Thực trạng giáo dục tư tưởng, đạo đức trong môn GDCD học sinh phổ thông * Trong môi trường THPT - Có thể nói, những năm gần đây, nhìn một cách tổng thể, học sinh đầu tư cho các môn học x
Trang 1I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
1 Đặt vấn đề
Ở nước ta, sự nghiệp giáo dục được Đảng và Nhà nước xác định là:
“Quốc sách hàng đầu” Trong luật giáo dục Việt Nam được Quốc hội thông qua ngày 2/12/1998 đã nêu: “Mục tiêu giáo dục là đào tạo ra con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ về nghề nghiệp, trung thành với lí tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất, năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc ”
Sinh thời, trong một lần nói chuyện với ngành giáo dục, Hồ Chí Minh
từng chỉ rõ: “Trong giáo dục không những phải có tri thức phổ thông mà phải
có đạo đức cách mạng Có tài phải có đức, có tài không có đức dễ tham ô hủ
hóa, có hại cho nước, có đức không có tài như ông Bụt ngồi trong chùa, không giúp ích được ai ”.
Trong Di chúc, Người cũng dành nhiều tâm huyết cho giáo dục, khi viết: :
“Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là việc làm rất quan trọng và rất cần thiết ”.
Để đạt được mục tiêu chính sách giáo dục của Đảng, Nhà nước, cũng như thực hiện được lời giáo huấn của Hồ chủ tịch, thiết nghĩ; bất cứ giáo viên nào trong ngành cũng phải không ngừng nâng cao năng lực chuyên môn, phẩm chất đạo đức, cải tiến phương pháp, nghiệp vụ
giảng dạy Hơn nữa, không chỉ dừng lại ở dạy Chữ mà còn phải dạy Người,
tạo những điều kiện thuận lợi cho các em phát triển một cách toàn diện
Đối với giáo viên giảng dạy môn Giáo dục công dân trung học phổ
thông, mục tiêu hướng đến dạy làm Người lại càng có cơ sở và có nhiều
thuận lợi, do tính chất đặc thù của nó, ở chỗ; đây là môn có một vị trí khá quan trọng trong việc góp phần hình thành thế giới quan, nhân sinh quan, đạo đức tác phong và lý tưởng cách mạng học sinh thời kì bắt đầu trưởng thành 1
Trang 22 Thực trạng giáo dục tư tưởng, đạo đức trong môn GDCD học sinh phổ thông
* Trong môi trường THPT
- Có thể nói, những năm gần đây, nhìn một cách tổng thể, học sinh đầu
tư cho các môn học xã hội (trong đó có môn GDCD) có phần hạn chế, trong khi những môn này có hàm lượng nội dung góp phần giáo dục học sinh về; quan niệm đạo đức, lối sống, thậm chí các “kĩ năng mềm” rất cần thiết sau này khi ra ngoài xã hội… là rất nhiều Điều này dẫn tới một hệ quả thường thấy là học sinh bị mất cân bằng giữa việc rèn luyện tư tưởng, đạo đức lối sống với đầu tư chuyên môn, tri thức khác
- Riêng trong kết cấu môn GDCD THPT ngoài phần nói về đạo đức học (lớp 10), phần lớn còn lại (cả 3 khối) chủ yếu tập trung những vấn đề có tính lý luận như; triết học, chủ nghĩa xã hội khoa học, kinh tế chính trị, các vấn đề chung của nhân loại, pháp luật học… Thêm vào đó, thời lượng dành cho môn học khiêm tốn (1tiết/tuần), trong khi nhiệm vụ tích hợp nhiều nội dung giáo dục khác như: An toàn giao thông, Giáo dục pháp luật, Hướng
nghiệp, Sức khỏe sinh sản, … đã phần nào làm hạn chế vấn đề giáo dục đạo
đức mang tính thuần nhất và thường xuyên cho học sinh1, dù trong các bài học luôn gắn với phần nội dung vân dụng và trách nhiệm công dân2
* Trong môi trường xã hội
- Một thực tế khác cũng cho thấy, trong những năm gần đây vấn đề sa sút đạo đức, lý tưởng sống trong một bộ phận học sinh nói chung và học sinh
THPT có diễn biến phức tạp Thực trạng này, một phần do sự mất cân bằng
1 Ở cấp tiểu học, mỗi tuần học sinh học một tiết đạo đức Học sinh lớp 3 được dạy bài đạo đức tựa đề “Đoàn kết với thiếu nhi quốc tế”, học sinh lớp 5 học bài “ Tìm hiểu về Liên hợp quốc” Cấp THCS, với 75 bài học
từ lớp 6 đến lớp 9, thời lượng cho môn GDCD cũng chỉ 26 tiết/năm, trong số đó tiết đạo đức chỉ có 12 – 15 tiết Trong phần nội dung, học sinh lớp 7 học về bộ máy nhà nước cấp cơ sở; học sinh lớp 8 học về quyền sở hữu tài sản; học sinh lớp 9 học về quyền tự do kinh doanh và nghĩa vụ đóng thuế, quyền và nghĩa vụ công dân trong hôn nhân với nhiều từ khó hiểu, rất khó để tiếp nhận so với lứa tuổi 12 – 15.
Ở cấp THPT, học sinh lớp 11 và 12 không có tiết học đạo đức thuần túy Riêng chương trình
GDCD 10 (29 tiết/năm) chia 2 phần co bản: triết học và đạo đức Tuy nhiên, nội dung có một số phần mang tính trừu tượng, hàn lâm (các phạm trù đạo đức cơ bản, khái niệm và các giá trị đạo đức; vật chất, ý thức, tồn
tại xã hội, ý thức xã hội, phương pháp luận biện chứng ) - [nguồn: Tăng cường giáo dục pháp luật và đạo
đức trong các nhà trường ,16 / 11 2010, www.bentre.edu.vn/]
2 Tỷ lệ thăm dò người được hỏi cho rằng, nền giáo dục đã đạt được mục tiêu dưới đây: Dạy chữ :
82%; dạy nghề 22%; và dạy người 20%, khó trả lời 5% (nguồn Ban tuyên giáo Trung Ương ) Thiết nghĩ
(dạy người) theo cách trả lời trên, thì môn GDCD đóng vai trò quan trọng.
Một điều tra khác ở trường THPT Bình Sơn (Vĩnh Phú): Hầu hết HS cho rằng cần và rất cần các
phẩm chất mà nội dung giáo dục đạo đức mang lại: Yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội và yêu chuộng hòa bình (100%); Khiêm tốn, thật thà, dũng cảm, lao động cần cù, sáng tạo…(77.2%); Tinh thần đoàn kết và ý thức cộng đồng (72.0%) Đây là yếu tố quan trọng để học sinh chủ động, tích cực tham gia vào quá trình giáo dục
và rèn luyện đạo đức của nhà trường – [nguồn: binhson.edu.vn/home/-de-tai-giao-duc-dao-duc.html]
2
Trang 3trong quan niệm giáo dục của một số gia đình và lối sống xã hội3 khi đề cao các yếu tố nhạy cảm dễ tác động đến đạo đức, lối sống học sinh như; đề cao vật chất, chuộng chủ nghĩa cá nhân, cổ xúy lối sống thực dụng,….trong khi coi nhẹ phương diện rèn luyện, giáo dục con cái tư duy và hành động theo hướng chính thống về phẩm chất, đạo đức, lối sống của một công dân mẫu mực
Sự tác động của nhiều nguồn thông tin mang tính chất đa chiều, xen kẽ những nội dung phản tiến bộ, phản đạo đức, lối sống lành mạnh… Cũng đã
làm một số học sinh rơi vào trang thái lệch chuẩn đạo đức, lối sống
Cùng với các phương thức giáo dục chính thống (trong các bài học về đạo đức trong môn GDCD, sự đầu tư của GVCN trong theo dõi về hạnh kiểm, của đoàn thanh niên,…), thì thực trạng trên cần có thêm những biện pháp hỗ trợ giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh trên cả 3 phương diện: lý tưởng, đạo đức, lối sống
3 Vấn đề giáo dục tư tưởng, đạo đức và tính cấp thiết của việc tích hợp tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh đối với môn GDCD 10
Tư tưởng, đạo đức là phẩm chất quan trọng nhất của nhân cách, là nền tảng để xây dựng thế giới tâm hồn của mỗi con người
Ở phạm vi hẹp, giáo dục tư tưởng, đạo đức cho học sinh chính là hướng tới mục đích đào tạo những con người không chỉ có tài mà còn có đức, để các
em trưởng thành và trở thành người có ích cho xã hội
Vì vậy, ở bất cứ quốc gia, thời đại nào, việc giáo dục tư tưởng, đạo đức cho thế hệ mai sau cũng là trung tâm chú ý của các nhà lãnh đạo và các thành viên xã hội4 Đây cũng là mối quan tâm hàng đầu hiện được Đảng, Nhà nước
ta quan tâm hướng tới tạo ra thế hệ trẻ có đủ phẩm chất, năng lực tiếp nối các nhiệm vụ kinh tế, chính trị, xã hội5
Đối với ngành giáo dục, việc tập trung chú ý vào khâu giáo dục đạo đức, nhân cách là một bộ phận quan trọng trong nguyên lý bồi dưỡng thế hệ cách mạng đời sau, đồng thời cũng là là nhiệm vụ to lớn của giáo dục
3 Theo một khảo sát của một đề tài nghiên cứu khòa học trong lĩnh vực quản lý giáo dục đạo đức học sinh tại một cơ sở giáo dục, thì nguyên nhân dẫn tới việc học sinh vi phạm đạo đức [hs tự trả lời và căn cứ thực tế tình hình vi phảm đạo đức] là do: Thiếu sự quan tâm của gia đình (90.9% và 81.2%); Bản thân HS không có
sự rèn luyện tốt (68.2% và 82.8%); Tác động tiêu cực của bạn bè (77.3% và 76.0%); Sự ảnh hưởng của khoa
học công nghệ: điện thoại, internet, games…(68.2 và 54.0) [nguồn:
binhson.edu.vn/home/nghien hoc/77-de-tai-giao-duc-dao-duc.html
4 Xem thêm dẫn chứng số liệu mục [2] trang 2 của bài viết
5 Đánh giá thực trạng giáo dục, đào tạo Nghị quyết TƯ 2 khóa VIII nhấn mạnh: “Đặc biệt đáng lo ngại là
một bộ phận học sinh, sinh viên có tình trạng suy thoái về đạo đức, mờ nhạt về lý tưởng, theo lối sống thực dụng, thiếu hoài bão lập thân, lập nghiệp vì tương lai của bản thân và đất nước” Đảng ta cũng xác định:
“Trong những năm tới cần tăng cường giáo dục tư tưởng đạo đức, ý thức công dân, lòng yêu nước, chủ
nghĩa Mác Lê Nin, tư tưởng Hồ Chí Minh… tổ chức cho học sinh tham gia các hoạt động xã hội, văn hoá, thể thao phù hợp với lứa tuổi và với yêu cầu giáo dục toàn diện”.
3
Trang 4Hiện nay, các nhà trường rất quan tâm tới việc giáo dục tư tưởng, đạo đức cho học sinh Tuy nhiên, hiệu quả công tác này ở một số nơi chưa cao Trong khi, mặt trái của cuộc sống và môi trường xã hội với những tác động tiêu cực đã dẫn đến những sai phạm đáng tiếc như: Học sinh đánh nhau, vô lễ với thầy cô giáo, ý thức phấn đấu kém, sống thiếu lý tưởng, hoài bão… Nhiều người lo ngại cho sự xuống dốc của đạo đức xã hội, trong đó có sự băng hoại
về giá trị đạo đức của giới trẻ6
Ở một khía cạnh khác, cũng phải thấy rằng giáo dục tư tưởng, đạo đức (đức dục) khó hơn giáo dục tri thức (trí dục) vì nó không chỉ giáo dục bằng giáo án sẵn có mà phải còn bằng nhân cách và những tấm gương sống động (điển hình mẫu) Giáo dục tư tưởng, đạo đức không đứng độc lập mà được lồng ghép vào từng mảng vấn đề, từng lĩnh vực, từng bài giảng, thấm sâu vào học sinh mỗi ngày
Với tính chất đặc thù, cho đến nay, ngành giáo dục đã có những bước chuyển đổi tư duy lí luận trong việc vận dụng và xây dựng các phương pháp giáo dục tư tưởng, đạo đức cho học sinh, với những minh chứng như; tăng
cường giáo dục đạo đức học sinh qua tích hợp các môn như: Ngữ văn, NGLL, Hướng nghiệp, đổi mới sinh hoạt dưới cờ, tăng cường nội dung hoạt động giáo dục đạo đức lối sống, lý tưởng qua các mục tiêu nhiệm vụ của tổ chức Đoàn thanh niên…
Tuy nhiên, cái khó của giáo dục tư tưởng, đạo đức cho HS không chỉ ở lựa chọn nội dung, cách thức giáo dục mà còn ở nghệ thuật giáo dục, nhằm tạo ra ở các em niềm hứng khởi và xúc cảm thẫm mỹ Để làm được điều đó, một trong những biện pháp hữu hiệu chính là phải biết dựa vào vào các tấm gương, điển hình sống động trong thực tế7 Bởi lẽ, Hồ Chí Minh từng khẳng định: “Một tấm gương sống có giá trị hơn cả ngàn lần những bài diễn thuyết” Điều này đồng nghĩa với việc phải tìm ra một phương thức tác động tích cực
và thích hợp
Thiết nghĩ, tư tưởng và tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh là một trong những điển hình mẫu có tính thiết thực, thuyết phục cao và có tác dụng nhất
trong các điển hình mẫu vì nó phù hợp với truyền thống văn hóa, phù hợp với
6 Theo kết quả khảo sát của Viện Nghiên cứu và phát triển giáo dục Việt Nam, tỉ lệ học sinh đi học muộn: Tiểu học 20%, THCS 21%, THPT 58%; tỉ lệ quay cóp: Tiểu học 8%, THCS 55%, THPT 60%; tỉ lệ nói dối cha, mẹ: Tiểu học 22%, THCS 50%, THPT 64%; tỉ lệ không chấp hành an toàn giao thông: Tiểu học 4%, THCS 35%, THPT 70%, Những con số này cho thấy, càng lớn ý thức đạo đức của học sinh càng đi xuống.
Một cuộc thăm dò đối với 500 học sinh THCS ở TP Hồ Chí Minh cho thấy: 32,2% có thái độ vô lễ với thầy,
cô giáo, nhiều học sinh chỉ chào thầy, cô trong trường, còn ra đường thì không quen biết; 38,8% cho biết
thường xuyên chửi thề, nói tụng; 53,6% thỉnh thoảng nói tục [Tăng cường giáo dục pháp luật và đạo đức
trong các nhà trường , 16 /11/ 2010, Phan Hồng Dương[www.bentre.edu.vn/
7 Nguyễn Văn Nhẫn, Báo giáo dục và thời đại, số 24, tr 4, 2011.
4
Trang 5trình độ nhận thức của học sinh và quan trọng, đó là điển hình được các em biết phổ biến và dành nhiều tình cảm quý trọng đặc biệt.
Hơn nữa, với vai trò là một trong những yều tố làm nên nền tảng tinh
thần của xã hội, cùng với đó là một “biện pháp quan trọng”8 nhằm khắc phục tình trạng suy thoái về đạo đức lối sống trong một bộ phận nhân dân, trong đó
có học sinh, thì việc áp dụng tích hợp tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh vào bộ
môn Gíao Dục Công Dân nhằm giáo dục học sinh góp phần củng cố thế giới quan, nhân sinh quan, niềm tin lí tưởng cách mạng … là một nhiệm vụ nên và
cần phải làm
Không những vậy, với việc tích hợp trên, thiết nghĩ ban đầu sẽ thu được những hệ quả nhãn tiền, như:
Một, với nội hàm và một khối lượng lớn kiến thức về Hồ Chí Minh
(chủ yếu qua sự nghiệp, các câu nói, các câu chuyện về HCM) trên nhiều phương diện, khi được tích hợp thích hợp, môn dạy sẽ trang bị cho học sinh các kiến thức về cuộc đời thân thế sự nghiệp (lịch sử), tư tưởng, tấm gương
đạo đức của HCM (nhân sinh quan)
Từ những kiến thức đã học; bài học dễ được làm “mềm” hóa và thuyết phục cao, học sinh cũng dễ tiếp cận Qua đó, thể hiện tình yêu quê hương đất nước, yêu chủ nghĩa xã hội; yêu cái thiện, cái đẹp; củng cố niềm tin yêu kính trọng đối với Hồ Chí Minh;
Hai, từ đây hoc sinh học hỏi, kế thừa phát huy những truyền thống tốt
đẹp của gia đình, họ tộc, quê hương Đặc biệt gìn giữ những di sản mà Hồ Chí Minh để lại cho dân tộc, cho các thế hệ Từ đó, xây dựng cho các em lòng tự hào dân tộc, tự tôn dân tộc, hình thành hoài bão sống, lí tưởng cách mạng;
Ba, có thái độ đấu tranh với những thói hư tật xấu Đẩy lùi những biểu
hiện của sự suy thoái đạo đức, lối sống trong bộ phận HS Xây dựng cho các
em một niềm tin, sống cao đẹp, vươn đến mục tiêu trong sáng, lành mạnh, nhân ái, cao thượng
Xuất phát từ cơ sở này, cùng với tình hình nhiệm vụ nhà trường trong những năm qua khi chủ trương đẩy mạnh cuộc vận động “học tập và làm theo
tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” Tôi chọn đề tài: “Giáo dục đạo đức học
sinh qua việc tích hợp tư tưởng, tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh vào môn giáo dục công dân 10” làm đề tài sang kiến kinh nghiệm của mình.
II NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP TÍCH HỢP TƯ TƯỞNG, ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH VÀO MÔN GDCD 10
1 Cơ sở lý luận
8 Nguyễn Văn Nhẫn, Báo giáo dục và thời đại, số 24, tr 5, 2011
5
Trang 6Văn kiện Hội nghị lần 2 Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá VIII
khẳng định: "Muốn tiến hành công nghiệp hoá - hiện đại hoá thắng lợi phải phát triển mạnh giáo dục và đào tạo, phát huy nguồn lực con người, yếu tố cơ bản của sự phát triển nhanh và bền vững, để thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng dân chủ văn minh Phát triển nguồn lực con người là phát triển đức và tài" "; văn kiện cũng nêu rõ: "Nhiệm vụ mục tiêu
cơ bản của giáo dục là nhằm xây dựng những con người va thế hệ thiết tha gắn bó với lý tưởng độc lập dân tộc và CNXH, có đạo đức trong sáng, có ý chí kiên cường xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, CNH-HĐH đất nước, giữ gìn và phát huy các giá trị văn hoá của dân tộc, có năng lực tiếp thu tinh hoa văn hoá của nhân loại, phát huy tiềm năng của dân tộc và con người Việt Nam,
có ý thức cộng đồng và phát huy tính tích cực của cá nhân, làm chủ tri thức khoa học và công nghệ hiện đại, có tư duy sáng tạo, có tính tổ chức kỷ luật cao là những con người kế thừa và xây dựng CNXH vừa hồng vừa chuyên".
Con người ở thời đại nào, ở xã hội nào cũng là chủ thể sáng tạo ra lịch
sử, động lực của mọi sự phát triển xã hội Con người càng có nhân cách cao đẹp thì sự tác động của con người đến xã hội đó càng lớn Do đó, không thể xem nhẹ vai trò của giáo dục trong sự phát triển của xã hội Trong các mặt Đức, Trí, Thể, Mỹ của giáo dục, giáo dục Đạo đức có vai trò vô cùng quan
trọng được đặt lên hàng đầu "Được xem là nền tảng, gốc rễ để tạo ra nội lực tiềm tàng vững chắc cho các mặt giáo dục khác" Như Hồ Chí Minh nói: "Có tài mà không đức là người vô dụng ".
Với tư cách là thế hệ cách mạng đời sau, thế hệ nối tiếp đảm trách nhiệm vụ xây dựng, bảo vệ tổ quốc, đối tượng thanh niên, học sinh - theo ý nghĩa đó, cũng cần phải được quan tâm đúng mức
Trong thưc tế, vấn đề tích hợp nội dung học tập tư tưởng, tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh cho đối tượng là thanh niên, sinh viên, học sinh được không chỉ được Đảng và nhà nước quan tâm mà còn thu hút rất nhiều các nhà nghiên cứu cũng tham gia đóng góp, thảo luận
Về phía chủ trương của Đảng, Nhà nước
Trong những năm gần đây, trước những dấu hiệu lệch chuẩn đạo đức lối sống của một bộ phận xã hội Với mục đích nhằm làm cho toàn Đảng, toàn dân nhận thức sâu sắc về những nội dung cơ bản và giá trị to lớn của tư tưởng
và tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh Tạo sự chuyển biến mạnh mẽ về ý thức
tu dưỡng, rèn luyện và làm theo tấm gương đạo đức của Người trong toàn xã hội, đặc biệt trong cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức, đoàn viên, thanh niên, học sinh nâng cao đạo đức cách mạng, cần, kiệm, liêm, chính, chí công
vô tư; đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống và các tệ nạn xã hội, góp phần thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội X của Đảng
6
Trang 7Tại Hội nghị trung ương 12 khóa IX đã thảo luận và quyết định triển khai cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh trong toàn Đảng và toàn xã hội” được phát động9 (sau này là chỉ thị 06-CT/TW của Bộ chính trị Ban chấp hành Trung ương 7/11/2006)
Kèm theo cuộc vận động này, tài liệu Đẩy mạnh học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, Ban tư tưởng văn hóa TW, Nxb Chính trị
quốc gia, HN, 2007 Trong đó, tập trung làm rõ vấn đề : sự cần thiết phải đẩy mạnh học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh; những nội dung học tập và làm theo tâm gương đạo đức Hồ Chí Minh; cùng với đó là giới thiệu các tác phẩm phục vụ việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh
Về phía những nhà nghiên cứu quan tâm đến vấn đề giáo dục tư
tưởng đạo đức Hồ Chí Minh cho thanh niên, học sinh Dựa vào những tài liệu
mà chúng tôi có được, hiện nay có các tài liệu:
1/ TS Trần Quy Nhơn, Tư tưởng Hồ Chí Minh về bồi dưỡng thế hệ cách mạng đời sau, Nxb Giáo dục, 2006 Tập trung các vấn đề: quan điểm
Hồ Chí Minh về vai trò của thế hệ trẻ, giáo dục thế hệ trẻ; Đảng cộng sản Việt Nam vận dụng tư tưởng HCM chăm lo bồi dưỡng thế hệ trẻ thông qua giáo dục, đào tạo và phát huy vai trò của thanh niên trong cách mạng Việt Nam
2/ Dương Tự Đam, Bản lĩnh thanh niên, sinh viên ngày nay, 2007, Nxb.
Thanh niên Tập trung phân tích những đổi thay của mô trường kinh tế, chính trị, xã hội có ảnh hưởng đến thanh niên, học sinh, sinh viên hiện nay; tầm quan trọng và vai trò của thanh niên, học sinh; những hạn chế và tồn tại về sự định hướng giá trị tư tưởng, nhân cách của thanh niên hiện nay; và đề ra các giải pháp xây dựng bản lĩnh thanh niên, họ sinh, sinh viên ga8n11 với tình hình nhiệm vụ mới
3/ Dương Tự Đam, Những phương pháp tiếp cận thanh niên hiện nay,
2007, Nxb Thanh niên Tập trung các vấn đề định hướng các giá trị nhân cách cho thanh niên
4/ TS Lê Hữu Ái (chủ biên), Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh và vấn đề giáo dục thanh niên hiện nay Nxb Đà Nẵng, 2008 Tài liệu xoay quanh các
vấn đề đạo đức Hồ Chí Minh và vấn đề giáo dục đạo đức cho thanh niên theo
tư tưởng Hồ Chí Minh; các giải pháp cụ thể giáo dục đạo đức mới cho thanh niên hiện nay,…
Nhìn chung, các tài liệu nêu bật vị trí vai trò của thnah niên, học sinh
và ý nghĩa của giáo dục tư tưởng, đạo đức lối sống, hoài bão cho thế hệ trẻ Trong đó xem tư tưởng, tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh đóng vai trò là một
9 Ban tư tưởng văn hóa TW , Đẩy mạnh học tập và làm theo tấm gương đạo đức HCM, Nxb CTQG,
HN2007, tr 7.
7
Trang 8trong những nguồn di sản quý báu, là yếu tố hữu hiệu trong việc giáo dục tư tưởng, đạo đức nhân cách học sinh Tuy nhiên, bàn về vấn đề tích hợp như thế nào cho từng lĩnh vực cụ thể và môn học cụ thể vẫn còn rất ít tài liệu đề cập
2 Cơ sở thực tiễn
Hiện nay, các bài học về Chủ tịch Hồ Chí Minh trong SGK bậc tiểu học
đã được đưa vào giảng dạy ở một số phân môn như tiếng Việt, đạo đức, hát nhạc, tự nhiên và xã hội Còn ở bậc THPT việc tổ chức nghiên cứu, học tập
tư tưởng đạo đức của Bác chưa được đưa vào giảng dạy trong nhà trường, nên cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” được triển khai thông qua hình thức tuyên truyền (Hội thi kể chuyện tấm gương đạo đức của Chủ tịch Hồ Chí Minh và lồng ghép với việc thực hiện các nhiệm vụ chính trị, công tác chuyên môn trong nhà trường như Cuộc vận động “Học tập
và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” được triển khai lồng ghép với cuộc vận động “2 không”; cuộc vận động “Mỗi thầy, cô giáo là một tấm gương đạo đức, tự học và sáng tạo” thì được kết hợp cùng phong trào thi đua
“Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”…
Ngoài ra, về phía nội dung giảng dạy, thời gian qua, Bộ GD & ĐT cũng đã triển khai nhiều giải pháp, cụ thể:
Một, đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy các môn học Đạo đức,
GDCD và môn Pháp luật cho phù hợp với thực tế về cơ sở vật chất; Kết hợp bài giảng trên lớp với hoạt động ngoại khóa Đề cao vai trò và trách nhiệm của giáo viên trong công tác giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua giảng dạy các môn văn hóa
Hai, từ 2010-2011, triển khai đại trà việc tích hợp giảng dạy nội dung
“Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” vào nhà trường từ cấp học mầm non, tiểu học, phổ thông đến các trường trung cấp chuyên nghiệp Hướng dẫn các nhà trường và các cơ quan QLGD tiếp tục đẩy mạnh cuộc vận động “Mỗi thầy cô giáo làm một tấm gương đạo đức, tự học và sáng tạo” Thông qua tấm gương đạo đức, tự học và sáng tạo của thầy cô giáo để cho học sinh noi theo Chỉ đạo các nhà trường tiếp tục đẩy mạnh thực hiện phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”
Ba, chỉ đạo các nhà trường tăng cường phối hợp giữa nhà trường, gia
đình và xã hội trong công tác giáo dục trẻ em, học sinh, sinh viên Trong đó, chú trọng những nội dung: Tăng cường phát huy vai trò, trách nhiệm của các
tổ chức, đoàn thể trong trường: Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Sinh viên, Công đoàn và các tổ chức khác trong việc giáo dục tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, pháp luật, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp cho học sinh, sinh viên; Tăng cường phối hợp nhà trường, gia đình và xã hội, xác lập hình thức thích hợp thường xuyên liên hệ với gia đình để thông báo tình hình rèn luyện tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của học sinh, sinh viên
8
Trang 9Bốn, tổ chức có hiệu quả phong trào thi đua, khen thưởng và các hoạt
động giáo dục trong HS, SV như; Tăng cường tổ chức các hoạt động giáo dục truyền thống, Tăng cường rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh; Tôn vinh, khen thưởng kịp thời các HS,SV có thành tích xuất sắc trong học tập
Năm, phối hợp, tranh thủ sự ủng hộ, giúp đỡ của các cơ quan, đoàn thể
(Trung ương Đoàn TNCSHCM, với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Hội Khuyến học Việt Nam tiếp tục đẩy mạnh phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” giai đoạn 2008 -2013; triển khai thực hiện tốt Nghị quyết liên tịch về tăng cường công tác giáo dục toàn diện học sinh, sinh viên và xây dựng tổ chức Đoàn, Hội, Đội trong nhà trường giai đoạn 2008 – 2012….)
Tiếp nối các hoạt động thực tiễn trên, cùng với các lý do:
- Trăn trở trước thực trạng, học sinh từ chỗ khó tiếp cận môn GDCD, dẫn đến hiệu quả bài dạy chưa cao Làm nảy sinh nhiệm vụ phải tìm ra phương pháp giảng dạy dễ hiểu, gây hứng thú cho học sinh của giáo viên đứng lớp môn GDCD
- Xuất phát từ thực tiễn nhiệm vụ được nhà trương giao phó về vấn đề tích hợp giáo dục đạo đức học sinh thông qua cuộc vận động “học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”, tại trường THPT Đoàn Kết
Với cơ sở lý luận và thực tiễn nêu, tôi mạnh dạn kế thừa và vận dụng phương pháp tích hợp tư tưởng và tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh vào môn GDCD lớp 10, nhằm góp phần nhỏ trong việc giáo dục đạo đức lối sống cho học sinh nhà trường Đồng thời, bản thân lấy đó làm tiền đề trong việc phát huy nhiệm vụ học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh không
chỉ cho bản thân mà còn sâu rộng ra cả đối tượng quần chúng
3 Nội dung và phương pháp tích hợp tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh vào môn GDCD 10
a Về nội dung tích hợp
Nhìn chung, trong hệ thống bài của GDCD 10, có thể chia tạm thành 3 phần chính, cơ bản:
+ Phần triết học (1)
+ Phần đạo đức học (2)
+ Phần bàn về vấn đề nhà nước – công dân (3)
Tùy vào từng mà nội dung tích hợp cũng khác
Trong giới hạn đề tài, chúng tôi chưa có điều kiện liệt kê các nội dung tích hợp, và thiết nghĩ cũng không nên bởi; tùy theo mỗi phương diện tiếp cận
9
Trang 10mỗi giáo viên có cách trích dẫn tư tưởng, quan điểm hoặc nêu gương đạo đức của Hồ Chí Minh tùy vào từng mục đích của giáo viên cụ thể
Tuy nhiên, ở mức khái quát cao nhất, cơ bản nhất, theo kinh nghiệm
bản thân, có thể tịch hợp các mảng đề tài theo phần nội dung lớn như đã chia
ở phía trên Cụ thể;
Phần triết học, nên tích hợp các quan điểm tư tưởng Hồ Chí Minh về
thế giới quan và nhân sinh quan, cùng với nó là quá trình vận dụng của Hồ Chí minh vào thực tiễn Bởi lẽ, phần nội dung bài dạy này chủ yếu vẫn tập trung vào vấn đề hình thành cho học sinh thế giới quan khoa học Giáo viên ngoài việc truyền dạy cho học sinh những nguyên lý, các quy luật, phạm trù của chủ nghĩa Mác – Lenin, vẫn có thể lồng ghép các quan điểm phát triển của Hồ Chí Minh về vấn đề này Đặc biệt nhấn mạnh tính sang tạo, vận dụng
cụ thể vào tình hình Việt Nam Từ đó nhấn mạnh sự vận dụng cua các em vào bản thân trong quá trình nhận thức thực tiễn
Về nguồn dẫn, quý giáo viên có thể tham khảo ở tài liều: Hồ Chí minh toàn tập, Nxb CTQG, HN, 2000; Kể chuyện về tấm gương đạo đức HCM, Ban tư tưởng TW, NXB CTQG, HN, 2007; Tư tưởng Hồ Chí Minh, Nxb CT
– HC 2009,…
Ví dụ: Bài 1- Thế giới quan duy vật và phương pháp luận biện chứng
Có thể tích hợp quan điểm Hồ Chí Minh về: vai trò của khoa học (1945 – 1969), vai trò của chủ nghĩa Mác – Lênin (1924 – 1969), những câu chuyện
về Hồ Chí Minh khi nhìn nhận đánh giá một con người, một sự kiện (như khi đánh giá về các dân tộc anh - so sánh như các ngón tay trên bàn tay, quan điểm Hồ Chí Minh khi đánh giá về quần chúng nhân dân (1945 -1969)
Bài 7: Thực tiễn và vai trò của thực tiễn đối với nhận thức
Có thể tích hợp nội dung câu chuyện về Bác khi bói với các cán bộ,
đảng viên về thế nào là “lí luận suông” hoặc câu chuyện về việc Bác nhấn mạnh học phải đi đôi với hành,…
Phần Đạo đức học: Đây là phần có thể tích hợp được nhiều nội dung
của tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh vào bài học Giáo viên có thể đưa các quan niệm của Hồ Chí Minh về các đức tính của công dân tiến bộ theo quan niệm của Hồ Chí Minh như; cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; các mẫu hình về các công dân (tùy độ tuổi) mà Hồ Chí Minh quan niệm; và thái độ của
Hồ Chí Minh trước những thói hư tật xấu
Về nguồn dẫn, quý giáo viên có thể tham khảo ở tài liều: Hồ Chí minh toàn tập, Nxb CTQG, HN, 2000; Kể chuyện về tấm gương đạo đức HCM, NXB CTQG, HN, 2007; Tư tưởng Hồ Chí Minh, Nxb CT – HC 2009,…đặc biệt ở phần này, giáo viên có thể khai thác trong các tác phẩm “ Nâng cao
10