skkn sử dụng tài liệu văn học trong dạy học lịch sử việt nam ở trường trung học phổ thông

Sử dụng tài liệu văn học trong dạy học lịch sử Việt Nam ở trường trung học phổ thông là một trong những biện pháp quan trọng trong việc dạy và học lịch sử hiện nay, vì biện pháp này góp

MỤC LỤC

I Lý do chọn đề tài 2

II Thực trạng và định hướng đổi mới phương pháp giảng dạy bộ môn lịch sử

3

1.Thuận lợi: 3

2 Khó khăn 3

III Giới hạn đề tài và phương pháp nghiên cứu: 4

1 Giới hạn đề tài 4

2 Phương pháp nghiên cứu 4

B NỘI DUNG 4

I Cơ sở lí luận và thực tiễn .4

1 Cơ sở lí luận 4

1.1 Quan niệm chung về tài liệu văn học 4

1.2 Các loại tài liệu văn học 5

1.3 Vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng tài liệu văn học trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông 6

2 Cơ sở thực tiễn 6

2.1 Về phía giáo viên 6

2.2 Về phía học sinh 7

II Các biện pháp sử dụng tài liệu văn học trong dạy học lịch sử Việt Nam lớp 12 7

1 Các bước chuẩn bị 7

2.Phương pháp sử dụng tài liệu văn học trong dạy học lịch sử Việt Nam……… ….7

2.1 Đưa vào bài giảng một đoạn thơ, văn ngắn nhằm minh họa cho những sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử đang học, làm cho nội dung bài học thêm phong phú và giờ học thêm sinh động……… …… 7

2.1.1 Sử dụng tài liệu văn học để minh họa cho sự kiện lịch sử đang học khi giáo viên muốn tường thuật……… …….7

2.1.2 Sử dụng tài liệu văn học để minh họa cho sự kiện lịch sử đang học khi giáo viên muốn miêu tả……… …………9

2.1.3 Sử dụng tài liệu văn học để tạo biểu tượng về nhân vật lịch sử……… 9

2.2 Dùng tác phẩm văn học hay đoạn trích văn học ngắn để cụ thể hoá sự kiện, nêu ra kết luận khái quát giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn thời kì, sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử……… ……… 11

2.3 Tài liệu văn học được sử dụng để tổ chức những buổi sinh hoạt ngoại khoá……… 11

III Kết quả khảo sát ……… …… 13

IV Bài học kinh nghiệm……… … 13

V KIẾN NGHỊ……… …… 14

C KẾT LUẬN……… … 14

SỬ DỤNG TÀI LIỆU VĂN HỌC TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

A PHẦN MỞ ĐẦU

I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI.

Chúng ta đều biết, các môn học trong nhà trường phổ thông là một hệ thống hoàn chỉnh nhằm trang bị cho học sinh kiến thức thuộc tất cả các môn, các lĩnh vực

ở mức độ thấp, giúp cho học sinh có một hành trang cơ bản làm tiền đề cho các cấp học cao hơn Các môn học đó không chỉ liên quan chặt chẽ với nhau mà còn tạo nên một hệ thống hoàn chỉnh Cũng như các môn khoa học tự nhiên, các môn thuộc khoa học xã hội như Văn học, Địa lí và nhất là Lịch sử cũng có vai trò hết sức quan trọng trong việc hình thành và giáo dục nhân cách, đạo đức đối với học sinh Vai trò của người giáo viên trong các giờ học là phải giúp cho học sinh nắm được các

sự kiện, hiện tượng lịch sử để thông qua đó rút ra quy luật lịch sử và bài học lịch sử

Lịch sử là một trong những môn khoa học cơ bản được giảng dạy ở trường phổ thông Tuy hiện nay lịch sử không được xem là môn chính như nhiều học sinh quan niệm Song nó vẫn giữ một vị trí quan trọng trong mục tiêu và chiến lược đào tạo con người xã hội chủ nghĩa của Đảng và Nhà nước ta

Các tác phẩm văn học có vai trò to lớn trong việc tạo biểu tượng lịch sử, giúp học sinh hiểu sâu sắc về sự kiện, nhân vật Hơn nữa tác phẩm văn học bằng hình tượng cụ thể có tác động mạnh đến tư tưởng, tình cảm của người học, góp phần quan trọng làm cho bài giảng thêm sinh động, hấp dẫn, nâng cao hứng thú học tập cho học sinh.Tuy nhiên, việc tạo biểu tượng lịch sử cho học sinh là một vấn đề khó khăn vì yêu cầu cơ bản của dạy học lịch sử là phải tái tạo lại những hình ảnh về các

sự kiện đúng như nó tồn tại, mà những sự kiện đó, học sinh không được trực tiếp quan sát, xa lạ với đời sống hiện nay

Chính vì vậy việc nâng cao chất lượng dạy và học môn lịch sử trong nhà trường phổ thông là nhiệm vụ hết sức cần thiết trong việc góp phần nâng cao chất lượng giáo dục nói chung và bộ môn lịch sử nói riêng giai đoạn đổi mới hiện nay của đất nước Có nhiều phương pháp để giáo viên giúp học sinh tiếp cận các sự kiện lịch sử ở một mức độ khái quát nhất Sử dụng tài liệu văn học trong dạy học lịch sử Việt Nam ở trường trung học phổ thông là một trong những biện pháp quan trọng trong việc dạy và học lịch sử hiện nay, vì biện pháp này góp phần phát huy được tính tích cực học tập của học sinh

“Lịch sử là sự kiện” Bản thân những sự kiện lịch sử vốn đã khô khan đặc biệt là những bài, những chương viết về các trận đánh có rất nhiều con số về thời gian hoặc những số liệu khác Để chuyển tải cho học sinh những số liệu một cách khô cứng như vậy, đòi hỏi người giáo viên phải linh hoạt và sáng tạo trong việc sử dụng phương pháp Thực tế cho thấy, một số giáo viên giảng dạy bộ môn Lịch sử một cách khô khan, cứng nhắc, nặng về cung cấp kiến thức, sự kiện một cách đơn thuần, do vậy không gây hứng thú học tập cho học sinh trong việc tiếp thu bài Qua thực tế bản thân đi dự giờ các giáo viên trẻ, các bạn đồng nghiệp khi làm công tác

thanh tra, tôi thấy giáo viên lịch sử ở các trường phổ thông rất ít hoặc không sử dụng tài liệu văn học trong dạy học lịch sử, mặc dù bài học có thể sử dụng được tài liệu tham khảo này Đó cũng là một hạn chế rất lớn cần phải được khắc phục để bộ môn lịch sử hấp dẫn hơn, cuốn hút học sinh hơn, sửa chữa được quan niệm cho rằng lịch sử là môn phụ, tẻ nhạt, học sinh không yêu thích lịch sử như hiện nay Vì vậy, sử dụng tài liệu văn học một cách hợp lý sẽ góp phần đổi mới nội dung, phương pháp dạy học trong điều kiện hiện nay để phù hợp với sự phát triển kinh tế

- xã hội của đất nước trong thời kì hội nhập

Xuất phát từ những lý do nêu trên, tôi quyết định thực hiện đề tài: “Sử dụng tài liệu văn học trong dạy học lịch sử Việt Nam ở trường trung học phổ thông”

nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy học lịch sử ở trường phổ thông và từng bước đổi mới phương pháp dạy học lịch sử hiện nay Bản thân tôi khi áp dụng phương pháp này tôi thấy tiết học sinh động hẳn lên, cả lớp chăm chú lắng nghe và

tỏ ra thích thú Để lại trong lòng các em những ấn tượng lâu bền, lưu lại kí ức các

em sẽ sâu hơn, lâu hơn

II THỰC TRẠNG VÀ ĐỊNH HƯỚNG ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY BỘ MÔN LỊCH SỬ.

1.Thuận lợi.

Sự tiến bộ của khoa học - kỹ thuật, công nghệ cũng góp phần rất lớn trong việc đổi mới phương pháp giảng dạy của đội ngũ giáo viên thông qua việc cung cấp các trang thiết bị hiện đại hỗ trợ cho công tác giảng dạy theo phương pháp mới (giáo án điện tử, mô hình mô phỏng….) Khoa học kĩ thuật phát triển cũng giúp cho việc tìm kiếm tư liệu lịch sử đối với giáo viên và học sinh tương đối dễ dàng, giáo viên và học sinh có thể tiếp cận thông qua mạng internet và qua các nguồn sách báo vô cùng phong phú

Sự phong phú các nguồn thơ, văn, ca dao, dân ca…viết về lịch sử hoặc liên quan đến lịch sử chính là những nguồn tài liệu văn học vô cùng quý giá giúp cho giáo viên lịch sử vận dụng kiến thức văn học vào trong tiết dạy sẽ gây hứng thú cho học sinh trong việc tiếp thu bài

Gần đây Bộ giáo dục đào tạo đã xuất bản rất nhiều tài liệu tham khảo, tổ chức nhiều cuộc hội thảo bộ môn lịch sử, chỉnh sửa sách giáo khoa với những kênh hình

và nội dung đổi mới cùng là một thuận lợi cho giáo viên khi sử dụng nhằm làm cho bài học lịch sử thêm sinh động

2 Khó khăn.

Bước sang những năm đầu của thế kỉ XXI, Đảng và nhà nước ta tiếp tục thực hiện chủ trương đổi mới một cách toàn diện và sâu rộng Nhờ đó bộ mặt kinh tế, xã hội ngày càng phát triển không ngừng, từng bước hòa nhập với cộng đồng quốc tế Tuy nhiên, khi chúng ta mở rộng cửa hội nhập thì cũng phải hứng chịu ảnh hưởng bên ngoài vào lớp trẻ đó chính là sự phổ biến tư tưởng hưởng thụ, lối sống thực dụng Cuốn theo dòng thác đổi mới và phát triển của đất nước, tư tưởng, lối sống

Một thực tế là trong những năm gần đây, số học sinh dự thi vào các trường sư phạm, các ngành khoa học xã hội thưa dân và tăng quá tải ở các ngành, các trường

tự nhiên , kĩ thuật…Một số lượng học sinh cho rằng nếu học ở các trường đó ra trường dễ kiếm việc làm hơn, dễ kiếm tiền hơn Thực trạng đó đã tác động lớn hướng động cơ học tập của học sinh vào việc làm giàu, chạy theo đồng tiền Phần lớn học sinh có thái độ thờ ơ với các các môn thuộc khoa học xã hội nhất là lịch sử Khi đó nhu cầu hiểu biết về lịch sử, thơ văn, về cội nguồn, về truyền thống …dần dần phai nhạt và mất dần trong suy nghĩ của các em Đồng thời nhiều trường phổ thông hiện nay còn thiếu thốn tài liệu nghiên cứu, tư liệu tham khảo… nói chung là phương tiện phục vụ dạy và học Vì thế, phần đông học sinh rất yếu kém về kiến thức lịch sử, học theo cách “đối phó” với thầy cô Điều đó ảnh hưởng lớn đến chất lượng giáo dục nói chung và môn lịch sử nói riêng

Mặt khác, hiện nay trong đội ngũ nhà giáo vẫn còn nhiều giáo viên quá phụ thuộc vào sách giáo khoa, chỉ truyền thụ cho học sinh hết nội dung chính của sách giáo khoa là hết thời gian quy định, ít có cơ hội để tổ chức các hoạt động tìm tòi, sáng tạo cho học sinh Qua thực tế đi dự giờ một số đồng nghiệp tôi thấy giáo viên rất ít sử dụng tài liệu văn học để khắc sâu kiến thức lịch sử phát huy được tính tích cực của học sinh, làm cho học sinh nắm bắt các sự kiện lịch sử rất kém

Với những thực trạng trên, giáo viên dạy môn lịch sử luôn tìm tòi đưa ra những giải pháp cụ thể giải quyết vấn đề trên Nếu như giáo viên có phương pháp giảng dạy phù hợp, gây được sự hứng thú, say mê cho học sinh ở từng nội dung bài học, chúng ta có thể hoàn toàn làm cho học sinh yêu thích bộ môn Lịch sử

III GIỚI HẠN ĐỀ TÀI VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

1 Giới hạn đề tài.

Trong chương trình và nội dung sách giáo khoa lịch sử lớp 12 phần lịch sử Việt Nam giai đoạn từ 1919 - 2000 có rất nhiều bài học lịch sử cần sử dụng tài liệu văn học để tham khảo vận dụng khi giảng dạy thì hiệu quả bài học nâng cao, học sinh sẽ nhớ và hiểu sâu sắc về sự kiện lịch sử đang học

Trong điều kiện chủ quan và khách quan cho phép tôi chỉ giới hạn phạm vi nghiên cứu của đề tài là “Sử dụng tài liệu văn học trong dạy học Lịch sử Việt Nam

ở trường trung học phổ thông ” vào việc giảng dạy một số bài trong chương trình lịch sử Việt Nam lớp 12

2 Phương pháp nghiên cứu.

Ngay sau khi có ý tưởng thực hiện đề tài này tôi bắt đầu đi tìm tài liệu tham khảo, tư liệu văn học có nội dung liên quan Trong quá trình thực hiện đề tài, ngoài việc vận dụng kiến thức chuyên ngành như phương pháp giảng dạy lịch sử, phương pháp lịch sử, phương pháp lôgic…tôi còn vận dụng một số kiến thức khoa học khác

có liên quan như tâm lí học

Mặc khác, trong quá trình giảng dạy và dự giờ tôi cũng học hỏi được một số kinh nghiệm từ các giáo viên để phục vụ công tác giảng dạy của bản thân

Bên cạnh đó, tôi đã tiến hành giảng dạy phương pháp sử dụng tài liệu văn học ở 2 lớp 12C4 dạy bằng phương pháp sử dụng tài liệu văn học và 12C5 dạy

bằng phương pháp truyền thống học kì II vừa qua Sau đó, tôi tiến hành kiểm tra và nhận thấy học sinh làm bài rất nghiêm túc theo yêu cầu, kết quả rất khả quan Như vậy, tài liệu văn học góp phần quan trọng làm cho bài giảng lịch sử mềm mại, hấp dẫn, sinh động gây hứng thú học tập cho học sinh

B NỘI DUNG

I CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN.

1.Cơ sở lí luận.

1.1 Quan niệm chung về tài liệu văn học.

Văn học và lịch sử có mối quan hệ gắn bó mật thiết với nhau Vì thế trong dạy học lịch sử, tài liệu văn học rất cần thiết cho việc tiếp thu tri thức học tập cho học sinh, đồng thời làm cho bài giảng thêm sinh động hấp dẫn hơn

Như vậy, ta thấy văn học là một tài liệu tham khảo quan trọng trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông Do đặc trưng của việc học tập lịch sử, các loại tài liệu tham khảo nói chung và tài liệu văn học nói riêng góp phần nhất định vào việc khôi phục, tái hiện hình ảnh quá khứ

Tuy nhiên, một vấn đề đặt ra song song với việc xác định tầm quan trọng của tài liệu văn học là cần phải có quan niệm đúng đắn về việc sử dụng tài liệu văn học trong dạy học lịch sử Một số người cho rằng, trong dạy học lịch sử chỉ cần cung cấp cho học sinh những kiến thức đã có trong sách giáo khoa, việc sử dụng tài liệu tham khảo nói chung và tài liệu văn học nói riêng không cần thiết, không phù hợp với trình độ và yêu cầu về trình độ của học sinh Nhiều người lại sử dụng quá nhiều tài liệu tham khảo này trong việc cụ thể hoá, làm sâu sắc thêm kiến thức lịch

sử Điều đó đã dẫn đến tình trạng quá tải Do vậy, việc xác định đúng mức của việc

sử dụng tài liệu văn học trong dạy học lịch sử cũng là một việc làm hết sức quan trọng

Các tác phẩm văn học rất gần gũi với lịch sử vì mọi sáng tác văn học đều phản ánh trực tiếp hay gián tiếp cuộc sống, số phận con người và hiện thực xã hội Nhưng văn học cũng có những đặc trưng khác biệt so với lịch sử Nói tới văn chương, người ta thường thiên về giá trị nghệ thuật Vì thế không phải tất cả mọi sự kiện, nhân vật lịch sử được phản ánh trong văn học đều chân thực, khách quan mà đôi khi còn có yếu tố hư cấu, hoang đường để tạo nên sự hấp dẫn, cuốn hút, thể hiện giá trị văn chương cho các tác phẩm đó Cho nên khi sử dụng các tác phẩm văn học trong dạy học lịch sử, giáo viên phải biết chắt lọc những tác phẩm, chi tiết văn học phản ánh khách quan nhất, chân thực nhất hiện thực xã hội để minh họa cho bài giảng thêm sinh động, hấp dẫn

Quan niệm đúng đắn về tài liệu văn học trong dạy học lịch sử là một vấn đề

vô cùng quan trọng Từ đó, tài liệu văn học mới phát huy được vai trò to lớn của nó trong dạy học lịch sử, góp phần quan trọng vào việc nâng cao chất lượng dạy học

bộ môn

1.2 Các loại tài liệu văn học.

Trong việc dạy học lịch sử ở trường phổ thông, giáo viên thuờng sử dụng các loại tài liệu văn học sau: văn học dân gian, văn học hiện đại, các tác phẩm văn học, tiểu thuyết lịch sử, hồi kí, thơ ca cách mạng

Văn học dân gian ra đời sớm và rất phong phú, bao gồm nhiều loại: thần thoại, truyền thuyết, truyện cổ tích, ca dao, dân ca Đây là những tài liệu có giá trị, phản ánh nhiều nội dung lịch sử quan trọng trong lịch sử dân tộc Nếu gạt bỏ những yếu tố thần bí, hoang đường chúng ta có thể tìm thấy nhiều yếu tố hiện thực về lịch

sử dân tộc Các loại hình văn học dân gian không chỉ góp phần minh họa những sự kiện lịch sử mà còn làm cho bài giảng thêm sinh động, tạo không khí gần gũi với bối cảnh lịch sử, góp phần quan trọng vào việc giáo dục tư tưởng đạo đức cho học sinh

Tiểu thuyết lịch sử có vai trò không nhỏ trong việc dạy học lịch sử vì các tiểu thuyết lấy chủ đề từ cá sự kiện của lịch sử dân tộc, giúp học sinh khôi phục lại bối cảnh lịch sử, hình ảnh các sự kiện và nhân vật của quá khứ Xong cần lựa chọn và xác định những tiểu thuyết những yêu cầu của dạy học, loại bỏ yếu tố hư cấu và những yếu tố ảnh hưởng xấu đến nhận thức của học sinh

Hồi kí cách mạng là một thể loại văn học ra đời không trùng với thời kì xảy

ra các sự kiện lịch sử nhưng lại có giá trị lịch sử rất lớn Người viết hồi kí ghi lại phần hiện thực mà tác giả chứng kiến dựa trên cơ sở những ấn tượng và hồi ức riêng, trực tiếp mình trải qua

Thơ ca cách mạng là những sáng tác văn học ra đời cùng thời với tiến trình phát triển của cách mạng Việt Nam, trực tiếp hoặc gián tiếp phản ánh các sự kiện lịch sử nên phần lớn phục vụ nhiệm vụ cáng mạng Tuy nhiên khi sử dụng thơ ca, giáo viên cần chọn lọc những bài thơ, câu thơ dễ hiểu, phản ánh trực tiếp tình hình lịch sử, tránh sử dụng các tác phẩm, đoạn trích mang ý nghĩa trừu tượng làm cho bài giảng không đạt hiệu quả

Các loại tài liệu văn học đều có ưu thế nhất định trong dạy học lịch sử, nhưng giáo viên cần phải biết kết hợp hài hoà các thể loại văn học Trong một bài học, một chương mục, giáo viên không nên sử dụng lặp đi lặp lại một tác phẩm văn học, dễ gây nhàm chán cho học sinh, hiệu quả sử dụng tài liệu tham khảo trong dạy học lịch sử không cao

1.3 Vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng tài liệu văn học trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông.

Các tác phẩm văn học từ xưa đến nay, trong lịch sử dân tộc cũng như lịch sử thế giới, có vai trò to lớn đối với việc dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông Tài liệu văn học là một trong những nguồn tài liệu tham khảo rất cần thiết cho việc nâng cao hiệu quả dạy và học bộ môn lịch sử ở trường phổ thông, nhằm phát huy tính tích cực, tư duy độc lập, sáng tạo của học sinh.Tài liệu văn học cũng là một căn cứ bằng chứng về tính chính xác, tính cụ thể, phong phú của sự kiện lịch sử, nó giúp học sinh khắc phục việc hiện đại hoá lịch sử hoặc hư cấu sai sự thật lịch sử Việc sử dụng tài liệu văn học còn giúp học sinh có thêm cơ sở để nắm vững bản chất các sự kiện, hình thành khái niệm, hiểu rõ những quy luật, bài học quan trọng

của lịch sử, rèn luyện cho học sinh say mê tìm hiểu lịch sử, phát triển tư duy lịch sử cho các em Đặc biệt tài liệu văn học góp phần quan trọng làn cho bài giảng lịch sử mềm mại, hấp dẫn, sinh động gây hứng thú học tập cho học sinh Điều này lại có tác dụng to lớn trong việc giáo dục tư tưởng tình cảm cho học sinh trong dạy học lịch sử Vì thế tài liệu văn học cũng thể hiện vai trò, ý nghĩa to lớn, đáp ứng được mục tiêu giáo dục đề ra theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Như vậy, tài liệu văn học rất cần thiết cho việc dạy học lịch sử nói chung và lịch sử Việt Nam nói riêng ở trường phổ thông Nếu biết khai thác và sử dụng một cách hợp lí thì hiệu quả bài học nâng cao rõ rệt, học sinh sẽ nhớ và hiểu sâu sắc về

sự kiện lịch sử đang học Đồng thời học sinh rèn luyện kĩ năng tư duy, đặc biệt là làm cho bài giảng lịch sử của giáo viên thêm sinh động, hấp dẫn, góp phần nâng cao chất lượng học tập bộ môn

2 Cơ sở thực tiễn.

2.1 Về phía giáo viên.

Hiện nay chất lượng dạy và học bộ môn lịch sử ở trường phổ thông đang là một vấn đáng báo động Thể hiện rõ nhất ở kết quả thi tốt nghiệp phổ thông cũng như thi tuyển sinh vào các trường cao đẳng và đại học trong những năm gần đây Những bài thi môn lịch sử điểm dưới trung bình trở nên phổ biến, đồng thời điểm 8 trở lên đối với bộ môn này thì lại vô cùng hiếm Vì thế hơn lúc nào hết, ngành giáo dục đang rất quan tâm tới việc nâng cao chất lượng dạy học bộ môn nói chung và môn lịch sử nói riêng

Khi đi dự giờ một số đồng nghiệp ở các trường phổ thông tôi nhận thấy có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến thực trạng học tập lịch sử nói trên, trong đó không thể không nhắc đến nguyên nhân từ phía giáo viên Giáo viên phổ thông rất ít sử dụng các phương tiện dạy học nói chung và các loại tài liệu tham khảo trong đó có tài liệu văn học nói riêng trong dạy học lịch sử Đây cũng là một nguyên nhân làm ảnh hưởng đến chất lượng dạy và học bộ môn như hiện nay Vấn đề đặt ra là giáo viên cần phải không ngừng nâng cao năng lực bản thân, suy nghĩ tìm tòi ra những biện pháp để nâng cao chất lượng bài giảng theo hướng phát huy tính tích cực, độc lập, sáng tạo của học sinh Trong đó việc sử tài liệu văn học vào trong dạy học lịch

sử cũng cần phải được quan tâm hơn nữa

2.2 Về phía học sinh.

- Đa số các em học sinh rất thích giáo viên sử dụng tài liệu văn học trong dạy học lịch sử Điều này thể hiện tài liệu văn học có tác dụng rất lớn trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông Việc giáo viên sử dụng loại tài liệu tham khảo này trong bài giảng làm cho học sinh tiếp thu bài học tốt hơn, học sinh hứng thú học bộ môn, tiết học trở nên nhẹ nhàng không mệt mỏi

- Tuy nhiên có nhiều học sinh lại cho rằng, môn lịch sử là một môn phụ nên không cần thiết phải học nhiều và cũng không cần thiết phải sử dụng tài liệu văn học trong dạy học lịch sử

Xuất phát thực tiễn dạy và học ở cả phía giáo viên và học sinh, chúng ta càng thấy sự cần thiết phải sử dụng tài liệu văn học trong dạy học lịch sử để nâng cao chất lượng dạy học của bộ môn

II CÁC BIỆN PHÁP SỬ DỤNG TÀI LIỆU VĂN HỌC TRONG DẠY HỌC

LỊCH SỬ VIỆT NAM.

1 Các bước chuẩn bị.

Trước hết cần phải nghiên cứu kĩ chương trình này, đặc biệt là các bài có thể khai thác vận dụng được Đây là thao tác rất quan trọng, góp phần xác định được đúng mức độ vận dụng của đối tượng là học sinh lớp 12, tránh sa đà, ôm đồm

Tiến hành sưu tầm các bài thơ, văn, dân ca…có nội dung sát với nội dung bài học lịch sử thuộc phạm vi nghiên cứu của đề tài Lưu ý, không phải một bài thơ liên quan ta có thể khai thác hết mà nên lựa chọn những đoạn thơ sát nhất, đắt nhất

để sử dụng

Lựa chọn phân loại các kiến thức văn học phù hợp với yêu cầu, phương pháp giảng dạy lịch sử theo từng mảng: thơ về tiểu sử, cuộc đời nhân vật lịch sử, thơ văn về diễn biến các trận đánh hay biến cố lịch sử, tội ác của giai cấp thống trị, của bọn xâm lược… Sau đó tiến hành sắp xếp nguồn tư liệu đó thành từng chủ đề

Khai thác, vận dụng các kiến thức đó vào từng bài lịch sử đã giới hạn

2 Các phương pháp sử dụng tài liệu văn học trong dạy học lịch sử Việt Nam.

2.1Đưa vào bài giảng một đoạn thơ, văn ngắn nhằm minh họa cho những sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử đang học, làm cho nội dung bài học thêm phong phú và giờ học thêm sinh động.

2.1.1 Sử dụng tài liệu văn học để minh họa cho sự kiện lịch sử đang học khi giáo viên muốn tường thuật.

Trong dạy học lịch sử, tường thuật nhằm tái hiện cho học sinh hiểu về những biến cố lịch sử quan trọng với đầy đủ tính cụ thể và gợi cảm của nó Cấu tạo của bài tường thuật lịch sử được xây dựng trên cơ sở các sự kiên chính xác, cơ bản nhưng mang kịch tính Nó gồm phần mở đầu, tình tiết phát triển, tình tiết phát triển lên đến đỉnh cao, sự căng thẳng trong kết cấu, tình tiết giảm đi và kết thúc Văn học

có thể hỗ trợ để nội dung tường thuật của giáo viên được sinh động, hấp dẫn hơn Nếu như trong tường thuật giáo viên không chú ý sử dụng nguồn tài liệu này thì bài tường thuật sẽ trở nên khô khan, kém đi sự mềm mại là cho mục tiêu bài học không đạt kết quả cao

Ví dụ 1: Khi dạy bài 21: Xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, đấu tranh

chống đế quốc Mĩ và chính quyền Sài Gòn ở miền Nam (1954- 1965) ( SGK chuẩn 12) ở mục V Miền Nam chiến đấu chống chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” (1961-1965), phần 2 Miền Nam chiến đấu chống chiến lược “chiến tranh đặc biệt” của

Mĩ Sau khi giáo viên tường thuật xong các thắng lợi của ta, để nhấn mạnh hơn sự

hy sinh anh dũng của các chiến sĩ cách mạng miền Nam, giáo viên có thể sử dụng bài thơ sau về tấm gương hy sinh của anh hùng liệt sĩ Nguyễn Văn Trỗi khi anh nhận nhiệm vụ đặt mìn ở cầu Công Lý (nay là cầu Nguyễn Văn Trỗi) để ám sát

phái đoàn quân sự chính trị cao cấp của Mĩ do bộ trưởng quốc phòng Robert McNamara dẫn đầu Công việc bị bại lộ, anh bị bắt và bị bắn tại nhà lao Chí Hoà:

“Có những phút giây làm nên lịch sử

Có cái chết hoá thành bất tử

Có những lời hơn mọi bài ca

Có những con người như chân lý sinh ra Nguyễn Văn Trỗi

Anh đã chết rồi Anh còn sống mãi

Phút giây thiêng anh gọi bác ba lần Súng đã nổ, mười viên đạn Mĩ Anh gục xuống Không! anh thẳng dậy Anh vẫn còn hô: Việt Nam muôn năm:!

Máu tim anh nhuộm đỏ đất anh nằm”

( Hãy nhớ lấy lời tôi - Tố Hữu)

Với việc sử dụng bài thơ trên, hoạt động tường thuật của giáo viên có sức cuốn hút, gây hứng thú học tập cho học sinh đồng thời các em hình thành được một thái độ, lý tưởng cách mạng đúng đắn, biết cảm phục và trân trọng sự hy sinh của các anh hùng cách mạng

Ví dụ 2: Khi dạy bài 16: Phong trào giải phóng dân tộc và tổng khởi nghĩa

các mạng tháng tám (1939-1945) Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa ra đời (SGK chuẩn 12).Ở mục IV Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa được thành lập (2/9/1945) Sau khi giáo viên tường thuật buổi lễ mít tinh lớn của hàng chục vạn nhân dân thủ

đô và các vùng lân cận, chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn Độc lập thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa Giáo viên có thể sử dụng bài thơ sau về niềm vui của toàn thể dân tộc ta khi giành được độc lập để khắc sâu sự kiện lịch sử cho học sinh

“Hôm nay sáng mồng hai tháng chín Thủ đô hoa, vàng nắng ba Đình Muôn triệu tim chờ…chim cũng nín Bỗng vang lên tiếng hát ân tình

Hồ Chí Minh! Hồ Chí Minh!”

( Theo chân Bác - Tố Hữu)

Việc sử dụng tài liệu văn học trong bài tường thuật lịch sử không những làm cho giờ hoc thêm sinh động, cuốn hút sự tập trung chú ý của học sinh mà còn làm cho các em hiểu được sâu sắc hơn về sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử Từ đó hính thành những tình cảm đạo đức đúng đắn cho học sinh

2.1.2 Sử dụng tài liệu văn học để minh họa cho sự kiện lịch sử đang học khi giáo viên muốn miêu tả.

Miêu tả là trình bày cụ thể những đặc trưng của một sự vật, một sự kiên lịch

sử để nêu lên bản chất chủ yếu, cấu tạo bên trong cũng như hính dáng bên ngoài của nó Miêu tả không có chủ đề mà chỉ có đối tượng để trình bày

Ví dụ 1: Khi dạy bài 22: Nhân dân hai miền trực tiếp chiến đấu chống đế

quốc Mĩ xâm lược Nhân dân miền Bắc vừa chiến đấu vừa sản xuất (1965 - 1973) (SGK chuẩn lớp 12) ở mục I.2 Chiến đấu chống “chiến tranh cục bộ” của Mĩ Sau khi miêu tả hai cuộc phản công mùa khô (đông- xuân 1965 – 1966, đông- xuân

1966 – 1967) để tạo biểu tượng sâu sắc cho học sinh về sự trả thù tàn bạo của Mĩ – Nguỵ, giáo viên có thể dùng đoạn trích trong tác phẩm Rừng Xà Nu của nhà văn Nguyễn Trung Thành:

“ Bị giặc phục kích bắt được, Tnú nuốt thư vào bụng: Cộng sản ở đây nè! bị giặc đốt mười ngón tay, Tnú không kêu Anh căm giặc đến mất cảm giác đau đớn’’ Hoặc nhân vật Dít: cô em vợ Tnú thì cũng gan góc không kém gì Tnú “Giặc bắt cô đứng ra giữa sân, lên đạn bắn qua tai, qua tóc, cày đất quanh hai chân cô Váy rách từng mảng, Dít khóc Nhưng đến viên thứ mười, cô đứng im, nhìn bọn địch bình thản” Cùng với đó là sự tàn phá ghê gớm của bom đạn kẻ thù đối với thiên nhiên: “ Cả rừng Xà Nu hàng vạn cây, không cây nào không bị thương Có những cây bị chặt đứt ngang nửa thân mình, đổ ào ào như một trận bão nhựa ứa ra tràn trề rồi dần dần đặc quyện lại thành từng cục máu lớn ”

( Rừng Xà Nu - Nguyễn Trung Thành)

Qua hình tượng nhân vật Tnú và Dít, học sinh có biểu tượng chân thực về cuộc sống, chiến đấu của đồng bào các dân tộc Tây Nguyên kháng chiến chống đế quốc

Mĩ xâm lược Cần hướng dẫn cho học sinh phân tích nội dung hiện thực của tài liệu văn học để Tìm thấy giá trị thật phục vụ cho nhận thức lịch sử khách quan

Ví dụ 2: Khi dạy bài 21: Xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, đấu tranh

chống đế quốc Mĩ và chính quyền Sài Gòn ở miền Nam (1954- 1965) ( SGK chuẩn 12) Ở mục II.1 Hoàn thành cải cách ruộng đất, khôi phục kinh tế, hàn gắn vết thương chiến tranh 91954-1957)

Để miêu tả sau 1954 miền Bắc hoàn toàn giải phóng bắt tay xây dựng chủ nghĩa xã hội, nông thôn miền Bắc phấn khởi trên con đường làm ăn tật thể.Giáo viên có thể trích dẫn bài thơ:

“Dân có ruộng dập dìu hợp tác Lúa mượt đồng ấm áp làng quê Chiêm mùa, cờ đỏ ven đê Sớm trưa tiếng trống đi về trong thôn”

(Ba mươi năm đời ta có Đảng- Tố Hữu)

Bằng những câu thơ trên giáo viên sẽ gợi được cho học sinh thấy được một không khí xây dựng hừng hực ở miền Bắc nước ta với những thành tựu cụ thể từ đôi bàn tay lao động miệt mài của con người xã hội mới-xã hội xã hội chủ nghĩa

2.1.3 Sử dụng tài liệu văn học để tạo biểu tượng về nhân vật lịch sử.