất khẩu chủ lực đápứng những nhu cầu thị trường thế giới và của khách hàng về số lượng cũng nhưchất lượng nhằm tạo lập niềm tin với khách hàng và mở rộng thị trường xuấtkhẩu

* Phương hướng phát triển

Phương hướng phát triển nguồn hàng xuất khẩu phải được xem xét dựa trên xuthế phát triển thị trường , thực trạng và tiềm năng của nguồn lực Cụ thể:

- Về cơ cấu hàng xuất khẩu: Chúng ta không chỉ chú trọng vào số lượng mặthàng xuất khẩu mà còn cần chú trọng nhiều hơn nữa tới chất lượng hàng xuấtkhẩu Cần chủ động gia tăng xuất khẩu những sản phẩm đã qua chế biến với lợithế cạnh tranh cao, chú trọng tới nhóm hàng có hàm lượng khoa học công nghệcao , giảm tỷ trọng hàng thô, đa dạng mẫu mã, tăng cường các hoạt động dịch vụxuất khẩu

Bảng 4: Dự kiến cơ cấu hàng xuất khẩu đến năm 2010 Nhóm hàng

Kim ngạch

2010 Tỷ trọng (%) (triệu USD) 2000 2010

Nguồn:Giáo trình Kinh tế đối ngoại Việt Nam

- Hình thành các vùng sản xuất hàng xuất khẩu: Theo các nhà phân tích, ở ViệtNam sẽ hình thành các vùng sản xuất chính như sau:

+, Vùng Trung du miền núi phía Bắc: tập trung sản xuất các mặt hàng như chè,lâm sản, khoáng sản, thịt

+, Vùng đồng bằng sông Hồng : thịt, cây công nghiệp ngắn ngày, rau quả +, Vùng khu IV cũ : thịt, cây công nghiệp ngắn - dài ngày, khoáng sản

+, Tây Nguyên: cà phê, cao su, dâu tằm, lâm sản

+, Duyên hải miền Trung: thịt, lâm sản, thủy sản

+, Đông Nam Bộ: cao su, cà phê, tiêu, điều, chăn nuôi thịt

+, Đồng bằng Nam Bộ: lúa gạo, thịt , thủy sản, cây ăn quả

+, Vùng biển và thềm lục địa: khai thác thủy sản và dầu, khí

+, Các thành phố: tập trung cho công nghiệp chế biến nông sản, công nghiệpnhẹ, công nghiệp cơ khí

- Hình thành các ngành sản xuất then chốt:

+, Ngành sản xuất nông - ngư nghiệp.Chủ yếu tập trung vào các lĩnh vực sảnxuất : kinh tế vườn, thực phẩm chế biến, hải sản, lương thực, hạt có dầu, dầu ăn.+, Ngành lâm nghiệp và đồn điền: gỗ và sản phẩm từ gỗ; cao su và sản phẩmcao su

+, Ngành công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp: may mặc và tơ tằm, những sảnphẩm điện tử, đồ điện, cơ khí, công nghệ phần mềm

+, Ngành dịch vụ xuất khẩu: ngành du lịch, xuất khẩu lao động, vận tải, cácdịch vụ tài chính - ngân hàng

II- Một số lý thuyết bàn về lợi ích của ngoại thương đối với phát triển kinh tế

1- Lý thuyết “Lợi thế t uyệt đối” của Adam Smith.

Adam Smith (1723 - 1790) là nhà kinh tế học cổ điển người Anh Ông là ngườiđầu tiên đưa ra lý thuyết về lợi thế tuyệt đối của hoạt động ngoại thương Theo

A.Smith “sự giàu có của một quốc gia phụ thuộc vào số hàng hóa và dịch vụ có

sẵn hơn là phụ thuộc vào vàng”.Ông cho rằng các quốc gia khác nhau có thể sản

xuất những loại hàng hóa khác nhau có hiệu quả hơn những thứ khác Nếuthương mại không bị hạn chế thì lợi ích của thương mại quốc tế do thực hiệnnguyên tắc phân công Mọi người đều có lợi khi tập trung làm công việc sởtrường của mình và dùng một phần số tiền kiếm từ việc bán sản phẩm ấy haychính sản phẩm ấy để mua các hàng hóa khác mà mình có nhu cầu sử dụng Điều

đó có nghĩa to lớn khi ta áp dụng quan điểm đó với một quốc gia nghĩa là, sẽ tốthơn khi mua hàng hóa của một quốc gia khác mà cung cấp hàng hóa đó với giá rẻhơn là khi ta tự sản xuất.Điều này tạo ra nguồn thu nhập cho nước bán sản phẩmvới giá rẻ đồng thời và nước mua sản phẩm đó sẽ có được sản phẩm rẻ hơn so vớichi phí tự bỏ ra, tức là đã bù đắp được sự yếu kém về khả năng sản xuất trongnước Do vậy, có thể thấy rằng lợi thế tuyệt đối của hoạt động ngoại thương là lợithế có được từ việc so sánh chi phí để sản xuất ra cùng một loại sản phẩm giữacác quốc gia; và một nước sản xuất với chi phí cao hơn sẽ nhập sản phẩm đó từmột nước khác có chi phí sản xuất thấp hơn.

Theo A.Smith: “Các quốc gia nên chuyên môn hóa sản xuất những sản phẩm

mà họ có lợi thế tuyệt đối sau đó bán những hàng hóa này sang quốc gia khác để đổi lấy sản phẩm mà nước ngoài sản xuất có hiệu quả hơn” Như vậy, nhờ

chuyên môn hóa sản xuất các quốc gia sẽ đạt được hiệu quả hơn do:

- Người lao động sẽ lành nghề hơn do lặp đi lặp lại cùng một thao tác nhiều lần

- Người lao động sẽ không phải mất nhiều thời gian chuyển từ việc sản xuấtsản phẩm này sang sản phẩm khác

- Người lao động sau quá trình lao động dài với một công đoạn sản xuất giốngnhau sẽ nảy sinh ra những sáng kiến, đề xuất nhằm cải tiến quy trình sản xuấtmang lại hiệu quả sản xuất cao hơn

Tuy nhiên, hạn chế của lý thuyết này chính là ở chỗ nó không cho phép giảithích hiện tượng khi một quốc gia có lợi thế hơn hẳn các quốc gia khác hoặcnhững quốc gia khác không có lợi thế tuyệt đối nào cả thì chỗ đứng trong phâncông lao động quốc tế là ở đâu? và thương mại quốc tế sẽ xảy ra như thế nào vớicác quốc gia này

2- Lý thuyết “ Lợi thế so sánh” của David Ricacdo

David Ricacdo (1772 - 1823) là nhà duy vật , nhà kinh tế học người Anh Ông

đã đưa ra lý thuyết về lợi thế so sánh của hoạt động ngoại thương Lý thuyết nàyđược đánh giá cao hơn một bước trong việc khám phá ra cơ chế hình thành lợiích ngoại thương Theo ông, lợi ích thương mại vẫn diễn ra ở những nước có lợithế tuyệt đối về tất cả các sản phẩm vì các nước này cần phải hy sinh sản lượngkém hiệu quả để sản xuất những sản phẩm có hiệu quả hơn Nói cách khác ,những lợi ích có được do chuyên môn hóa và ngoại thương mang lại phụ thuộcvào lợi thế so sánh chứ không phải lợi thế tuyệt đối D.Ricacdo đã nghiên cứu lợithế này dưới góc độ chi phí so sánh để sản xuất ra một sản phẩm.Chính vì vậy,

ông khẳng định trong tác phẩm “Những nguyên lý của kinh tế chính trị học” rằngbất cứ quốc gia nào cũng có thể thu được lợi khi tham gia vào quan hệ thươngmại với nước ngoài Trong “Học thuyết về lợi thế so sánh” của mình, ông đã đưa

ra cơ chế xuất hiện lợi ích trong thương mại quốc tế:

- Mọi quốc gia đều có thể và rất có lợi khi tham gia vào quá trình phân cônglao động quốc tế vì nó sẽ mở rộng khả năng tiêu dùng của quốc gia

- Những nước có lợi thế hơn các nước khác hoặc kém về lợi thế tuyệt đối sovới các nước khác trong sản xuất mọi sản phẩm thì vẫn có thể và có lợi khi thamgia vào phân công lao động và thương mại quốc tế vì các nước này có lợi thế sosánh nhất định

- Thương mại quốc tế không yêu cầu sự khác nhau về lợi thế tuyệt đối, nó vẫnxảy ra khi có lợi thế so sánh Lợi thế so sánh tồn tại bất cứ khi nào mà tươngquan về lao động cho mỗi sản phẩm khác nhau giữa hai hàng hóa

Như vậy, tư tưởng chủ đạo của học thuyết này là mỗi quốc gia nên chuyên

môn hóa sản xuất và xuất khẩu các sản phẩm mà họ có lợi thế so sánh và nhập khẩu các mặt hàng mà họ bất lợi nhất Dù đã có những tiến bộ vượt hơn quan

điểm của A.Smith là xem xét hoạt động ngoại thương của quốc gia dưới góc độlợi ích so sánh, song vẫn còn tồn tại những hạn chế cơ bản sau:

- Do không tính đến cơ cấu về nhu cầu tiêu dùng của mỗi nước nên khi ápdụng học thuyết không thể xác định giá tương đối mà các nước dùng để trao đổisản phẩm

- Không đề cập đến các chi phí vận chuyển, bảo hiểm hàng hóa, hàng rào bảo

hộ mậu dịch mà các nước thực hiện

- Không giải thích được nguồn gốc phát sinh thuận lợi của một nước đối vớimột loại sản phẩm nên không giải thích được nguyên nhân sâu xa của quá trìnhthương mại quốc tế

3- Lý thuyết “ Tỷ lệ các yếu tố” của Hecksher - Ohlin

Để khắc phục những hạn chế của Ricacdo, hai nhà kinh tế học người ThụyĐiển là Eli Hecksher (1919) và Peter Ohlin (1933) đã đưa ra cách giải thích mới

về nguồn gốc của lợi thế so sánh Theo hai ông, lợi thế so sánh của một quốc gia

xuất phát từ sự khác biệt về mức độ có sẵn của các yếu tố sản xuất Các yếu tố đó

là đất đai, lao động và tư bản Sự khác biệt về mức độ có sẵn của các yếu tố đó sẽdẫn tới sự khác biệt về giá cả của chúng Các yếu tố càng dồi dào thì giá của nó

càng rẻ Do vậy, giá cả của những hàng hóa sử dụng nhiều yếu tố sản xuất cũng

rẻ hơn Đồng ý kiến với Ricacdo khi cho rằng thương mại là có lợi , hai ông còngiải thích động thái thương mại xuất phát từ sự khác nhau về mức độ sẵn có củacác yếu tố sản xuất Lý thuyết này cũng chỉ ra rằng sự khác nhau ở các nước vềmối tương quan giữa lao động với đất đai hay vốn có thể giải thích sự khác biệt

về chi phí các nhân tố Nếu lao động dư thừa so với đất đai và vốn thì chi phí laođộng sẽ thấp hơn chi phí đất đai và tiền vốn, ngược lại, nếu lao động khan hiếmhơn thì chi phí lao động sẽ cao hơn Nhờ đó, các quốc gia có thể sử dụng các yếu

tố dư thừa một cách hiệu quả tạo ra sản phẩm có giá rẻ hơn và đem xuấtkhẩu.Tuy nhiên, giá sản phẩm khác nhau không chỉ phụ thuộc vào sự khác biệt

về giá cả các yếu tố đầu vào mà còn phải kể đến kỹ thuật sản xuất và sự phối hợpcác yếu tố sản xuất

III- Chiến lược xuất khẩu hàng hóa

Do cà phê là một loại mặt hàng xuất khẩu chủ yếu dưới dạng thô đặt trong điềukiện nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam nên chiến lược được lựa chọn là

chiến lược xuất khẩu sản phẩm thô

Sản phẩm xuất khẩu thô là những sản phẩm nông nghiệp và những sản phẩmkhai khoáng.Chiến lược xuất khẩu sản phẩm thô chủ yếu dựa vào việc sử dụngcác nguồn lực sẵn có và các lợi thế của đất nước để tạo ra sản phẩm xuất khẩu thôvới giá rẻ tiêu thụ ở thị trường bên ngoài Chiến lược này áp dụng chủ yếu vớicác quốc gia đang phát triển có những hạn chế về trình độ sản xuất và khả năngtích lũy vốn

1- Tác động tích cực của chiến lược đối với phát triển kinh tế

- Chiến lược xuất khẩu sản phẩm thô tạo điều kiện phát triển nền kinh tế theochiều rộng Chiến lược làm tăng nguồn vốn đầu tư nước ngoài và tăng tích lũytrong nước; đồng thời chiến lược còn giải quyết công ăn việc làm cho người laođộng, tăng đội ngũ công nhân lành nghề từ đó làm tăng quy mô nền kinh tế

- Chiến lược cũng tác động đến quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế.Bên cạnh việc phát triển nông nghiệp còn cần chú trọng phát triển những ngànhcông nghiệp: công nghiệp khai khoáng, công nghiêp chăn nuôi và đặc biệt làcông nghiệp chế biến phát triển làm tăng lượng sản phẩm thô xuất khẩu Cùngvới đó, các dịch vụ cũng được đẩy mạnh kích thích chuyển dịch cơ cấu

- Chiến lược cũng góp phần tạo nguồn vốn ban đầu cho quá trình CNH Xuấtkhẩu sản phẩm thô đem lại nguồn thu ngoại tế cho quốc gia, đây cũng là nguồn

chủ yếu để tiến hành nhập khẩu hàng hóa - dịch vụ cần thiết phục vụ cho tiếntrình CNH - HĐH đất nước.

2- Những hạn chế của nền kinh tế khi áp dụng chiến lược xuất khẩu sản phẩm thô.

- Những trở ngại do cung - cầu sản phẩm thô không ổn định

+, Cung sản phẩm thô không ổn định do các sản phẩm thô chủ yếu là các sảnphẩm nông nghiệp và khai khoáng chịu nhiều ảnh hưởng của các yếu tố kháchquan như khí hậu, thời tiết, mùa vụ, thiên tai, hạn hán

+, Theo phân tích trong “Giáo trình kinh tế phát triển - NXB Lao động thương

binh xã hội” có hai nguyên nhân chính làm cho cầu sản phẩm thô biến động: Thứ

nhất là quy luật tiêu dùng của Engel, quy luật xác định xu hướng tiêu dùng lươngthực, thực phẩm cơ bản tăng chậm hơn mức tăng thu nhập Quy luật này làm chosản phẩm thô có xu hướng giảm Thứ hai là do tác động của sự phát triển khoahọc công nghệ (KHCN) KHCN phát triển làm giảm bớt hao phí đầu vào sản xuấtđồng thời cũng tạo ra những nguyên vật liệu nhân tạo như cao su, nhựa, nilon Chính điều này cũng làm giảm nhu cầu sản phẩm thô

- Trở ngại do giá sản phẩm thô có xu hướng giảm so với hàng công nghệ

Do tác động của tiến bộ KHCN, các sản phẩm thô có xu hướng ngày cànggiảm giá so với những sản phẩm có chứa yếu tố công nghệ Theo nghiên cứu củahai nhà kinh tế học Grilli và Yang về sự biến động giá cả của hai loại hàng hóanày trong giai đoạn 1900-1986 cho thấy giá của sản phẩm thô giảm bình quân

0,65%/năm so với sản phẩm công nghệ.<Nguồn: Giáo trình Kinh tế phát

triển-NXB Lao động xã hội>

- Trở ngại do thu nhập từ xuất khẩu sản phẩm thô biến động

Do cung - cầu sản phẩm thô luôn biến động nên sản lượng và giá cả sản phẩmthô cũng biến động theo Do vậy, thu nhập từ xuất khẩu sản phẩm thô cũng biếnđộng Do cung sản phẩm thô có độ co giãn cao nên tác động mạnh tới mứcgiá.Khi cung tăng làm cho sản lượng tăng, giá giảm nhưng mức giảm của giá lớnhơn mức tăng sản lượng nên thu nhập từ xuất khẩu giảm Và ngược lại, với cunggiảm, giá tăng lớn hơn sản lượng giảm nên thu nhập tăng nhưng không nhiều.Còn cầu sản phẩm thô luôn có xu hướng giảm nên giá và sản lượng đều giảm dovậy thu nhâp cũng giảm mạnh

IV-Bài học kinh nghiệm đối với xuất khẩu cà phê Việt Nam

* Kinh nghiệm tổ chức sản xuất và xuất khẩu cà phê của Brazil

Brazil là một quốc gia có lịch sử trồng trọt, chế biến và tiêu thụ cà phê từ thế

kỷ 17, phát triển mạnh từ thập kỷ 20 cho đến nay, Trước đây, cà phê chiếm tới80% tổng thu nhập từ xuất khẩu, nhưng hiện nay chỉ còn là 20% do giá trị xuấtkhẩu của các ngành hàng khác tăng mạnh Mặc dù vị trí của ngành cà phê giảmtương đối trong cơ cấu xuất khẩu, nhưng Brazil vẫn là nước xuất khẩu cà phê lớnnhất thế giới, với sản lượng tương đối ổn định Thành tựu này đạt được một phần

là nhờ nước này có hệ thống giám sát nguồn cung cà phê hiệu quả, để đưa rathông tin và dự báo thị trường cà phê chính xác

Dù điều kiện đất đai của Brazil không hẳn đã tốt hơn Việt Nam nhưng nhờ cógiống tốt và đồng bộ, quy trình và kỹ thuật sản xuất và chế biến tiên tiến nên chấtlượng cà phê của Brazil luôn cao và tạo uy tín với thế giới

Ngành cà phê của Brazil có 4 nhóm tổ chức chính: Tổ chức của các nhà sảnxuất (bao gồm các nhà sản xuất nhỏ lẻ và các hợp tác xã), Tổ chức của các nhàrang xay; Tổ chức của các nhà sản xuất cà phê hoà tan và tổ chức của các nhàxuất khẩu Các tổ chức này cùng tham gia vào một quá trình làm việc khoa họcbao gồm: (1) Thảo luận, hoạch định và thực hiện chính sách;(2) Xác định, điềuchỉnh, giám sát và đánh giá nghiên cứu kỹ thuật cà phê;(3) Thực hiện các chươngtrình xúc tiến thương mại, tăng cường chất lượng cà phê

Brazil xây dựng và phát triển hệ thống hợp tác xã ngành hàng cà phê hoạtđộng rất hiệu quả và nhịp nhàng Sản xuất cà phê của các Hợp tác xã chiếm tới35% tổng sản lượng cà phê của cả nước Ngoài ra, Brazil còn có các tổ chức hỗtrợ khác như Nhóm các tổ chức nghiên cứu cà phê nhằm chịu trách nhiệm nghiêncứu và chuyển giao các vấn đề kỹ thuật cho cà phê

Nhờ vậy, Brazil không chỉ đứng đầu về lượng cà phê xuất khẩu mà còn đứngthứ hai thế giới về lượng cà phê tiêu thụ , trong đó tiêu thụ nội địa chiếm gần50% sản lượng sản xuất và không ngừng tăng lên qua các năm nhờ triển khaihiệu quả chương trình xúc tiến thương mại toàn diện trong nước

Qua những phân tích trên, ngành cà phê của Việt Nam cần chú trọng vào một

số vấn đề sau:

- Tăng cường việc kiểm tra, giám sát chất lượng cà phê từ khâu trồng trọt đếnchế biến, xuất khẩu bằng việc hướng dẫn và theo dõi thường xuyên

- Đổi mới công nghệ, kỹ thuật chế biến, cải tiến máy móc thiết bị

- Chú trọng vào lĩnh vực lưu thông của cà phê xuất khẩu

- Đẩy mạnh sản lượng cà phê tiêu thụ trong nước

Chương II: Thực trạng xuất khẩu cà phê của Việt Nam

I- Thực trạng sản xuất, chế biến và xuất khẩu cà phê

1, Thực trạng sản xuất cà phê

Cây cà phê được đưa vào nước ta từ cuối thế kỷ XIX (1870) và đến thế kỷ XXmới được phát triển ở một số đồn điền của người Pháp Lúc đó người ta trồng 3loại cà phê: cà phê Arabica với chủng chủ yếu là Typica, cà phê Canephora vớichủng Robusta, và cà phê Liberica với chủng Excelsa Năm 1930 diện tích cà phê

ở Việt nam có 5.900 ha, trong đó có 4.700 ha cà phê Arabica, 900 ha cà phêExcelsa và 300 ha cà phê Robusta Quá trình trồng và phát triển cây cà phê đượcphân ra thành các thời kỳ như sau:

* Thời kỳ trước năm 1975: Đây là thời kỳ cây cà phê chủ yếu do các đồn điền

của Pháp để lại và được trồng trong các nông trường quốc doanh ở miền Bắc.Thời kỳ này, diện tích trồng cà phê được mở rộng từ 5.900 ha (1930) đến 13.000

ha (1964 - 1966).Song, do cây cà phê chưa được chú trọng, do thiếu kiến thứckhoa học, chưa có kinh nghiệm sản xuất, nhất là yếu kém trong tổ chức quản lýnên gây ra tình trạng sâu bệnh ở cà phê Arabica và sự không phù hợp về yếu tố tựnhiên với giống cà phê Robusta nên một phần lớn diện tích cà phê đã bị thanh lý.Chính vậy, sản lượng và năng suất cà phê không ổn định Theo thống kê, cho đếnnăm 1975, cả nước có trên 13.000ha diện tích trồng cà phê với sản lượng 6.000tấn cà phê nhân và năng suất bình quân chỉ đạt 4,61 tạ /ha

* Thời kỳ 1975 - 1984: Cây cà phê được tập trung phát triển ở các tỉnh phía

Nam, đặc biệt là Tây Nguyên với giống cà phê vối là chủ yếu Đồng thời, cácvườn cà phê cũ ở miền Bắc cũng được củng cố Lúc này, ở Tây Nguyên, một mặt

ta tổ chức trưng thu, trưng mua đồn điền cũ, một mặt mở rộng diện tích trồng mớitrên cơ sở thành lập các nông trường quốc doanh Trong thời kỳ này, cả nước đãtrồng thêm được 12.000 ha, nhưng năng suất cà phê vẫn chưa cao, trung bình vẫnchỉ đạt mức 4-5 tạ/ha

* Thời kỳ 1985 - 1994: Đây là thời kỳ cây cà phê phát triển mạnh gắn liền với

sự ra đời của Công ty cà phê - ca cao Việt Nam ( nay là Tổng công ty cà phê ViệtNam) Do cơ chế mở cửa nền kinh tế, Việt Nam đã tiến hành hợp tác với cácnước xã hội chủ nghĩa cũ như: Liên Xô cũ , Ba Lan, Cộng hòa dân chủ Đức,Bungari, Tiệp Khắc nhằm tăng cường nguồn vốn đầu tư vào ngành cà phê Nhờvậy, diện tích, sản lượng và năng suất cà phê đã có bước tăng trưởng đáng kể.Cà

phê Việt Nam bắt đầu góp mặt vào thị trường cà phê thế giới Trong 10 năm qua,diện tích tăng gần 100.000 ha, năng suất tăng từ 4-5 tạ/ha lên 18 tạ/ha năm 1994.Sản lượng cà phê năm 1994 đạt 180.000 tấn, trong đó xuất khẩu được 165.000tấn thu được 227 triệu USD.

* Thời kỳ 1995 đến nay: Đây là thời kỳ cây cà phê phát triển mạnh mẽ hơn bao

giờ hết, tăng nhanh về diện tích, nâng cao năng suất và sản lượng cà phê, đặc biệtkhối lượng cà phê xuất khẩu gia tăng mạnh mẽ Sự tăng trưởng không ngừng sảnlượng xuất khẩu đã đưa xuất khẩu cà phê Việt Nam lên vị trí thứ 2 thế giới Sốliệu cụ thể như sau:

Bảng 5: Diện tích, năng suất, sản lượng cà phê nước ta

Năm Diện tích(ha) Năng suất (tạ/ha) Sản lượng (tấn)

- Về diện tích: Diện tích cà phê tăng nhanh, hình thành vùng sản xuất hàng hóa

tập trung, có giá trị kinh tế cao và trở thành nước xuất khẩu cà phê vối hàng đầuthế giới

+ Diện tích cà phê tăng nhanh từ 123.900 ha (1994) lên tới mức cao nhất là565.300 ha (2001) rồi giảm xuống mức 488.600 ha (2006) Như vậy, diện tích càphê năm 2001 gấp 4,56 lần năm 1994, và năm 2006 gấp 3,94 lần năm 1994.Tốc

độ tăng diện tích bình quân năm là 17,12%/năm Sở dĩ, diện tích tăng nhanh như

vậy là do một số nguyên nhân cơ bản sau: Trước hết là những năm giữa của thời

kỳ 1985-1994 là thời kỳ bội thu của cây cà phê Hiệu quả sản xuất cà phê rất cao

tới 38-40 chỉ vàng/tấn cà phê nhân (1986) tuy sau đó có giảm xuống nhưng vẫn

tác động lớn đến việc mở rộng diện tích trồng cà phê Thứ hai, do các chủ trương

chính sách về cà phê đã tác động đến phong trào cà phê trong dân Người dân tự

bỏ vốn ra để phát triển cà phê Thứ ba, do cây cà phê vối hoàn toàn phù hợp với

điều kiện sinh thái của Tây Nguyên, đảm bảo năng suất cao, ổn định và không bịsâu bệnh.Tây Nguyên là vùng đất có đủ điều kiện để mở rộng diện tích do códiện tích lớn và dân cư thưa thớt Cà phê phát triển cũng thu hút được người dân

từ các nơi khác đến Do vậy, diện tích cà phê không ngừng tăng lên đẩy sảnlượng và năng suất không ngừng tăng

+ Cây cà phê được phá triển ở 6 vùng (trừ Đồng bằng sông Hồng và Đồngbằng sông Cửu Long) và trên 28 tỉnh trong cả nước trong đó các vùng cà phêchính: Tây Nguyên chiếm 86,31%, Đông Nam Bộ (10,28%)

+ Vùng sản xuất cà phê vối tập trung có điều kiện sinh thái phù hợp cho năngsuất cao Năm 2003, với diện tích trồng cà phê lớn, Tây Nguyên có sản lượng càphê chiếm tới 45,43% về diện tích và 53,62% sản lượng cà phê cả nước

- Về năng suất: Đây là thời kỳ có năng suất cao nhất đạt từ 15 đến 20 tạ/ha, cao

nhất là năm 1999, đạt 22,8 tạ/ha So với các nước có ngành cà phê phát triểnmạnh như Brazil, Colombia, Indonesia Những thành tựu trên có được là do:+ Việc lựa chọn phát triển giống cà phê vối ở các vùng phía Nam là hoàn toànđúng đắn, đặc biệt là vùng Tây Nguyên có khí hậu nóng ẩm, nhiệt độ thích hợp,diện tích đất chưa sử dụng còn lớn

+ Việc chọn và tạo giống cà phê tốt cho sản xuất đại trà như các dòng cà phêvối chọn lọc: 4/55; 1/20; 13/8 cho năng suất cao, cỡ hạt to Ngoài ra chúng tacũng chọn lọc ra được giống cà phê chè có năng suất cao và chống được bệnh gỉsét như: cà phê Catimor, TN1, TN2

+ Áp dụng phương pháp đốn tạo hình đơn thân trên cà phê vối, hãm ngọnnhiều lần, duy trì chiều cao vừa phải, sử dụng lượng phân bón thích hợp Kết hợp

dự trữ nước cho mùa khô, giảm lượng cây tán rộng nhằm tăng hấp thụ ánh sángcho cây, góp phần nâng cao năng suất cà phê

+ Áp dụng tiến bộ khoa học kĩ thuật trong phòng trừ sâu bệnh cho cây, thâmcanh, xen canh

- Về sản lượng: Sản lượng cà phê không ngừng tăng cao trong những năm

2000, 2001 (sản lượng năm 2001 gấp 4,76 lần so với năm 1994) chủ yếu do diện

tích trồng cà phê tăng lên trong giai đoạn này Phần lớn cà phê Việt Nam được sửdụng vào mục đích xuất khẩu.

Như vậy, cây cà phê trở thành cây công nghiệp dài ngày chủ lực có giá trị kinh

tế cao Nó đã khẳng định được chỗ đứng và lợi thế so sánh so với các loại câytrồng khác Sở dĩ vậy là do ngành đã thu hút được nhiều nguồn lực tham gia pháttriển cây cà phê : từ Chính phủ, từ vốn đầu tư hợp tác của 5 nước XHCN cũ, từđịa phương, từ dân

2- Thực trạng chế biến cà phê.

Do cà phê là được thu hoạch ở dạng quả tươi, nên sau khi thu hoạch cần tiếnhành quy trình chế biến tạo ra cà phê nhân khô là sản phẩm chủ lực trong giaodịch

* Tổ chức chế biến

Hiện nay, nước ta vẫn sử dụng hai phương pháp chế biến cà phê là chế biến

ướt và chế biến khô Chế biến nước là phương pháp chế biến dùng đến nước qua

3 cấp: Cấp quy mô hộ gia đình, cấp quy mô xã, cấp xưởng chế biến tập trungcông suất lớn do các công ty nhà nước quản lý Chế biến khô là phương pháp đơngiản hơn, cà phê đem phơi khô sau đó, xát vỏ và đánh bóng

Trên thực tế, do tích lũy vốn trong dân đặc biệt là nông dân rất thấp nên ít hộ

có đủ điều kiện để đầu tư tự chế biến Theo khảo sát tháng 6/2003 ở Đắc Lắc,khoảng 26,7% hộ trung bình và 35,3% hộ giàu tự chế biến, hầu hết đều đi thuê Ởnhững vùng cà phê phát triển nhất thì 74,1% hộ trung bình và 84% hộ giàu tự chếbiến

* Trang thiết bị chế biến

Sau năm 1975, trang thiết bị chế biến cà phê còn cũ kĩ, lạc hậu, chắp vá Ởmiền Bắc chỉ có một số xưởng chế biến của nông trường Đồng Giao, Phủ Quỳvới thiết bị được lắp đặt từ những năm 1960-1962 của Đức Ở miền Nam cũng cómột số đồn điền cà phê cũ với công suất nhỏ Khi quy mô sản xuất cà phê được

mở rộng, sản lượng tăng lên thúc đẩy quá trình đổi mới quy trình chế biến Tatiến hành đầu tư vào cơ sở , trang thiết bị, máy móc, dây chuyến phục vụ chohoạt động chế biến sông vẫn mang tính sao chép

Trong những năm gần đây, nhiều công ty, nông trường đã tiến hành xây dựngcác cơ sở chế biến tiên tiến với công nghệ kỹ thuật hiện đại nhập từ bên ngoài

(Đức , Brazil ) Tuy giá thành của chúng đắt nhưng lại mang lại hiệu quả sảnxuất cao, nâng cao chất lượng cà phê Việt Nam Bên cạnh đó, việc xây dựng các

cơ sở tái chế được quan tâm, chú ý bảo đảm sử dụng hiệu quả nguồn lực, chonăng suất cao, chất lượng cao hơn Vấn đề chú trọng vào vấn đề giảm số lượngnhằm nâng cao chất lượng hàng hóa, đặc biệt trong điều kiện cung vượt quá cầu

Do vậy cần hết sức chú trọng vào khâu chế biến, nâng cao tiêu chuẩn chất lượngcủa cà phê và loại bỏ cà phê có chất lượng thấp

3- Thực trạng xuất khẩu cà phê

Cà phê là mặt hàng có giá trị giao dịch quốc tế lớn thứ hai sau dầu mỏ Ở nước

ta, cà phê là loại nông sản xuất khẩu có giá trị lớn thứ hai sau gạo Giá trị cà phêxuất khẩu thường chiếm khoảng gần 1/10 tổng kim ngạch xuất khẩu hàng năm.Niên vụ 2005-2006, cà phê Việt Nam đã được xuất khẩu sang 71 quốc gia vàvùng lãnh thổ trên thế giới, trong đó có 10 nước đứng đầu cụ thể theo bảng sau:

Bảng 6: 10 nước nhập khẩu cà phê VN hàng đầu niên vụ 2005-2006

STT Nước nhậpkhẩu Khối lượng Trị giá

Giá bìnhquân

Thịphần

Bảng 7: Tình hình xuất khẩu cà phê của Việt Nam

Năm Khối lượng xuấtkhẩu (tấn) Kim ngạch xuất khẩu(1000 USD) Giá xuất khẩu TB(USD/tấn)

Nguồn: VIFACO, Bộ Công Thương

Hình 2: Biến động kim ngạch và giá xuất khẩu cà phê giai đoạn 1994-2004

Biến động kim ngạch xuất khẩu cà phê 1994-2004

Biế n động giá xuất khẩu cà phê

1994-2004

0 500 1000 1500 2000 2500 3000

Năm

Giá xuất khẩu TB (USD/tấn)

Nguồn:VIFACO, Bộ Công Thương

Xuất khẩu cà phê nước ta tăng nhanh từ 165.000 tấn năm 1994 đến 875.000tấn năm 2001 và sau đó giảm xuống đến năm 2003 chỉ còn 691.000 tấn; đến năm

2004 lại tăng lên đến 974.500 tấn.Như vậy, khối lượng cà phê xuất khẩu so vớinăm 1994, gấp 5,3 lần, năm 2004 so với năm 1994 gấp 5,91 lần Tốc độ tăng sảnlượng cà phê xuất khẩu bình quân giai đoạn 1994 -2004 là 19,43%/năm Cho đếnnăm 2006, khối lượng cà phê xuất khẩu là 981.000 tấn, tăng 9,9% về lượng và trịgiá là 1,22 tỷ USD, tăng 65% so với cùng kỳ năm 2005, tăng 0,7% so với năm

2004

Bảng 8: Sản lượng cà phê xuất khẩu trong thời kỳ 1986-2005

1990

1986-1995

1991-2000

1996-2005Sản lượng(nghìn

và có xu hướng ổn định ở hai thời kỳ cuối.Như vậy, trong tương lai, xuất khẩu càphê sẽ còn tăng lên do được đầu tư nhiều hơn vào quy trình sản xuất - chế biến càphê

Kim ngạch xuất khẩu cà phê cũng tăng mạnh, nhưng không theo tốc độ tăngcủa sản lượng vì sự biến động của giá xuất khẩu Kim ngạch xuất khẩu cao nhất

là 602 triệu USD năm 2004, gấp 2,65 lần năm 1994 Tốc độ tăng kim ngạch xuấtkhẩu cà phê giai đoạn 1994-2004 là 10,94%/năm Đến năm 2006, tổng kim ngạchxuất khẩu đạt trên 1,1 tỷ USD, gấp 1,7 lần so với năm 2004 Điều đó cho thấy giátrị cà phê xuất khẩu ngày càng chiếm tỷ trọng lớn trong GDP Năm 2004, kimngạch xuất khẩu cà phê tăng mạnh, đồng thời, giá cà phê cũng nhích lên chút ít sovới năm trước Chính do sự biến động giảm mạnh giá xuất khẩu trong giai đoạn1994-2004 là nguyên nhân khiến cho tốc độ tăng của kim ngạch xuất khẩu thấphơn tốc độ tăng của lượng cà phê xuất khẩu, bằng 56% tốc độ tăng sản lượngxuất khẩu Cụ thể, giá cà phê giảm mạnh từ 1377 USD/tấn năm 1994 xuống còn

619 USD/tấn năm 2003 và 623 USD/tấn năm 2004; tức là tốc độ giảm giá bìnhquân giai đoạn 1994-2004 là 7,49%/năm Đến năm 2006, giá cà phê xuất khẩu là1183,7 USD/tấn, gấp 1,9 lần năm 2004 Điều đó cho phép chúng ta kỳ vọng vàogiá cà phê của Việt Nam trong tương lai đặc biệt là trong điều kiên hội nhập kinh

tế Việt Nam - thế giới hiện nay Song, thực tế giá xuất khẩu cà phê Việt Nam phụthuộc rất nhiều vào sự biến động của giá cà phê thế giới theo xu hướng ngày càngthu hẹp khoảng cách với giá thế giới Đến niên vụ 2006/2007 bắt đầu từ tháng10/2006 đến tháng 9/2007, sản lượng cà phê xuất khẩu đã tăng vượt bậc với 1,28triệu tấn với trị giá xuất khẩu gần 1,9 tỷ USD đã đưa cà phê là mặt hàng xuấtkhẩu hàng đầu của Việt Nam Tuy nhiên, sự tăng mạnh về kim ngạch xuất khẩu

không phải do chất lượng cà phê xuất khẩu tăng lên mà chủ yếu là do sự tăng lêncủa giá cà phê thế giới.

Bên cạnh đó, giá cà phê xuất khẩu còn chịu tác động bởi:

+ Cơ cấu sản phẩm cà phê xuất khẩu của ta chủ yếu là cà phê Robusta Đây làloại cà phê có giá trị thấp hơn cà phê Abirica rất nhiều nên làm cho giá thànhxuất khẩu giảm

+ Chất lượng cà phê nhân của nước ta chưa đồng đều , không cao do khâuchăm sóc chưa thực sự hiệu quả Nhiều người dân trồng cà phê không đủ vốn đầu

tư chăm sóc, nên chất lượng quả không cao, khi thu hoạch lại hái lẫn nhiều quảxanh, sau khi thu hoạch, chủ yếu chế biến theo phương thức thủ công nên độ khôcủa cà phê chưa được đồng đều và chưa đạt tiêu chuẩn Và cũng do hạn chế vềtrình độ và vốn nên vấn đề bảo quản, đóng gói, vận chuyển còn chưa được chútrọng nhiều dẫn đến chất lượng cà phê Việt Nam khi đến thị trường nhập khẩu sẽgiảm rất nhiều về chất lượng, do đó giá thành bị giảm nhiều

+ Công tác xúc tiến thương mại , quảng bá thương hiệu, khai thác bạn hàng còn hạn chế Tuy hai năm gần đây, chúng ta đã có những chuyển biến trong giaodịch thương mại nhất là thương mại điện tử theo các hợp đồng kỳ hạn Nhờ vậy,

cà phê Việt Nam càng có nhiều cơ hội vươn xa hơn nữa

Theo các nhà phân tích, giá xuất khẩu cà phê ở Việt Nam luôn thấp hơn giá thếgiới và bám sát với biến động giá thế giới Điều đó cho thấy rằng ngành cà phêViệt Nam luôn gắn chặt với thương mại cà phê quốc tế

Bảng 9: Giá xuất khẩu cà phê của một số nước trên thê giới năm 2001

Quốc gia Cent/

lb

Loại càphê

Hệ số giá so với

VN

Việt Nam

Quy trình chọn giống- trồng trọt - chăm sóc - thu hoạch - chế biến - xuất khẩu

là một quy trình dài đòi hỏi tính hiệu quả, nhất quán với nhau Song thực tế ViệtNam, quy trình này còn rất nhiều bất cập nên giá cà phê xuất khẩu thường thấp

và chất lượng cà phê xuất khẩu cũng chưa đạt tiêu chuẩn quốc tế

Một nguyên nhân nữa làm cho chất lượng cà phê Việt Nam thấp hơn thế giới

là do tiêu chuẩn cà phê Việt Nam còn thấp hơn tiêu chuẩn của thế giới

Bảng 10: Tiêu chuẩn chất lượng cà phê xuất khẩu của Việt Nam

(ISO 6673-1983)

Cà phê nhân - Xác định sự hao hụt khối lượng ở

105oC3- TCVN 4807:2001

(ISO 4150-1991)

Cà phê nhân- Phương pháp xác định cỡ hạt bằngsàng tay (Soát xét lần 2- Thay thế TCVN 4807-89)4- TCVN 4334-2001

(ISO 3509-1989)

Cà phê & các sản phẩm của cà phê - Thuật ngữ vàđịnh nghĩa (Soát xét lần 1- Thay thế TCVN 4334-86)5- TCVN 4193:2001 (Soát xét lần 3 - Thay thế TCVN 4193:1993)Cà phê nhân - Yêu cầu kỹ thuật

Nguồn: VIFACO

Người dân trồng cà phê thường có thói quen thu hái tổng hợp hạt xanh lẫn hạtchín, phơi và cất giữ thủ công khiến chất lượng giảm Tuy nhiên, hiện nay việc ápdụng tiêu chuẩn cho cà phê xuất khẩu còn nhiều hạn chế Là thành viên của Tổchức Cà phê thế giới (ICO) gồm 25 nước, chiếm 73,1% lượng cà phê xuất khẩutoàn cầu phải tuân thủ những tiêu chuẩn về cà phê XK, nhưng Việt Nam hiện lạinằm trong số 26,9% lượng cà phê không tuân thủ tiêu chuẩn nào của Tổ chức Càphê thế giới Điều này khiến cho “Việt Nam trở thành nước chuyên xuất khẩu

“xô” cà phê” ( Theo Bộ Tài Chính) Bởi hàng xấu, hàng tốt trộn lẫn rồi bán với

giá thấp Do vậy, cà phê Việt Nam bị thải loại ở các cảng châu Âu là trên 1 triệubao, chiếm 73,32% lượng cà phê bị thải loại của thế giới Niên vụ 2006/2007 vừaqua tuy kim ngạch đạt tới con số kỷ lục 1,9 tỷ USD, song, chúng ta không thểkhông nhắc đến hàng trăm triệu USD mất đi do hàng kém chất lượng Theo Hiệphội Cà phê Ca cao Việt Nam phân tích, nguyên nhân chủ yếu là cũng do việc thuhoạch cà phê không đúng tiêu chuẩn Do chúng ta thu hoạch theo kiểu hái sạch ,hái hết quả trên cây, nên rất nhiều quả cà phê xanh chưa đủ độ chín đã được thu