skkn một số BIỆN PHÁP áp DỤNG TRONG GIẢNG dạy CHƯƠNG PHẢN ỨNG OXI hóa KHỬ của bộ môn hóa học lớp 10

Trong quá trình dạy học theo hướng phảt huy tính tích cực của học sinh, cóhiệu quả trong tiết dạy, tôi nhận thấy chương 4 “Phản ứng oxi hóa – khử” sách giáokhoa lớp 10 cơ bản, sách giáo

MỘT SỐ BIỆN PHÁP ÁP DỤNG TRONG GIẢNG DẠY CHƯƠNG PHẢN ỨNG OXI HÓA-KHỬ CỦA

BỘ MÔN HÓA HỌC LỚP 10

I Lý do chọn đề tài:

Hóa học là bộ môn khoa học và thực nghiệm, lý thuyết luôn gắn liền với kếtquả thí nghiệm Các bài tập dạng lý thuyết (lý thuyết thuần tủy, lý thuyết có liên hệthực tế, lý thuyết tổng hợp), bài toán (cơ bản, nâng cao, thường xuyên gắn liền với lýthuyết bộ môn) tất cả đều bắt đầu từ phương trình hóa học, mà phương trình hóa học

là sơ đồ phản ứng được cân bằng Mục tiêu học tập của học sinh là thi tốt nghiệp haythi đại học thì việc cân bằng phản ứng hóa học một cách nhanh chóng và chính xác làđiều hết sức cần thiết

Trong quá trình dạy học theo hướng phảt huy tính tích cực của học sinh, cóhiệu quả trong tiết dạy, tôi nhận thấy chương 4 “Phản ứng oxi hóa – khử” sách giáokhoa lớp 10 cơ bản, sách giáo khoa lớp 10 nâng cao là kiến thức quan trọng xuyênsuốt quá trình học bộ môn hóa học

Lựa chọn chuyên đề “Một số giải pháp áp dụng trong giảng dạy chương Phảnứng oxi hóa – khử của bộ môn hóa học lớp 10” này, tôi nghiên cứu kỷ các bài học 6,

9, 10, 13, 16, 25, 37 của sách giáo khoa hóa học lớp 8, làm kiến thức đồng tâm thốngnhất để sọan giảng chương Phản ứng oxi hóa-khử thuộc các bài 17, 18 sách giáo khoahóa học cơ bản hoặc bài 25, 26 sách giáo khoa hóa học nâng cao, từ đó giúp học sinhtiếp thu tốt các bài học axit clohidric, axit sunfuric, axit sunfuhidric, lưu hùynh dioxit,axit nitric, sắt, crom, …

Soạn giảng chương phản ứng oxi hóa – khử như sau:

- Nghiên cứu nội dung kiến thức của chương phản ứng oxi hóa-khử, cácbài tập trong sách giáo khoa sách bài tập môn hóa học lớp 8, 10, 11, 12 có liên quan

áp dụng phản ứng oxi hóa-khử, nghiên cứu sách tham khảo về chuyên đề oxi hóa-khử,nghiên cứu đề thi tốt nghiệp trung học phổ thông, đề thi cao đẳng, đề thi đại học

- Nghiên cứu phân phối chương trình

- Soạn giáo án (tiết lý thuyết, tiết luyện tập), soạn bài tập thông qua phiếuhọc tập

- Thực dạy tiết dạy từng lớp học về lý thuyết (tiết 40 dạy truyền thống,tiết 41 dạy powerpoint)

- Tổ chức học sinh làm bài kiểm tra tự luận, trắc nghiệm

- Từ kết quả làm bài của học sinh, giáo viên phân tích, rút kinh nghiệm

II Tổ chức thực hiện đề tài:

a Cơ sở lý luận:

Đa số giáo viên khi sọan giáo án và dạy học sinh chương Phản ứng oxi hóa-khử

là sọan theo từng bài lý thuyết hoặc tiết luyện tập , bám sát nội dung sách giáo khoa,

…

Căn cứ vào chuẩn kiến thức kỹ năng

Quan niệm của tôi: là giáo viên để duy trì việc đổi mới phương pháp dạy học,dạy học theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh, thì trong chương Phản ứngoxi hóa-khử giáo viên cần đổi mới việc sọan giáo án, lựa chọn sắp xếp bài tập, sửdụng các phương pháp dạy học phù hợp, gây hứng thú cho học sinh tại tiết học, họcsinh tự tin về kiến thức mình chiếm lĩnh được trong tiết học và làm cho học sinh luôn

có tâm thế chuẩn bị cho tiết học sau, đồng thời làm bài tập về nhà, tìm tòi thêm mộtvài bài tập tương tự, hay là tự đọc thêm tài liệu tham khảo

2 Nội dung, biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài:

Một số biện pháp áp dụng trong giảng dạy chương oxi hóa – khử Tôi trình bàytheo 4 phần

- Phần 1: Soạn giáo án (tiết lý thuyết, tiết luyện tập), soạn bài tập thôngqua phiếu học tập

- Phần 2: Thực dạy tiết dạy từng lớp học về lý thuyết (tiết 40 dạy truyềnthống, tiết 41 dạy powerpoint, tiết 42, 43 dạy powerpoint)

- Phần 3: Tổ chức học sinh làm bài kiểm tra tự luận, trắc nghiệm

- Phần 4: Từ kết quả làm bài của học sinh, giáo viên phân tích, rút kinhnghiệm

a Các giải pháp ứng với phần 1, phần 2 Soạn 1 giáo án bài 25 “Phản ứng oxi hóa – khử” (tiết tiếp theo), soạn bài tập.thực dạy các tiết của chương

Thực hiện theo kế hoạch: Nâng cao chất lượng sọan giáo án:

a 1 - Phân bố thời gian

Thời gian Nội dung thực hiện

Từ 7 đến 8phút

Kiểm tra bài cũ, kiểm tra sựchuẩn bị của học sinh theophiếu học tập

Từ 1 đến 2phút

Giáo viên giới thiệu bài mới

Từ 28 đến 31phút

Giáo viên dạy nội dung bàimới theo phiếu học tập

Từ 5 đến 7phút

Giáo viên củng cố bài mớivới hình thức chuẩn bị trướctheo phiếu học tập và có dựtrù sẵn nếu như học sinh giảiquyết vấn đề sớm hơn thờigian

phiếu học tập và giải thíchnếu cần thiết)

a 2 Sọan giáo án với dàn ý chi tiết:

Giáo viên chuẩn bị:

- Đọc kỹ từng phản ứng, sắp xếp thứ tự nội dung hợp lý, nếu có thay đổi so vớisách giáo khoa về thứ tự đề mục, …, nên thảo luận thống nhất ở tố, bài tập tham kháophải sáng nghĩa, rõ ràng, phân lọai bài tập, từ đó hình thành phiếu học tập nêu bậtđược bài tập câu hỏi nào là họat động cá nhân, bài tập nào là làm việc theo nhóm nhỏ

- Tiến hành dạy trên lớp theo thứ tự:

+ Kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh, nhận xét, đánh giá bằng điểm số vàghi nhận điểm số đó

+ Hệ thống kiến thức trọng tâm (họat động theo nhóm nhỏ có thuyết trìnhvới bài tập cụ thể, sọan tiết 41 bằng powerpoint)

+ Bài tập áp dụng: cá nhân, bài tập áp dụng cho nhóm, bài tập áp dụnghình thức tiếp sức, …

+ Bài tập củng cố

+ Bài tập về nhà

Các nghiên cứu của giáo viên trong quá trình sọan giáo án:

- Áp dụng nhiều phương pháp trong tiết dạy: thuyết trình, đàm thọai, nghiên

cứu, trực quan, sử dụng bài tập, làm việc với các nhóm nhỏ

- Công bố cụ thể cách đánh giá cho điểm:

+ Sọan bài đầy đủ: 5 điểm, không ghi tên HS đó vào sổ đầu bài

+ Trình bày được nội dung cơ bản 2 điểm

+ Trình bày đa dạng vừa phải các ví dụ minh họa 1,5 điểm

+ Tự giác giơ tay phát biểu 1,5 điểm

a 3 Giáo án tiết 40 (hóa học 10 nâng cao)

- Chất oxi hoá là chất nhận electron, chất khử là chất nhường electron Sự oxi hoá

là sự nhường electron, sự khử là sự nhận electron

Biết được: Chất oxi hóa, chất khử, sự oxi hóa, sự khử theo chương trình lớp 8 vàlớp 10 là như nhau Tuy nhiên lớp 10 khái niệm đi sâu về bản chất của phản ứng hóahọc hơn

Câu 1 a Viết phương trình phản ứng xảy ra giữa Mg và khí oxi Giữa CuO và khí

hidro

b Xác định số oxi hóa của mỗi nguyên tố trong mỗi phương trình phản ứng

Câu 2 a Viết phương trình phản ứng xảy ra giữa Fe và CuSO4 Giữa H2 và Cl2

b Xác định số oxi hóa của mỗi nguyên tố

Câu 3 Hoàn thành các sơ đồ:

Yêu cầu câu 1, 2, 3 làm vào tập, GV kiểm tập Học sinh thuyết trình

Câu 4 Hãy nêu các khái niệm: Chất khử, chất oxi hóa, quá trình khử, quá trình

oxi hóa (theo sách giáo khoa lớp 8, lớp 10), phản ứng oxi hóa- khử (theo sách giáokhoa lớp 10)

Câu 5 Hãy trình bày cách cân bằng phản ứng oxi hóa-khử bằng phương pháp thăng

bằng electron? (a Nguyên tắc, b Các bước cân bằng)

Yêu cầu câu 4 học thuộc lòng để phát biểu xây dựng bài

Câu 6 Áp dụng: Cân bằng các phản ứng sau đây theo phương pháp thăng bằng

electron, xác định chất oxi hóa, chất khử và chỉ ra quá trình oxi hóa, quá trình khử?(1) NH3 + O2   N2 + H2O (2) H2S + O2    S + H2O

III Hoạt động dạy và học:

ghi chép

- Yêu cầu HS thuyết trình nội

dung

1 a Viết phương trình phản ứng

xảy ra giữa Mg và khí oxi Giữa

CuO và khí hidro

b Xác định số oxi hóa của mỗi

nguyên tố trong mỗi phương trình

+ Mg nhường electron Gọi Mg là

chất khử, biểu hiện số oxi hóa

tăng

+ Quá trình Mg nhường electron

gọi là quá trình oxi hóa

+ O2 nhận electron Gọi O2 là chất

oxi hóa, biểu hiện số oxi hóa giảm

+ Quá trình O2 nhận electron gọi

là quá trình khử

Phản ứng (1), (2) gọi là phản ứng

oxi hóa - khử

4 Hãy nêu các khái niệm: Chất

khử, chất oxi hóa, quá trình khử,

quá trình oxi hóa, phản ứng oxi

hóa- khử

Họat động 3: Củng cố HS thảo

luận nhóm, sau đó trình bày)

1 a Viết sơ đồ phản ứng xảy ra

H + 2e

0 2

Cl + 21e   2Cl-1

I.Định nghĩa

- Chất khử (chất bị oxi hóa) là chấtnhường e Số oxi hóa tăng

- Chất oxi hóa (chất bị khử) là chấtnhận electron Số oxi hóa giảm

- Sự oxi hóa là sự nhường electron

- Sự khử là sự nhận electron

- Phản ứng oxi hóa khử là phản ứngtrong đó có sự chuyển e của các chất(nguyên tử, phân tử hoặc ion) phản ứngVD: H S 2-2 +H ClO +5 3 H S O2+6 4+ +1

H Cl (1)

0 2

0 2

CO là chất khử vì C  +2  +4C + 2e

c Theo chương trình lớp 8 thì chất oxi

khử (theo sách giáo khoa lớp 10)

c Xác định chất oxi hóa, chất khử

và viết quá trình oxi hóa, quá trình

khử (theo sách giáo khoa lớp 8)

- Sự thông báo của giáo viên,

khẳng định lại lần nữa

Họat động 4: Hướng dẫn về nhà:

Học bài về các khái niệm, nêu ví

dụ và chuẩn bị bài theo phiếu học

10 khái niệm đi sâu vào bản chất, biết được đa dạng các phản ứng, và càng hòan thiện hơn cho sự hiểu biết của người học, giáo dục ý thức tìm tòi của học sinh

b Giáo án tiết 41 (hóa học 10 nâng cao)

b 1 Thực dạy tại lớp giáo án powerpoint (thông qua giáo án powerpoint, nhóm HS sẽtrình chiếu thứ tự cân bằng 1 hoặc 2 phản ứng được phân công, GV có thể chiếu lạinhiều lần thứ tự cân bằng các ví dụ mẫu, cung cấp được các hình ảnh về ý nghĩa củaphản ứng oxi hóa-khử)

b 2 Giới thiệu tiết 41 sọan giáo án dạng Word

Cái mới trong tiết 41 là sự kết hợp nhiều phương pháp trong giảng dạy giáoviên lựa chọn phù hợp các phản ứng oxi hóa-khử từ dễ đến khó, không đơn điệu nhưsách giáo khoa, 2 phản ứng làm phía sau của ví dụ đều có 2 cái mới từ nền tảng làkiến thức căn bản

Cái mới là phần áp dụng, củng cố trong tiết học là sự lặp lại của dạng bài tậpcăn bản nhưng phản ứng không trùng lặp, gây sự tập trung ở học sinh không dám lơđểnh Thông qua tiết dạy cung cấp được 6 cân bằng chi tiết làm học sinh tự tin, với 6phản ứng tuy nhiên là 4 điểm nhấn mạnh khi cân bằng

- Ý nghĩa của phản ứng oxi hoá - khử trong thực tiễn.

- Khái niệm phản ứng oxi hóa- khử

- Lập PTHH của phản ứng oxi hóa- khử

II Chuẩn bị:

Phiếu học tập: dùng chung với phiếu học tập tiết 40

III Hoạt động dạy và học:

Hoạt động của GV Hoạt động của HS & nội dung ghi

chép Hoạt động 1

Đại diện nhóm thuyết trình:

Nội dung thuyết trình:

Đọc thuộc lòng 4 bước cân bằng phản

ứng oxi hoá – khử

Họat động 2: GV hướng dẫn chi tiết,

học sinh tham gia xây dựng áp dụng vào

   NO + H2O (2)

KMnO4 + HCl  KCl + MnCl2 + Cl2 +

H2O (3)

GV: Chỉ dẫn lại cho HS phản ừng (1)

HS theo dõi nhằm nắm vững nguyên tắc

cân bằng và mỗi bước

- Yêu cầu HS cân bằng PTPU (2), (3)

Bước 1: Xác định số oxi hóa của các

nguyên tố có số oxi hóa thay đổi

Bước 2: Viết quá trình oxi hóa và quá

trình khử và cân bằng mỗi quá trình

Bước 3: Tìm hệ số thích hợp sao cho

tổng số electron do chất khử nhườngbằng tổng số electron do chất oxi hóanhận

Bước 4: Đặt hệ số cho chất oxi hóa và

chất khử vào sơ đồ phản ứng Hòanthành phương trình hóa học

3 Giáo viên và học sinh cùng xây dựng 3 ví dụ:

+2

C    C+4 + 2 e x 3 (2)Quá trình oxi hóa (2)

nguyên tố thay đổi số oxi hoá thì điền hệ

số vào thì thuận lợi hơn

0 2

O + 2 x 2 e    2 -2

O x 5Quá trình khử

Ví dụ 3:

KMnO4 + HCl    KCl + MnCl2 + Cl2

+ H2O Bước 1: K Mn O+7 4+ -1

H Cl    K Cl-1 +

+2 -1 2

Mn Cl + Cl02+ H2OBước 2, 3:

Mn+ 5 e    Mn+2

5 x 2 -1

-Cl    Cl02+ 21 eBước 4: Đưa hệ số của chất oxihóa và chất khử vào phương trình

H Cl    K Cl-1 + 2

+2 -1 2

Mn Cl + 5Cl02+ H2O

Kiểm tra lại, kiểm tra nguyên tốkim lọai, phi kim khác, H sau cùng làkiểm tra O

2K Mn O+7 4+ 10H Cl  -1 2K Cl-1 +2Mn Cl+2 -12+ 5Cl02+ H2O

Nội dung: Cân bằng các phản ứng sau

đây theo phương pháp thăng bằng

electron (làm trong giấy và nộp lại cho

giáo viên)

H2S + O2  SO2 + H2O (1)

K2Cr2O7 + HCl  KCl + CrCl3 + Cl2 +

H2O (2)

Thời gian làm bài 7 phút

Nộp bài (mỗi lớp thu 15 bài theo thứ

tự 15 số kế tiếp)

- GV gọi HS sửa bài lên bảng

- GV cho HS đóng góp ý kiến thông qua

bài giải

- GV chỉ dẫn để chính xác phương pháp

và nội dung

- Chấm bài (giáo viên đem về nhà

chấm lấy điểm kiểm tra miệng), khi

trả bài có nhận xét, và chỉ dẫn.

H2S + O2  SO2 + H2O (1)

-2 2

H S + O02  +4 -2

2

S O + H O2 -2 (1)

S-2  +4S + 6e 2 Vẫn là O02 + 22e  2O-2 3

hoặc có học sinh viết là

Như vậy cân bằng đúng là:

2H S2-2 + 3O02  2+4 -2S O2 + 2H O2 -2 (1).Chất khử: H2S, hoặc -2

S; chất oxi hóa O2

K2Cr2O7 + HCl  KCl + CrCl3 + Cl2 +

H2O (2)

+6 2

+6 2

2 7

K Cr O + 6 -1

H Cl K Cl-1 + 2Cr Cl+3 -13+ 3

0 2

Cl + H2O

Kiểm tra nguyên tố kim lọai, cuốicùng là O, trước O là H, trước H là cácphi kim khác thuộc gốc axit (N, Cl, S,

C, …)

+6 2

Cl + H2O

+6 2

2 7

K Cr O + 14 -1

H Cl 2 -1

K Cl+ 2Cr Cl+3 -13 + 3

- Yêu cầu học sinh xem một tranh hình

trên màn hình powerpoint, từ thực tiễn,

nêu ý nghĩa của phản ứng oxi hóa-khử

- Lồng ghép giáo dục ý thức bảo vệ

môi trường qua tranh ảnh

- Làm các bài tập trong phiếu học tập

(gồm 12 bài tập và toán mà nội dung

của các bài tôi ghi vào giáo án tiết

luyện tập)

- Làm các bài tập 6 trang 103 sách giáo

0 2

Cl + 7H2O

Chất oxi hóa là +6

Cr trong K2Cr2O7; chấtkhử là -1

Cl trong HCl, 8 phân tử HCl làmmôi trường phản ứng tạo muối

H N O  4 +2 +5

3 2

Mg ( N O ) + N H N O-3 4 +5 3+5H2O (3)

Chú ý: H của vế phải gồm tổng Hcủa NH4NO3 và H2O

Chất oxi hóa là +5

N trong HNO3,

môi trường

khoa

- Yêu cầu: Làm bài vào tập và chuẩn

bị tư thế trình bày cách bản thân

thành thạo nhất hoặc cách hay nhất

Điểm mới của tiết dạy 44, 45 là thông qua 12 bài tập bài toán làm bật được mụctiêu tiết luyện tập, mà mục tiêu tiết luyện tập là do tôi đọc hết chương Phản ứng oxi hóa-khử, chương halogen của sách giáo khoa, sách bài tập, sách tham khảo, đề thi tốt nghiệp THPT, đề thi cao đẳng, thi đại học tôi mạnh dạn chọn lọc đưa vào nhằm phục

vụ cho các bài kiểm tra tự luận 25 phút và 45 phút mà tôi thí điểm, làm tư liệu học sinh luyện tập, ôn tập

c Tiết 44 LUYỆN TẬP

I Mục tiêu tiết luyện tập:

- Học sinh biết cân bằng phản ứng oxi hóa-khử theo phương pháp thăng bằngelectron thật là cơ bản, nâng cao dần, rèn luyện kỹ năng thành thạo

- Ôn tập bài tóan cơ bản

- Ôn tập kiến thức lớp 9, ứng với phản ứng giữa Fe với HCl và H2SO4 lõang.Cung cấp kiến thức bổ sung phản ứng giữa Fe và hợp chất của sắt (II) với H2SO4 đặc,nóng và HNO3 luôn tạo Fe3+

II Hoạt động dạy và học:

Hoạt động 1: 15 phút

Kiểm tra tập bài tập học sinh từ phiếu học tập, trình chiếu đáp án, chốt lại kịến thứccăn bản

Bài 1 Cân bằng các phản ứng theo phương pháp thăng bằng electron, xác định chất

oxi hóa, cấht khử quá trình oxi hóa, quá trình khử

Kiểm tra tập bài tập học sinh từ phiếu học tập, phân tích đề, trình chiếu đáp án

Bài 2 Khối lượng (gam) Al tạo thành khi Al3+ đã nhận 0,15 mol electron là:

Bài 3 Tính số mol electron đã nhường từ 3,6 gam Mg?

Giải Bài 2:

Phân tích đề, trình chiếu 2 cách giải:

- Cách 1 giải bài tóan theo cách truyền thống lập hệ 2 phương trình bậc 1, 2 ẩn số

- Cách 2 áp dụng định luật bảo toàn khối lượng, bảo tòan điện tích, chỉ giảng kỹ cách2

Bài 4 Hòa tan 16,7 gam hỗn hợp Fe và Al trong dung dịch HCl vừa đủ thu được 8,96

Bài 6 Nung m (gam) bột sắt trong khí O2 thu được 40,8 gam hỗn hợp chất rắn X Hoàtan hết hỗn hợp X trong dung dịch HNO3 (dư) , thoát ra 6,72 lít NO (đktc) (sản phẩmthử duy nhất) Giá trị của m là:

- TN2 các electron dạng Fe (II), Fe dư tiếp tục nhường electron đến Fe3+, N+5 nhậnelectron Vậy tổng 2 TN Fe nhường 3 electron

56 m

563 40,8-m

16 40,8-m

16 2 +5

Bài 7 Nung m (gam) bột sắt trong khí O2 thu được 43,2 gam hỗn hợp chất rắn X Hoàtan hết hỗn hợp X trong dung dịch HNO3 (dư) , thoát ra 4,48 lít NO (đktc) (sản phẩmthử duy nhất) Tính số mol HNO3 tham gia phản ứng?

Giáo viên hướng dẫn học sinh tham gia giải bài tập nâng cao.

Phân tích đề:

- TN1 Fe nhường electron, O nhận electron

- TN2 các electron dạng Fe (II), Fe dư tiếp tục nhường electron đến Fe3+, N+5 nhậnelectron Vậy tổng 2 TN Fe nhường 3 electron

56 m

563 43,2-m

16 43,2-m

16 2 +5

56 = 0,6 mol Fe(NO3)3  nHNO3= 0,6 x 3 = 1,8 mol

mol NO = 0,2  n HNO3= 0,2 mol

Vậy tổng mol HNO3 tham gia phản ứng là 1,8 + 0,2 = 2 mol

Bài 8 Hoà tan hỗn hợp X gồm 3,6 gam Mg; 2,7 gam Al và 16,25 gam Zn trong dung

dịch chứa HCl và H2SO4 (dư) thì sau phản ứng thu được bao nhiêu lít khí H2 ở đktc?

Hoạt động 2 : Kiểm tra tập HS và sửa bài tập (10 phút)

Bài 9 Hòa tan hoàn tòan hỗn hợp gồm a mol FeS2 và 0,15 mol Cu2S vào axit HNO3

vừa đủ, thu được dung dịch X (chỉ chứa 2 muối sunfat) và khí duy nhất NO Giá trịcủa a là:

Giải

Giáo viên phân tích và học sinh cùng xây dựng bài giải: