skkn KHAI THÁC LOẠT PHIM “PLANET EARTH” TRONG GIẢNG dạy địa lí tự NHIÊN 10

skkn KHAI THÁC LOẠT PHIM “PLANET EARTH” TRONG GIẢNG dạy địa lí tự NHIÊN 10

SƠ LƯỢC LÍ LỊCH KHOA HỌC

I THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHÂN

1 Họ và tên: NÔNG HIẾU ĐÔNG

2 Ngày tháng năm sinh: 07/01/1985

4 Địa chỉ: Phú Bình,Tân Phú, Đồng Nai

5 Điện thoại: 0908770185

6 Fax: E-mail: hieudong85@yahoo.com

7 Chức vụ: Giáo viên

8 Đơn vị công tác: Trường THPT Thanh Bình

II TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO

-Học vị cao nhất: Cử nhân

-Năm nhận bằng: 2007

-Chuyên ngành đào tạo: Địa lí

III KINH NGHIỆM KHOA HỌC

- Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm: Giảng dạy

- Số năm kinh nghiệm: 6 năm

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Hiện nay, việc ứng dụng công nghệ thông tin trở nên khá phổ biến trong thiết

kế soạn giảng đối với nhiều giáo viên bởi tính hiệu quả mà ai cũng phải thừa nhận Để đạt tính hiệu quả trong thiết kế bài giảng, rất nhiều giáo viên sử dụng đến các đoạn phim tư liệu bởi chúng có tính trực quan rất cao

Trong các vấn đề Địa lí ở 3 khối lớp Trung học phổ thông, có lẽ phần gây hứng thú nhất cho các em học sinh là phần Địa lí tự nhiên lớp 10, nội dung này sẽ trở nên rất thú vị nếu giáo viên biết khai thác các đoạn phim tư liệu, có gì thu hút hơn khi được xem và chiêm ngưỡng vẻ đẹp hùng vĩ của vô vàn cảnh quan thiên nhiên Nếu thành công, không những giúp các em học sinh tích cực tiếp thu kiến thức, lột tả được nhiều kiến thức khó và trừu tượng; mà quan trọng hơn nữa, qua đó, còn ươm vào tâm hồn các em một tình yêu thiên nhiên từ đó có thể giáo dục ý thức bảo vệ môi trường tự nhiên trong các em

Năm 2006, hãng phim BBC cho ra đời loạt phim “ Planet Earth” tạm dịch là

“Hành tinh Trái Đất” bao gồm 11 tập, phim rất thành công về nội dung với nhiều cảnh quay thiên nhiên đặc sắc Bản thân tôi và có lẽ cũng rất nhiều giáo viên đã nhiều lần sử dụng các tập phim này vào giảng dạy Tuy nhiên, nội dung phim thì khá dài, kiến thức Địa lí tự nhiên 10 cũng khá rộng, nhưng một tiết học, một bài học không cho phép sử dụng hết các tập phim, như vậy giáo viên phải chọn lựa cảnh quay, thời gian cảnh quay nào là phù hợp nhất với từng bài học cụ thể Đề tài này ra đời với mong muốn định hướng đúng va khai thác tốt nhất các cảnh quay phù hợp nhất với từng bài học, từng phần kiến thức trong chương trình Địa lí tự nhiên 10

II TỔ CHỨC THỰC HIỆN ĐỀ TÀI

1 Cơ sở lý luận

-Tính hiệu quả của phim tư liệu trong soạn giảng giáo án điện tử được thể hiện thông qua chất lượng hình ảnh, chất lượng âm thanh và phân khúc thời gian chứa nội dung cần thiết nhất để truyền đạt thông tin trong bài giảng

-Đề tài nghiên cứu này có kèm theo 1 đĩa CD, trong đó có chứa các đoạn phim đã qua xử lí, hoàn toàn có thể sử dụng để soạn giảng, do đề tài nghiên cứu về các đoạn phim tư liệu nên rất mong người đọc kết hợp với đĩa CD khi theo dõi

-Đề tài không hướng dẫn phương pháp cắt/nối các đoạn phim, chèn phụ đề tiếng Việt, chuyển định dạng video…,vì có lẽ liên quan đến xử lí phim tư liệu có rất nhiều đề tài hướng dẫn rồi, nhưng tác giả cũng xin nêu tên 2 phần mềm khá phổ biến hiện nay là Xilisoft Video Converter và Total Video Converter Cần lưu ý khi trích xuất ra các định dạng video, giáo viên nên chọn các định dạng chuẩn HD, độ phân giải cao

-Loạt phim tư liệu này lấy nguồn từ trên mạng internet, nên vấn đề bản quyền xin được phép không đề cập đến Hiện nay có rất nhiều trang mạng chia sẽ link dowload, nhưng lưu ý chọn định dạng chuẩn HD 720 hoặc 1080 để có chất lượng tốt nhất

2 Nội dung, biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài

a.Loạt phim “Planet Earth” là gì? Nội dung ra sao?

"Một trăm năm trước, chỉ có 1,5 tỉ người trên Trái Đất Hiện nay, hơn 6 tỉ người đang chen chúc trên Trái Đất mỏng manh của chúng ta Nhưng cho dù vậy, vẫn có những nơi con người gần như chưa từng chạm tới Bộ phim này sẽ dẫn bạn đến những nơi hoang sơ cuối cùng và cho bạn thấy những hình ảnh của Trái Đất và cuộc sống hoang dã trên đó mà bạn chưa từng thấy trước kia." Lời dẫn mở đầu của David Attenborough

Lời dẫn mở đầu đã nói lên tất cả nội dung chính của series truyền hình nổi tiếng này Không phải tự dưng chỉ với 11 tập phim và dù đã chiếu được 7 năm tiếng vang của series này không

hề thuyên giảm: Luôn đứng nhất bảng xếp hạng series hay nhất mọi thời đại của IMDb với rating 9.7/10, DVD của series này luôn bán rất chạy và là một trong những món quà được yêu thích nhất

Bạn từng yêu thích chương trình "Thế giới động vật" khi còn nhỏ? Bạn yêu thiên nhiên và muốn tìm hiểu thêm về cuộc sống hoang dã? Hay chỉ đơn giản là bạn tò mò muốn biết chuyện

gì đang diễn ra ở những nơi hoàn toàn xa lạ và không hề có bóng dáng con người? Bộ series tài liệu khoa học này sẽ đáp ứng được tất cả

Trái Đất còn 5 tỉ năm tuổi nữa mới bị diệt vong nhưng theo dự đoán con người sẽ hủy hoại hành tinh này chỉ trong vài trăm năm tới Những vấn đề về môi trường luôn là đề tài nóng hổi trong nhiều năm trở lại đây Series truyền hình này đã đánh trúng vào vấn đề nhức nhối của xã

hội, làm thức tỉnh tình yêu của mỗi con người dành cho hành tinh xinh đẹp của chúng ta mà

đã bị cuộc sống bận rộn, bon chen chôn vùi

Loạt phim 11 tập này quay lại phong cảnh kỳ thú của Trái Đất, với những khung cảnh tự nhiên, với cuộc sống của những con thú trong thiên nhiên hoang dã với góc quay tuyệt đẹp – những khoảnh khắc trong thiên nhiên mà bạn chưa từng được thấy trên phim ảnh bao giờ

Các nhà làm phim đã mất bốn năm để đi khắp Trái Đất nhằm quay trọn vẹn 11 tập phim này –

từ những dòng sông hùng vĩ đến những rặng núi cao chót vót, từ những hang động sâu thăm thẳm đến những hoang mạc hoang vu với bão cát khủng khiếp – tất cả chỉ nhằm đem đến cho người xem những góc nhìn kỳ thú về Trái Đất – ngôi nhà chung của muôn loài Cùng với âm nhạc tuyệt vời, loạt phim này đưa cả một thế giới thiên nhiên vào trong ngôi nhà của bạn

Tập 1: XUYÊN CỰC (FROM POLE TO POLE)

Tập phim giới thiệu những nhân tố chính định hình nên lịch sử tự nhiên Mặt trời và Nước ngọt chi phối toàn bộ cuộc sống của động thực vật trên thế giới, khởi phát nên những cuộc di cư theo mùa với các quy mô lớn nhỏ khác nhau Mùa xuân ở Arctic, gấu mẹ và gấu con rời khỏi chỗ trú đông Chúng chỉ có đúng 2 tuần để băng qua vùng biển đóng băng trước khi băng tan chảy Đây là bức tranh đầy đủ nhất về cuộc sống của loài gấu bắc cực được quay Trong hơn

ba năm, cùng với những công nghệ chụp ảnh hiện đại nhất, đoàn làm phim đã quay được những quang cảnh di cư hoành tráng nhất

Tập 2: NÚI NON (MOUNTAINS)

Tập phim này quay lại khung cảnh núi đá, băng và tuyết kỳ vĩ nhất Bắt đầu từ

sự khai sinh của một ngọn núi tại nơi thấp nhất trên Trái Đất và kết thúc tại đỉnh cao chót vót của ngọn Everest Tại đây chúng ta sẽ có dịp quan sát những động vật kỳ bí nhất gắn liền với ngọn núi cao vút này cũng như một trong những hiện tượng hiếm hoi nhất trên quả đất – hồ chứa dung nham đã tuôn trào trong vòng

100 năm qua

Tập 3: NƯỚC NGỌT (FRESHWATER)

Nước ngọt là tài nguyên quý giá nhất và chính nước ngọt xác lập việc phân tán cuộc sống trên mặt đất Tập phim quay lại nguồn gốc của dòng sông trên các

vùng núi cao cho đến khi sông tuôn chảy ra biển lớn Tập phim cũng quay lại thác nước hùng vĩ Grand Canyon cũng như cuộc sống hoang dã dưới bề mặt băng tuyết của hồ sâu nhất thế giới

Tập 4: HANG ĐỘNG (CAVES)

Động Thiên Nga ở Mexico cao tới 400m, và đủ sâu để có thể đặt cả tòan nhà Empire State Building trong lòng Hệ thống hang động Lechuguilla của Mỹ dài tới 193 cây số và sâu tới 500 mét với những hình thù pha lê kỳ lạ treo bên dưới vòm động

Mặc dù thường không được quan tâm, những hang động này là môi trường sống quan trọng cho những loài vật kỳ lạ cũng quan trọng không kém Loài cá thần tiên hang động bám chặt vào những vách đá ẩn sau những thác nước trong hang bằng những cái vây cực mỏng Những con chim yến hagn động tìm đường đi bằng cách định vị tiếng vang và xây tổ bằng chính nước bọt của chúng Những con kỳ nhông hang động Texas không mắt và không màu Cách thâm nhập duy nhất vào một thế giới bí ẩn của những thạch nhũ, măng đá, các cụm khoáng chất (snotites) sẽ mang lại những điều vô cùng ngạc nhiên

Tập 5: SA MẠC (DESERTS)

Sa mạc chiếm tới 30% bề mặt trái đất, là hệ sinh thái đa dạng nhất của chúng ta bất chấp việc thiếu mưa Khám phá những bí ẩn của sự sống nơi sa mạc và những kinh nghiệm về tính chất bất thường của môi trường biến đối nơi này Hãy xem những cơn bão cát trên sa mạc Sahara dâng cao tới cả dặm và những dòng sông sa mạc chỉ xuất hiện trong một ngày

Ở sa mạc Gobi, giống lạc đà Bactrian quý hiếm lấy nước từ tuyết Ở Atacama, loài guanacos sống được nhờ việc liếm sương đọng trên gai xương rồng Ở Mỹ,

mà chủ yếu là trong thung lũng Chết đã bùng nổ nạn dịch châu chấu, những đám mây châu chấu rộng tới 65km và kéo dài tận 160km Một chuyến du hành trên không qua sa mạc Namibian để tìm hiểu những con voi trên chuyến hành trình dài tìm thức ăn và loài sư tử sa mạc săn tìm những con linh dương lạc bầy

Tập 6: BĂNG GIỚI (ICE WORLD)

Bắc Cực và Nam Cực có khí hậu khắc nghiệt nhất trên Trái Đất Các camera

theo thời gian theo dõi một đàn chim cánh cụt hoàng đế, đang di chuyển… Tập phim cũng khám phá những kiến thức khoa học mới mẻ về động cơ trạng thái của loài cánh cụt hoàng đế Ở phía nam, những bức ảnh chụp trên không độc nhất vô nhị cho thấy một con gấu vùng cực đang bơi hơn 100km Nó lặn mỗi lần tới hơn 2 phút Con gấu vùng cực đã kiệt sức này sau đó đã tấn công một bầy hải mã trong một cuộc chiến đấu đích thực giữa những kẻ khổng lồ

Tập 7: BÌNH NGUYÊN (GREAT PLAINS)

Mất tới ba năm đoàn làm phim mới quay được cảnh đàn linh dương Mông Cổ, mất 6 tuần để với những máy quay tân kỳ nhất, đoàn làm phim đã quay được cảnh chiến đấu khốc liệt giữa đàn cáo Tây Tạng và voi

Tập 8: RỪNG RẬM (JUNGLES)

Mặc dù chỉ che phủ 3% diện tích trái đất nhưng rừng rậm lại là ngôi nhà cho 50% loài Tập phim có những cảnh quay tuyệt vời về cuộc sống động vật tại tầng rừng thấp

Tập 9: THỀM BIỂN (SHALLOW SEAS)

Cảnh những đàn cá voi lưng gù thực hiện cuộc di trú từ cực nam đến cực bắc, những con chim thiên đường đầy màu sắc, những đàn hải cẩu săn chim cánh cụt

Tập 10: RỪNG MÙA (SEASONAL FORESTS)

Rừng Taiga, trải dài trên rìa vùng cực, một thế giới tĩnh lặng của những cây họ thông cằn cỗi Cây cối ở đây tuy nhỏ nhưng khi quay phim từ trên không ta có thể thu được tỷ lệ đúng của chúng Một phần ba lượng cây cối của Trái Đất mọc lên ở nơi này và trong cả mùa hè ngắn ngủi chúng nhả đủ oxy giúp thay đổi bầu không khí Ở California General Sherman, một cây sequoia khổng lồ, là cây lớn nhất còn sống trên hành tinh, có kích cỡ gấp 10 lần một con cá voi xanh những cây thông bristlecone (tạm dịch là Tùng Dai) là loài sống lâu nhất Với số tuổi hơn 4000 năm, chúng có thể vượt trước cả các kim tự tháp Ai Cập Nhưng rừng cây bao báp ở Madagascar có lẽ là lạ nhất trong tất cả

Tập 11: BIỂN THẲM (OCEAN DEEPS)

Lãnh địa bao la Một con cá mập voi nặng tới 30 tấn chén cả một đàn cá và chỉ

có chiếc máy quay heli-gimbal trên cao độc nhất vô nhị mới có thể thu được hình ảnh những con cá voi phóng trên biển với tốc độ hơn 30km/h Sâu trong lòng biển thẳm, con bạch tuộc bay lượn nhờ những chiếc cánh và loài mực ma dùng khả năng phát quang sinh học của mình để biến màu một cách khác

thường Đoạn phim đầu tiên quay ở độ sâu 2000 m về những con cá trình, cua

và động vật đẳng túc cỡ lớn chuyên ăn xác, chúng giải quyết xong bữa ăn trong 3h đồng hồ

b.Khai thác các cảnh quay của 11 tập phim vào giảng dạy Địa Lí tự nhiên 10 ra sao?

TẬP PHIM PHÂN

ĐOẠN

NỘI DUNG KIẾN THỨC

ÁP DỤNG TẬP 1: XUYÊN CỰC

(FROM POLE TO

POLE)

1.1 Cảnh quay một cách

tổng quát từ bầu khí quyển xuống bề mặt Trái Đất

-Bài 11: Khí quyển (minh họa về bầu khí quyển)

-Bài 8+9: khái quát sơ nét về bề mặt Trái Đất từ

đó dẫn nhập vào tác động của nội lực và ngoại lực

-Bài 20: lớp vỏ địa lí 1.2 Cảnh quay đàn chim

cánh cụt dựa vào nhau để chống lại cái rét của vùng cực

-Bài 11: sự phân bố nhiệt

độ không khí trên Trái Đất

-Bài 14: minh họa về đới khí hậu cực

-Bài 19: loài động vật đặc trưng ở vùng cực -Bài 21: qui luật địa đới 1.3 -Ánh sáng mặt trời -Bài 11: nhiệt độ không

làm tuyết tan -Các thảo nguyên cận cực

khí trên Trái Đất -Bài 15: nhân tố ảnh hưởng chế độ nước sông -Bài 19+21: sinh quyển ở vùng cận cực

1.4 -Cánh rừng lá kim

phủ trắng tuyết -Cánh rừng lá rộng

ôn đới

-Bài 18+19: thảm thực vật đặc trưng của xứ lạnh -Bài 21: sự phân bố sinh vật theo quy luật địa đới 1.5 -Sự biến đổi nhanh

của cây cối, rừng mùa, rừng rậm xích đạo

-Bài 9: tác động của ngoại lực đến địa hình bề mặt Trái Đất

-Bài 18+19: minh họa cho sinh quyển

1.6 Cảnh quay một số

vùng khí hậu khắc nghiệt (hoang mạc lạnh, sa mạc, giông bão)

-Bài 9: tác động của ngoại lực

-Bài 11: phân bố nhiệt độ không khí trên Trái Đất -Bài 17: thổ nhưỡng -Bài 21: quy luật địa đới

TẬP 2: NÚI NON

(MOUNTAINS)

2.1 Miệng núi lửa, dung

nham, macma phun trào, cảnh tượng trước và sau khi núi lửa phun

-Bài 8: tác động của nội lực đến địa hình bề mặt Trái Đất

-Bài 10: thực hành: nhận xét sự phân bố các vành đai động đất, núi lửa 2.2 Cảnh quay “nóc nhà

của Châu Phi” là kết quả nham thạch phun trào trong 70 triệu năm trước và tác động của mưa và băng giá qua hàng triệu năm

-Bài 8: tác động của nội lực đến địa hình bề mặt Trái Đất

-Bài 9: tác động của ngoại lực

2.3 Cảnh quay dãy núi

Andes với các loài sinh vật trên đỉnh núi, với sự thay đổi của tự nhiên theo độ cao

-Bài 8: tác động của nội lực đến địa hình bề mặt Trái Đất

-Bài 19: phân bố đất và sinh vật trên Trái Đất -Bài 21: quy luật đai cao 2.4 Bão tuyết, tuyết lở

bào mòn địa hình

-Bài 9: tác động của ngoại lực (quá trình bóc mòn do băng tuyết) -Bài 14: phân hóa các đới khí hậu

-Bài 21: quy luật địa đới 2.5 Những đỉnh núi cao

với lớp phủ của băng tuyết vĩnh cửu

Bài 19: phân bố đất và sinh vật trên Trái Đất -Bài 8: tác động của nội lực đến địa hình bề mặt Trái Đất

2.6 Dòng sông băng, sự

bóc mòn của băng tuyết bào mòn bề mặt địa hình với tốc

độ nhanh nhất

-Bài 9: tác động của ngoại lực (quá trình bóc mòn do băng tuyết)

2.7 “Nóc nhà thế giới”

đỉnh Everest, vẫn tiếp tục vươn cao

-Bài 8: tác động của nội lực đến địa hình bề mặt Trái Đất

-Bài 10: thực hành: nhận xét sự phân bố các vành đai động đất, núi lửa, các dãy núi trẻ trên Trái Đất

TẬP 3: NƯỚC NGỌT

(FRESHWATER)

3.1 Các bãi sa thạch

hình thù kì quái do tác động của gió to

và mưa lớn

-Bài 9: tác động của ngoại lực (gió+mưa) -Bài 13: Mưa

3.2 Quá trình tạo thành -Bài 13: Mưa

mưa, cũng chính là nguồn cội của nước ngọt

-Bài 15: thủy quyển

3.3 Đường đi của nước

từ đỉnh núi, thác ghềnh, hợp thành các dòng sông

-Bài 15: thủy quyển Các nhân tố ảnh hưởng đến chế độ nước sông

3.4 Hệ thống sông

Amazon với diện tích lưu vực lớn nhất thế giới

-Bài 15: một số sông lớn trên Trái Đất

-Bài 9: tác động của ngoại lực (quá trình vận chuyển và bồi tụ)

TẬP 4: HANG ĐỘNG

(CAVES)

4.1 -Khối núi đá vôi,

nguyên nhân chính hình thành các hang động đồ sộ

-Tháp đá vôi ở Vịnh

Hạ Long -Sự trạm trổ các khối núi đá vôi sắc nhọn ở Borneo bởi mưa

-Bài 9: tác động của ngoại lực (phong hóa hóa học)

-Bài 9: tác động của ngoại lực (quá trình bóc mòn)

4.2 Dòng chảy ngầm

bên trong khối núi

đá vôi

-Bài 9: tác động của ngoại lực (phong hóa hóa học)

4.3 Hang động Caxtơ,

sự hình thành măng

đá, cột thạch nhũ

-Bài 9: tác động của ngoại lực (phong hóa hóa học)

4.4 Lechuguilla-Hang

động đẹp nhất thế giới

-Bài 9: tác động của ngoại lực (phong hóa hóa học)

TẬP 5: SA MẠC

(DESERTS)

5.1 Sa mạc Gobi và ảnh

hưởng của dãy Himalaya

-Bài 12: gió fơn -Bài 14: cảnh quan hoang mạc