Giải pháp nâng cao năng lực tự chủ và tự chịu trách nhiệm của các trường đại học

Để đáp ứng nhu cầu phát triển và đổi mới của đất nước, trong quá trình hội nhập quốc tế, tạo cho các trường đại học, cao đẳng phát huy tối đa quyền tự chủ của mình, đồng thời tự chịu trá

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Nhân dân Việt Nam có truyền thống hiếu học, nhưng giáo dục của Việt Nam chỉ có những bước phát triển nhảy vọt từ khi Cách mạng tháng Tám thành công, nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hoà ra đời ngày 2 tháng 9 năm 1945

Trong hơn nửa Thế kỷ qua, Đảng, Chính phủ luôn coi trọng phát triển giáo dục: ngay sau khi Cách mạng tháng Tám thành công, đất nước còn bộn bề muôn vàn công việc cần giải quyết, Bác Hồ đã đề ra cho chính quyền mới nhiệm vụ: diệt giặc đói, diệt giặc dốt; rồi một phong trào bình dân học vụ, xoá nạn mù chữ phát triển rộng rãi khắp cả nước Nhưng sau những ngày hoà bình ngắn ngủi, toàn dân lại bước vào cuộc kháng chiến chống đế quốc xâm lược, bảo vệ Tổ quốc và thống nhất đất nước, giáo dục nói chung trong đó có giáo dục đại học vẫn tiếp tục phát triển và đã có những đóng góp xứng đáng trong thắng lợi chung của dân tộc

Từ khi nước nhà được hoàn toàn thống nhất, dưới sự lãnh đạo của Đảng,

sự góp công, góp sức của toàn dân, Việt Nam đã nhanh chóng xây dựng một nền giáo dục xã hội chủ nghĩa trong cả nước

Sau gần 25 năm đổi mới, giáo dục đại học Việt Nam đã thu được những thành tựu mới, có ý nghĩa hết sức to lớn Nó chứng tỏ sự đúng đắn của Nghị quyết Trung ương 2 Khoá VIII, rồi được phát triển thêm một bước và ghi trong Báo cáo chính trị Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng:” Phát triển giáo dục và đào tạo là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, là điều kiện để phát huy nguồn lực con người-yếu tố cơ bản để phát triển xã hội, tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững”

Cùng với sự phát triển của giáo dục đại học Việt Nam là việc chuyển từ

cơ chế quản lý tạp trung sang giao quyền tự chủ cho các cơ sở giáo dục đại học Lần đầu tiên trong lịch sử nước nhà, Luật Giáo dục đã được Quốc hội khoá VIII,

kỳ họp thứ tư nhất trí thông qua và ban hành năm 1998 nhằm xác định những vấn đề hết sức cơ bản của giáo dục nói chung và giáo dục đại học nói riêng Luật

đã khẳng định Việt Nam có một hệ thống giáo dục quốc dân tương đối hoàn chỉnh, đa dạng về loại hình, với đầy đủ bậc học, cấp học và trình độ đào tạo từ giáo dục mầm non đến giáo dục đại học, với cơ sở vật chất được cải thiện, đội

ngũ giảng viên đại học trưởng thành nhanh về số lượng và trình độ, quy mô đào tạo, lực lượng qua đào tạo được mở rộng, trình độ dân trí, chất lượng con người được nâng cao, chất lượng giáo dục có nhiều chuyển biến tích cực, giáo dục và đào tạo thực sự góp phần thúc đẩy tăng trưởng, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phân công lao động xã hội Trong giáo dục thì giáo dục đại học có ảnh hưởng trực tiếp đến phát triển kinh tế – xã hội đất nước như Thủ tướng Chính phủ Phan Văn Khải đã nói Nó là nơi đào tạo nguồn nhân lực có trình độ cao cho đất nước, nơi tiếp cận tri thức ở mức cao nhất, nơi sản sinh ra tri thức mới, tư duy mới thúc đẩy một số lĩnh vực đi vào kinh tế tri thức, góp phần tạo ra những bước nhảy vọt

về sản xuất và tiến bộ xã hội Nó cũng là nơi đào tạo các nhà giáo cho các bậc học thấp hơn Vì vậy, giáo dục đại học có tác động mạnh mẽ với sự phát triển xã

hộ loài người đặc biệt ở giai đoạn hiện nay, khi khoa học công nghệ tiến bộ vượt bậc, kinh tế tri thức đang hình thành và phát triển

Nhưng trong bối cảnh hiện nay, có thể thấy nền giáo dục nước nhà nói chung và giáo dục đại học nói riêng đang bộc lộ nhiều yếu kém, còn lạc hậu đáng lo ngại trước những yêu cầu của nền kinh tế-xã hội đang đổi mới, trước những yêu cầu phát triển của đất nước trong tương lai, quá trình mở cửa và hội nhập quốc tế Yếu kém chủ yếu nhất của giáo dục đại học và hệ thống các quy định bảo đảm cho giáo dục đại học là chậm chuyển biến để thích ứng với nền kinh tế đang đổi mới Các quy định của pháp luật hiện hành tuy đã được hình thành và bước đầu phát huy tác dụng nhưng còn nhiều bất cập, thiếu cả về số lượng và chất lượng, tính khả thi chưa cao, chưa thực sự tạo được hành lang pháp lý cho các trường đại học, cao đẳng có quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình; chưa phát huy được tối đa tiềm năng của đội ngũ trí thức của các trường đại học, cao đẳng trong sự nghiệp xây dựng đất nước

Để đáp ứng nhu cầu phát triển và đổi mới của đất nước, trong quá trình hội nhập quốc tế, tạo cho các trường đại học, cao đẳng phát huy tối đa quyền tự chủ của mình, đồng thời tự chịu trách nhiệm trước xã hội, trước pháp luật cần thiết phải có sự nghiên cứu một cách thấu đáo để đề xuất các giải pháp nhằm khắc phục nhược điểm, khiếm khuyến của việc quản lý các cơ sở giáo dục đại học hiện hành đề xuất giải pháp nhằm nâng cao năng lực của các cơ sở giáo dục đại học

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Quản lý và đổi mới quản lý giáo dục đại học ở Việt Nam hiện nay là một vấn đề đang được nhiều người quan tâm, nghiên cứu Hệ thống các trường đại học, cao đẳng ở Việt Nam được tổ chức một cách hệ thống nhất Các quy định của pháp luật điều chỉnh các trường đại học, cao đẳng chỉ được đánh giá tốt khi

nó thực sự bảo đảm cho các trường đại học, cao đẳng hoạt động có hiệu quả, phát huy được quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm của mình

Đến nay, đã có rất nhiều công trình khoa học và bài viết quan tâm đến giáo dục đại học Phần lớn các công trình nghiên cứu đầu tập trung vào nội dung chuyên môn giáo dục đại học như quan điểm phát triển giáo dục đại học, chiến lược phát triển giáo dục đại học, chất lượng giáo dục đại học; nội dung, chương trình, cơ chế quản lý, đội ngũ giảng viên, đào tạo học viên, sinh viên…như

“Ngành giáo dục đào tạo thực hiện Nghị quyết Trung ương 2 (Khoá VIII) và triển khai Nghị quyết Đại hội IX (Nguyễn Minh Hiển – Tạp chí cộng sản số 22 tháng 8/2002); “Phát triển con người bền vững là trọng điểm của chất lượng giáo dục” (GSVS Phạm Minh Hạc – Tạp chí Khoa giáo số 1 tháng 1/2004): “Một số vấn đề đổi mới trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo (GS Trần Hồng Quân-Nhà XB Giáo dục -1995); “Đóng góp của giáo dục và đào tạo trong tăng trưởng kinh tế” (Nguyễn Công Giáp-Tạp chí giáo dục số 54 tháng 3/2003); “Giáo dục đại học Việt Nam tiếp tục đổi mới để phát triển và hội nhập (GS.TSKH Trần Văn Nhung)…

Các công trình nghiên cứu trên đây chủ yếu tập trung vào các vấn đề về chính sách hoàn thiện hệ thống giáo dục quốc dân, cải cách giáo dục đại học, chính sách nâng cao chất lượng giáo dục, đổi mới quản lý giáo dục đại học, chính sách đối với giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục…Chưa có công trình nghiên cứu nào một cách chuyên sâu về giải pháp nâng cao năng lực tự chủ và tự chịu trách nhiệm đối với trường đại học thuộc Tập đoàn kinh tế ở Việt Nam hiện nay Đây là công trình nghiên cứu mới, góp phần tăng cường quản lý nhà nước

về giáo dục đại học, hoàn thiện các quy định tạo điều kiện cho các trường đại học, cao đẳng phát huy quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm của mình; góp phần đưa giáo dục đại học sớm bắt nhập với nền giáo dục đại học khu vực và thế giới

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

a Đối tương nghiên cứu: Luận văn nghiên cứu thực trạng về quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm đối với trường đại học, cao đẳng ở Việt Nam nói chung, trong đó chú trọng đến trường đại học, cao đăng rthuộc Tập đoàn Kinh tế, từ đó

đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao năng lực tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các trường đại học thuộc Tập đoàn Kinh tế

b Phạm vi nghiên cứu: Giáo dục đại học; quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các trường đại học, cao đẳng Đề tài nghiên cứu của luận văn tập trung nghiên cứu lý luận và thực tiễn để góp phần nâng cao năng lực tự chủ, tự chịu trách nhiệm đối với trường đại học thuộc Tập đoàn Kinh tế ở Việt Nam hiện nay Luận văn có phân tích và khái quát hoá các yêu cầu thực tế của các lĩnh vực

cụ thể ấy để làm bổi bật vấn đề quan tâm chủ yếu về lý luận và thực tiễn của việc nâng cao năng lực tự chủ, tự chịu trách nhiệm đối với trường đại học thuộc Tập đoàn Kinh tế, cụ thể trong các lĩnh vực: tổ chức, tài chính, tài sản, đào tạo, nghiên cứu khoa học

4 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn

a Mục đích nghiên cứu của luận văn: Luận văn nghiên cứu về lý luận

và thực tiễn quản lý giáo dục về năng lực tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các trường đại học thuộc Tập đoàn Kinh tế, để xác định giải pháp nhằm nâng cao năng lực đó

b Nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn:

- Tìm hiểu cơ sở lý luận về sự hình thành và phát triển của các quy định về năng lưc tự chủ, tự chịu trách nhiệm đối với các trường đại học nói chung, trong đó có các trường đại học thuộc Tập đoàn Kinh tế

- Phân tích, đánh giá các quy định hiện hành và năng lực tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các trường đại học, cao đẳng và thực tiễn trong thời gian qua, xác định phương hướng, đề xuất nội dung giải pháp nhằm năng lực của các trường

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

- Việc nghiên cứu luận văn dựa trên cơ sở lý luận của Chủ nghĩa Mác – Lênin và tưởng Hồ Chí Minh, các chủ trương, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về nhà nước và pháp luật, đặc biệt là các quan điểm của Đảng và Nhà nước

ta về giáo dục đại học được thể hiện trong các văn kiện Nghị quyết TƯ2 (Khoá VIII), Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX, X, Kết luận của Hội nghị

TƯ 6 (Khoá IX), Hiến pháp 1992 (Sửa đổi, bổ sung năm 2001), Luật Giáo dục năm 1998, 2005, 2009 và các văn bản hướng dẫn thi hành

- Luận văn được thực hiện trên cơ sở áp dụng phương pháp luận duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mác-Lênin và các phương pháp nghiên cứu cụ thể như phân tích-tổng hợp, so sánh, đối chiếu, khảo sát thực tế, có tham khảo kinh nghiệm giáo dục đại học của một số quốc gia, vùng lãnh thổ

6 Đóng góp mới về khoa học của luận văn

- Luận văn là công trình đầu tiên nghiên cứu một cách toàn diện, tập trung và trực tiếp vấn đề nâng cao tự chủ, tự chịu trách nhiệm đối với trường đại học thuộc Tập đoàn Kinh tế nhằm mục đích đưa ra phương hướng và đề xuất giải pháp nâng cao năng lực tự chủ và tự chịu trách nhiệm của các trường đaịhọc thuộc Tập đoàn Kinh tế ở Việt Nam hiện nay

- Luận văn có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo, để nghiên cứu, giảng dạy, học tập phục vụ quản lý giáo dục đại học ở Việt Nam hiện nay

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

- Ý nghĩa về mặt lý luận: làm rõ các vấn đề lý luận về quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm đối với các trường đại học, cao đẳng, đặc biệt đối với các trường đại học thuộc Tập đoàn Kinh tế

- Ý nghĩa về mặt thực tiễn: các giải pháp nhằm nâng cao năng lực tự chủ,

tự chịu trách nhiệm đối với các trường đại học của Tập đoàn Kinh tế phù hợp với vai trò, vị trí của các trường đại học này, giúp cho các trường hoạt động một cách hiệu quả

8 Kết cấu của luận văn:

Lời mở đầu, 3 chương, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NĂNG LỰC

TỰ CHỦ VÀ TỰ CHỊU TRÁCH NHIỆM CỦA CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC THUỘC TẬPD DOÀN KINH TẾ

1.1 Khái niệm, đặc điểm, nội dung của quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm của các trường đại học, cao đẳng

1.1.1 Khái niệm quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm của các trường đại học, cao đẳng

1.1.2 Đặc điểm của năng lực tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các trường đại học, cao đẳng

Ở Việt Nam và một số quốc gia trên Thế giới

1.1.3 Nội dung của năng lực tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các trường đại học, cao đẳng

Ở Việt Nam và một số quốc gia trên Thế giới

1.2 Đặc điểm, nội dung năng tự chủ, tự chịu trách nhiệm của trường đại học thuộc Tập đoàn Kinh tế

1.2.1 Đặc điểm các trường đại học thuộc Tập đoàn kinh tế

1.2.2 Nội dung tự chủ, tự chịu trách nhiệm của trường đại học thuộc Tập

đoàn kinh tế 1.2.3 Vai trò nâng cao năng lực tự chủ, tự chịu trách nhiệm của trường

đại học thuộc Tập đoàn kinh tế

Tiểu kết Chương 1

Chương 2 THỰC TRẠNG TỰ CHỦ, TỰ CHỊU TRÁCH NHIỆM

CỦA CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC, CAO ĐẲNG Ở VIỆT NAM 2.1 Khái quát quá trình hình thành và phát triển của các trường đại học, cao đẳng ở Việt Nam

2.1.1 Giáo dục đại học Việt Nam từ 1945 đến 1954

2.1.2 Giáo dục đại học Việt Nam từ 1954 đến 1986

2.1.3 Giáo dục đại học Việt Nam từ 1986 đến nay

2.2 Quá trình hình thành và phát triển của năng lực tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các trường đại học, cao đẳng ở Việt Nam

2.2.1 Giáo dục đại học Việt Nam từ 1945 đến 1954

2.2.2 Giáo dục đại học Việt Nam từ 1954 đến 1986

2.2.3 Giáo dục đại học Việt Nam từ 1986 đến nay

2.3 Thực trạng năng lực tự chủ, tự chịu trách nhiệm đối với trường đại học thuộc Tập đoàn Kinh tế ở Việt Nam

2.3.1 Ưu điểm và hạn chế trong lĩnh vực tổ chức, nhân sự

2.3.2 Ưu điểm và hạn chế trong tài chính, tài sản

2.3.3 Ưu điểm và hạn chế trong lĩnh vực đào tạo

2.3.4 Ưu điểm và hạn chế trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học

Tiểu kết Chương 2

Chương 3 GIẢI PHÁP HOÀN NÂNG CAO NĂNG LỰC TỰ CHỦ, TỰ CHỊU TRÁCH NHIỆM CỦA CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC THUỘC TẬP ĐOÀN

KINH TẾ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

3.1 Yêu cầu khách quan nâng cao năng lực tự chủ và tự chịu trách nhiệm đối với trường đại học thuộc Tập đoàn Kinh tế ở Việt Nam hiện nay 3.2 Các quan điểm chỉ đạo trong việc nâng cao năng lực tự chủ và tự chịu trách nhiệm đối với trường đại học thuộc Tập đoàn Kinh tế ở Việt Nam hiện nay

3.3 Giải pháp nâng cao năng lực tự chủ và tự chịu trách nhiệm đối với trường đại học thuộc Tập đoàn Kinh tế ở Việt Nam hiện nay

Tiểu kết Chương 3

KẾT LUẬN

PHỤ LỤC

DỰ KIẾN DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Hiến pháp nước CHXHCN Việt Nam năm 1992 (được sửa đổi, bổ sung năm 2001)

2 Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX – NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội-2001

3 Văn kiện Hội nghị lần thứ sáu BCH Trung ương khoá IX - NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội-2002

4 Kết luận Hội nghị lần thứ sáu BCH Trung ương Đảng khoá IX về tiếp tục thực hiện Nghị quyết Trung ương 2 khoá VIII, phương hướng phát triển giáo dục – đào tạo, khoa học công nghệ từ nay đến năm 2005 và đến năm 2010 (tháng 9/2002) – Tạp chí Cộng sản tr 14-19

5 Hồ Chí Minh toàn tập-NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội-1998

6 Luật Giáo dục- NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội-1998

7 Các văn bản hiện hành về giáo dục – đào tạo-NXB Thống kê (2001-2005) gồm 5 tập

8 Chiến lược phát triển giáo dục 2001-2010-NXB Giáo dục-2002

9 Giáo dục đại học Việt Nam – NXB Giáo dục -2004

10 Trần Hồng Quân-Một số vấn đề đổi mới trong lĩnh vực giáo dục đào tạo –NXB Giáo dục -1995

11 Tập các đạo luật của một số quốcgia trên thế giới về giáo dục – Lưu hành nội bộ

12 Bộ Giáo dục và Đào tạo – Báo cáo tình hình giáo dục (12/2004)-Lưu hành nội bộ

13 Bộ Giáo dục và Đào tạo - Đề án Đổi mới giáo dục đại học Việt Nam – Lưu hành nội bộ

KẾ HOẠCH THỰC HIỆN LUẬN VĂN

1 Tháng 9 Xây dựng và bảo vệ đề cương

2 Tháng 10 đến 11 Thu thập tài liệu và nghiên cứu tài liệu

3 Tháng 11 đến tháng 12 Viết bản thảo lần 1

4 1 / 1 đến 1 /2 Gửi bản thảo lần 1 cho thày hướng dẫn

5 15/2 đến 1 5/3 Chỉnh sửa bản thảo lần 1,

Gửi xin ý kiến thày hướng dẫn

6 1 6/3 đến 15 /4 Chỉnh sửa bản thảo lần 2,

Gửi xin ý kiến thày hướng dẫn

7 1 6/ 4 đến 15/5 Chỉnh sửa bản thảo lần 3,

Gửi xin ý kiến thày hướng dẫn

8 16/5 đến 15/6 Chỉnh sửa lần cuối, in, đóng quyển

Nộp Viện KHGDVN