SKKN phương pháp dạy các bài học thực hành địa lí 9

Do đó HS phải thưòng xuyên tiếp xúc với các dạng bài tập thực hành như: Bảng số liệu, biểu đồ, bản đồ, lược đồ… Vậy làm thế nào để giúp cho HS có được những kĩ năng cơ bản để có thể thực

SKKN : Phương pháp dạy các bài học thực hành Địa lí 9

Phương pháp dạy các bài học thực hành Địa lí 9

SKKN : Phương pháp dạy các bài học thực hành Địa lí 9

LỜI NÓI ĐẦU

Sau một thời gian giảng dạy chương trình Địa lí 9, tôi nhận thấycó nhiều vấn đề đặt ra xoay quanh việc dạy và học bộ môn Đó là làm thế nào để biến những kiến thức trong SGK thành nhận thức của HS? Làm thế nào để các em tiếp xúc với sách mới, phương pháp dạy học mới một cách tự tin, đầy hứng khởi?

Riêng môn Địa lí 9 đã có rất nhiều đổi mới cả về phương pháp và hình thức dạy học Đặc biệt là những bài học thực hành trong SGK Do đó HS phải thưòng xuyên tiếp xúc với các dạng bài tập thực hành như: Bảng số liệu, biểu đồ, bản đồ, lược đồ…

Vậy làm thế nào để giúp cho HS có được những kĩ năng cơ bản để có thể thực hiện các dạng bài tập thực hành một cách có hiệu quả, GV cũng có được phương pháp giảng dạy thích hợp nhất với những tiết dạy thực hành Địa lí 9? Đó là một câu hỏi làm tôi luôn trăn trở trong suốt quá trình giảng dạy bộ môn

Từ yêu cầu thực tế đó, qua quá trình giảng dạy, tích luỹ kiến thức, tôi mạnh dạn viết đề tài

sáng kiến kinh nghiệm: Phương pháp dạy các bài học thực hành Địa lí 9 Với mục đích giúp

các em HS có thể học tốt hơn bộ môn, đồng thời nếu có thể, cũng mong rằng đây sẽ là một tài liệu tham khảo cho các bạn đồng nghiệp khi giảng dạy môn địa lí

Tuy nhiên, do khuôn khổ và điều kiện nhỏ hẹp, chắc chắn sẽ còn nhiều thiếu sót Kính mong sự góp ý bổ sung của các bạn đồng nghiệp và các bạn đọc xa gần để đề tài Sáng kiến kinh nghiệm này ngày càng đầy đủ hơn, khoa học hơn

Tác giả

Phần I - ĐẶT VẤN ĐỀ A- LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

1 Cơ sở lí luận

Xuất phát từ nguyên lí: Học đi đôi với hành, lí luận gắn liền với thực tiễn, nhà trường gắn liền với xã hội Vì vậy trong dạy học nói chung và trong giảng dạy Địa lí ở THCS nói

riêng, việc dạy học lí thuyết và thực hành luôn đi đôi với nhau Nếu chỉ học lí thuyết hoặc chủ yếu học

lí thuyết, người học sẽ không thể hiểu một cách cặn kẽ, rõ ràng các nội dung bài học, thậm chí bỡ ngỡ

trước các vấn đề thực tế Trong Luật giỏo dục, điều 28.2 đó ghi: “Phương pháp giáo dục phổ thông

phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào

thực tiễn, tác động đến tỡnh cảm, đem lại niềm vui, hứng thú cho học sinh” Vì vậy, khi tìm hiểu

về một vấn đề địa lí mà chỉ nắm bắt lí thuyết, chưa có các kĩ năng thực hành thì người học mới chỉ tìm

SKKN : Phương pháp dạy các bài học thực hành Địa lí 9

hiểu và nắm bắt được một phần nội dung bài học Mà mục đích dạy học hiện nay là rất cần thiết các kĩ

năng thực hành, thậm chí tăng cường các bài học thực hành để khắc phục tình trạng lí thuyết suông

Mà với bộ môn địa lí trong nhà trường THCS, đó là điều tất yếu Là một GV bộ môn, sau một thời

gian làm công tác giảng dạy, bản thân tôi luôn khao khát: Làm thế nào để có được những giờ học đạt kết quả cao, đặc biệt là việc dạy các bài học thực hành địa lí 9 Đây là nội dung thực hành quan trọng,

có tính chất tổng kết giữa kiến thức lí thuyết và các kĩ năng thực hành, qua đó giúp HS nắm bắt nội dung các bài học một cách sâu sắc hơn Ngoài ra, phương pháp của đề tài này có thể áp dụng sáng tạo

cho việc giảng dạy các bài học thực hành của các khối lớp 6,7,8

2 Cơ sở thực tiễn

Xuất phát từ mục tiêu đào tạo của trường THCS Phù Cừ – một trường chất lượng cao của Huyện: Đào tạo những học sinh giỏi toàn diện Tuy nhiên, qua thực tế quá trình giảng dạy tôi nhận thấy: Có những tiết học thực hành địa lí, HS thực hiện rất tốt, đạt các yêu cầu cả về kĩ năng và kiến thức của bài học Nhưng cũng có nhiều tiết dạy HS gặp không ít khó khăn, bỡ ngỡ khi giải quyết các bài tập thực hành Đặc biệt, trong các bài học thực hành, có nhiều nội dung khó, đòi hỏi sự tổng hợp

về kiến thức, kĩ năng không chỉ ở riêng bộ môn mà là sự tích hợp cả ở các bộ môn khác như Toán, Sinh học, Hóa học… Vì vậy mà nhiều học sinh đã gặp không ít khó khăn khi giải quyết các dạng bài tập này Đối với một trường chất lượng cao của Huyện nhà như Trường THCS Phù Cừ, đối tượng học sinh là Khá, Giỏi mà với một số các bài học thực hành, nhiều học sinh còn gặp không ít khó khăn thì chắc chắn với các đối tượng học sinh có học lực Trung bình trở xuống sẽ rất khó hoặc có khi là không thể thực hiện Vậy nguyên nhân do đâu? Làm thế nào để các em có được phương pháp học tốt nhất đối với các bài học thực hành? Đây là khao khát, là ước vọng cháy bỏng không chỉ riêng tôi mà của mỗi giáo viên khi giảng dạy bộ môn Địa lí, đặc biệt là với bộ môn Địa

lí 9

3 Kết luận

Từ những lí do trên cho thấy việc chọn đề tài này là một vấn đề cần thiết, thực tế trong quá trình giảng dạy và học tập bộ môn địa lí 9 Nó đáp ứng được một phần yêu cầu dạy và học theo phương pháp mới, chương trình mới hiện nay Vì vậy, tôi mạnh dạn tiến hành nghiên cứu và viết

đề tài SKKN “Phương pháp dạy các bài tập thực hành địa lí 9”

B- MỤC ĐÍCH CỦA ĐỀ TÀI

- Tìm ra những phương pháp hay nhất, hữu hiệu nhất cho việc dạy các bài học thực hành Địa lí 9 nói riêng và bộ môn địa lí trong nhà trường THCS nói chung

- Góp phần làm thay đổi chất lượng giờ dạy của bộ môn Địa lí theo hướng tích cực, làm cơ

sở cho việc xây dựng phương pháp dạy học môn Địa lí ở trường THCS

- Ngoài ra đây cũng là tài liệu tham khảo hữu ích cho GV khi dạy học Địa lí ở THCS, đặc biệt là trong việc bồi dưỡng HS khá, giỏi

C- ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU, PHẠM VI NGHIÊN CỨU

- Nội dung của các bài dạy thực hành địa lí 9 và các khối lớp khác

- Các phương pháp, các kĩ thuật dạy học tích cực

- Quan điểm đổi mới về phương pháp dạy học địa lí và quan điểm chỉ đạo của ngành giáo dục địa phương

- HS các khối lớp, đặc biệt là HS khối lớp 9 Trường THCS Phù Cừ

- Hệ thống SGK, SGV, các sách hướng dẫn, sách tham khảo về bộ môn Địa lí

D- PHƯƠNG PHÁP , KẾ HOẠCH NGHIÊN CỨU

1 Phương pháp nghiên cứu

1.1 Phương pháp điều tra, khảo sát

Là phương pháp khảo sát một số lượng lớn, ở một hay nhiều khu vực, vào một hay nhiều thời điểm, nhằm thu thập rộng rãi các số liệu, hiện tượng để từ đó phát hiện các vấn đề cần giải quyết, xác định tính phổ biến, nguyên nhân, chuẩn bị cho các nghiên cứu tiếp theo

SKKN : Phương pháp dạy các bài học thực hành Địa lí 9

1.2 Phương pháp trắc nghiệm

Là phương pháp điều tra trên cơ sở trưng cầu ý kiến các đối tượng nghiên cứu thông qua một hệ thống câu hỏi

1.3 Phương pháp thực nghiệm

Là phương pháp thu nhận thông tin về sự thay đổi số lượng, chất lượng trong nhận thức và hành vi của các đối tượng giáo dục do nhà khoa học tác động đến chúng bằng một số tác nhân điều khiển và đã được kiểm tra

Ngoài ra, trong quá trình nghiên cứu với khoảng thời gian nghiên cứu kéo dài trong gần một năm học, tác giả cũng linh hoạt sử dụng một số phương pháp nghiên cứu khác phù hợp với một vài nội dung, yêu cầu của đề tài

2 Kế hoạch nghiên cứu

- Đăng kí đề tài: Đầu năm học 2012 - 2013 theo kế hoạch của BGH và Tổ chuyên môn triển khai

- Tiến hành nghiên cứu:

+ Thực hiện nhóm Phương pháp thực tiễn, Hình thành khung đề tài, dạy thực nghiệm lần 1: trong Học kì I tại Trường THCS Phù Cừ

+ Tham khảo ý kiến đồng nghiệp, dạy thực nghiệm lần 2: Đầu Học kì II, năm học 2012 –

2013

+ Tổng kết, viết đề tài, thông qua Hội đồng khoa học trường THCS Phù Cừ (Tháng 4 năm 2013)

Phần II- NỘI DUNG A- NHỮNG NÉT CHUNG

1 Về mục đích yêu cầu

Nếu như trong chương trình SGK Địa lí 8, HS đã được nghiên cứu về các đặc điểm Địa lí

tự nhiên Việt Nam thì chương trình SGK địa lí 9 tập trung chủ yếu vào việc tìm hiểu các đặc điểm

về Địa lí Dân cư và Địa lí kinh tế - xã hội của Việt Nam Do đó một yêu cầu vô cùng quan trọng

là GV phải thường xuyên cập nhật các thông tin về dân số, kinh tế - xã hội trong và ngoài nước để kịp thời đáp ứng như cầu dạy và học hiện nay

Bên cạnh đó trong chương Địa lí 9, ngoài các bài học về lí thuyết, còn có một số lượng không nhỏ các bài học thực hành sau các bài học lí thuyết đó Mục đích của chương trình là nhằm rèn các kĩ năng thực hành cho HS với các nội dung tìm hiểu như: kênh hình, kênh chữ, các kĩ năng về bản đồ, biểu đồ, do đó việc tìm hiểu và thực hiện tốt các yêu cầu cảu bài thực hành là rất cần thiết và quan trọng

2 Các nội dung cụ thể

a Kênh hình

Bao gồm các lược đồ, bản đồ, biểu đồ và hệ thống tranh ảnh trong SGK và tham khảo

b Kênh chữ

Bao gồm các bảng số liệu, các nội dung câu hỏi, bài tập trong các bài thực hnà

c Các nội dung của bài thực hành địa lí

- Phân tich biểu đồ

- Phân tích lược đồ, bản đồ

- Phân tích bảng số liệu

- Vẽ biểu đồ

SKKN : Phương pháp dạy các bài học thực hành Địa lí 9

- Nhận xét biểu đồ đã vẽ…

d Các kĩ năng cần có

- Đọc - Phân tích biểu đồ, lược đồ, bản đồ

- Trình bày trước lớp về các nội dung bài thực hành

- Vẽ biểu đồ

- Viết báo cáo…

3 Thực trạng vấn đề nghiên cứu

Ngay sau khi đăng kí đề tài nghiên cứu, tác giả đã lên kế hoạch khảo sát, điều tra các đối tượng nghiên cứu, thực trạng việc dạy và học các bài học thực hành môn Địa lí tại Trường THCS Phù Cừ dưới dạng các câu hỏi trắc nghiệm Cụ thể là:

a Điều tra về thực trạng việc học các bài học thực hành địa lí :

Mức độ

Lớp

Tự thực hiện các bài tập thực hành địa lí

Làm bài tập thực hành địa lí bằng cách dựa vào STK

Làm bài tập thực hành địa lí theo gợi ý của GV

* Đánh giá kết quả điều tra:

Qua kết quả điều tra cho thấy đa số các em HS chưa tự thực hiện tốt các bài tập thực hành địa lí Phần nhiều các em đều dựa vào các loại sách tham khảo hoặc phải có sự hướng dẫn của GV mới thực hiện được các bài tập thực hành này Qua trao đổi, các em đều bộc bạch: Chúng em rất cần có một phương pháp học và kĩ năng thực hiện các bài tập thực hành địa lí một cách ngắn gọn,

dễ hiểu hơn

b Điều tra các kỹ năng thực hành địa lí

Để nắm bắt về các kĩ năng thực hiện các bài tập thực hành địa lí, tôi đã tiến hành điều tra dưới dạng câu hỏi trắc nghiệm đối với các em HS khối 9 Trường THCS Phù Cừ Cụ thể là:

* Câu hỏi điều tra: Trong các kĩ năng làm một bài tập thực hành địa lí, em thấy khó nhất

là kĩ năng nào?

A- KN đọc lược đồ, biểu đồ,

B- KN tính toán, quy đổi các số liệu

C- KN vẽ các dạng biểu đồ

D- KN nhận xét, đánh giá các đối tượng địa lí sau vẽ biểu đồ

*Kết quả: Trong tổ số 87 phiếu thu về (1 HS nghỉ học do ốm) tôi nhận được kết quả cụ thể

là:

Tỉ lệ 13(14,9%) 8 (9,1%) 32(36,7 %) 34 (39,3%)

*Đánh giá kết quả điều tra:

Qua điều tra cho thấy: đa phần các em còn thiếu nhiều kĩ năng quan trọng trong việc thực

hiện các bài tập, bài học thực hành địa lí 9 như KN đọc lược đồ, biểu đồ, vẽ các dạng biểu đồ và

SKKN : Phương pháp dạy các bài học thực hành Địa lí 9

đặc biệt là KN nhận xét, đánh giá các đối tượng địa lí sau vẽ biểu đồ Đây rõ ràng là một lỗ hổng

lớn trong việc dạy và học đối với bộ môn địa lí, nhất là địa lí 9

B- PHƯƠNG PHÁP DẠY CÁC BÀI TẬP THỰC HÀNH ĐỊA LÍ 9

I- Dạng bài tập cần sử dụng bản đồ, lược đồ, biểu đồ

Đây là dạng bài tập thực hành khá phổ biến trong chương trình SGK Địa lí 9 Đối với HS, nếu GV không hướng dẫn cụ thể sẽ dẫn đến việc HS không hiểu cách làm, thực hiện không đúng quy trình của một bài tập thực hành, đặc biệt là các kĩ năng về bản đồ, biểu đồ Bởi vậy, với dạng bài tập này cần tiến hành tuần tự như sau:

1 Cho HS tiếp xúc với bài tập

- Mục đích: Để HS thấy được yêu cầu của bài tập, từ đó định hướng cách làm và chuẩn

bị huy động những kiến thức, kĩ năng cần có để hoàn thành bài tập

- Nội dung: Thường là những bài tập có sẵn các loại Bản đồ, lược đồ, biểu đồ hoặc dựa

vào các Bản đồ, lược đồ, biểu đồ đã có trong bài học để hoàn thành một yêu cầu về nội dung kiến thức

- Phương pháp: GV yêu cầu HS quan sát hoặc đọc bài tập Đặt câu hỏi để tìm yêu cầu bài

tập (Bài tập yêu cầu chúng ta phải làm gì?)

Từ đó định hướng cách làm qua những câu hỏi gợi ý:

- Cần phải có những kiến thức, kĩ năng gì để thực hiện?

- Những kiến thức đó thuộc bài học nào?

2 Cho HS tiếp xúc với kênh hình

- Mục đích: Để HS phân tích, tìm các số liệu cần thiết, các đối tượng liên quan đến nội

dung bài tập Qua đó rèn các kĩ năng địa lí: Quan sát, đọc số liệu, phân tích, tính toán các số liệu,

kĩ năng bản đồ, biểu đồ

- Nội dung: HS xác định, phân tích các đối tượng địa lí trên kênh hình, từ đó xác định nội

dung kiến thức cần tìm

- Phương pháp: GV yêu cầu HS quan sát kênh hình, xác định các đối tượng địa lí liên

quan, tìm ra các đặc điểm của chúng: đặc điểm phân bố, đặc điểm phát triển, quy mô phát triển, tiềm năng kinh tế, đặc điểm tự nhiên và kinh tế - xã hội,…

3 Hoàn chỉnh nội dung bài tập

- Mục đích: Hoàn chỉnh các yêu cầu của bài tập, rèn các kĩ năng Quan sát - Đọc - Hiểu -

Viết - Trình bày

- Nội dung: Trả lời các câu hỏi của bài tập, rút ra kết luận, chỉ ra các nguyên nhân, quá

trình phát triển, kết quả

- Phương pháp: GV hướng dẫn HS tổng hợp các kết quả phân tích ở trên, vận dụng các

kiến thức đã học, hoàn chỉnh nội dung kiến thức theo yêu cầu của câu hỏi

II- Dạng bài tập có phân tích bảng số liệu để vẽ biểu đồ

1 Cho HS tiếp xúc với bài tập

- Mục đích: HS thấy được yêu cầu của bài tập và từ đó định hướng cách làm

SKKN : Phương pháp dạy các bài học thực hành Địa lí 9

- Nội dung: Thường là những bài tập có những bảng số liệu thống kê về các đặc điểm của đối

tượng địa lí hoặc dựa vào các bảng số liệu thống kê đã có trong bài hcọ trước đó

- Phương pháp: GV yêu cầu HS đọc bài tập và quan sát kĩ bảng số liệu, định hướng về nội

dung kiến thức và các kĩ năng cần có để chuẩn bị cho các bước tiếp theo

2 Cho HS phân tích bảng số liệu

- Mục đích: HS thấy được nội dung, các thông tin được thể hiện trong bảng số liệu Định

hướng cho các bước làm tiếp theo

- Nội dung: Đọc kĩ bảng số liệu, so sánh các con số (lớn nhất, nhỏ nhất), phân loại các số

liệu

- Phương pháp: Sử dụng các kĩ năng tính toán để xử lí các số liệu (quy đổi từ số liệu tuyệt

đối sang số liệu tương đối)

3 Cho HS tiến hành vẽ biểu đồ

- Mục đích: Rèn kĩ năng vẽ biểu đồ chính xác, khoa học, đẹp, đúng quy cách, kĩ năng tổng

hợp kiến thức từ biểu đồ đã vẽ

- Nội dung: Cho HS vẽ biểu đồ (có thể lên bảng hoặc làm tại chỗ) Tuỳ theo bài tập, GV

có thể hướng dẫn HS tiến hành vẽ biểu đồ sao cho thích hợp để biểu diễn một cách hợp lí nhất các số liệu đã cho và thể hiện rõ nhất yêu cầu của đề bài Trong nội dung này, GV cần hướng dẫn

để HS nhận dạng các bài tập để từ đó áp dụng vẽ dạng biểu đồ thích hợp nhất để thẻ hiện phù hợp các loại số liệu đã cho Cụ thể là:

+ Với dạng số liệu tuyệt đối: HS cần thể hiện trên biểu đồ hình cột

+ Với dạng số liệu tương đối (đã quy đổi tỉ lệ %): HS cần thể hiện trên biểu đồ hình tròn + Với dạng số liệu tương đối nhưng giới hạn trong 2 đến 3 năm: HS cần biểu diễn trên biểu đồ cột chồng

+ Với dạng số liệu tương đối nhưng giới hạn ở nhiều năm liên tiếp (thường là một chuỗi các năm liên tục): HS cần biểu diễn trên biểu đồ miền

+ Nếu các số liệu đã cho là số liêu tuyệt đối nhưng ở hai giai đoạn khác nhau của cùng một tập hợp đối tượng, để qua đó thấy được sự thay đổi về quy mô, độ lớn… của năm sau so với năm trước: HS cần quy đổi về số liệu tương đối, biểu diễn trên biểu đồ hình tròn nhưng có các bán kính khác nhau

+ Nếu bài tập yêu cầu vẽ biểu đồ thể hiện sự thay đổi theo chiều hướng tăng dần qua các năm (tốc độ tăng trưởng…): HS nên chọn biểu đồ đường biểu diễn

+ Nếu bài tập yêu cầu biểu diễn cùng trên một biểu đồ hai đối tượng khác nhau và khác nhau cả về đại lượng, đơn vị… : HS cần quy đổi về một dạng đại lượng, đơn vị tương ứng, rồi biểu diễn trên cùng một hệ trục tọa độ có 2 trục tung thể hiện 2 đối tượng địa lí đó

- Phương pháp: Vận dụng các kĩ năng vẽ các dạng biểu đồ để thực hiện

+ Với biểu đồ cột: cần kẻ các trục toạ độ, chia tỉ lệ ở cột trục tung (theo các số liệu lớn –

nhỏ nhất có trong bảng số liệu), cột trục hoành ghi các thông số về thời gian, địa điểm Tuỳ theo yêu cầu của đề bài mà cần biểu diễn trên biểu đồ cột đơn, cột kề, cột chồng, thanh ngang Sau đó

kẻ các cột tương ứng với tỉ lệ của cột trục tung và theo các số liệu đã có

+ Với biểu đồ hình tròn: Cũng cần phải tính toán quy đổi các số liệu sang số liệu tương đối

rồi mới tiến hành vẽ biểu đồ Vẽ hình tròn, tính góc ở tâm, biểu diễn bắt đầu từ “Tia 12 giờ”, đúng

với thứ tự (trong bảng số liệu) đến hết, theo chiều kim đồng hồ, đánh kí hiệu, ghi chú, ghi tên biểu

đồ (Dựa theo yêu cầu của bài tập)

+ Với dạng biểu đồ Miền: Cũng cần phải quy đổi ra tỉ lệ tương đối, kẻ các trục tung, hoành

tương ứng với 100% và các mốc thời gian Vẽ các miền theo thứ tự nhất định sao cho có ý nghĩa nhất, các đại lượng biểu thị phải nối tiêp trên trục tung Thông thường vẽ các đường phân chia các miền theo một thứ tự trong bảng số liệu và bắt đầu từ gốc tọa độ đến hết Có kí hiệu, ghi chú và tên biểu đồ

+ Với biểu đồ cột chồng: Kẻ trục toạ độ, ghi các trị số, danh số Khi vẽ giống như cột đơn

nhưng cần biểu diễn các số liệu lần lượt trên một cột Sau đó ghi kí hiệu, ghi chú các đối tượng trên một cột và ghi tên biểu đồ

SKKN : Phương pháp dạy các bài học thực hành Địa lí 9

+ Với biểu đồ thanh ngang: Cách vẽ giống như biểu đồ cột đơn nhưng chỉ khác là trục

tung bị xoay thành trục hoành, còn trục hoành lại xoay thành trục tung, kéo theo sự thay đổi về các giá trị về trị số và danh số trên các trục

+ Biểu đồ đường (đồ thị, đường biểu diễn): Kẻ các trục toạ độ, quy đổi các số liệu (nếu

cần theo yêu cầu câu hỏi), lấy số liệu gốc, tiến hành vẽ các đường theo tỉ lệ đã có, theo các năm, theo các loại đối tượng đã cho Có ghi chú chính xác, có tên biểu đồ

+ Biểu đồ Kết hợp cột và đường: Để biểu diễn hai hay nhiều đối tượng trên một biểu đồ

Kẻ trục toạ độ nhưng có hai trục tung để biểu diễn hai hay nhiều đối tượng khác nhau Các trị số yêu cầu cần tương ứng về tỉ lệ trên các cột trục tung, sau đó biểu diễn các cột và đưòng theo các

số liệu đã cho

4 Nhận xét biểu đồ

Sau khi đã vẽ biểu đồ, cần có ý kiến nhận xét, đánh giá về các đối tượng biểu diễn trên biểu đồ

- Mục đích: Nhằm đánh giá, so sánh, đối chiếu về các đối tượng địa lí đã được biểu diễn

trên biểu đồ Qua đó tổng hợp các kiến thức đã được học, thấy được mối liên hệ giữa các đối tượng đó Rèn kĩ năng tư duy, tổng hợp, đánh giá, nhận xét về các sự vật hiện tượng địa lí

- Nội dung: Là các đối tượng địa lí, các số liệu, hình vẽ trên biểu đồ

- Phương pháp: Nhận xét những biểu hiện của các đối tượng địa lí trên biểu đồ (hoặc qua

bảng số liệu) Từ đó giải thích nguyên nhân, tổng hợp lại các kiến thức

Phần III - PHƯƠNG PHÁP

Do đặc điểm của các bài học thực hành Địa lí 9 là luôn sử dụng bảng số liệu, các bản đồ, lược đồ (kênh hình) nên khi dạy các bài học này, GV cần chú ý một số công đoạn sau:

1 Chuẩn bị ở nhà

GV nêu những yêu cầu để HS chuẩn bị ở nhà: tập phân tích kênh hình, nắm rõ yêu cầu bài tập, tìm những tư liệu tham khảo, nội dung kiến thức có liên quan

2 Cho HS tiếp xúc với bài tập

Với mỗi bài học thực hành nói chung và các bài tập thực hành nói riêng, GV cần cho HS tiếp xúc với bài tập để qua đó HS định hướng cho bài làm, chuẩn bị tốt cho những bước tiếp theo

3 Cho HS tiếp xúc với kênh hình

Kênh hình luôn là yếu tố quan trọng, cần thiết cho mỗi bài học thực hành địa lí, đặc biệt là địa lí 9 Bởi vậy, GV cần hướng dẫn HS tìm hiểu, phân tích kênh hình, tìm những đặc điểm địa lí, phương hướng làm bài, tổng hợp kiến thức, hoàn thành mục tiêu, yêu cầu của bài học

4 Hoàn thành nội dung bài tập

Đây là công đoạn quan trọng nhất của việc dạy các bài học thực hành địa lí Sau khi đã phân tích các đặc điểm của kênh hình, chuẩn bị tốt những đơn vị kiến thức cần có của bài để hoàn thành các yêu cầu của bài tập (vẽ biểu đồ, nhận xét biểu đồ, trả lời các câu hỏi có liên quan)

Phần IV - KẾT QUẢ

SKKN : Phương pháp dạy các bài học thực hành Địa lí 9

1 Các bài soạn - giảng thực nghiệm

Sau một thời gian tìm hiểu, nghiên cứu về việc “Dạy các bài học thực hành địa lí 9“, tôi

đã áp dụng phương pháp nghiên cứu vào những bài giảng cụ thể tại trường THCS Phù Cừ và bước đầu đã thu được những thành công Trong năm học qua, tôi đã áp dụng phương pháp này ở một số bài dạy, tiết dạy và thực tế đã đạt hiệu quả cao Trong khuôn khổ của đề tài này, tôi chỉ đưa ra hai

bài soạn - giảng tiêu biểu về Phương pháp dạy các bài học thực hành địa lí 9 Cụ thể là:

BÀI SOẠN - GIẢNG THỨ NHẤT

TUẦN 11 Ngày soạn: 30/10/2012

TIẾT 22 Ngày dạy: 6/11/2012

BÀI 19: THỰC HÀNH

ĐỌC BẢN ĐỒ, PHÂN TÍCH VÀ ĐÁNH GIÁ ẢNH HƯỞNG CỦA TÀI NGUYÊN KHOÁNG SẢN ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP Ở TRUNG DU MIỀN NÚI BẮC BỘ

A MỤC TIÊU

1 Kiến thức: HS nắm được các tiềm năng và ảnh hưởng của tài nguyên và khoáng sản đối với sự phát triển kinh tế của vùng

2 Kĩ năng: Rèn kĩ năng đọc các bản đồ, phân tích và đánh giá tiềm năng, vẽ sơ đồ thể hiện mối quan hệ giữa đầu vào và đầu ra về tài nguyên của vùng

3 Thái độ: Bồi dưỡng tình cảm yêu quý các loại tài nguyên thiên nhiên của đất nước, ý thức bảo

vệ môi trường sinh thái

B.CHUẨN BỊ:

1 Chuẩn bị của thầy: GA, Bản đồ kinh tế vùng, Át lát, hướng dẫn HS chuẩn bị ở nhà, …

2 Chuẩn bị của trò: Vở ghi, các TLTK, chuẩn bị tốt các ND thực hành…

C TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

Hoạt động 1: Tổ chức lớp

1 KT sĩ số: 9A: 9B:

2 Các hình thức tổ chức dạy học:

Hoạt động nhóm, cặp, cá nhân

Hoạt động 2 Kiểm tra bài cũ:

? Trình bày tình hình phát triển kinh tế công nghiệp của vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ?

- Về công nghiệp: khá phát triển, chủ yếu là CN khai khoáng (Đông Bắc), thuỷ điện (Tây Bắc)…

Hoạt động 3 Bài mới:

Trung du và miền núi Bắc Bộ là một vùng kinh tế giàu tiềm năng Với nguồn tài nguyên

thiên nhiên phong phú, đặc biệt là khóng sản, sẽ là điều kiện tốt để vùng phát triển KT-XH Việc đầu tư và phát triển đối với vùng kinh tế này sẽ đem lại nhiều lợi ích cho nước ta, đặc biệt trong thời kì đổi mới kinh tế đất nước Để củng cố kiến thức và kĩ năng địa lí khi tìm hiểu về vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ, các em cùng tìm hiểu tiết học này

Hoạt động của thầy và trò Yêu cầu cần đạt

SKKN : Phương pháp dạy các bài học thực hành Địa lí 9

HOẠT ĐỘNG 3.1: HDHS đọc bản đồ kinh tế

vùng

- GV kiểm tra sự chuẩn bị ở nhà của HS: yêu

cầu HS báo cáo về việc chuẩn bị bài ở nhà, GV

nhận xét

- HS đọc bài tập  yêu cầu của bài tập?

- Học sinh quan sát H 17.1 (Trên máy chiếu) 

những nội dung gì được thể hiện ở kênh hình?

- HS xác định các nội dung được thể hiện trên

kênh hình (chú ý xác định các đối tượng có liên

quan)

? Xác định vị trí các mỏ khoáng sản?

- Học sinh xác định trên bản đồ

- Lớp nhận xét, bổ sung, GV kết luận trên bản

đồ HS quan sát lại

HOẠT ĐỘNG 3 2: HDHS phân tích ảnh

hưởng của tài nguyên thiên nhiên tới sự phát

triển công nghiệp của vùng

- Học sinh đọc yêu cầu bài tập 2 SGK:

? Những ngành công nghiệp khai thác nào có

điều kiện phát triển mạnh? Vì sao?

? Em hãy chứng minh ngành luyện kim đen ở

Thái Nguyên chủ yếu sử dụng nguyên liệu

khoáng sản tại chỗ?

* Học sinh quan sát hình 18.1

? Em hãy xác định vị trí quy mô than Quảng

Ninh, cảng Cửa Ông, nhiệt điện Uông Bí?

- GV hướng dẫn để HS xác định trên bẳn đồ…

* Học sinh quan sát Hình 18.1

? Vẽ sơ đồ thể hiện mối quan hệ giữa sản xuất

và tiêu thụ sản phẩm theo mục đích?

( SGK/ 70)

- 2 HS lên bảng vẽ sơ đồ, lớp vẽ vào vở

- GV nhận xét, KL

1 Xác định các mỏ khoáng sản

- Than: Quảng Ninh, Thái Nguyên, Hưng Yên

- Sắt: Thái Nguyên, ven sông Hồng

- Thiếc: Cao Bằng

- Đồng: ven sông Đà

- Chì, Apatit ở Lào Cai

2 Sự ảnh hưởng của tài nguyên khoáng sản đến sự phát triển công nghiệp vùng kinh tế

* Các ngành công nghiệp có điều kiện phát triển mạnh:

- CN khai khoáng

- CN luyện kim

- CN năng lượng

- CN hoá chất

- CN vật liệu xây dựng

* Có điều kiện phát triển công nghiệp luyện kim tại chỗ:

- Có Fe ở trại Cau gần TTCN (7km)

- Mỏ than Khánh Hoà (cách 10km)

- Mỏ than mỡ Phấn Mễ (cách 17 km)

- Mỏ Man gan ở Cao Bằng (cách 200 km)

- Có nguồn nước lớn, thuận lợi giao thông

* Học sinh thực hành

HOẠT ĐỘNG 4: Củng cố bài

- Cho học sinh xác định 1 lần nữa các mỏ khoáng sản và các trung tâm công nghiệp lớn xuất phát từ mỏ khoảng sản?

- Học sinh chứng minh lại khu gang thép Thái Nguyên sử dụng nguyên liệu tại chỗ

HOẠT ĐỘNG 5: Hướng dẫn về nhà

- Học bài, ôn lại các nội dung đã học về Vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ