Sự hình thành và phát triển của các bộ máy tổ chức kiểm toán Việt Nam

Để giải quyết vấn đề này, đồng thời với việc chuyển đổi cơ chế quản lí của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường, hệ thống bộ máy tổ chức kiểm toán Việt Nam đã ra đời.. Từ chỗ chỉ kiểm t

Sau khi giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, cả nước ta đã bắt tay

vào công cuộc khôi phục nền kinh tế và xây dựng đất nước tiến lên chủ nghĩa xã

hội Trong giai đoạn đầu, chính sách kinh tế kế hoạch hoá tập trung của Đảng và

Nhà nước tỏ ra rất có hiệu quả với tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh, nhưng càng

về sau, nó càng bộc lộ những yếu kém, lạc hậu, không phù hợp với sự phát triển

của thời đại, kìm hãm sự phát triển của nền kinh tế Việt nam Do đó, để bắt kịp

với xu thế của thời đại, năm 1986, Đảng và Nhà nước ta đã có chính sách mới,

chuyển đổi nền kinh tế nước ta từ cơ chế kế hoạch hoá tập trung sang cơ chế thị

trường nhằm hoạt động có hiệu quả hơn

Sự chuyển đổi này có rất nhiều vấn đề bức xúc cần phải giải quyết về mặt

lí luận và thực tiễn, từ quản lí vĩ mô đến quản lí vi mô của nền kinh tế Một trong

những vấn đề cấp bách đó là: phải đảm bảo các thông tin kinh tế qua lại trong

các mối quan hệ kinh tế giữa các pháp nhân, thể nhân, trong hoạt động quản lí vĩ

mô và vi mô của Nhà nước về các hoạt động kinh tế xã hội phải đáng tin cậy,

phải có sự đảm bảo về mặt pháp lí và kinh tế đối với độ tin cậy các thông tin đó

Đây chính là vấn đề then chốt nhất để hạn chế các mặt tiêu cực của nền kinh tế

thị trường Để giải quyết vấn đề này, đồng thời với việc chuyển đổi cơ chế quản

lí của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường, hệ thống bộ máy tổ chức kiểm toán

Việt Nam đã ra đời

Vậy trong hơn một thập kỉ qua, hệ thống bộ máy tổ chức kiểm toán Việt

Nam đã hoạt động ra sao để góp phần vào công cuộc xây dựng và phát triển đất

nước? Để trả lời cho câu hỏi này, và cũng để tìm hiểu rõ hơn về vấn đề này, em

đã chọn đề tài: “ Sự hình thành và phát triển của các bộ máy tổ chức kiểm toán

Việt Nam “

Khái quát về kiểm toán

1 Bản chất, chức năng, ý nghĩa và tác dụng của kiểm toán

1.1 Bản chất của kiểm toán

Bản chất của kiểm toán , nếu xét ở góc độ chung nhất, chính là sự kiểm tra

độc lập từ bên ngoài được thực hiện bởi một lực lượng có trình độ kĩ năng

chuyên môn cao, chịu trách nhiệm hoàn toàn về mặt pháp lí và kinh tế đối với

các nhận xét của mình về độ tin cậy của các thông tin được thẩm định Nhà nước

cũng như xã hội sẽ quản lí và giám sát hoạt động kiểm tra này trên ba mặt chủ

yếu: - Các thông tin công khai phải tuân thủ các nguyên tắc và chuẩn mực chung

được xã hội thừa nhận

- Hoạt động kiểm toán phải dựa vào các chuẩn mực chung

- Mọi cá nhân, tổ chức có liên quan đến các sai sót hoặc xuyên tạc các

thông tin công khai để đánh lừa các pháp nhân hoặc thể nhân trong các mối quan

hệ kinh tế xã hội gây ra các thiệt hại thì pháp luật sẽ can thiệp để buộc các cá

nhân tổ chức có hành vi trên phải chịu trách nhiệm của mình cả về kinh tế và

pháp lí đối với sự sai lệch về thông tin và các thiệt hại đó

Kiểm toán trong giai đoạn đầu của sự phát triển chủ yếu là kiểm tra, xác

nhận độ trung thực của báo cáo tài chính công khai nên có quan điểm cho rằng

kiểm toán là kiểm tra kế toán, tài chính độc lập Nhưng sự phát triển của nền

kinh tế thị trường đã làm cho hoạt động của kiểm toán không ngừng mở rộng

phạm vi của mình Từ chỗ chỉ kiểm tra các báo cáo tài chính và cho nhận xét,

kiểm toán đã tiến hành thẩm định và nêu nhận xét về độ tin cậy các thông tin có

liên quan đến cả hiệu quả các hoạt động quản lí cũng như độ tuân thủ các quy

tắc, quy định của các nhà kinh tế - tài chính trong hoạt động của mình ở mức độ

nào Do đó, khái niệm về kiểm toán được nhiều nhà khoa học thừa nhận, đó là:

“Kiểm toán là quá trình mà theo đó một cá nhân độc lập có thẩm quyền thu thập

và đánh giá các bằng chứng về các thông tin số lượng có liên quan đến một tổ

chức kinh tế cụ thể nhằm mục đích xác định và báo cáo mức độ phù hợp giữa các

thông tin số lượng đó với các chuẩn mực đã xây dựng “

1.2 Chức năng của kiểm toán:

Từ bản chất của kiểm toán có thể thấy kiểm toán có chức năng cơ bản là

xác minh và bày tỏ ý kiến

1.2.1 Chức năng xác minh:

Chức năng xác minh nhằm khẳng định mức độ trung thực của tài liệu,

tính pháp lí của việc thực hiện các nghiệp vụ hay việc lập các báo cáo tài chính

Xác minh là chức năng cơ bản nhất gắn liền với sự ra đời, tồn tại và phát triển

của hoạt động kiểm toán Bản thân chức năng này không ngừng phát triển và

được thể hiện khác nhau tuỳ đối tượng cụ thể của kiểm toán Đối với kiểm toán

báo cáo tài chính, việc xác minh được thực hiện theo 2 mặt:

- Tính trung thực của các con số

- Tính hợp thức của các biểu mẫu phản ánh tình hình tài chính

Đối với các thông tin đã được lượng hoá: Thông thường, việc xác minh

được thực hiện trước hết qua hệ thống kiểm soát nội bộ Kết quả cuối cùng khi

đã xác minh được điều chỉnh trực tiếp để có hệ thống thông tin tin cậy và lập các

bảng khai tài chính Theo đó, kiểm toán trước hết là xác minh thông tin

Đối với các nghiệp vụ (hoạt động), chức năng xác minh của kiểm toán có

thể được thực hiện bởi hệ thống ngoại kiểm hay nội kiểm Sản phẩm của hoạt

động xác minh này thường là những biên bản ở lĩnh vực này, kiểm toán hướng

vào việc thực hiện chức năng thứ hai là bày tỏ ý kiến

1.2.2 Chức năng bày tỏ ý kiến

Bày tỏ ý kiến là đưa ra ý kiến nhận xét của kiểm toán viên về tính trung

thực, mức độ hợp lí của các thông tin tài chính kế toán Chức năng bày tỏ ý kiến

có thể được hiểu rộng với ý nghĩa cả kết luận về chất lượng thông tin và cả pháp

lí, tư vấn qua xác minh:

- Tư vấn cho quản lí nhà nước trong việc phát hiện sự bất cập của chế độ tài

chính kế toán, qua đó kiến nghị với các cơ quan quản lí nhà nước xem xét,

nghiên cứu, hoàn thiện cho phù hợp

- Tư vấn cho việc quản lí của các đơn vị được kiểm toán Thông qua việc chỉ

ra những sai sót, yếu kém của hệ thống kiểm soát nội bộ, công tác quản lí tài

chính, kiểm toán viên gợi mở, đề xuất các biện pháp khắc phục hoàn thiện đối

với đơn vị Trong nhiều trường hợp, thông qua kiểm toán, các tổ chức đơn vị

doanh nghiệp đã kịp thời chấn chỉnh hệ thống kiểm soát nội bộ, chế độ quản lí

tài chính ở đơn vị mình Qua đó khai thác có hiệu quả hơn năng lực tài chính

phát triển đơn vị

1.3 ý nghĩa và tác dụng của kiểm toán trong quản lí:

Kiểm toán không phải là hoạt động “tự thân” và “vị thân” Kiểm toán sinh

ra từ yêu cầu của quản lí và phục vụ cho yêu cầu của quản lí Từ đó có thể thấy

rõ ý nghĩa, tác dụng của kiểm toán trên nhiều mặt:

Thứ nhất, kiểm toán tạo niềm tin cho “những người quan tâm” Trong cơ

chế thị trường, có nhiều người quan tâm tới tình hình tài chính và sự phản ánh

của nó trong tài liệu kế toán, bao gồm:

- Các cơ quan nhà nước

- Các nhà đầu tư

- Các nhà quản trị doanh nghiệp và các nhà quản lí khác

- Người lao động

- Khách hàng, nhà cung cấp và những người quan tâm khác

Có thể nói việc tạo ra niểm tin cho những người quan tâm là yếu tố quyết

định sự ra đời và phát triển của kiểm toán với tư cách là một hoạt động độc lập

Thứ hai, kiểm toán góp phần hướng dẫn nghiệp vụ và củng cố nề nếp hoạt

động tài chính kế toán nói riêng và hoạt động của đơn vị kiểm toán nói chung

Mọi hoạt động, đặc biệt là hoạt động tài chính, đều bao gồm những mối quan hệ

đa dạng, luôn biến đổi và được cấu thành bởi hàng loạt nghiệp vụ cụ thể Tính

phức tạp của hoạt động này càng tăng lên bởi quan hệ chặt chẽ giữa các quan hệ

tài chính với lợi ích con người Trong khi đó, thông tin kế toán là sự phản ánh

của hoạt động tài chính Ngoài việc chứa đựng những phức tạp của các quan hệ

tài chính, thông tin kế toán còn là sản phẩm của quá trình xử lí thông tin bằng

phương pháp kĩ thuật rất đặc thù Do đó, nhu cầu hướng dẫn nghiệp vụ và củng

cố nề nếp trong quản lí tài chính càng có đòi hỏi thường xuyên và ở mức độ cao

hơn

Thứ ba, kiểm toán góp phần nâng cao hiệu quả và năng lực quản lí Kiểm

toán không chỉ xác minh rõ độ tin cậy của thông tin mà còn tư vấn về quản lí

Vai trò tư vấn này được thấy rõ trong kiểm toán hiệu năng và hiệu quả quản lí

2 Phân loại kiểm toán theo hệ thống bộ máy tổ chức

2.1 Kiểm toán nhà nước ( KTNN )

KTNN là hệ thống bộ máy chuyên môn của nhà nước thực hiện các chức

năng kiểm toán tài sản công Theo đó, chức năng, nhiệm vụ của KTNN là:

- Thực hiện việc kiểm tra, xác nhận tính đúng đắn, hợp pháp của các tài liệu,

số liệu kế toán, báo cáo quyết toán của các cơ quan nhà nước, các đơn vị sự

nghiệp, các đơn vị kinh tế nhà nước và các đoàn thể, các tổ chức xã hội có sử

dụng kinh phí do ngân sách cấp

- Tổ chức thực hiện chương trình, kế hoạch kiểm toán đã được thủ tướng

chính phủ phê duyệt và những nhiệm vụ kiểm toán đột xuất do thủ tướng chính

phủ giao, báo cáo kết quả kiểm toán cho thủ tướng chính phủ, quốc hội và uỷ

ban thường vụ quốc hội, cho các cơ quan nhà nước khác theo quy định của chính

phủ

- Thông qua việc kiểm toán, thực hiện công tác tư vấn, góp ý kiến với các đơn

vị được kiểm toán sửa chữa, khắc phục sai sót, vi phạm, chấn chỉnh công tác kế

toán của đơn vị để đảm bảo chỉ tiêu tiết kiệm và hiệu quả nhất Đồng thời đề

xuất với thủ tướng chính phủ việc sửa đổi, cải tiến cơ chế quản lí tài chính kế

toán cần thiết

2.2 Kiểm toán độc lập ( KTĐL )

KTĐL là quá trình kiểm tra các số liệu, tài liệu của các doanh nghiệp

(DN) do các kiểm toán viên độc lập thực hiện để xác nhận tính trung thực, hợp lí

của các báo cáo tài chính và cung cấp kết quả kiểm toán cho những người trả phí

kiểm toán

Các số liệu, tài liệu kế toán và báo cáo quyết toán của đơn vị đã được kiểm

tra, xác nhận của KTĐL là căn cứ tin cậy đáp ứng yêu cầu của đơn vị, của các cơ

quan quản lí nhà nước và của tất cả các tổ chức, cá nhân có quan hệ và quan tâm

tới hoạt động của đơn vị Ngoài chức năng chính là kiểm tra xác nhận tính trung

- Giám định tài chính kế toán

- Thực hiện các dịch vụ tư vấn về quản lí tài chính kế toán, thuế

- Xác định giá trị vốn của DN trong các trường hợp góp vốn liên doanh, cổ

phần hoá, phá sản

2.3 Kiểm toán nội bộ (KTNB)

KTNB là một tổ chức kiểm toán do các đơn vị tổ chức (Bộ, ngành, đơn vị,

tổ chức, DN ) tự lập ra trong bộ máy quản lí của mình nhằm mục đích phục

vụ cho các yêu cầu quản lí, điều hành của các nhà quản lí của đơn vị

Nhiệm vụ của KTNB:

- Quản lí và bảo vệ tài sản của đơn vị

- Rà soát lại hệ thống kế toán và các quy chế kiểm soát nội bộ có liên quan và

hoàn thiện hệ thống này

- Kiểm tra, thẩm định tính xác thực của các thông tin tài chính mà các bộ

phận hữu quan đã cung cấp cho các nhà quản lí

- Tuỳ theo yêu cầu của người lãnh đạo, KTNB sẽ thực hiện việc kiểm toán

tuân thủ, kiểm toán hoạt động hay kiểm toán tài chính

quá trình hình thành và phát triển của các bộ máy tổ

chức kiểm toán Việt nam

1 Sự cần thiết phải hình thành các bộ máy tổ chức kiểm toán VN

Đi vào công cuộc đổi mới, Đảng ta đã khẳng định kinh tế thị trường không

phải riêng có của CNTB, mà là sản phẩm, là thành tựu chung của xã hội loài

người Hiện nay chúng ta đang xây dựng một nền kinh tế hàng hoá nhiều thành

phần, vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lí của nhà nước theo định

hướng XHCN Điều khác cơ bản so với nền kinh tế thị trường nói chung ở chỗ,

nền kinh tế nước ta do nhà nước XHCN quản lí và hướng đi lên CNXH Vai trò

quản lí của nhà nước là giữ đúng định hướng phát triển của nền kinh tế theo mục

tiêu, quan điểm và đường lối của Đảng, phát huy những mặt tích cực, đồng thời

hạn chế đến mức thấp nhất những tác động tiêu cực vốn có của nền kinh tế thị

trường Hơn 10 năm qua đã chứng tỏ đường lối đổi mới đúng đắn của Đảng ta

Nền kinh tế nước ta đã ra khỏi khủng hoảng và đạt được những thành tựu đáng

kể, nhân dân phấn khởi, thế giới đánh giá cao và khích lệ Tuy nhiên, những mặt

trái của cơ chế thị trường cũng ngày càng bộc lộ rõ nét và gây ảnh hưởng không

nhỏ, thậm chí có một số biểu hiện đáng lo ngại về kinh tế xã hội Mặc dù chúng

ta có nhiều cố gắng ngăn chặn và xử lí, song tình trạng buôn lậu, tham nhũng,

hoạt động kinh doanh trái pháp luật, trốn thuế, gây thất thoát ngân sách, tài sản

nhà nước ngày càng lớn và khá phổ biến ở nhiều nơi Ví dụ : Vụ Tamexco thất

thoát khoảng 400 tỉ đồng, vụ Tân Trường Sanh khoảng vài nghìn tỉ đồng, vụ

Epco-Minh Phụng tới nhiều nghìn tỉ đồng

Một nguyên nhân chủ yếu của tình hình trên, đó là: Khi đi vào kinh tế thị

trường chúng ta đã quá chậm và chưa tập trung đúng mức cần thiết cho việc hình

thành và tăng năng lực hệ thống kiểm toán bao gồm: KTNN, KTĐL và KTNB

các đơn vị kinh tế cơ sở, trước hết là doanh nghiệp nhà nước Kinh nghiệm thế

giới cho thấy là ở mọi nước kinh tế thị trường phát triển đều cần phải có hệ thống

kiểm toán mạnh Có thể nói đây là một công cụ đắc lực không thể thiếu để quản

lí kinh tế của mỗi quốc gia

Bên cạnh đó, chặng đường gần hai mươi năm chuyển từ nền kinh tế hoạt

động theo cơ chế tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế hoạt động theo cơ

chế thị trường có sự quản lí của nhà nước, tuy ngắn ngủi nhưng đã tạo ra sức

sống cho nền kinh tế, mở ra những cơ hội mới, những thách thức mới cho các

nhà doanh nghiệp Việt Nam Các DN phải hoạt động theo những quy luật của

nền kinh tế thị trường để có thể tồn tại và phát triển Trong quá trình hoạt động,

các DN cần phải có trách nhiệm trong việc tổ chức và huy động vốn sao cho có

hiệu quả nhất trên cơ sở tôn trọng các nguyên tắc tài chính tín dụng và chấp hành

luật pháp Việc thường xuyên tiến hành phân tích tình hình tài chính sẽ giúp cho

các DN, các cơ quan cấp trên, cơ quan chủ quản, những nhà đầu tư, những công

ty liên doanh liên kết thấy rõ thực trạng hoạt động tài chính, xác định đầy đủ

và đúng đắn nguyên nhân mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến tình hình tài

chính của đơn vị Mà đứng ở những góc độ khác nhau, mỗi cơ quan đơn vị tìm

hiểu về khía cạnh tài chính khác nhau nhằm có những quyết định đúng đắn và

thiết thực cho đơn vị, cơ quan của mình

Nhưng đứng trước thực trạng của nền kinh tế Việt Nam, liệu những con số

trong báo cáo tài chính có đủ để làm yên lòng những cơ quan chủ quản và những

nhà đầu tư không? Như vậy thì việc phân tích các BCTC có cần thiết nữa hay

không? Nhiều vấn đề liên quan được đặt ra quanh vấn đề BCTC có trung thực

đúng như hoạt động của đơn vị trong một thời kì hoạt động nhất định không?

Quả thật, chúng ta biết rằng các BCTC hàng năm do các DN lập ra là đối tượng

quan tâm của rất nhiều người: chủ DN, các cổ đông, các hội viên hội đồng quản

trị, chủ đầu tu, ngân hàng Ngoài ra, các BCTC cũng rất cần thiết cho các cơ

quan thuế, cơ quan chủ quản của đơn vị Tuy mỗi đối tượng quan tâm đến

BCTC của DN ở mỗi góc độ khác nhau nhưng nhìn chung đều có cùng mong

muốn, nguyện vọng là được sử dụng những thông tin đó có độ tin cậy cao, chính

xác và trung thực Chính nguyên nhân sâu xa này, mới nảy sinh ra nhu cầu là cần

có một bên thứ ba, độc lập và khách quan có kĩ năng nghiệp vụ, địa vị và trách

nhiệm pháp lí kiểm tra và đưa ra lời kết luận là BCTC của DN lập ra có phản ánh

đúng thực trạng tài chính của DN không Và từ đây hoạt động kiểm toán độc

lập thật sự là cần thiết cho các doanh nghiệp trong các hoạt động kinh doanh trên

thương trường vốn có nhiều rủi ro

Từ những điều phân tích trên, ta thấy, việc hình thành và phát triển hệ

thống bộ máy tổ chức kiểm toán Việt Nam trong điều kiện hiện nay là hết sức

cần thiết Do đó, để nền kinh tế thị trường hoạt động hiệu quả hơn, hạn chế được

tiêu cực, từ năm 1991, hệ thống bộ máy tổ chức kiểm toán Việt Nam chính thức

hình thành, mà khởi đầu là KTĐL

2 Quá trình hình thành và phát triển của các bộ máy tổ chức kiểm toán

Việt Nam

2.1 KTĐL:

Có thể nói rằng, sự mong muốn có các BCTC trung thực đã tồn tại ngay từ

khi các cá nhân có quan hệ hợp đồng với người khác Cũng như các loại kiểm

toán khác, KTĐL ra đời xuất phát từ nhu cầu khách quan kiểm tra và xác nhận

độ tin cậy của BCTC theo các chuẩn mực và nguyên tắc đã được xây dựng

KTĐL ra đời và phát triển cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường ở

nước ta, hoạt động KTĐL đã hình thành và phát triển từ trước ngày giải phóng

miền Nam: Các văn phòng hoạt động độc lập với các kế toán viên công chứng

hoặc các giám định viên kế toán và cả văn phòng kiểm soát quốc tế như SGV,

Arthur Andersen, Price Waterhouse Sau thống nhất đất nước, trong cơ chế kế

hoạch hoá tập trung, KTĐL không tồn tại Vì vậy, có thể nói KTĐL mới thực sự

xuất hiện từ sau khi chuyển đổi cơ chế kinh tế Từ khi chuyển sang nền kinh tế

thị trường có sự quản lí của nhà nước, nhu cầu kiểm toán các đơn vị có vốn đầu

tư đầu tư nước ngoài theo luật đầu tư nước ngoài, các chương trình tín dụng, phát

triển, viện trợ quốc tế là khách quan và ngày càng tăng Sự phát triển nhanh

chóng của các doanh nghiệp tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ

phần, ngân hàng tư nhân, sự xuất hiện thị trường chứng khoán và xu hướng cổ

phần hoá một số DNNN cũng đòi hỏi phải có dịch vụ KTĐL

Để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của nền kinh tế, ngày 13/5/1991,

theo giấy phép số 957/PPLT của thủ tướng chính phủ, Bộ Tài chính đã kí quyết

định thành lập 2 công ty: Công ty kiểm toán Việt Nam với tên giao dịch là

VACO ( quyết định 165-TC/QĐ/TCCB ) và công ty dịch vụ kế toán Việt Nam

với tên giao dịch là ASC ( quyết định 164-TC/QĐ/TCCB ), sau này đổi tên là

công ty dịch vụ tư vấn tài chính, kế toán, kiểm toán - AASC ( quyết định

639-TC/QĐ/TCCB ngày 14/9/1993 ) Sự ra đời và hoạt động có hiệu quả của VACO

và AASC đánh dấu sự mở đầu tốt đẹp của dịch vụ KTĐL ở Việt Nam Với cương

vị là các công ty đầu ngành, VACO và AASC đã có nhiều đóng góp không chỉ

trong việc phát triển công ty, mở rộng địa bàn kiểm toán mà cả trong việc cộng

tác với các công ty và tổ chức nước ngoài phát triển sự nghiệp kiểm toán Việt

Nam Cũng trong năm 1991, công ty Ernst and Young là công ty kiểm toán nước

ngoài đầu tiên được nhà nước Việt Nam cho chấp nhận lập văn phòng hoạt động

tại Việt Nam Từ năm 1993, trước đòi hỏi của thị trường và dịch vụ tài chính, kế

toán và kiểm toán, nhà nước đã khuyến khích phát triển đa dạng các thành phần

kinh tế và hợp tác với nước ngoài Vì thế, nhiều công ty kiểm toán thuộc các

thành phần kinh tế, dưới nhiều hình thức pháp lí khác nhau đã lần lượt ra đời

Cho đến nay, chúng ta đã có 34 công ty thuộc mọi thành phần kinh tế, một sự

Sự trưởng thành của KTĐL, trước hết là ở đội ngũ kiểm toán viên (KTV)

chuyên nghiệp Ngay từ khi thành lập, các công ty kiểm toán đã rất chú trọng

đến việc tuyển chọn KTV và nâng cao chất lượng đội ngũ nhân viên Tháng

10/1994, lần đầu tiên Bộ Tài chính tổ chức thi tuyển và cấp chứng chỉ đặc cách

cho 49 người đủ điều kiện , tiêu chuẩn KTV chuyên nghiệp Đến 30/11/2001, Bộ

Tài chính đã tổ chức 8 kì thi tuyển KTV cho người Việt Nam, 3 kì thi sát hạch

cho người nước ngoài và đã cấp 531 chứng chỉ KTV cho những người đạt tiêu

chuẩn Cũng đến 30/11/2001, cả nước có 2127 nhân viên làm việc trong 34 công

ty kế toán, kiểm toán, trong đó có: 1395 nhân viên chuyên nghiệp, có 487 KTV

gồm: 396 KTV người Việt Nam và 38 KTV người nước ngoài Trong các KTV

người Việt Nam, đã có 16 người đạt trình độ và được cấp chứng chỉ KTV quốc

tế Nhìn chung đội ngũ KTV người Việt Nam đã tăng lên đáng kể Trình độ

chuyên môn và kinh nghiệm nghề nghiệp đã thành thục hơn nhiều Đặc biệt, để

đáp ứng yêu cầu thực tế phát sinh, tổ chức quốc tế là Viện kế toán viên công

chứng Anh quốc (ACCA) đã thực hiện chương trình đào tạo cơ bản theo tiêu

chuẩn quốc tế cho KTV ở Việt Nam Tháng 5/2001, ACCA đã cấp chứng chỉ

CPA của Anh cho 9 người Việt Nam đầu tiên đã tốt nghiệp Chương trình này sẽ

được tiếp tục với sự hợp tác của Bộ Tài chính Việt Nam

Chính sự phát triển đông đảo của đội ngũ KTV đã mở rộng và làm phong

phú thêm các loại hình dịch vụ kiểm toán và kế toán Cùng với sự phát triển về

số lượng công ty và quy mô từng công ty, các dịch vụ do các công ty kiểm toán

cung cấp đã không ngừng đa dạng hoá theo hướng mở rộng từng loại dịch vụ chi

tiết trong dịch vụ kiểm toán (như kiểm toán BCTC, kiểm toán hoạt động, kiểm

toán tuân thủ, kiểm toán soát xét, kiểm toán báo cáo quyết toán vốn đầu tư

XDCB), mở rộng dịch vụ tư vấn (như tư vấn kế toán, tài chính, tư vấn quản lí,

thuế, tư vấn đầu tư, luật; tư vấn sáp nhập, giải thể DN ), dịch vụ tin học, dịch

vụ thẩm định, định giá tài sản, dịch vụ tuyển dụng, đào tạo bồi dưỡng nghiệp vụ,

cung cấp thông tin

Trong hơn 10 năm qua, ngành kiểm toán tuy còn rất non trẻ song đã có

những tiến bộ đáng kể Hoạt động kiểm toán đã phát triển nhanh về số lượng và

quy mô từng công ty kiểm toán cũng như nâng cao năng lực chuyên môn, chất

lượng dịch vụ cung cấp cho khách hàng Hầu hết các dịch vụ cung cấp cho khách

hàng ngày càng được tín nhiệm, được xã hội thừa nhận Thông qua các hoạt

động dịch vụ kiểm toán và tư vấn tài chính, kế toán, các công ty kiểm toán đã

góp phần phổ cập cơ chế chính sách kinh tế tài chính, ngăn ngừa lãng phí, tham

nhũng, góp phần thực hiện công khai minh bạch BCTC, phục vụ đắc lực cho

công tác quản lí, điều hành kinh tế tài chính của nhà nước và hoạt động kinh

doanh của các DN

Thông qua dịch vụ kiểm toán và kế toán, đặc biệt là kiểm toán BCTC, các

công ty đã góp phần giúp các DN, các dự án quốc tế, các đơn vị hành chính sự

nghiệp nắm bắt được kịp thời, đầy đủ và tuân thủ đường lối , chính sách kinh tế

tài chính, loại bỏ được chi phí bất hợp lí, tạo lập được những thông tin tin cậy,

từng bước đưa công tác quản lí tài chính, kế toán trong các doanh nghiệp vào nề

nếp , hoạt động KTĐL đã xác định được vị trí trong nền kinh tế thị trường và

góp phần quan trọng trong việc làm lành mạnh hoá môi trường đầu tư và nền tài

chính quốc gia

Thực trạng hoạt động và phát triển của một số công ty KTĐL tiêu biểu ở

Việt Nam

a Công ty kiểm toán Việt Nam VACO:

VACO là công ty kiểm toán đầu tiên của Việt Nam được thành lập Qua 6

năm hoạt động, phát triển và hợp tác, đến tháng 10/1997, VACO đã trở thành

thành viên của hãng Deloitte Touche Tohmatsu quốc tế (DTT) - một trong 5

hãng kiểm toán hàng đầu thế giới VACO hiện tại là công ty kiểm toán duy nhất

tại Việt Nam đạt trình độ quốc tế, là đại diện của DTT tại Việt Nam Thông qua

hình thức hợp tác tối ưu với DTT, đồng thời biết khai thác tốt lợi thế của mình

(tập thể đội ngũ KTV tinh nhuệ đạt trình độ quốc tế được đào tạo có hệ thống

trong và ngoài nước; bộ máy quản lí là ban giám đốc của VACO am hiểu sâu sắc

về tập quán kinh doanh, luật pháp Việt Nam) VACO đã đạt được những thành

tựu đáng kể trong 9 năm kể từ ngày thành lập, góp phần vào sự thành công của

ngành kiểm toán còn non trẻ tại Việt Nam

Trong 9 năm qua, VACO đã kí kết và thực hiện hợp đồng cho hơn 3000

khách hàng trong và ngoài nước Riêng năm 1999, VACO đã kí hơn 450 hợp

đồng cung cấp dịch vụ kiểm toán và tư vấn cho nhiều loại hình khách hàng, tăng

134% so với năm 1998 và tăng gấp nhiều lần so với những năm đầu phát triển

Các dịch vụ kiểm toán của công ty chủ yếu tập trung vào các dự án do ngân hàng

và các tổ chức quốc tế tài trợ (ngân hàng thế giới, ngân hàng phát triển châu á);

các tổng công ty lớn đầu ngành ở Việt Nam như: Tổng công ty Điện lực Việt

Nam, tổng công ty Hàng không Việt Nam, tổng công ty Dầu khí, tổng công ty

Than, tổng công ty Ximăng, tổng công ty Thuốc lá, tổng công ty Cao su, tổng

công ty Bưu chính viễn thông, tổng công ty Xăng dầu, tổng công ty Dệt may

Việt Nam

Nhằm đa dạng hóa khách hàng và dịch vụ, VACO đã mở rộng dịch vụ

kiểm toán cho các ngân hàng thương mại, các công ty tài chính, các công ty cho

thuê tài chính, các công ty bảo hiểm và mở rộng dịch vụ tư vấn thuế, quản lí, kế

toán, tư vấn đầu tư, đặt văn phòng đại diện, chi nhánh công ty nước ngoài, trợ

giúp cho các nhà đầu tư trong và ngoài nước hoạt động có hiệu quả Với phương

châm cung cấp dịch vụ có chất lượng tốt nhất cho khách hàng, tranh thủ sự giúp

đỡ về kĩ thuật của các chuyên gia nước ngoài, cán bộ, KTV của VACO đã cố

gắng, nỗ lực không ngừng Dịch vụ của công ty đã được khách hàng đánh giá là

ngang tầm với chất lượng dịch vụ của các công ty danh tiếng quốc tế

Trong quá trình hoạt động của mình, VACO luôn luôn theo sát các chủ

trương, đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước cũng như các chỉ tiêu định

hướng và sự chỉ đạo trực tiếp của bộ Tài chính Cùng với sự hợp tác chặt chẽ với

công ty DTT, công ty đã phát huy nội lực của mình để không ngừng phát triển

trở thành công ty mạnh nhất trong tổng số các công ty kiểm toán ở Việt Nam

Năm 1999, doanh thu công ty tăng 122% so với doanh thu năm 1998, nộp ngân

sách nhà nước 135% so với năm 1998 Có thể nói năm 1999, VACO đã gặt hái

được những thành công rất đáng khích lệ Công ty đã góp phần tuyên truyền,

hướng dẫn và đưa hai luật thuế mới là thuế giá trị gia tăng (GTGT) và thuế thu

nhập DN (TNDN) vào hoạt động kinh doanh của các DN, bằng phương thức:

- Tổ chức nhiều cuộc hội thảo đào tạo và hướng dẫn về thuế cho các DN

có vốn đầu tư nước ngoài và DNNN

- Phát hành các bản tin hàng tháng bằng tiếng Anh, tiếng Việt về văn bản

pháp luật và thuế nhằm thường xuyên cập nhật và cung cấp thông tin cho các DN

Trong quá trình hệ thống hoá, xây dựng và ban hành các chuẩn mực kế

toán và kiểm toán Việt Nam, VACO đã đóng góp tích cực vào việc soạn thảo và

ban hành các chuẩn mực này VACO đã cung cấp cho vụ chế độ kế toán những

tài liệu, sách mới cập nhật về thực hành chuẩn mực kế toán và kiểm toán quốc tế

do liên đoàn kế toán quốc tế và tổ chức IAFC ban hành

9 năm qua là những năm VACO hoạt động trong điều kiện kinh tế khó

khăn và nhiều biến động do bị ảnh hưởng ít nhiều của khủng hoảng tài chính

trong khu vực, là những năm đầu mở cửa nền kinh tế, những năm đầu thực hiện

luật thuế GTGT và thuế TNDN, công ty cũng phải cạnh tranh gay gắt với các

công ty kiểm toán có hạng trên thế giới của các hãng kiểm toán thế giới tại Việt

Nam như công ty Price Water House Coopers; công ty KPMG; công ty E+Y;

công ty A+A nhưng VACO vẫn được đánh giá là con chim đầu đàn của ngành

kiểm toán Việt Nam

b Công ty dịch vụ tư vấn tài chính, kế toán, kiểm toán AASC

Ra đời cùng với VACO năm 1991, lúc mới thành lập, AASC gặp rất nhiều

khó khăn Toàn công ty chỉ có 5 cán bộ nhân viên và vốn liếng kinh doanh chưa

đầy 200 triệu đồng, trong khi đó thị trường dịch vụ kế toán, kiểm toán tuy mới

hình thành nhưng đã tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp Các công ty kiểm toán nước

ngoài với kinh nghiệm hoạt động hàng trăm năm đã mở văn phòng đại diện

quảng bá uy tín thương hiệu, còn các công ty kiểm toán trong nước thì nhanh

chóng chiếm thị phần, AASC phải chịu một sức ép cạnh tranh rất lớn Trước

những khó khăn đó, bằng nhiều biện pháp tháo gỡ và được sự giúp đỡ công tâm

của lãnh đạo bộ Tài chính, AASC đã từng bước ổn định và phát triển đi lên Nếu

doanh thu của công ty năm 1992 là 840 triệu thì năm 1995 là 4 tỉ 378 triệu và

năm 2000 tăng lên 17,5 tỉ Số lợi nhuận tương ứng là: 245 triệu năm 1992, 924

triệu năm 1995 và 4,5 tỉ năm 2000 Có được những kết quả như vậy là nhờ

AASC đã biết chú trọng đến việc mở rộng khách hàng Đến nay, AASC đã trở

thành đối tác của các tổng công ty 91 như: tổng công ty Bưu chính viễn thông,

tổng công ty Hàng không Việt Nam, tổng công ty Than Việt Nam, tổng công ty

Dệt may Việt Nam, tổng công ty Điện lực Việt Nam, tổng công ty Thép Việt

Nam, tổng công ty Ximăng ; các tổng công ty 90 như: tổng công ty Công trình

giao thông I, tổng công ty Xăng dầu, tổng công ty Xây dựng Hà Nội Ngoài ra

còn hàng loạt DN liên doanh, các ngân hàng thương mại và các dự án đầu tư phát

triển như: Dự án cải tạo quốc lộ 1 (WB 1 và WB 2); dự án quốc lộ 5, dự án cấp

thoát nước thành phố Hồ Chí Minh

Chỉ tính riêng năm 2000, toàn công ty ước tính thực hiện trên 850 hợp

đồng dịch vụ, trong đó có những hợp đồng có giá trị lớn như: Hợp đồng kiểm

toán các dự án do ngân hàng thế giới, ngân hàng phát triển châu á, các tổ chức

tín dụng quốc tế tài trợ; hợp đồng kiểm toán BCTC của ngân hàng thương mại cổ

phần xuất nhập khẩu Việt Nam, hợp đồng kiểm toán báo cáo quyết toán công

trình XDCB hoàn thành của ngành Bưu chính viễn thông, nhà máy thuỷ điện Trị

An, công ty cổ phần mía đường Lam Sơn, công ty ximăng Nghi Sơn, đường dây

tải điện 500KV Bắc Nam Cụ thể, các loại dịch vụ đã thực hiện dịch vụ kiểm

toán BCTC cho các DN như: công ty liên doanh đèn hình Orion-Hanel, công ty

thép VPS-Posco, công ty ximăng Nghi Sơn, công ty liên doanh Mặt trời sông

Hồng, công ty liên doanh Vinadesung, công ty liên doanh Vietsovpetro

Riêng đối với dịch vụ kiểm toán báo cáo quyết toán vốn đầu tư các công

trình XDCB hoàn thành được coi là thế mạnh hàng đầu của AASC Nhằm đáp

ứng yêu cầu, chủ trương của Đảng và Nhà nước về thực hành tiết kiệm trong lĩnh

vực XDCB, bộ phận chuyên trách kiểm toán báo cáo quyết toán vốn đầu tư công

trình XDCB đã hoàn thành, kể cả các công trình lớn, phức tạp Năm 2000, công

ty đã thực hiện kiểm toán hơn 400 hợp đồng, với đủ mọi ngành khác nhau, kể cả

các công trình có quy mô lớn

Đối với dịch vụ tư vấn tài chính kế toán: Đây là loại hình dịch vụ đòi hỏi

cán bộ, KTV phải tinh thông nghề nghiệp, năng động, sáng tạo, phải đầu tư thời

gian nghiên cứu để đưa ra được những ý kiến tư vấn có chất lượng cao và đáp

ứng được yêu cầu của khách hàng Năm 2000, công ty đã thực hiện được các hợp

đồng tư vấn về xây dựng mô hình kế toán, tư vấn lập báo cáo quyết toán vốn đầu

tư, tư vấn lập BCTC, tư vấn về lập hồ sơ mới thầu, tư vấn về thuế cho nhiều

công ty và ban quản lí dự án Đặc biệt, thông qua công tác kiểm toán , công ty đã

tư vấn cho nhiều DN khắc phục những sai sót trong công tác quản lí kinh tế tài

chính, từng bước hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ và hệ thống kế toán

Cùng với việc thực hiện nhiệm vụ chính trị mà Nhà nước và bộ Tài chính giao

cho, bằng vốn tích luỹ của mình, AASC đã xây dựng và mua sắm trụ sở làm việc

mới và mở thêm nhiều chi nhánh, văn phòng đại diện tại nhiều tỉnh trong nước

Qua hơn 10 năm hoạt động, sự trưởng thành của công ty đã được ghi dấu Hiện

nay, AASC đã có hơn 200 cán bộ, nhân viên, trong đó có 60 người đã được cấp

chứng chỉ CPA Việt Nam Cán bộ nhân viên của công ty là những chuyên gia có

trình độ đại học và trên đại học đã qua đào tạo thực tế, có khả năng đáp ứng tốt

các yêu cầu của công việc Ngoài số cán bộ trên, công ty còn có một đội ngũ các

công tác viên là các giáo sư, tiến sĩ, các giảng viên giàu kinh nghiệm trong nhiều

lĩnh vực

2.2 KTNN:

Trong bất cứ một chế độ xã hội nào, ngân sách nhà nước (NSNN) bao giờ

cũng là nguồn lực quan trọng nhất bảo đảm tài chính cho mọi lĩnh vực hoạt động

của bộ máy Nhà nước Để tăng cường sự kiểm soát của nhà nước trong việc sử

dụng NSNN và công quỹ quốc gia, bảo đảm tính trung thực, chính xác, hợp pháp

và hợp lệ của việc sử dụng nguồn lực tài chính công, ngăn ngừa sự xâm hại đối

với tài sản nhà nước, xây dựng nhà nước pháp quyền có hiệu lực và hiệu quả

trong việc quản lí kinh tế xã hội, đòi hỏi phải thành lập một cơ quan độc lập với

cơ quan trực tiếp quản lí ngân sách và tài sản nhà nước để kiểm tra tính tuân thủ

của việc sử dụng tiền của nhân dân theo những quy định của pháp luật hiện hành,

bảo đảm sự minh bạch về tài chính và hiệu quả sử dụng nguồn lực tài chính này

Vì vậy, ngày 11/7/1994, KTNN chính thức được thành lập trên cơ sở nghị định

70/CP của chính phủ Theo đó, KTNN là cơ quan thuộc chính phủ và là cơ quan

kiểm tra tài chính công của nước CHXHCN Việt Nam, thực hiện việc kiểm toán

đối với các cơ quan nhà nước các cấp, các đơn vị có nhiệm vụ thu chi NSNN và

các tổ chức đơn vị có quản lí, sử dụng công quỹ và tài sản nhà nước

Mới ra đời được hơn 5 năm, với chức năng kiểm tra, đánh giá và xác nhận

tính đúng đắn, trung thực của số liệu kế toán, báo cáo quyết toán của các cơ

quan nhà nước, đơn vị kinh tế, đơn vị sự nghiệp, các đoàn thể quần chúng và các

tổ chức xã hội có thu nộp NSNN và sử dụng nguồn kinh phí do NSNN cấp,

KTNN đã bước đầu khẳng định được vai trò không thể thiếu được của mình

trong hệ thống kiểm tra, kiểm soát của nhà nước ta Những kết quả kiểm toán

trung thực, chính xác, khách quan của cơ quan KTNN không chỉ giúp chính phủ,

quốc hội đánh giá đúng tình hình trực trạng tài chính ngân sách mà còn cung cấp

các thông tin làm căn cứ cho việc hoạch định các chính sách kinh tế, ra các

quyết định có hiệu lực cao, đề ra các biện pháp tăng cường quản lí thu chi ngân

sách, đồng thời nâng cao hiệu quả kinh tế xã hội trong việc sử dụng NSNN

KTNN ra đời là một yêu cầu tất yếu của xu thế đổi mới, là sự đòi hỏi

khách quan của cơ chế thị trường trong công cuộc xây dựng nhà nước pháp

quyền XHCN Việt Nam Là một cơ quan mới, chưa có tiền lệ trong cơ cấu tổ

chức bộ máy nhà nước nên trong buổi ban đầu KTNN gặp không ít khó khăn, từ

cơ sở vật chất kĩ thuật, tổ chức con người đến công tác chuyên môn, cơ sở pháp lí

cho hoạt động Được sự quan tâm chỉ đạo của chính phủ, quốc hội và các tổ

chức Đảng, sự ủng hộ và giúp đỡ của các bộ, ngành, địa phương và với sự nỗ lực

vượt bậc của toàn thể CBCNV trong ngành, qua hơn 5 năm hoạt động, KTNN đã

thu được những thành quả bước đầu quan trọng

Trên cơ sở điều lệ tổ chức và hoạt động của KTNN, đến nay bộ máy tổ

chức của ngành đã đi vào thế ổn định và tiếp tục phát triển với 4 đơn vị kiểm

toán chuyên ngành, 1 văn phòng, 1 trung tâm KH&BDCB, 1 phòng thanh tra và

kiểm tra nội bộ thuộc tổng KTNN và 4 KTNN khu vực (phía Bắc, miền Trung,

miền Nam và Tây Nam Bộ) Từ chỗ ban đầu chỉ có hơn ba chục người, đến nay,

KTNN có gần 500 CBCNV, trong đó hơn 400 người là KTV Tuy còn thiếu

nhiều so với nhiệm vụ lâu dài của ngành nhưng số cán bộ hiện có đã đáp ứng

được nhiệm vụ trong giai đoạn đầu thành lập Nhìn chung, đội ngũ cán bộ đều

được đào tạo có hệ thống, số tốt nghiệp đại học trở lên chiếm 88%, riêng KTV