TRƯỜNG THPT PHAN BỘI CHÂU CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM TỔ ĐỊA LÝ Độc lập – Tự do – Hạnh phúc Phan Thiết ngày 20 tháng 8 năm 2011 BÁO CÁO V/V ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY MÔN ĐỊ
Trang 1SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI:
MỘT VÀI KINH NGHIỆM ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY MÔN ĐỊA LÝ
Viết bởi THPT Phan Bội Châu - Bình Thuận
Thứ tư, 24 Tháng 8 2011 14:40
Trang 2
TRƯỜNG THPT PHAN BỘI CHÂU CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
TỔ ĐỊA LÝ Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
Phan Thiết ngày 20 tháng 8 năm 2011
BÁO CÁO
V/V ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY MÔN ĐỊA LÝ
- Họ và tên : LÊ PHƯƠNG
- Giáo viên giảng dạy môn địa lý tại đơn vị : THPT Phan Bội Châu – Thành phố Phan Thiết – Tỉnh Bình Thuận
Qua quá trình giảng dạy từ phương pháp truyền thống chuyển đổi sang phương pháp giảng dạy theo hướng mới đó là : Lấy học sinh làm trung tâm , tập trung đầu tư phương pháp làm sao cho học sinh chủ động nắm bắt kiến thức ngay trên lớp thông qua việc vận dụng từ những phương pháp tối ưu trên bục giảng để học sinh tự làm chủ , tự phát huy để lỉnh hội những kiến thức cơ bản ( trên chuẩn kiến thức kỉ năng ) là một việc làm thật sự thách thức và khó khăn cho cả thầy và trò ( làm sao cho hiệu quả , không chạy theo hình thức ), với kinh nghiệm là một giáo viên đã có tuổi nghề gần 35 năm Những thách thức đó là :
1 Những thách thức đối với môn Địa lí ở trường phổ thông
a) Vị trí, vai trò của môn Địa lí phổ thông trong thực hiện mục tiêu giáo dục
Điều 23, Luật Giáo dục quy định mục tiêu của giáo dục phổ thông là: "giúp học sinh phát triển
Trang 3toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kĩ năng cơ bản nhằm hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân, chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc" Địa lí là môn học cung cấp cho học sinh (HS) những kiến thức phổ thông, cơ bản, cần thiết về Trái Đất và những hoạt động của con người trên bình diện quốc gia và quốc tế, làm cơ sở cho hình thành thế giới quan khoa học; giáo dục tư tưởng tình cảm đúng đắn; đồng thời rèn luyện cho HS các kĩ năng hành động, ứng xử phù hợp với môi trường tự nhiên, xã hội, phù hợp với yêu cầu của đất nước và xu thế của thời đại
Môn Địa lí còn có nhiều khả năng bồi dưỡng cho HS năng lực tư duy (tư duy kinh tế, tư duy sinh thái, tư duy phê phán, ); trí tưởng tượng và óc thảm mĩ; rèn luyện cho HS một số kĩ năng có ích trong đời sống và sản xuất Cùng với các môn học khác, môn Địa lí góp phần bồi dưỡng cho HS ý thức trách nhiệm, lòng ham hiểu biết khoa học, tình yêu thiên nhiên, con người, quê hương, đất nước
Vì vậy, Địa lí là môn học không thể thiếu được trong hệ thống các môn học của nhà trường phổ thông, nhằm góp phần vào việc thực hiện mục tiêu giáo dục phổ thông như Luật Giáo dục đã nêu
2 Những khó khăn gặp phải trong quá trình đổi mới
- Một số giáo viên (GV) Địa lí vẫn chưa thực sự thấm nhuần bản chất, hướng và cách thức đổi mới PPDH Địa lí; hiểu biết về cơ sở lí luận, thực tiễn của đổi mới PPDH còn chưa sâu sắc
- Đa số GV vẫn chú trọng truyền thụ kiến thức theo kiểu thuyết trình xen kẽ hỏi đáp, nặng về thông báo, giảng giải kiến thức, nhẹ về phát huy tính tích cực và phát triển tư duy HS
- Nhiều GV lên lớp theo kiểu dạy "chay", không sử dụng bản đồ/lược đồ ngay cả trong các tiết học
có nội dung về địa lí khu vực, quốc gia, tổ quốc và địa phương Việc sử dụng phương tiện dạy học còn nặng về mô tả, minh hoạ là chủ yếu
- Hình thức tổ chức dạy học còn đơn điệu Dạy theo lớp là chủ yếu Các hình thức dạy học cá nhân, nhóm, ngoài trời còn được ít, hoặc chưa được thực hiện, hiệu quả thực hiện còn thấp
Trang 4- Cơ sở vật chất phục vụ dạy học và các phương tiện dạy học còn thiếu và chưa đồng bộ
Chính những điều này , bản thân với tư cách là chỉ đạo bộ môn địa lý trong toàn tỉnh cũng như là
có một số kinh nghiệm trong quá trình giảng dạy đã rút ra được những việc đã thực hiện từng bước trong quá trình đổi mới giảng dạy ở bộ môn này như sau :
Cách thức đổi mới phương pháp dạy học Địa lí :
a) Dạy học Địa lí trung học phổ thông theo định hướng đổi mới trên được tiến hành theo cách thức: giáo viên đóng vai trò tổ chức, hướng dẫn, chỉ đạo, điều khiển; học sinh tích cực, tự giác, chủ động làm việc với các nguồn tri thức dưới sự chỉ đạo của giáo viên
b) Đổi mới phương pháp dạy học địa lí ở trường trung học phổ thông cần tập trung vào 4 hướng sau:
- Phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động và tư duy sáng tạo của học sinh
- Bồi dưỡng phương pháp tự học
- Rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn
- Tác động đến tình cảm, đem lại niềm tin và hứng thú học tập cho học sinh
Trong đó hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động và tư duy sáng tạo của học sinh là cơ bản và chủ yếu nhất, nó sẽ chi phối đến 3 hướng sau:
+ Tạo cho học sinh một vị thế mới và những tiền đề, những điều kiện thuận lợi để hoạt động:
Cụ thể của định hướng này là: người học phải trở thành chủ thể hành động, hoạt động một cách tích cực, tự giác, chủ động và sáng tạo để kiến tạo tri thức, rèn luyện kỹ năng và hình thành thái độ; tạo ra và duy trì ở học sinh những động lực học tập mạnh mẽ để tham gia tích cực vào quá trình dạy học, đó chính là động cơ, hứng thú và niềm lạc quan của học sinh trong quá trình học tập; học sinh cần được nuôi dưỡng và phát triển ý thức trách nhiệm và khả năng tự đánh giá kết quả học tập của mình
+ Xác lập, khẳng định vai trò, chức năng mới của người thầy trong quá trình dạy học:
Trang 5Cụ thể là: người thầy phải là người tổ chức, chỉ đạo, điều khiển các hoạt động học tập tự giác, chủ động và sáng tạo của học sinh; người thầy không còn là nguồn cung cấp thông tin duy nhất, không phải là người hoạt động chủ yếu trong giờ học như trước đây, mà thầy giáo phải là người tổ chức, chỉ đạo và điều khiển quá trình học tập của học sinh bằng việc thể hiện tốt vai trò thiết kế, ủy thác, điều khiển và thể chế hóa trong hoạt động dạy học của mình Trong đó:
- Thiết kế là lập kế hoạch cho quá trình dạy học về cả mục đích, nội dung, phương pháp, phương tiện và hình thức dạy học Thông qua đó nêu ra được những tình huống thích hợp để kích thích và tạo điều kiện cho học sinh chủ động, tự giác và hợp tác trong hoạt động nhận thức
- Uỷ thác là thông qua đặt vấn đề nhận thức, tạo động cơ hứng thú biến ý đồ dạy của mình thành nhiệm vụ học tập tự nguyện, tự giác của trò và chuyển giao cho trò những tình huống để trò hoạt động và thích nghi
- Điều khiển quá trình hoạt động học tập của học sinh trên cơ sở thực hiện một hệ thống mệnh lệnh, chỉ dẫn, trợ giúp, đánh giá (bao gồm cả sự động viên)
- Thể chế hóa tức là xác nhận, định vị kiến thức mới trong hệ thống tri thức đã có, đồng nhất hóa kiến thức riêng lẻ của học sinh thành tri thức khoa học xã hội, hướng dẫn vận dụng và ghi nhớ + Xây dựng môi trường dạy học thích hợp:
Môi trường dạy học ảnh hưởng đến phương pháp dạy học và giữa chúng lại có tác động tương hỗ lẫn nhau Người dạy và người học đương nhiên bị ảnh hưởng bởi một tập hợp các yếu tố của môi trường Nhưng mặt khác người học và người dạy phải tự thích nghi với môi trường dạy học Ảnh hưởng và thích nghi chính là hệ quả của phương pháp sư phạm tương tác liên quan đến môi
trường Chúng ta có thể hình dung mối quan hệ tác động qua lại giữa các yếu tố của môi trường dạy học cũng như sự ảnh hưởng và thích nghi giữa người dạy và người học đối với môi trường Bên cạnh cơ sở lý luận như trên , bản thân đã thấy được : dạy bộ môn này để học sinh thích học , tiếp thu nhanh bài từng tiết học trên lớp , cần phải hội đủ những tố chất sau :
Trang 6
1/ Tạo dấu ấn ngôn ngữ của giáo viên
Ngôn ngữ bao gồm ngôn ngữ nói (giọng vừa nghe, ấm áp, chậm rãi và thân thiện); ngôn ngữ viết (không nên lạm dụng máy chiếu project mà cần phải dùng đến bảng nữa); ngôn ngữ cử chỉ (giáo viên phổ thông không nên ngồi giảng một chỗ như giảng viên đại học) và cuối cùng là ngôn ngữ câm (nhiều lúc phải cố tạo ra một khoảng trống không nói gì để tạo ấn tượng)
2/ Người học là trung tâm của hoạt động
Luôn hướng đến người học, tất cả vì người học Giáo viên phải cho người học cái mà họ cần chứ không phải đưa cho họ cái ta có Kiến thức (đúng ra là kinh nghiệm lịch sử xã hội) phải từ đầu người giáo viên sau đó qua trái tim rồi mới phát ra thành lời
3/ Nâng cao hiệu quả sử dụng phương tiện dạy học
Phương tiện dạy học đây bao gôm cả phương tiện hiện đại lẫn phương tiện truyền thống Nhiều lúc trong dạy học địa lý một mẫu đá cũng tạo được hiệu quả tâm lý hơn một đoạn băng video 4/ Luôn cập nhật thông tin
Thông tin luôn cần cho cuộc sống đặc biệt đối với dạy học địa lý trong khi đó sách giáo khoa không cập nhật nổi.Chẳng hạn sao Diêm Vương đã không còn được gọi là sao nữa mà chúng ta vẫn dạy cho học sinh hệ mặt trời có 9 hành tinh thì chắc là không ổn…
HIỆU QUẢ TRONG QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN ĐỔI MỚI CỦA BẢN THÂN :
1/ Học sinh rất thích học môn địa lý , giờ học luôn sinh động và tạo những hứng thú trong quá trình thực hiện những thao tác mà giáo viên đã vận dụng ( trao đổi nhóm , cặp đôi , hoặc hình thành ô chử , những trò chơi nhỏ theo từng tiểu mục …)
2/ Kết quả cuối năm tỉ lệ học sinh lớp được phân công giảng dạy : Xếp loại TB luôn từ 80% trở lên
Trang 73/ Hàng năm có học sinh đạt giải hoc sinh giỏi môn địa lí cấp tỉnh và cấp quốc gia
( Năm học 2008-2009 : 2 h/s , năm học 2009-2010 : có 01 h/s đạt giải ba cấp quốc gia )
Riêng cấp tỉnh hầu như năm nào cũng có số lượng đạt dẫn đầu cả trường so với các môn khác trong trường
4/ Tỉ lệ học sinh khối 12 thi môn Địa lý TNPT : Năm học 2008-2009 đạt 96,5% , năm học
2009-2010 đạt 98,2 % và năm học 2009-2010-2011 đạt 89,4%
5/ Tỉ lệ học sinh dự thi Đại học Khối C với bộ môn Địa lí có điểm 05 trở lên chiếm tỉ lệ 92% Bản thân chỉ rút ra được những vấn đề trên trong quá trình giảng dạy và cũng đang tiếp tục nghiên cứu sâu hơn để thật sự hoàn thiện đối với bộ môn khoa học xã hội nói chung cũng như môn địa lý nói riêng đó là những môn hiện nay học sinh rất ít thích học
Rất chân thành cám ơn
Xác nhận Ban giám
hiệu Người viết
LÊ PHƯƠNG