hình ảnh Phu nữ trong văn của sương nguyệt minh

Phụ nữ trong văn xuôi của Sương Nguyệt là những người mang sự hài hòa giữa nét đẹp truyền thống và hơi thở thời đại. Họ yêu quê hương tha thiết và có đời sống nội tâm phong phú. Cái riêng của tác giả là chú ý đến phương diện con người đời thường ở những nhân vật nữ của mình. Nhờ vậy, người đọc nhận ra được giá trị hiện thực và nhân đạo đằm sâu trong truyện ngắn và tiểu thuyết của nhà văn. Từ khóa:hình tượng, phụ nữ, văn xuôi, Sương Nguyệt Minh. ABSTRACT Women in prose of Suong Nguyet who bring harmony between traditional beauty and modern one. They dearly love their homeland and have abundance mind. The author is so particular on aspect of human life in his female characters. Thus, the reader realizes the value of realistic and humanitarian behind the short story and novel of writer. Keywords: Image, Women, prose, Suong Nguyet Minh 1. Lời dẫn Tác phẩm văn học muốn để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng đọc giả cần có nhiều yếu tố và một trong những điều quan trọng nhất đó chính là hình tượng nghệ thuật. Vấn đề này vô cùng phong phú, đó có thể là một phong cảnh thiên nhiên, hay một sự kiện xã hội, món đồ vật… Nhưng đa phần người ta sẽ nghĩ đến hình tượng con người hơn vì chúng luôn sinh động hấp dẫn với những cảm xúc tinh tế. Hình tượng nghệ thuật kết tinh đặc điểm cơ bản giúp ta nhận ra phong cách riêng của mỗi tác giả và nhờ nó mà người nghệ sĩ bộc lộ tư tưởng, tình cảm bản thân. Đắm mình trong thế giới văn học, ta được gặp gỡ rất nhiều hình tượng, chẳng hạn như hình tượng người nông dân, hình tượng người lính, hình tượng người anh hùng…Sẽ là một thiếu sót nếu ta quên đi hình tượng người phụ nữ. Từ xưa đến nay, hình tượng này xuất hiện “dày đặc” trong văn học Việt Nam, giữ vai trò quan trọng để làm lắng đọng và thanh lọc tâm hồn, hướng con người đến những giá trị tốt đẹp.

HÌNH TƯỢNG PHỤ NỮ TRONG VĂN XUÔI SƯƠNG NGUYỆT MINH

Nguyễn Thị Ngọc Giàu

Học viên cao học khóa 25

Ngành: Văn học Việt Nam

TÓM TẮT

Phụ nữ trong văn xuôi của Sương Nguyệt là những người mang sự hài hòa giữa nét đẹp truyền thống và hơi thở thời đại Họ yêu quê hương tha thiết và có đời sống nội tâm phong phú Cái riêng của tác giả là chú ý đến phương diện con người đời thường ở những nhân vật nữ của mình Nhờ vậy, người đọc nhận ra được giá trị hiện thực và nhân đạo đằm sâu trong truyện ngắn và tiểu thuyết của nhà văn

Từ khóa:hình tượng, phụ nữ, văn xuôi, Sương Nguyệt Minh.

ABSTRACT

Women in prose of Suong Nguyet who bring harmony between traditional beauty and modern one They dearly love their homeland and have abundance mind The author is so particular on aspect of human life in his female characters Thus, the reader realizes the value of realistic and humanitarian behind the short story and novel of writer

Keywords: Image, Women, prose, Suong Nguyet Minh

1 Lời dẫn

Tác phẩm văn học muốn để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng đọc giả cần có nhiều

yếu tố và một trong những điều quan trọng nhất đó chính là hình tượng nghệ thuật.

Vấn đề này vô cùng phong phú, đó có thể là một phong cảnh thiên nhiên, hay một sự kiện xã hội, món đồ vật… Nhưng đa phần người ta sẽ nghĩ đến hình tượng con người

hơn vì chúng luôn sinh động hấp dẫn với những cảm xúc tinh tế Hình tượng nghệ thuật kết tinh đặc điểm cơ bản giúp ta nhận ra phong cách riêng của mỗi tác giả và nhờ

nó mà người nghệ sĩ bộc lộ tư tưởng, tình cảm bản thân Đắm mình trong thế giới văn học, ta được gặp gỡ rất nhiều hình tượng, chẳng hạn như hình tượng người nông dân, hình tượng người lính, hình tượng người anh hùng…Sẽ là một thiếu sót nếu ta quên đi hình tượng người phụ nữ Từ xưa đến nay, hình tượng này xuất hiện “dày đặc” trong văn học Việt Nam, giữ vai trò quan trọng để làm lắng đọng và thanh lọc tâm hồn, hướng con người đến những giá trị tốt đẹp

Theo nhịp điệu thời gian, người phụ nữ vẫn luôn là đề tài đầy lí thú, nhất là thời

kì văn học Việt Nam hậu hiện đại Điểm qua các cây bút giai đoạn này, rõ ràng Sương

Nguyệt Minh bằng các tác phẩm của mình đã khắc họa thành công người phụ nữ Việt đậm chất riêng biệt mang vẻ đẹp nữ tính truyền thống và hơi thở thời đại Nhờ vốn sống phong phú của một người lính đã từng đi-đọc-trăn trở nhiều kết hợp với một tấm lòng nhân hậu dạt dào cảm xúc hướng về cuộc đời, số phận, nỗi lòng thế giới nữ đầy phức tạp qua cái nhìn trìu mến, thấu hiểu Bên cạnh đó, văn phong giản dị, bút pháp nghệ thuật độc đáo, giọng điệu phong phú đậm chất người lính trầm tư, nhẹ nhàng nhưng không ít lần pha sự bông đùa thâm thúy đã dẫn dắt người đọc đến nhiều bài học

ý nghĩa, tư tưởng nhân văn mà tác giả muốn gửi gắm

2 Văn xuôi Sương Nguyệt Minh – những phác thảo ấn tượng về người phụ nữ Việt Nam

2.1 Vẻ đẹp phồn thực

Hầu hết, trong các tác phẩm của Sương Nguyệt Minh, những mĩ nhân hiện lên mang vẻ đẹp phồn thực căng tròn đầy sức sống, không kém phần nóng bỏng Chẳng

hạn, ở tiểu thuyết “Miền hoang” mới ra cách đây không lâu của ông, người đọc cảm thấy rạo rực trước vẻ đẹp của cô gái Miên tên Sa Ly “ánh trăng suông đổ tràn bờ vai

và hai bầu vú căng đầy”, bụng nõn, đùi non thon gọn, mông to tròn, làn da mịn màng

màu bánh mật Hay theo dòng kí ức của nhân vật Tùng trong cuốn tiểu thuyết, cô gái sống trong cái phum hoang mà đồng đội Tùng cho là Ma Lai cũng không kém phần nữ tính, ngực căng đầy, khe ngực sâu, mông to Vẻ đẹp ở những cô gái ấy làm ta nhớ đến hình ảnh được khắc họa trên các đền đài Chăm- vũ nữ Apsara Họ gần như lõa thể, với hai bộ ngực căng tròn, hai cánh tay nõn nà điểm xuyến vòng, bắp tay, bắp đùi thon thả

Vũ nữ Chămpa sống động ấy vượt lên trên vẻ đẹp thân xác Mặc dù, những cô gái ấy là người thuộc đất nước bạn nhưng vẫn phảng phất hình ảnh người phụ nữ Việt trong sáng tác của ông Ngoài ra, thấm đẫm các trang truyện ngắn Sương Nguyệt Minh, vẻ đẹp ấy cũng lung linh đầy mê mẩn bởi câu từ rất nghệ thuật nhưng không dung tục

Hoàng hậu Ngọc Bình trong “Dị hương” như một “nữ thần Ponagar khỏa trần tắm bên thềm giếng, thân thể ngọc ngà, đường cong mẩy nuột nà tưới đẫm trăng non”, “ một tay che hai trái tuyết lê căng mẩy, một tay che đám lông mu đen mượt” Ta còn bắt gặp các hình ảnh này khi đọc “Đồi con gái”, “Chuyến đi săn cuối cùng”, “Đêm mùa

hạ tuyết rơi”, “Lửa cháy trong rừng hoang”, tập tản văn “Đàn ông chọn khe ngực sâu”…

Vẻ đẹp phồn thực ở mĩ nhân trở nên lung linh, hấp dẫn hơn khi Sương Nguyệt Minh để thiên nhiên soi chiếu trên những đường cong đạt đến độ tuyệt vời ở họ Có lúc

thì ngập tràn ánh trăng lấp lánh ( Miền hoang, Đồi con gái, Bên dòng Tonle Sap…), khi thì để gió mơn man da thịt ( Giếng cạn, Người ở bến sông Châu…) hay để nước ướt đẫm tấm thân tràn trề sức sống căng mẩy (Bên dòng Tonle Sap, Lửa cháy trong rừng hoang…) Đỉnh cao hơn nữa là hoàng hậu Ngọc Bình, ít tác giả đặt bút viết thì lại được

Sương Nguyệt Minh dụng công xây dựng Nàng xuất hiện bằng từ ngữ gợi hình đạt đến

độ nghệ thuật, nước quấn quanh, ánh trăng tưới đẫm lung linh và mùi hương tinh túy tự

nhiên từ nàng phát ra như là sự chắt chiu chọn lọc từ đất trời Cái đẹp như hòa cùng thiên nhiên, hay nói cách khác, nhờ thiên nhiên soi chiếu, mơn trớn mà cái đẹp trở nên

mê mị lòng người hơn

Tác giả trân trọng từng nét đẹp ở nhân vật nữ của mình, dù là nhân vật chính hay phụ, thoáng qua hay đậm nét Lời văn không hề dung tục mà mang độ thẩm mỹ cao Qua vẻ đẹp phồn thực tràn đầy sức sống căng đầy ấy, người đọc thêm yêu các nhân vật Phẩm chất cao đẹp bừng sáng ở họ và dường như họ đẹp toàn vẹn hơn Một tâm hồn cao thượng ngự trị trong thân hình ngọc ngà mà Nguyễn Du trước đây đã từng

vẽ về nàng Kiều đạo nghĩa “Dày dày sẵn đúc một tòa thiên nhiên” Những hình ảnh

gợi cảm thể hiện sự tôn trọng của tác giả về cái đẹp và người phụ nữ

2.2 Thấm đượm tình yêu quê hương

Trong tác phẩm của Sương Nguyệt Minh, tình cảm lớn nhất của mỗi nhân vật

nữ chính là tình yêu quê hương tha thiết Từng nhân vật với cuộc đời, hoàn cảnh riêng trong những không gian, số phận khác nhau đã bộc lộ rõ nét tình cảm thiêng liêng đó Tuy bên cạnh các nhân vật luôn tồn tại bến bờ quê hương là một số phụ nữ quên đi gốc gác, nơi chôn rau cắt rốn của mình Nhưng ngòi bút của ông không phải là đanh đá lên

án họ mà nhìn ở con mắt thấu hiểu, thông cảm Nhịp điệu hối hả của cuộc sống mới đã

làm thay đổi họ, nhất là qua tản văn “Đàn ông chọn khe ngực sâu” càng thể hiện rõ cái

nhìn đầy nhân văn từ người cầm bút khác giới Lời văn ông như cánh tay che chở, giải thích, đánh giá khách quan về người phụ nữ biến chất thời @ Tình yêu quê hương có sức mạnh lay động, nâng đỡ tâm hồn Dù cuộc sống trắc trở hay hạnh phúc, xa quê hay gần quê thì những kí ức về quê hương luôn ngọt ngào, đem lại cảm giác yên bình Chính cảnh vật quê hương với dòng sông lặp đi lặp lại trong các tác phẩm và con đò, mảnh đất, khí trời, cây cối, văn hóa thôn quê đã tạo nên những vóc người căng tràn sức sống mang vẻ đẹp mặn mà về hình dáng lẫn phẩm chất Hơn nữa chúng còn dệt thành lời ăn tiếng nói, văn hóa đậm chất từng vùng miền Tác giả đã đưa cái nhìn toàn vẹn góc sáng và khuất của người phụ nữ về quê hương Từ đó bộc lộ cách nhìn nhận vai trò của quê hương trong việc nuôi sống tâm hồn phụ nữ từ xưa đến giai đoạn hiện đại sau này

2.3 Cô đơn trước cuộc đời

Đây là một đặc điểm thường xuất hiện ở nhân vật trong các tác phẩm sau thời kỳ đổi mới Khi có sự bùng cháy về ý thức cá nhân thì điều ấy thật dễ hiểu và nhất là giai đoạn văn học này, nhà văn đã hướng ngòi bút chú ý đến đời sống nội tâm phong phú của con người Không mang tầm vóc lớn lao vĩ đại như trước, nhân vật được khắc họa

là những con người bé nhỏ bình thường Nỗi cô đơn của những cô gái trẻ, người chị, người mẹ…được tác giả Sương Nguyệt Minh để tâm cao độ Vấn đề này ông khám phá

ở nhiều góc độ, hoàn cảnh, khoảnh khắc, trạng thái khác nhau Nó vô cùng phong phú

và hấp dẫn đúng như câu “Mỗi cây mỗi hoa, mỗi nhà mỗi cảnh” Điển hình là những

nữ chiến sĩ ra đi từ tuổi đôi mươi xinh đẹp, lúc quay trở về với những tàn tích trên

người, người yêu thì lấy vợ, không thể hòa nhập với gia đình Họ trở nên bơ vơ, lạc loài Nghe tiếng thở dài và ánh mắt nhìn xa xăm của nhân vật mà đau quặn thắt cả lòng

( Người ở bến sông Châu) Không dừng lại ở đó, tác giả còn nói đến những nhân vật

tha hương nơi xứ người, vì một lí do gì đó họ lên thành phố Chốn thị thành bon chen,

xô bồ làm méo mó dần bản tính ban đầu chân quê ở họ Có người may mắn giữ được

và nhận ra điều quan trọng của đời mình nhưng cũng ít nhiều đã bị guồng quay xã hội làm thay đổi, rơi vào bi kịch lạc chốn Đó là một bà mẹ già nghèo theo con trai lên thành phố, sự trưởng giả, khinh thường của cô con dâu và sự đớn hèn của người con ruột đã làm bà buồn, cô đơn muốn về lại quê để sống Hay những cô gái trẻ từ quê lên thành phố mong đổi đời…Cuối cùng họ đều cảm thấy trống vắng trong tâm hồn

Có những nhân vật cô đơn ngay chính trong ngôi nhà, bên người thân yêu của mình, dù họ có đầy đủ vật chất Lúc nào, họ cũng thích “một mình” vì không thấy ai hiểu mình hoặc do mải mê chạy theo vòng luẩn quẩn của tiền bạc, danh lợi, sở thích cá nhân mà quên đi mối quan hệ con người cũng cần nên xem trọng- tình cảm gia đình

Một loạt các truyện ngắn thể hiện rõ điều đó như “Mùa trâu ăn sương”, “Ánh trăng trong lò mổ”, “Đàn bà”, “Đồi con gái”, “Tiếng lục lạc trong đêm”…

Cô đơn trở nên một trạng thái tâm lí quen thuộc ở con người hiện đại Điều này chứng tỏ sự tinh nhạy của nhà văn họ Sương về cái tôi con người thuộc nhiều kiểu nhân vật khác nhau trong xã hội Sự cô đơn của các nhân vật thấm đẫm tâm hồn và chứa đầy trong không gian, thời gian tác phẩm Ông đã phản ánh điều này với sự xót

xa, đồng cảm, thấu hiểu, chỉ rõ đặc điểm nhân văn này

2.4 Hòa kết phẩm tính truyền thống và hiện đại

Trong tác phẩm của Sương Nguyệt Minh, như một sự cố ý, tác giả đặt hai nhân vật nữ có nét tính cách trái ngược nhau gần kề để tô đậm vẻ đẹp truyền thống cũng như thể hiện cái nhìn đầy cảm thông khi guồng quay xã hội, môi trường sống làm biến đổi bản chất hiền lành sâu xa ở họ Có nhiều truyện chỉ nói về một nhân vật nữ chính nhưng vẫn phảng phất sự kết hợp giữa phẩm chất phụ nữ Việt truyền thống và hiện đại

Qua lời văn nhẹ nhàng, giàu cảm xúc, lần lượt các nhân vật nữ của ông không chỉ đẹp về hình dáng bên ngoài mà còn về tâm hồn bên trong Như những bông hoa cỏ đồng nội hứng trọn tinh túy của đất trời, họ cũng vậy Các nhân vật đa phần xuất thân

từ những làng quê thanh bình, yên ả thuộc vùng đồng bằng chiêm trũng miền Bắc

(Giếng cạn, Mười ba bến nước, Người ở bến sông Châu…) còn lại số ít đến từ vùng sông nước miền Tây (Đêm nước nổi…) hay nền văn hóa Angkar rực rỡ Chăm-pa xứ bạn (Miền hoang, bên dòng Tôn-lê Sáp…) Họ được viết bằng sự thấu hiểu từng trải

của nhà văn, có thể họ được lấy từ hình mẫu những người thân, bạn bè quanh tác giả cũng có thể là con người nơi vùng đất mà ông từng sống, từng đi qua, từng chiến đấu

Họ dịu dàng, giản dị, chịu thương, chịu khó, nhân hậu, vị tha, bao dung Phẩm chất truyền thống phụ nữ bao đời như ăn sâu vào từng ngỏ ngách tâm hồn họ Cô gái câm

Sa Ly (Miền hoang) người Miên nhưng lại có nhiều điểm tương đồng về tính cách

truyền thống phụ nữ Việt Cô luôn tận tụy chăm sóc tên Lục Thum chỉ xem cô là cấp dưới hèn hạ, dụng cụ tiêu khiển thỏa mãn tính dục và quan tâm tên lính áo đen Pôn-pốt- kẻ dã man tàn bạo, mất tính người luôn đối xử tệ bạc với cô Ngay cả người bên kia chuyến tuyến là Tùng- tù binh Duol cũng được cô yêu thương hết lòng Sự hi sinh, nhẫn nhịn, “cưu mang”, vị tha của cô làm cho Tùng nói riêng và đọc giả nói chung ngạc nhiên và ngưỡng mộ Chính cái tên vô nhân đạo-lính áo đen hắc ám ấy lắm lúc phải còn “thu mình”, nể nang, chột dạ Nàng Sa Ly như bông hoa sen thơm ngát giữa bùn lầy, mặc cho môi trường quanh cô đầy mùi tanh nồng của tội ác, dã man, bị số phận trêu ngươi chà đạp nhưng vẫn đẹp lung linh dưới cái nắng chói chang của rừng Miên hoang, khô cằn sỏi đá Chính nhân vật thánh thiện này làm củng cố hi vọng, niềm tin cho ba người đàn ông bên cạnh- Lục Thum, tên lính áo đen và tù binh Duol Nhờ thủ pháp trái ngược đó mà Sa Ly thêm yêu kiều, đạo đức hơn và giúp người đọc cảm nhận tư tưởng tác giả gửi gắm Sự thánh thiện nơi cô đã làm lay động những kẻ man rợ- loại người mà đến nỗi thiên nhiên còn cay ghét, tuy nó ít ỏi không biến đổi được bản chất tàn độc của Lục Thum và tên lính ấy nhưng đã phần nào cổ vũ tinh thần đậm chất nhân văn của giới được mệnh danh là “liễu yếu đào tơ” Ở thể loại truyện ngắn, hình tượng nữ mang nét đẹp truyền thống cũng không kém phần nổi bật Tác giả gây

ấn tượng cho người đọc với số phận phong phú của từng nữ nhân vật, từ cô gái du kích

tên Ngàn miền Tây hồn hậu (Đêm nước nổi), đến cô Bống em thôn quê dân dã hay

Teresa Mùi hiền lành, chân thật như mẹ Maria luôn làm tròn bổn phận làm chiến sĩ thời chiến, làm vợ làm mẹ thời bình… Chiếm số lượng không nhỏ trong truyện ngắn ông là những người mẹ, người chị đầy nhẫn nại, hi sinh đời mình để củng cố đời con cháu Họ luôn mong “hậu duệ’ cũng như người họ thương được hạnh phúc vẹn tròn Mãi mãi

hình ảnh người đàn bà phong cùi với “bàn tay bàn chân cụt chỉ còn vài đốt” nhẫn nại

đóng gạch hi sinh vì con, mặc cho đứa con luôn ghẻ lạnh, hắt hủi Đến khi chết, bà vẫn chưa được nhận con và được gọi một tiếng “Mẹ” thân thương Phải yêu và hiểu, Sương Nguyệt Minh mới viết nên những câu chuyện xót xa, nhẹ nhàng mà thâm thúy như vậy

Nhà văn đi sâu vào từng ngóc ngách trong tâm hồn, tìm ra những vẻ đẹp mà chưa hẳn ai cũng thấy Tác giả đặc tả các chi tiết, sự kiện diễn biến cuộc đời nhân vật khiến họ trở nên lạ lẫm Ông xoáy sâu vào đời sống cá nhân, các mối quan hệ riêng tư

và diễn biến tâm lí khát khao hạnh phúc rất đỗi đời thường Cách viết truyện lồng ghép giữa câu chuyện hiện thực với quá khứ và giọng điệu đa dạng đã giúp Sương Nguyệt Minh xây dựng nhân vật nữ mang nét đẹp truyền thống sống động, vừa điển hình mà cũng rất đời thường, gần gũi với đời sống Tuy họ mang những nét đẹp chung của phụ

nữ Việt mà sâu thẳm vẫn phảng phất hương vị riêng của văn phong họ Sương

Ngoài ra, hình tượng người phụ nữ trong văn Sương Nguyễn Minh còn toát lên đặc điểm của phụ nữ thời hiện đại Nổi bật ở các nhân vật này khi bị guồng quay xã hội đương thời cuốn vào đó là sự tự thân giải quyết mọi tình huống rất cá tính và mạnh mẽ,

tự tin chấp nhận thử thách, khẳng định mình Họ là những người có năng lực, “phong độ” giữ vững, “lèo lái” đời sống bản thân mình Có người theo hướng tích cực, phá

cách nhưng cái thiên lương vẫn còn giữ được hoặc ít ra vẫn nhận thấy những điều quan trọng của đời người Nhưng có trường hợp bị dòng chảy cuộc đời “tha hóa”, thay đổi đến chóng mặt

Nền kinh tế thị trường với những tác động mạnh mẽ của nó về mọi mặt đã làm thay đổi chất truyền thống một phần không nhỏ nhân vật của ông Người phụ nữ hiền hậu dưới bóng tre xanh ngàn đời, nay trỗi dậy tìm đường sống với suy nghĩ hành động

ở chân trời mới Khác với người mẹ khổ cực bất hạnh của nhân vật tôi trong “Những ngày thơ ấu” của Nguyên Hồng, tìm đường ra thành phố mưu sinh do hoàn cảnh bức bách, xô đẩy, bản thân họ không muốn rời xa quê hương, gia đình mình Còn nhân vật của nhà văn họ Sương tìm đường lên thành phố một cách chủ động, có ý thức Trong hành trình ấy, họ- những người chân yếu tay mềm vô cùng nghị lực, biết phải tách

mình ra sống đầy nỗ lực, thà “một phút huy hoàng rồi chợt tắt”, khẳng định bản thân

và thay đổi số phận Như cô Gấm trong truyện “Mây bay cuối đường”, mặc dù rất yêu

làng quê nhưng cô nhận ra nơi cô sống bấy giờ thật tù túng, ngột ngạt, tầm thường Cô quyết định lên thành phố rực rỡ ánh đèn nhằm thay đổi cuộc đời Cả hai người, cô và chị cô ý thức rõ về điều này Không chỉ có họ mà các nhân vật nữ khác trong truyện

“Đi qua đồng chiều”, “Sao băng lúc mờ tối”, “Giếng cạn”…đã được tác giả đi sâu

vào tâm trạng phức tạp của những cô nông thôn mơ ước đổi đời Sự quyết liệt, giằng

xé, quẫy đạp nội tâm ở họ là một sự nổi loạn , muốn thoát khỏi bức tường tư tưởng truyền thống, rào cản tâm lí Có những ước mơ thành hiện thực nhưng thường phần lớn mộng vỡ tan tành do họ chưa thoát khỏi nghĩa vụ, trách nhiệm với quê hương, gia

đình và hiện thực đời sống bởi “đời không như là thơ”.

Hơn thế nữa có nhiều người con gái toát lên sự tự tin, mạnh mẽ, quyết đoán, khẳng định mình Bản lĩnh và thông minh, họ luôn làm chủ cuộc đời theo những gì họ mong muốn Ở họ đương nhiên vẫn còn mang những nét đẹp truyền thống tồn tại từ thế

hệ trước Đó là chị chủ với kinh nghiệm làm trâu như thế nào là được, thế nào là chưa đạt, muốn thịt trâu ngon phải làm ra sao…Hay qua dáng dấp cô gái Khơ-me Sa Von nhưng ta vẫn thấy phảng phất vẻ đẹp cô gái Việt hiện đại thông minh, bản lĩnh, trả lời người phỏng vấn theo cách riêng, lưu loát, khúc triết, hàm súc Chính tác giả nhận xét

qua con mắt trải đời của người quản lí-Kiên “Sa Von mang phong cách trẻ trung, có cái gì đó hơi nổi loạn phá phách của bọn trẻ Tây Âu” Hay cô út Nga trong “Mùa nước

nổi” cũng vừa đậm đà hương quê vừa mang hơi hướm nội thành

Bên cạnh đó, do thế lực của tiền, tình, danh vọng mà nhiều cô gái quê hay gốc quê đánh mất chất hồn hậu, hiền lành vốn có trở thành những phụ nữ “tha hóa”, đua đòi lố lăng, kệch cỡm Nào là vì để thực hiện mục tiêu tác phẩm mình được nổi tiếng

và làm phim mà nhân vật “nàng” trong “Đêm mùa hạ tuyết rơi”lừa dối tình cảm của

hết người đàn ông này đến người đàn ông khác Nàng với sắc đẹp và lời nói “ma thuật ngọt ngào” làm đắm đuối bao người đàn ông nàng muốn lợi dụng Nhân vật Bống chị

(Giếng cạn) vì ham giàu sang, phú quý mà phụ tình anh Lăng Hay đáp lại tấm chân tình của anh Mại bằng “cú đá bạc tình” không mảy may cắn rứt, “Chíp hôi” ( Chuyến

đi săn cuối cùng) đua đòi son phấn, quần áo hở hang, theo người đàn ông khác bỏ lại

sau lưng là anh Mại với sự đau đớn vì cuộc đời trẻ tuổi đã hai lần bị phụ bạc tình cảm Cuối cùng, những con người này đều rơi vào bi kịch lạc chốn, có nhân vật tác giả để thời gian giúp ngộ ra chân lí nhưng cũng có một số người đã bị xã hội hiện đại biến đổi đến tận cùng, trượt dài trên con dốc suy mòn đạo đức Câu thơ Nguyễn Công Trứ được

nhắc đến trong truyện ngắn “Giếng cạn” làm ta thấy xót xa thấm thía:

“Em ra thành phố dần quên một thời…

Em tôi áo chẽn em tôi quần bò.”

3 Sức mạnh nghệ thuật của hình tượng người phụ nữ trong văn xuôi Sương Nguyệt Minh

3.1 Lột hiện bi kịch “mười ba bến nước” của người phụ nữ

Một trong số các vấn đề quan tâm hàng đầu của Sương Nguyệt Minh là đề tài chiến tranh với những bi kịch nó mang lại Đối tượng hứng chịu mà ông tập trung xây dựng nhiều hơn đó chính là những người phụ nữ Qua các câu chuyện viết về giai đoạn khói lửa, người đọc không chỉ tìm thấy những mối tình đẹp, phẩm chất cao thượng của người phụ nữ mà còn thấu hiểu nỗi khổ cực của họ trong thời chiến và hậu chiến Cái nhìn của Sương Nguyệt Minh về chiến tranh rất khác biệt và sâu xa Sự mất mát của chiến tranh không dừng lại ở số người, số của ước tính được mà còn ở tổn thất tâm lí, thương tật tâm hồn, những di chứng âm ỉ sau chiến tranh như sốt rét rừng, mảnh bom đạn ghim vào người…Nhất là di chứng của chất độc màu da cam, ảnh hưởng đến những đứa con vô tội, bi kịch gia đình, xã hội cũng từ đó sinh ra Chắc có lẽ hình ảnh

cô Sao trong “Mười ba bến nước” sẽ ám ảnh người đọc Chồng phải ra trận sau đêm

tân hôn không được trọn vẹn Chị chờ chồng trong nỗi nhớ mong, khao khát hạnh phúc Sương Nguyệt Minh đã thể hiện một cách tinh tế sự đòi hỏi bản năng âm thầm

của người phụ nữ nông thôn xa chồng trong chiến tranh: “Có những đêm dài ghê gớm tôi lục sục không ngủ Nằm một mình ôm gối, nhớ chồng, trằn trọc chờ sáng Tôi lôi cái áo cũ của chồng ra ấp vào mặt, nỗi nhớ càng nôn nao, da diết hơn Đêm đêm tôi nằm tưởng tưởng ra đủ điều, vò áo ấp mặt tìm hơi chồng Không chịu nổi lại đổ lúa vào xay, xay đến sáng, hoặc múc nước khơi đổ ào ào tắm cho lửa lòng dịu đi ” Đến

khi chồng chị về tưởng chừng như chị sẽ được hưởng hạnh phúc mà một người phụ nữ luôn ấp ủ đó là được làm vợ, làm mẹ Nhưng chị nào có giây phút được hưởng niềm vui ấy Năm lần sanh con- năm lần chị đau khổ vì con sanh ra là quái thai, cục thịt, phải đem bỏ vào “liễn sành da lươn” chôn đi Nỗi khổ chưa dừng ở đó khi buộc chị vào tình thế tìm, lấy vợ mới cho chồng Những tháng ngày chồng sống với vợ mới chị chỉ dám nhìn từ xa ngôi nhà quen thuộc một thời Hơn năm sau, vợ mới bỏ đi vì không chịu nổi trước sự thật con sanh ra là quái thai Chị Sao lại về vun vén, yêu thương, chăm sóc chồng Niềm ước ao chỉ là ao ước mà thôi Hình ảnh “chiếc liễn sành da lươn” ấy cứ chập chờn trong tác phẩm như tố cáo sự tàn ác của chiến tranh, cướp đi hạnh phúc giản đơn của bao người Đồng thời, ngay cả nhan đề, tác giả đã phần nào phản ánh số phận

người phụ nữ trong và sau chiến tranh Họ không còn là “đời người con gái mười hai bến nước, bến đục bến trong” mà là con số mười ba- Con số thiên về ý nghĩa tâm linh người Việt Con số xui xẻo, điềm gở đã dự báo và khắc họa số phận bảy nổi ba chìm của cô Sao nói riêng và người phụ nữ Việt trước, sau chiến tranh nói chung

Trong chiến tranh, tử thần có thể cướp mạng sống bất cứ lúc nào Người phụ nữ vừa đau nỗi đau thể xác vừa khốn khổ cả về tinh thần Chết mấy lần không được, phải sống nhưng sự sống đó cũng không khác nào cái chết Điều này bắt gặp rất nhiều trong

tác phẩm ông, nhất là ở tiểu thuyết “Miền hoang” qua nhân vật Sa Ly Cuộc đời cô như

thước phim quay chậm Những ngày hạnh phúc tuổi thơ với cha mẹ lùi về miền kí ức

xa xôi, đau khổ hơn nửa đời người do chiến tranh đem lại dằn vặt cô Ai có thể xóa đi được nỗi bẽ bàng khi bị cưỡng hiếp, sợ hãi và tổn thương đến câm lặng, không được xem là một con người thật sự ? Cô bị cướp mất quyền tự do, bị Ông Lớn Lục Thum bắt kích dục để giảm đau đớn và tên lính áo đen đè ra thỏa mãn cơn “động cỡn” của mình Những giọt nước mắt rơi nóng hổi trên gò má, tiếng khóc tỉ tê rấm rứt bẽ bàng và đôi mắt vô hồn nhìn xa xăm Ngay cả dị tật không muốn trên người Sa Ly đã lên án bi kịch

mà chiến tranh mang lại Hình ảnh cô gái với cái bụng “to kềnh kệnh” không biết của

ai được lặp đi lặp lại gần cuối tác phẩm như càng xoáy sâu vào bi kịch cuộc đời, rồi số phận cô sẽ ra sao? Bằng kết thúc mở, Sương Nguyệt Minh để người đọc tha hồ tưởng tượng nhưng chắc rằng sự khổ ải mà chiến tranh đem lại, cô sẽ không thể quên Đó là hình ảnh cha mẹ bị giết ra sao, cuộc đời cô trải qua những việc gì Cái nhìn đa chiều của ông bao quát luôn số phận của người phụ nữ bên kia chuyến tuyến phần nào toát lên được ý nghĩa phê phán hiện thực của ông Trong chiến tranh, giới nữ dù là bên địch hay ta đều sẽ chịu ảnh hưởng vô cùng nghiêm trọng, sâu sắc

Hơn nữa, số phận con người trong và sau cuộc chiến đã được Sương Nguyệt Minh đặt trong mối tương quan với cuộc sống hôm nay Từ đó giúp ta hiểu rõ bi kịch của người phụ nữ, số phận con người và ghê sợ những trận chiến ác liệt

Trước hết là về bi kịch cộng đồng, có những vùng quê vẫn còn hủ tục lạc hậu,

cổ hủ, mê tín, thói ghen ăn tức ở, đố kỵ, ganh đua đã làm khổ bao người con gái Chuyện gái không chồng mà chửa hay ngoại tình bị cạo trọc bôi vôi, thả bè chuối trôi sông được nhắc đi nhắc lại trong các tác phẩm của ông Hay có nhiều làng mê tín rằng,

có dịch bệnh xảy ra hay thất mùa đói kém là do người phụ nữ đẹp trong làng, còn gọi là

“Ma Lai” Lối suy nghĩ cổ hủ coi thường giống cái, xem từ con vật đến ấn định ở loài

người rằng giống cái là loài phản trắc,…Chúng đã làm tang thương, khổ ải biết bao số

phận con người Truyện “Mười ba bến nước”, “Chuyến đi săn cuối cùng”, tiểu thuyết

“Miền hoang”,…minh chứng điều đó Bên cạnh đó, nền kinh tế thị trường len vào từng

xóm làng, gia đình,…gây méo mó cả đời sống tinh thần lẫn vật chất mà người chịu ảnh hưởng sâu sắc chính là những người phụ nữ

Tiếp theo là bi kịch cá nhân, tùy vào hoàn cảnh, số phận mà mỗi nhân vật có một cái khổ khác nhau Nhưng quy chung lại bi kịch ấy nảy sinh khi những khát vọng

ở họ và người thân quanh họ không vượt qua được cám dỗ của đồng tiền, danh lợi, sở thích,…Cuối cùng họ phải trả cái giá quá đắt, bị cướp mất hạnh phúc khi kẻ thứ ba

xuất hiện (Đàn bà, Tuổi thơ của con ở đâu,…), thấy cô đơn không tìm ra được sự đồng cảm trong chính người chồng của mình (Đồi con gái, Ánh trăng trong lò mổ,…).

Xã hội theo thời gian đổi thay từng ngày từng giờ rồi sẽ xuất hiện nhiều tấm bi kịch mới Mỗi bi kịch như là một thử thách với người phụ nữ Nếu vượt qua được thì phẩm chất ở họ càng sáng ngời hơn Nhưng dù là phản ánh những cảnh đời bất hạnh song tác phẩm của ông luôn chứa chan niềm hi vọng và tình người Chúng làm ta nhớ

đến Tim O’Brien - nhà văn Mĩ đã từng nói: “Các truyện viết về chiến tranh thực chất không phải bao giờ cũng viết về chiến tranh…Truyện chiến tranh giống như bất kỳ truyện hay nào, rốt cuộc là viết về trái tim con người” Đó cũng chính là điểm mới mẻ

trong truyện ngắn viết về chiến tranh thời hậu chiến của Sương Nguyệt Minh đã mang lại ấn tượng sâu sắc cho người đọc

Tác giả khắc họa thành công các nhân vật nữ với số phận bất hạnh khác nhau do

bi kịch từ cộng đồng, cá nhân mang lại Từ đó thể hiện sự cảm thông sâu sắc với họ Đồng thời, kết thúc mở và hình ảnh ẩn dụ trong truyện luôn đưa ra những con đường, suy nghĩ mới đã làm bừng tỉnh niềm hi vọng vào tương lai sáng sủa, tốt đẹp hơn

3.2 Đổi mới cách nhìn, cách viết về một đề tài giàu tính truyền thống

Cặp mắt quan sát thấu hiểu của Sương Nguyệt Minh đã tìm hiểu rõ ràng, kĩ lưỡng về đời sống, đặc điểm sinh lý cũng như suy nghĩ của phụ nữ Việt Nhiều nghệ sĩ bất ngờ trước cái nhìn toàn vẹn của ông, nhất là phụ nữ Đạo diễn Đặng Thái Huyền đã

nhận xét “Tôi- người đang ở lứa tuổi “đàn bà ba mươi như lửa cháy” cảm thấy bối rối khi nghĩ: Nếu đàn ông ai cũng lọc lõi, đanh đá, ngoa ngoắt, thâm thúy và hiểu rõ đàn

bà như Sương Nguyệt Minh thì phụ nữ chúng tôi hạnh phúc hay bất hạnh nhỉ?” Ông

hiểu rõ cá tính mạnh mẽ, khao khát khẳng định mình và khi nói đến người phụ nữ bị đời sống xã hội làm thay đổi bản tính cũng bằng sự cảm thông chân thành Ông viết ra

để người đọc hiểu hơn về thế giới nội tâm của những con người khó đoán được này, chứ không để bới móc, đả kích sâu cay Qua giọng văn nhẹ nhàng, tình cảm, tác giả không bộc lộ lời nhận xét trực tiếp Đa phần là do lời các nhân vật trong tác phẩm nhận xét về người phụ nữ ấy và đồng thời qua suy nghĩ, lời nói, hành động nhân vật mà ta nhận ra vẻ đẹp phẩm chất sáng ngời ở họ Một người mẹ hi sinh cả cuộc đời cho con

(Tiếng lục lạc trong đêm), người vợ thương chồng, biết lo nghĩ cho người khác (Mườiba bến nước), một cô gái quê với tình cảm nồng hậu, luôn biết ơn người làm ơn (Giếng cạn)…Những tác phẩm của ông đã tạc thành công bức tượng đồng phẩm chất

truyền thống của người phụ nữ Việt Nam Hầu như nét đạo đức nào ở phụ nữ Việt đều cũng được nói đến trong tác phẩm ông

Cái mới ở ông chính là nhìn nhận con người bản năng ở phụ nữ Họ không chỉ

để dựng lên như bức tượng của phẩm chất siêu việt mà họ còn là những con người với khao khát đời thường Yêu và được yêu đề cập như một bản tính tất yếu, ngay cả tính

dục, ân ái cũng được nhà văn nói rõ một cách nghệ thuật và đầy ẩn ý Tuy thực nhưng không hề tục Phải nhận định rằng, tình dục là một phần của cuộc sống, hạnh phúc hay khổ đau, kiềm chế hay bộc lộ đều là cách thức để con người khẳng định sự tồn tại của mình Cần nói đến ở đây là truyện ngắn “Dị hương” nói về mối quan hệ giữa Nguyễn Ánh và Ngọc Bình công chúa được khai thác trên khía cạnh tính dục Hình ảnh của họ được viết không phải để bôi xấu sự thật lịch sử mà là cái nhìn nhân văn của tác giả Hai nhân vật hiện lên với những khát khao cháy bỏng về một cuộc sống bình thường, trần tục như bao người Chất sex được thể hiện trong truyện đã bộc lộ cái nhìn thấu hiểu phụ nữ toàn diện

Bên cạnh đó, sự đổi mới còn thể hiện trong cách viết của ông vì chính nhờ nó

mà hình tượng người phụ nữ sinh động hơn Đầu tiên là yếu tố kết cấu Vấn đề này trong tác phẩm của Sương Nguyệt Minh rất đa dạng Nhìn chung có ba kiểu ông dùng nhiều nhất gồm kết cấu truyện lồng trong truyện, kết cấu đảo lộn thời gian tuyến tính

và kết cấu mở Mỗi dạng có tác dụng riêng biệt góp phần khắc họa thành công nhân vật Với sự lồng ghép các mảnh cốt truyện với nhau, nhất là các tác phẩm viết về đề tài chiến tranh, có cái nhìn xuyên từ hiện tại đến quá khứ giúp phản ánh sâu sắc số phận người phụ nữ Mẩu chuyện ở quá khứ thì tươi đẹp còn hiện tại lại khắc nghiệt, đau khổ

Đó là hình ảnh cô Mây trở về sau chiến tranh Cô đeo một chiếc ba lô bạc màu toòng teng ở một bên vai, teo tóp, xơ xác, cụt một chân, chống nạng thập thễnh bước thấp

bước cao trên bờ đê ngàn ngạt gió (Người ở bến sông Châu) Còn đâu cô Mây trước

đây tóc dài bén gót chân, xinh đẹp nhất làng Đôi khi sự kết hợp giữa truyện và thơ

trong văn bản làm chất trữ tình như thấm đẫm hơn (Giếng cạn, Miền hoang,…) và giúp

người đọc nhận ra sự đan cài giữa phẩm chất truyền thống và hơi thở thời đại ở nhân vật nữ Bên cạnh đó, kết cấu đảo lộn thời gian tuyến tính có sự trộn lẫn quá khứ, hiện tại, tương lai Nó phụ thuộc vào dòng ký ức, tâm trạng nhân vật và ý đồ sáng tác của nhà văn nhằm tô đậm hiện thực phản ánh trong tác phẩm và dòng suy nghĩ miên man, tính cách đối tượng nữ đầy phức tạp về mặt tâm lí Cuối cùng, để người đọc có sức thỏa trí tưởng tượng, nhà văn dùng lối kết cấu mở để ngỏ phần cuối thiên truyện Từ

đó, làm phong phú hơn ý nghĩa tác phẩm qua nhân vật

Cũng như bao nhà văn cùng thời, cốt truyện được sắp xếp theo trật tự tuyến tính được tác giả sử dụng thành công Truyện theo mạch trình bày, thắt nút, phát triển, cao trào, mở nút rất chặt chẽ Kiểu này được thể hiện ở nhiều mảng đề tài khác nhau của

ông Nhân vật nữ trong tác phẩm bị đẩy đến cao trào và bộc lộ rõ tính cách mình (Trò đời, Giếng cạn,…) Tuy nó không mới nhưng sự giản dị, mộc mạc, chân thật từ đó phát

huy và đương nhiên hiện thực cuộc sống, số phận người phụ nữ cũng bộc lộ mạnh mẽ hơn Ngoài ra, một loại cốt truyện phổ biến trong văn học hiện đại- cốt truyện tâm lí

thể hiện qua “Đêm thánh vô cùng”, ‘Mây bay cuối đường”,…miêu tả diễn biến tâm

trạng các nữ nhân vật Nhất là sự hài hòa giữa cảnh vật và tình người được chú ý càng làm cho không gian nhuốm màu tâm trạng