Bài giảng tin học đại cương bài 7 đh bách khoa hà nội

Các kiểu dữ liệu chuẩn trong C 7.2... Các kiểu dữ liệu chuẩn trong C 7.2... Biểu thức quan hệ: – L{ những biểu thức trong đó có sử dụng c|c to|n tử quan hệ so s|nh như lớn hơn, nhỏ hơn,

Trang 1

TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI VIỆN CÔNG NGHỆ THÔNG TIN VÀ TRUYỀN THÔNG

TIN HỌC ĐẠI CƯƠNG

Phần 3 Lập trình C

Bài 7 Kiểu dữ liệu và biểu thức trong C

Nội dung

7.1 Các kiểu dữ liệu chuẩn trong C 7.2 Khai báo và khởi tạo biến, hằng 7.3 Biểu thức trong C

7.4 Các phép toán trong C 7.5 Một số toán tử đặc trưng 7.6 Các lệnh vào ra dữ liệu với các biến

2

7.1 C|c kiểu dữ liệu chuẩn trong C

Kiểu dữ liệu Ý nghĩa Kích thước Miền dữ liệu unsigned char Kí tự 1 byte 0  255

char Kí tự 1 byte -128  127

unsigned int Số nguyên không

dấu

2 byte 0  65.535

short int Số nguyên

có dấu

2 byte -32.768  32.767

int Số nguyên có dấu 2 byte -32.768  32.767

3

7.1 C|c kiểu dữ liệu chuẩn trong C

Kiểu dữ liệu Ý nghĩa Kích thước Miền dữ liệu unsigned long Số nguyên không

dấu

4 byte 0 

4,294,967,295

long Số nguyên có dấu 4 byte -2,147,483,648 

2,147,483,647

float Số thực dấu phẩy

động,

độ chính x|c đơn

4 byte  3.4E-38 

 3.4E+38

double Số thực dấu phẩy

động,

độ chính x|c kép

8 byte  1.7E-308  

1.7E+308

long double Số thực dấu phẩy

động,

độ chính x|c kép

mở rộng

10 byte  3.4E-4932  

1.1E+4932

4

Trang 2

Nội dung

5

7.2.1 Khai b|o v{ khởi tạo biến

• Một biến trước khi sử dụng phải được khai b|o

• Cú pháp khai báo:

kieu_du_lieu ten_bien;

Hoặc:

kieu_du_lieu ten_bien 1 , …, ten_bien N ;

• Ví dụ: Khai b|o một biến x thuộc kiểu số nguyên 2 byte có dấu (int), biến y, z,t thuộc kiểu thực 4 byte (float) như sau:

int x;

6

7.2.1 Khai b|o v{ khởi tạo biến (2)

Kết hợp khai b|o v{ khởi tạo

• Cú pháp:

kieu_du_lieu ten_bien = gia_tri_ban_dau;

Hoặc:

kieu_du_lieu bien 1 =gia_tri 1 , bien N =gia_tri N ;

• Ví dụ:

int a = 3;// sau lenh nay bien a se co gia tri bang 3 float x = 5.0, y = 7.6; // sau lenh nay x co gia

// tri 5.0, y co gia tri 7.6

7

7.2.2 Khai b|o hằng

• Cách 1: Dùng từ khóa #define:

– Cú pháp:

– Ví dụ:

#define MAX_SINH_VIEN 50

#define CNTT “Cong nghe thong tin”

#define DIEM_CHUAN 23.5

8

Trang 3

• C|ch 2: Dùng từ khóa const :

– Cú pháp:

const kieu_du_lieu ten_hang = gia_tri;

– Ví dụ:

const int MAX_SINH_VIEN = 50;

const char CNTT[20] = “Cong nghe thong tin”;

const float DIEM_CHUAN = 23.5;

9

• Chú ý:

– Gi| trị của c|c hằng phải được x|c định ngay khi khai báo

– Trong chương trình, KHÔNG thể thay đổi được

gi| trị của hằng

– #define l{ chỉ thị tiền xử lý (preprocessing directive)

• Dễ đọc, dễ thay đổi

• Dễ chuyển đổi giữa c|c nền tảng phần cứng hơn

• Tốc độ nhanh hơn

10

Nội dung

11

7.3.1 C|c loại biểu thức

• a Biểu thức số học:

– L{ biểu thức m{ gi| trị của nó l{ c|c đại lượng số học (số nguyên, số thực)

– C|c to|n tử l{ c|c phép to|n số học (cộng, trừ, nh}n, chia…), c|c to|n hạng l{ c|c đại lượng số học (số, biến, hằng)

– Ví dụ:

• 3 * 3.7

• 8 + 6/3

• a + b – c // Với a, b, c l{ c|c biến thuộc một

kiểu dữ liệu số n{o đó

12

Trang 4

• b Biểu thức logic:

– L{ biểu thức m{ gi| trị của nó l{ c|c gi| trị logic,

tức l{ một trong hai gi| trị: Đúng (TRUE) hoặc Sai (FALSE)

• Gi| trị nguyên kh|c 0: Đúng (TRUE),

• Gi| trị 0: Sai (FALSE)

– C|c phép to|n logic gồm có

• AND: VÀ logic, kí hiệu l{ &&

• OR: HOẶC logic, kí hiệu l{ ||

• NOT: PHỦ ĐỊNH, kí hiệu l{ !

13

• c Biểu thức quan hệ:

– L{ những biểu thức trong đó có sử dụng c|c to|n tử quan hệ so s|nh như lớn hơn, nhỏ hơn, bằng nhau, kh|c nhau…

– Chỉ có thể nhận gi| trị l{ một trong 2 gi| trị Đúng (TRUE) hoặc Sai (FALSE)

 Biểu thức quan hệ l{ một trường hợp riêng của biểu thức logic

14

• Ví dụ về biểu thức quan hệ:

15

• Ví dụ về biểu thức logic:

16

Trang 5

7.3.1 Sử dụng biểu thức

• L{m vế phải của lệnh g|n

• L{m to|n hạng trong c|c biểu thức kh|c

• L{m tham số thực trong lời gọi h{m

• L{m chỉ số trong c|c cấu trúc lặp for,

while, do while

• L{m biểu thức kiểm tra trong c|c cấu trúc rẽ

nhánh if, switch

17

Nội dung

18

7.4 Các phép toán trong C

• Bao gồm:

– Nhóm c|c phép to|n số học – Nhóm c|c phép to|n quan hệ – Nhóm các phép toán logic

– Nhóm các phép toán thao tác trên bit

– Ngo{i ra C còn cung cấp một số phép to|n kh|c nữa như phép g|n, phép lấy địa chỉ…

19

7.4.1 Phép to|n số học

20

Trang 6

7.4.2 Phép toán trên bit (bitwise)

21

1) 1)

7.4.2 Phép toán trên bit

22

7.4.3 Phép to|n quan hệ

23

7.4.4 Phép toán logic

24

Trang 7

7.4.5 Phép toán gán

• Cú pháp

tên_biến = biểu_thức;

• Lấy gi| trị của biểu_thức gán cho tên_biến

• Ví dụ:

int a, b, c;

a = 3;

b = a + 5;

c = a * b;

25

• Biểu thức g|n l{ biểu thức nên nó cũng có gi| trị

• Gi| trị của biểu thức g|n bằng gi| trị của biểu_thức:

 Có thể g|n gi| trị của biểu thức g|n cho một biến kh|c hoặc sử dụng như một biểu thức bình thường

• Ví dụ:

int a, b, c;

a = b = 2007;

c = (a = 20) * (b = 30);

26

• Phép to|n g|n thu gọn:

x = x + y; giống như

x += y;

• Dạng lệnh g|n thu gọn n{y còn |p dụng được với c|c phép to|n kh|c: +, -, *, /, %, >>,

<<, &, |, ^

27

7.4.6 Thứ tự ưu tiên c|c phép to|n

28

Trang 8

Ví dụ

• a < 10 && 2 * b < c

•  ( a < 10 ) && ( ( 2 * b ) < c )

29

Nội dung

30

7.5.1 C|c phép to|n tăng giảm một đơn vị

• Tăng hoặc giảm một đơn vị cho biến:

– <tên biến> = <tên biến> + 1;

 <tên biến>++;

– <tên biến> = <tên biến> - 1;

 <tên biến> ;

– Ví dụ:

int a = 5;

float x = 10;

a++; // tương đương với a = a + 1;

x ; // tương đương với x = x – 1;

31

Tiền tố v{ hậu tố

• Tiền tố: Thay đổi gi| trị của biến trước khi sử dụng

• Hậu tố: Tính to|n gi| trị của biểu thức bằng gi| trị ban đầu của biến, sau đó mới thay đổi gi| trị của biến

• Ví dụ:

int a, b, c;

a = 3; // a bang 3

b = a++;// Dang hau to // b bằng 3; a bằng 4

c = ++b;// Dang tien to // b bằng 4, c bằng 4;

32

Trang 9

7.5.2 Phép to|n lấy địa chỉ biến (&)

• Biến thực chất l{ một vùng nhớ được đặt tên (l{ tên của biến) trên bộ nhớ của m|y tính

• Mọi ô nhớ trên bộ nhớ m|y tính đều được đ|nh địa chỉ Do

đó mọi biến đều có địa chỉ

• & <tên biến>;

– Ví dụ: int a = 2006;

 &a; // co gia tri la 158 hay 9E

33

.

D6 07

.

157 158 159 160

1

a

7.5.3 Phép to|n chuyển đổi kiểu bắt buộc

• Chương trình dịch sẽ tự động chuyển đổi kiểu

– char  int  long int  float 

double  long double

• Ngược lại

– Số nguyên long int 50,000 không phải l{ một số nguyên kiểu int vì phạm vi biểu diễn của kiểu int l{ từ (-32,768

đến 32,767)

 Phải ép kiểu

• Cú pháp:

(<kiểu dữ liệu mới>) <biểu thức>;

34

7.5.3 Phép to|n chuyển đổi kiểu bắt buộc (2)

• Ví dụ:

#include <stdio.h>

#include <conio.h>

void main() {

long int li; int i; float f; clrscr();

li = 0x123456; f = 123.456;

i = (int) li;

printf(“\n li = %ld; i = %d”,li, i);

i = (int) f;

printf(“\n f = %f; i = %d”,f, i);

getch();

}

35

• Kết quả

li = 1193046; i = 13398

f = 123.456000; i = 123

7.7.4 Biểu thức điều kiện

• Cú pháp

– biểu_thức_1 ? biểu_thức_2 : biểu_thức_3

– Gi| trị của biểu thức điều kiện

• Gi| trị của biểu_thức_2 nếu biểu_thức_1 có gi| trị kh|c 0 (tương ứng với gi| trị logic ĐÚNG),

• Ngược lại: Gi| trị của biểu_thức_3 nếu biểu_thức_1 có gi| trị bằng 0 (tương ứng với gi| trị logic SAI)

• Ví dụ:

float x, y, z; // khai báo biến

x = 3.8; y = 7.6; //gán giá trị cho các biến x, y

z = (x<y) ? x : y; //z sẽ có giá trị bằng giá trị

// nhỏ nhất trong 2 số x và y

36

Trang 10

Nội dung

7.4 Các phép toán trong C 7.5 Một số toán tử đặc trưng 7.6 Các lệnh vào ra dữ liệu

37

7.6 C|c lệnh v{o ra dữ liệu

• C cung cấp 2 h{m v{o ra cơ bản:

– printf() – scanf()

• Muốn sử dụng 2 h{m printf() và

scanf() ta cần khai b|o tệp tiêu đề stdio.h:

Hoặc

#include “stdio.h”

38

7.6.1 Hàm printf

a Mục đích và cú pháp:

• Mục đích:

– Hiển thị ra m{n hình c|c loại dữ liệu cơ bản như: Số, kí tự v{ x}u kí tự

– Một số hiệu ứng hiển thị đặc biệt như xuống dòng, sang trang,…

39

a Mục đích v{ cú ph|p (2)

• Cú pháp:

printf(xau_dinh_dang [, danh_sach_tham_so]);

–xau_dinh_dang: Qui định c|ch thức hiển thị dữ liệu ra m{n hình m|y tính

–danh_sach_tham_so: Danh s|ch c|c biến sẽ được hiển thị gi| trị lên m{n hình theo c|ch thức được qui định trong xau_dinh_dang

40

Trang 11

• Ví dụ: Chương trình sau

void main() { int a = 5;

float x = 1.234;

printf( “Hien thi mot so nguyen %d và mot

so thuc %f” ,a,x);

getch();

}

• Sẽ cho ra kết quả:

Hien thi mot so nguyen 5 va mot so thuc 1.234000

41

• Trong xau_dinh_dang chứa:

– C|c kí tự thông thường: Được hiển thị ra m{n hình

– C|c nhóm kí tự định dạng: X|c định quy c|ch hiển thị c|c tham số trong phần

danh_sach_tham_so

– C|c kí tự điều khiển: Dùng để tạo c|c hiệu ứng hiển thị đặc biệt như xuống dòng (‘\n’) hay sang trang (‘\f’)…

42

• Mỗi nhóm kí tự định dạng chỉ dùng cho một kiểu dữ liệu

Ví dụ: %d dùng cho kiểu nguyên %f dùng cho kiểu thực

• Nếu giữa nhóm kí tự định dạng v{ tham số tương ứng không phù hợp với nhau thì sẽ hiển thị ra kết quả không như ý

43

• danh_sach_tham_so phải phù hợp với c|c nhóm kí tự định dạng trong xau_dinh_dang về:

– Số lượng – Kiểu dữ liệu – Thứ tự

44

Trang 12

Nhóm kí tự định dạng

Kiểu dữ liệu Kết quả

%c int, char Kí tự đơn lẻ

%i, %d int, char Số thập ph}n

%o int, char Số b|t ph}n

(không có 0 đằng trước)

%x, %X int, char Số hexa

(chữ thường/chữ hoa)

%u unsigned

int/char

Số thập ph}n

45

b Một số nhóm định dạng phổ biến

%ld, %li long Số thập ph}n

%lo long Số b|t ph}n

(không có 0 đằng trước)

%lx, %LX long Số hexa

(chữ thường/chữ hoa)

%lu unsigned long Số thập ph}n

46

b Một số nhóm định dạng phổ biến (2)

%s char [] Hiển thị x}u kí tự

kết thúc bởi ‘\0’

%f float/double Số thực dấu phẩy

tĩnh

%e, %E float/double Số thực dấu phẩy

động

47

c Một số nhóm định dạng phổ biến (3) c Độ rộng hiển thị - số nguyên

• Đối với số nguyên hoặc ký tự hoặc xâu ký tự:

– Có dạng %md, với m l{ số nguyên không }m – Ví dụ: Có số a = 1234

Lệnh:

printf("%5d",a);//danh 5 cho de hien thi a printf(“\n%5d",34);

Cho ra kết quả:1234

34

( kí hiệu cho dấu c|ch đơn (space) )

48

Trang 13

c Độ rộng hiển thị - số nguyên (2)

• Ví dụ:

printf("\n%3d %15s %3c", 1, "nguyen van a", 'g');

printf("\n%3d %15s %3c", 2, "tran van b", 'k');

• Kết quả:

49

c Độ rộng hiển thị - số thực

• m, n l{ 2 số nguyên không }m

Trong đó:

– m vị trí để hiển thị số thực – n vị trí trong m vị trí đó để hiển thị phần thập phân

50

c Độ rộng hiển thị - số thực (2)

• Ví dụ:

printf("\n%f",17.345);

printf("\n%.2f",17.345);

printf("\n%7.2f",17.345);

• Kết quả:

17.345000 17.34

17.34

51

c Độ rộng hiển thị - Chú ý

• Khi số chỗ cần thiết để hiển thị nội dung dữ liệu lớn hơn trong định dạng:

– Tự động cung cấp thêm chỗ mới để hiển thị chứ không cắt bớt nội dung của dữ liệu

– Ví dụ: a=1000

printf(“So a la: %1d”, a);

– Kết quả:

52

Trang 14

d Căn lề phải, lề tr|i

• Căn lề phải:

– Khi hiển thị dữ liệu, mặc định C căn lề phải

• Căn lề trái:

– Nếu muốn căn lề tr|i khi hiển thị dữ liệu ta chỉ cần thêm dấu trừ - v{o ngay sau dấu %

53

d Căn lề phải, lề tr|i (2)

• Ví dụ:

printf("\n%-3d %-15s %.2f %-3c",

9, "nguyen van a", 7.5, 'g');

printf("\n%-3d %-15s %.2f %-3c",

10, “nguyen ha", 6.75, 'k');

• Kết quả:

9  nguyen van a  7.50 g 

10  nguyen ha  6.75 k 

54

7.6.2 Hàm scanf

a Mục đích và cú pháp:

• Mục đích:

– H{m scanf() dùng để nhập dữ liệu từ b{n phím

• Cú pháp:

scanf(xau_dinh_dang[,danh_sach_dia_chi]);

• Ví dụ:

int a; float b;

scanf(“%d %f”, &a, &b);

55

• Xau_dinh_dang:

– Gồm c|c ký tự được qui định cho từng loại dữ liệu được nhập v{o

– Ví dụ: Với dữ liệu định nhập v{o l{ kiểu nguyên thì x}u định dạng l{ : %d

• Danh_sach_dia_chi:

– Bao gồm c|c địa chỉ của c|c biến (to|n tử &), ph}n t|ch nhau bởi dấu phẩy (,)

56

Trang 15

• danh_sach_dia_chi phải phù hợp với c|c nhóm kí tự định dạng trong xau_dinh_dang

về:

– Số lượng – Kiểu dữ liệu – Thứ tự

57

Kiểu dữ liệu Chú thích

%c char Kí tự đơn lẻ

%d int Số thập ph}n

%o int Số b|t ph}n

%x int Số hexa

%u unsigned int Số thập ph}n

58

b Một số nhóm định dạng phổ biến

Kiểu dữ liệu Chú thích

%s char* Nhập x}u kí tự kết

thúc bởi ‘\0’

%f float Số thực dấu phẩy

tĩnh

%ld long Số nguyên

%lf double Số thực dấu phẩy

tĩnh

c Một số nhóm định dạng phổ biến (3) Ví dụ

void main() {

// khai bao bien int a; float x;

char ch; char str[30];

// Nhap du lieu printf(“Nhap vao mot so nguyen”);

scanf(“%d”,&a);

printf(“\n Nhap vao mot so thuc”);

scanf(“%f”,&x);

60

Trang 16

Ví dụ

printf(“\n Nhap vao mot ki tu”);

fflush(stdin); scanf(“%c”,&ch);

printf(“\n Nhap vao mot xau ki tu”);

fflush(stdin); scanf(“%s”,str);

// Hien thi du lieu vua nhap vao printf(“\n Nhung du lieu vua nhap vao”);

printf(“\n So nguyen: %d”,a);

printf(“\n So thuc : %.2f”,x);

printf(“\n Ki tu: %c: ”,ch);

printf(“\n Xau ki tu: %s”,str);

getch();

}

61

Ví dụ

• Kết quả:

Nhap vao mot so nguyen: 2007 Nhap vao mot so thuc: 17.1625 Nhap vao mot ki tu: b

Nhap vao mot xau ki tu: ngon ngu lap trinh C Nhung du lieu vua nhap vao

So nguyen: 2007

So thuc: 17.16

Ki tu: b Xau ki tu: ngon

62

c Một số quy tắc cần lưu ý

• Quy tắc 1: Khi đọc số

– H{m scanf() quan niệm rằng mọi kí tự số, dấu chấm (‘.’) đều l{ kí tự hợp lệ

– Khi gặp c|c dấu ph}n c|ch như tab, xuống dòng hay dấu c|ch (space bar) thì scanf() sẽ hiểu l{

kết thúc nhập dữ liệu cho một số

63

c Một số quy tắc cần lưu ý (tiếp)

• Quy tắc 2: Khi đọc kí tự:

Hàm scanf() cho rằng mọi kí tự có trong bộ

đệm của thiết bị vào chuẩn đều là hợp lệ, kể

cả các kí tự tab, xuống dòng hay dấu cách

64

Định dạng
Số trang	18
Dung lượng	0,96 MB