Phần mềm ngsoft chemdict từ điển hóa học phạm trọng nguyễn

+ Các nguồn cơ sở dữ liệu cho những tính năng nâng cao từ những phần mềm, trang web hóa học.. Khả năng của phần mềm, đối tượng sử dụng : - Các tính năng chính của phần mềm: + Dò tìm thuậ

TRƯỜNG THPT CHUYÊN VỊ THANH

-

PHẠM TRỌNG NGUYỄN

PHẦN MỀM NGSOFT CHEMDICT-

TỪ ĐIỂN HÓA HỌC

MỞ ĐẦU

Trong học tập và đời sống, chúng ta thường gặp những thuật ngữ hóa học và

đôi khi ta không biết được nghĩa của thuật ngữ ấy là gì Điều này gây khó khăn cho ta

trong quá trình học tập và lao động

Đồng thời, để dò tìm và biết được nghĩa của những thuật ngữ này ta chỉ có thể

dò qua những quyển Từ điển Hóa học hoặc tìm trên Internet, nhưng thường những giải

pháp này ít có hiệu quả do mất nhiều thời gian hoặc cần kết nối Internet

Chính vì vậy, tôi đã sử dụng phần mềm Microsoft Access, kết hợp với mã lệnh

Visual Basic for Application để viết nên phần mềm NGSoft Chemdict (hay Từ điển

Hóa học-Dictionary of Chemistry) Nhằm đem lại một giải pháp hữu hiệu hơn trong

việc học tập, tra cứu về Hóa học

Ngoài ra, phần mềm còn chứa nhiều tiện ích khác để nâng cao hiệu quả và chất

lượng khi sử dụng Với giao diện thuần Việt, những thông tin, hình ảnh trực quan,

chính xác; hy vọng chương trình sẽ mang lại một công cụ mới tốt hơn, góp phần vào

việc giảng dạy và học tập được hiệu quả hơn

Chương trình là phiên bản đầu tiên nên vẫn còn nhiều thiếu sót và sẽ được bổ

sung, sửa chữa và cập nhật thường xuyên qua các phiên bản tiếp theo

NỘI DUNG

I SƠ LƯỢC VỀ PHẦN MỀM:

1 Mục tiêu:

- Giúp ích cho việc học tập và nghiên cứu bộ môn Hóa học

- Tạo ra cơ sở dữ liệu về thuật ngữ Hóa học

- Tạo ra bộ công cụ để dạy và học môn Hóa học trong trường học

- Thực hiện công nghệ hóa, tin học hóa việc học tập và nghiên cứu

2 Quá trình thực hiện phần mềm:

Thực hiện sáng tạo phần mềm Từ điển Hóa học - NGSoft ChemDict :

- Nghiên cứu viết phần mềm bằng chương trình Microsoft Access 2003 trong bộ

Microsoft Office Enterprise 2003:

+ Nghiên cứu, sưu tầm, áp dụng mã lệnh (mã VBA-Visual Basic for

Application)

+ Tạo chương trình thử nghiệm (phần mềm Từ điển Thuốc và phần mềm

Dictionary of Chemistry v1.0)

+ Rút kết kinh nghiệm từ các chương trình thử nghiệm

+ Tạo giao diện phần mềm

+ Tạo cơ sở dữ liệu

- Thu thập nguồn cơ sở dữ liệu :

+ Thuật ngữ (Anh và Việt)

+ Hình ảnh (Sưu tầm và tự tạo)

+ Các phương trình hóa học liên quan

+ Ý nghĩa, nội dung thuật ngữ

+ Các nguồn cơ sở dữ liệu cho những tính năng nâng cao từ những phần mềm,

trang web hóa học

- Nhập nguồn cơ sở dữ liệu vào phần mềm

+ Nhập liệu vào phần mềm nhờ công cụ của chính phần mềm

- Chạy thử nghiệm và sửa chữa các lỗi

- Nâng cấp và thử nghiệm các tính năng nâng cao, sửa chữa lỗi lúc sử dụng

- Tạo phần Trợ giúp :

+ Tạo file Tro giup.chm để hướng dẫn sử dụng chương trình

+ Kết nối phần trợ giúp với chương trình chính

- Tạo và đóng gói bộ cài đặt của chương trình

+ Tạo bộ Install (gồm file *.exe và số serial nếu cần thiết)

+ Thiết kế Logo, icon (*.ico) cho phần mềm

+ Đóng gói bộ cài đặt bằng phần mềm WinRAR

- Đưa phần mềm NGSoft ChemDict vào sử dụng

- Nghiên cứu cải tiến phần mềm và tiếp tục phát triển các phiên bản nâng cấp, các gói

Update cho phần mềm thường xuyên sau khi đưa phần mềm vào sử dụng

* Các phần mềm được sử dụng trong quá trình thực hiện viết phần mềm:

- Dictionary of Chemistry Emulations v4.0

- IndigoRose Setup Factory 8.2

- WinRAR 3.90

- AAA Logo 3.10

- Help & Manual 5.3.2

- SnagIt 9.1.3

- Design Science MathType 6.5

- Freshney Periodic Table 3.8.1

- Freshney Earth's Core 1.1

- CheMIX School 3.5

3 Khả năng của phần mềm, đối tượng sử dụng :

- Các tính năng chính của phần mềm:

+ Dò tìm thuật ngữ hóa học (Tiếng Việt) và xuất ra giải thích về thuật ngữ,

thuật ngữ bằng Tiếng Anh, các hình ảnh và phương trình liên quan đến thuật ngữ (nếu

có)

+ Các tính năng nâng cao khác:

Bảng Tuần hoàn các nguyên tố Hóa học hiển thị theo tiêu chí sử dụng

Bảng tính tan thể hiện màu của muối

Bảng tra cứu hằng số

Bảng tra cứu công thức

Bảng tra cứu màu hợp chất

Tra cứu phương trình Hoá học

Tra cứu cơ chế phản ứng Hoá học

II HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG:

1 Thông tin về phần mềm:

- Tên đầy đủ: NGSoft ChemDict v1.1

- Để sử dụng phần mềm phải có những yêu cầu sau:

+ Sử dụng cơ bản (yêu cầu tối thiểu):

Microsoft Office XP hoặc 2003

Microsoft Office XP hoặc 2003

Cấu hình máy:

CPU: Intel Pentium Dual Core 2.66GHz

RAM: 1024MB Dung lượng trống: ~300MB

Độ phân giải: 1024x768 px + Sử dụng tối ưu:

Microsoft Office 2007 hoặc 2010 Cấu hình máy:

CPU: Intel Core 2 Duo 2.80GHz

RAM: 2048MB Dung lượng trống: ~300MB

Độ phân giải: 1280x768 px

- Ngoài ra, để sử dụng phần mềm đòi hỏi máy phải có MathType (để hiển thị công

thức, phương trình), NET Framework 2.0 (để chạy phần máy tính bỏ túi) và máy phải

chạy được file Flash dạng exe (để hiển thị file flash biểu diễn cơ chế)

- Để có thể chỉnh sửa hình ảnh, phương trình, máy cần phải cài đặt sẵn các phần

mềm như:

+ Adobe Photoshop (CS3, CS4, ) hoặc các phần mềm khác cùng chức năng

+ CambridgeSoft ChemBioOffice Ultra (v11.0, v12.0, )

2 Cài đặt:

Để cài đặt ta cần thực hiện theo các bước:

- Double-Click file cài đặt ChemDict v1.1 Setup.exe Một cửa sổ sẽ hiện ra, click vào

Tiep tuc >:

Hình 1 Cửa sổ chào mừng của trình cài đặt ChemDict

- Nhập thông tin người dùng vào rồi click Tiep tuc >:

Chọn Tiep tuc>

Hình 2 Cửa sổ xác nhận thông tin người dùng

- Ta chọn Tiep tuc > ở các khung tiếp theo

Hình 3 Cửa sổ hiện thị địa chỉ của thư mục sẽ được cài đặt

Hình 4 Cửa sổ xác nhận quyền sử dụng của mỗi tài khoản trong máy

Hình 5 Cửa sổ thông báo trình cài đặt đã sẵn sàng

Hình 6 Cửa sổ hiển thị quá trình cài đặt

- Click vào Ket thuc để hoàn tất quá trình cài đặt

Hình 7 Cửa sổ thông báo trình cài đặt kết thúc

3 Sử dụng:

- Để sử dụng, ta Double-Click vào biểu tượng NGSoft ChemDict v1.0 trên Desktop

Chọn OK

Hình 8 Cửa sổ chào mừng và giới thiệu của phần mềm

- Khi này, giao diện chính sẽ hiện ra:

Hình 9 Giao diện chính của phần mềm

Nơi gõ vào thuật ngữ cần tra cứu

Bảng nội dung thuật ngữ

Danh sách từ Các tính năng nâng

Liên hệ với tác giả qua Microsoft Outlook

Các nút lệnh của phần mềm:

4 Chỉnh sửa cơ sở dữ liệu:

Là tính năng được xây dựng để quản lý, chỉnh sửa nguồn cơ sở dữ liệu của phần mềm

- Chọn nút lệnh Chỉnh sửa cơ sở dữ liệu

Hình 10 Giao diện phần chỉnh sử cơ sỡ dữ liệu

Nơi chỉnh sửa hoặc

thêm nội dung thuật ngữ

Nơi chỉnh sửa hoặc thêm hình ảnh, phương trình liên quan đến thuật ngữ

Thoát về chương trình chính

Trở lại công việc trước Lưu Thêm từ

6 Thông tin phiên bản:

Thể hiện những thông số về cơ sở dữ liệu của phần mềm

Hình 12 Phần thông tin phiên bản

7 Các tính năng nâng cao:

a) Bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học:

Là tính năng được khai thác từ nguồn cơ sở dữ liệu của phần mềm miễn phí cùng chức

năng là Freshney Periodic Table v3.8.1 Nguồn cơ sở này được tôi Việt hóa và đưa vào

phần mềm (Có ghi chú nguồn cơ sở dữ liệu)

Có tính năng hiển thị các đặc điểm của các nguyên tố hóa học theo các tiêu chí chọn

sẵn Các thông số được biểu thị cụ thể cùng với màu sắc dựa theo thang nên thuận lợi

trong việc sử dụng để tra cứu

Số hiệu phiên bản

Số lượng thuật ngữ trong cơ sở dữ liệu

Số lượng những từ

có bổ sung Tiếng

Anh, hình ảnh và

phương trình

Hình 13 Giao diện của tính năng Bảng tuần hoàn

- Các tiêu chí của bảng tuần hoàn:

Các hình ảnh bảng tuần hoàn hiển thị theo các tiêu chí

Hình 14 Các dạng hiển thị của bảng tuần hoàn

7

b) Bảng tính tan và màu của hợp chất:

Là chức năng trợ giúp người sử dụng trong các công việc nhận biết, tách chất, phân

tích hóa học Chức năng này giúp khắc phục được nhược điểm của các bảng tính tan

phổ thông hiện nay là chỉ cho biết hợp chất cần dò tìm tan, không tan hoặc ít tan mà

không thể hiện màu sắc của các hợp chất

Tính năng này chưa đầy đủ do một số hợp chất còn chưa biết được màu sắc Tính năng

này sẽ được nâng cấp thường xuyên qua các phiên bản tiếp theo

Hình 15 Bảng tính tan và màu của các muối

c) Bảng tra cứu hằng số:

Là chức năng xây dựng để trợ giúp trong việc giải các bài toán Hóa học lẫn Vật lý

Tính năng thể hiện một số hằng số Hóa học-Vật lý cơ bản

Các hằng số trong tính năng này được khai thác từ nguồn của phần mềm Freshney

Periodic Table v3.8.1 (phần mềm này lấy nguồn cơ sở dữ liệu từ National Institute of

Standards and Technology)

Bảng tính tan và màu của muối

Tra cứu màu hợp chất

Hình 16 Giao diện của chức năng Tra cứu hằng số

d) Bảng tra cứu công thức:

Cùng với chức năng Bảng tra cứu hằng số, Bảng tra cứu công thức cũng trợ giúp

người dùng trong việc tính toán các bài toán Hóa học và một số bài toán Vật lý

Chức năng này cung cấp cho ta một số công thức thông dụng (có giải thích) qua đó

giúp ta chủ động hơn trong việc tra cứu những công thức liên quan đến các bài toán

Hóa học phổ thông, điện hóa, nhiệt-động, hạt nhân, dung dịch,

Hình 17 Giao diện của chức năng Tra cứu công thức.

Liên kết tới nguồn dữ liệu về hằng số qua Internet

Tên các công thức đang tra cứu

Chú thích

Ghi chú, giải thích cho công thức

Tên các hằng số đang tra cứu

e) Bảng tra cứu phương trình hoá học:

Hình 18 Giao diện chức năng tra cứu phương trình Hoá học

Đây là chức năng mới được phát triển, sử dụng để tra cứu một số phương trình Hoá

học Tính năng chính là hiển thị phương trình Hoá học đầy đủ và những thông tin về

phương trình như nhiệt độ, xúc tác, …

Đây là công cụ hữu ích để cân bằng phương trình hoá học (dò tìm phương trình mình

đang cân bằng) và giúp người dùng có thêm kiến thức về phương trình Hoá học-cơ sở

Hình 19 Giao diện chức năng tra cứu cơ chế phản ứng hữu cơ

Hình 20 Giao diện tương tác với Clip cơ chế

Đây là chức năng mới được phát triển hợp tác từ sản phẩm cuộc thi MSPiL-“Cơ chế

phản ứng” của tác giả Th.S Nguyễn Vinh Hiển

Tính năng chính là hiển thị giải thích về cơ chế phản ứng và sơ đồ, có clip minh hoạ để

người sử dụng có thể hiểu biết rõ ràng về cơ chế phản ứng Hoá hữu cơ thường rất khô

khan và khó nắm bắt

Ưu điểm là clip cơ chế thuần Việt, tương tác khá tốt, là file flash khá nhẹ, giải thích cơ

chế ngắn gọn dễ hiểu, có sơ đồ chi tiết nên giúp người sử dụng nắm bắt tốt cơ chế

phản ứng

Danh sách cơ chế

Tên và giải thích về cơ chế

Sơ đồ cơ chế Xem clip về cơ chế

Thanh điều khiển cơ chế

Để thu nhỏ màn hình,

nhấn Escape

g) Máy tính bỏ túi:

Hình 21 Giao diện lựa chọn loại máy

Là chức năng được phát triển để trợ giúp người dùng trong tính toán Hoá học (kết hợp

với 2 tính năng tra cứu công thức và tra cứu hằng số)

Có 2 lựa chọn sử dụng:

- Máy tính phổ thông Microsoft Calculator:

Hình 22 Máy tính Microsoft Calculator

Là chức năng có sẵn của Windows, sử dụng cho người dùng phổ thông, ưu điểm là có

thể nhập bằng bàn phím và cũng có thể chuyển sang chế độ máy tính khoa học nếu

cần

- Máy tính khoa học CASIO fx-570MS Emulator:

Hình 23 Máy tính khoa học fx-570MS

Là chức năng liên kết với phần mềm do CASIO sản xuất để mô phỏng lại máy tính

fx-570MS rất quen thuộc với mọi học sinh phổ thông (CASIO còn nhiều phần giả lập sản

phẩm khác của mình, tuy nhiên loại fx-570MS là quen thuộc và dễ sử dụng nhất cho

học sinh)

III HƯỚNG PHÁT TRIỂN PHẦN MỀM TRONG TƯƠNG LAI

- Phần mềm đã hoàn thiện phiên bản 1.0 và 1.1 Trong tương lai, dự kiến phần mềm sẽ

được phát hành phiên bản NGSoft ChemDict v1.1 và sẽ liên tục được cập nhật, nâng

cấp lên các phiên bản 1.2, 1.3, …

+ Cập nhật thêm nguốn cơ sở dữ liệu

+ Sửa chữa lỗi trong những phiên bản trước

+ Tối ưu các tính năng

+ Thêm một số tính năng mới

+ Thay đổi giao diện để phù hợp, khoa học và dễ sử dụng hơn

- Dự kiến phiên bản 2.0 sẽ được thực hiện trên nền Microsoft Visual Basic thay vì

Microsoft Access để tăng tính tiện lợi, đồng thời phần mềm sẽ có thêm tính năng song

ngữ

KẾT LUẬN

Qua quá trình thực hiện phần mềm Từ điển Hóa học-NGSoft ChemDict, chúng

tôi đã chọn lọc và áp dụng các tính năng của 12 phần mềm ứng dụng như Microsoft

Visual Studio, Adobe Photoshop, WinRAR, SnagIt, và những phần mềm Hóa học

như CambridgeSoft ChemOffice, Freshney Periodic Table, Crocodile Chemistry,

Nhất là sử dụng Microsoft Access kết hợp với nguồn cơ sở từ Từ điển Hóa học phổ

thông và những kiến thức về hóa học để xây dựng được nguồn cơ sở dữ liệu gồm:

- 507 ý nghĩa của thuật ngữ về hóa học từ vần A-Z, trong đó:

+ 42 thuật ngữ Việt-Anh

+ 37 thuật ngữ có hình ảnh minh họa

+ 25 thuật ngữ có phương trình hóa học minh họa

- 7 bảng tuần hoàn phân chia theo 7 tiêu chí

- Bảng tính tan với màu sắc của 154/187 hợp chất

- Màu sắc của 68 hợp chất

- Thông tin chi tiết về 14 hằng số Hóa học-Vật lý

- 39 công thức giải toán hóa học

- 15 phương trình hoá học

- 9 cơ chế hoá học

Khi sử dụng, chương trình sẽ cung cấp gần như đầy đủ những công cụ cơ bản

cho việc học tập và nghiên cứu bộ môn hóa học

TÀI LIỆU THAM KHẢO

phạm

2 Nguyễn Duy Ái (2002), Tài liệu giáo khoa Chuyên Hóa học 11-12 (tập 2), NXB

Giáo Dục

Từ điển Hóa học phổ thông, NXB Giáo Dục

Giáo Dục

học 10-Nâng cao, NXB Giáo Dục

học 11-Nâng cao, NXB Giáo Dục

Thặng (2008), Hoá học 12-Nâng cao, NXB Giáo Dục

MÃ NGUỒN :

Chương Can Chíp (2007), “Tra cứu bài thuốc bằng Access”, E-chíp - Tạp chí

công nghệ thông tin - Viễn thông - Truyền thông - VASC, (số 328-03/04/2007), trang

12

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 2

I SƠ LƯỢC VỀ PHẦN MỀM 2

1 Mục tiêu 2

2 Quá trình thực hiện phần mềm 2

3 Khả năng của phần mềm, đối tượng sử dụng 4

II HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG 5

1 Thông tin về phần mềm 5

2 Cài đặt 6

3 Sử dụng 10

4 Chỉnh sửa cơ sở dữ liệu 11

5 Trợ giúp 12

6 Thông tin phiên bản 13

7 Các tính năng nâng cao 13

III HƯỚNG PHÁT TRIỂN PHẦN MỀM TRONG TƯƠNG LAI 21

KẾT LUẬN 22

TÀI LIỆU THAM KHẢO 23