Rủi ro và quản trị rủi ro trong hoạt động thanh toán xuất nhập khẩu

& California Federal Bank, Grupo Financiero Banamex, Salomon Brothers, Schroder & Co Inc, Smith Barney, The Associtaes, Primerica.

K IL

.C O

M

M C L C

Trang

M đ u ……….… 1

Ch ng 1 “Nh ng v n đ lý lu n c b n v r i ro và qu n tr r i ro trong ho t đ ng thanh toán xu t nh p kh u” 1.1.T ng quan v r i ro và qu n tr r i ro trong kinh doanh 5

1.1.1.R i ro - khái ni m và phân lo i 5

1.1.2.Qu n tr r i ro… 7

1.2.Khái quát v thanh toán xu t nh p kh u và r i ro trong ho t đ ng thanh toán xu t nh p kh u ………… 9

1.2.1.Thanh toán xu t nh p kh u và vai trò c a nó trong ho t đ ng ngo i th ng nói riêng và trong n n kinh t nói chung…… 9

1.2.2.R i ro trong ho t đ ng thanh toán xu t nh p kh u……… 10

1.2.2.1.S l c v r i trong ho t đ ng thanh toán xu t nh p kh u………… 10

1.2.2.2 i t ng ch u r i ro trong ho t đ ng thanh toán xu t nh p kh u… 11

1.2.2.3.R i ro ti m n trong các ph ng th c thanh toán xu t nh p kh u thông d ng……….12

1.2.2.3.1.Ph ng th c chuy n ti n……….……… 12

1.2.2.3.2.Ph ng th c thanh toán nh thu……… 12

1.2.2.3.3.Ph ng th c tín d ng ch ng t ……… 13

1.3.Nh ng nghiên c u c a Citi Group v r i ro trong thanh toán xu t nh p kh u và kinh nghi m phòng ng a……….……… ……19

1.3.1.Citi Group và nh ng nghiên c u c a Citi Group v r i ro và qu n tr r i ro 19

1.3.2.Công tác qu n tr r i ro c a Citi Group trong thanh toán xu t nh p kh u… 22

1.3.3.Nh ng bài h c rút ra cho Ngân hàng Ngo i th ng Vi t Nam………24

K t lu n ch ng 1……… 26

Ch ng 2 “ ánh giá r i ro và qu n tr r i ro trong ho t đ ng thanh toán xu t nh p kh u t i Ngân hàng Ngo i th ng Vi t Nam” 2.1.Gi i thi u v Ngân hàng Ngo i th ng Vi t Nam……… 27

K IL

.C O

M

2.2.Các r i ro trong ho t đ ng thanh toán xu t nh p kh u t i Ngân hàng Ngo i

th ng Vi t Nam……… 30

2.2.1.Tình hình ho t đ ng thanh toán xu t nh p kh u……… ………30

2.2.2.Các r i ro trong ho t đ ng thanh toán xu t nh p kh u……….… 31

2.2.2.1 i v i thanh toán xu t kh u……….32

2.2.2.1.1.Các lo i r i ro (theo k t qu kh o sát)………32

2.2.2.1.2.Phân tích m t s tình hu ng r i ro……… 34

2.2.2.2 i v i thanh toán nh p kh u……… 40

2.2.2.2.1.Các lo i r i ro (theo k t qu kh o sát)………40

2.2.2.2.2.Phân tích m t s tình hu ng r i ro……… 42

2.2.3.Công tác phòng ch ng r i ro trong h at đ ng thanh toán xu t nh p kh u… 49

2.3.Phân tích các nhân t nh h ng đ n ho t đ ng thanh toán xu t nh p kh u t i Ngân hàng Ngo i th ng Vi t Nam……… 51

2.3.1 nh h ng tích c c……… 51

2.3.2 nh h ng tiêu c c……… 52

K t lu n ch ng 2……… 59

Ch ng 3 “Các gi i pháp phòng ng a r i ro, h n ch thi t h i trong ho t đ ng thanh toán xu t nh p kh u t i Ngân hàng Ngo i th ng Vi t Nam” 3.1.M c đích xây d ng gi i pháp……… 60

3.2.C n c đ xây d ng gi i pháp……… 60

3.3.Các gi i pháp……… ………60

3.3.1.Các gi i pháp phòng ng a r i ro……… 60

3.3.1.1.Thi t l p và ki m soát t t các quan h giao d ch trên c s nghiên c u m t cách nghiêm túc, đ y đ các đ i t ng có liên quan ngay t lúc ban đ u………….60

3.3.1.1.1.V khách hàng giao d ch……….60

3.3.1.1.2.V đ i tác c a khách hàng giao d ch……… …… 61

3.3.1.1.3.V các ngân hàng có liên quan trong vi c th c hi n giao d ch…….…… 62

3.3.1.2.Th c hi n chu n xác các nghi p v thanh toán theo thông l qu c t và tuân th các qui đ nh c a Chính ph ………62

3.3.1.2.1 i v i thanh toán xu t kh u……… 62

3.3.1.2.2 i v i thanh toán nh p kh u……….67

3.3.1.3.Nhanh chóng nâng c p và hoàn thi n k thu t công ngh và k n ng c a đ i ng cán b làm công tác thanh toán xu t nh p kh u……… 73

3.3.1.3.1.V k thu t công ngh ………73

3.3.1.3.2.V con ng i làm công tác thanh toán xu t nh p kh u……… 73

3.3.1.4 a d ng và nhanh chóng tri n khai các s n ph m thanh toán m i bên c nh

vi c hoàn thi n s n ph m thanh toán xu t nh p kh u truy n th ng……… 74

3.3.1.5.Làm t t công tác h tr cho ho t đ ng thanh toán xu t nh p kh u…… 75

3.3.2.Các gi i pháp h n ch thi t h i khi x y ra r i ro……… 77

3.3.2.1.Trang b và nâng cao kh n ng ng phó v i r i ro cho đ i ng cán b nghi p

v ……… 77

3.3.2.2.Ki m soát và tài tr r i ro thông qua vi c trích d phòng r i ro, xây d ng m c

ký qu và/ho c mua b o hi m r i ro……… 77

3.3.2.3.Thi t l p và th c thi khung “Ph t b i th ng” đ i v i các đ i t ng c tình vi

V i chính sách kinh t m c a, h i nh p v i kinh t khu v c và th gi i theo xu

h ng toàn c u hóa hi n nay, đ c bi t là v i vi c gia nh p vào T ch c th ng m i th

gi i (WTO) (Vi t Nam đã chính th c tr thành thành viên c a WTO vào ngày 11/01/2007), Vi t Nam không ng ng đ y m nh giao l u, buôn bán v i các n c, và do

đó ho t đ ng kinh doanh xu t nh p kh u c a các doanh nghi p cùng v i ho t đ ng

thanh toán xu t nh p kh u c a các ngân hàng s ngày càng tr nên sôi đ ng, ph c t p

và hàm ch a nhi u r i ro h n i u này đòi h i các nhà qu n tr trong l nh v c xu t

nh p kh u c a doanh nghi p c ng nh trong l nh v c thanh toán xu t nh p kh u c a

ngân hàng ph i nh n bi t đ c các lo i r i ro đ có th đ a ra nh ng đ i sách thích

h p M i quy t đ nh x lý r i ro c a các nhà qu n tr nh m h n ch t n th t ho c ch p

nh n r i ro đ n m t m c đ nào đó đ u ít nhi u nh h ng đ n m c sinh l i c a doanh

nghi p ho c ngân hàng Vì v y, yêu c u đ t ra cho các nhà qu n tr là ph i cân nh c khi

đ a ra nh ng gi i pháp x lý r i ro phù h p v i t ng tr ng h p c th

Xét riêng trong l nh v c ngân hàng, trong th i gian g n đây, cùng v i s đ i

m i c a đ t n c, h th ng ngân hàng Vi t Nam đã đ t đ c nh ng thành t u đáng

khích l trong ho t đ ng kinh doanh, đ c bi t là trong đ a h t thanh toán đ i v i hàng

hóa xu t nh p kh u (g i t t là thanh toán xu t nh p kh u), góp ph n đáng k vào ch

tiêu t ng tr ng kinh t c a đ t n c Tuy nhiên, con đ ng phát tri n c a h th ng

ngân hàng trong vi c đa d ng và chu n hóa các d ch v , trong đó có d ch v thanh toán

xu t nh p kh u, v n còn l m nguy c và thách th c v i r t nhi u r i ro ti m n, nh t là

khi Vi t Nam b t đ u m c a th tr ng tài chính vào ngày 01/04/2007 theo đúng l

trình cam k t gia nh p WTO H n n a, cho đ n nay ngành ngân hàng Vi t Nam v n

ch a xây d ng đ c m t h th ng chuyên nghi p v r i ro và qu n tr r i ro trong ho t

đ ng thanh toán xu t nh p kh u nh đã làm đ c đ i v i ho t đ ng tín d ng

Do v y, trên c s các tài li u lý lu n v r i ro và qu n tr r i ro c ng nh

nh ng kinh nghi m th c ti n đ c đúc k t t quá trình ho t đ ng thanh toán xu t nh p

V i kh n ng và góc nhìn còn nhi u h n ch c a ng i nghiên c u, đ tài ch

t p trung vào nh ng khía c nh sau:

i t ng nghiên c u:

Các r i ro trong ho t đ ng thanh toán xu t nh p kh u t i ngân hàng

M c đích nghiên c u:

* H th ng l i các r i ro trong kinh doanh qu c t c ng nh trong n c, đ c bi t

là các r i ro g n li n v i các ph ng th c thanh toán xu t nh p kh u thông d ng nh t

trong ho t đ ng th ng m i qu c t

* Tìm hi u kinh nghi m phòng ch ng r i ro c a t p đoàn Citi Group đ i v i

t ng ph ng th c thanh toán xu t nh p kh u

* ánh giá nh ng thu n l i và khó kh n c ng nh phân tích các tình hu ng r i

ro đi n hình trong quá trình ho t đ ng thanh toán xu t nh p kh u t i Ngân hàng Ngo i

th ng Vi t Nam g n v i các ph ng th c Chuy n ti n, Nh thu và Tín d ng ch ng

Vi c nghiên c u đ c th c hi n trong ph m vi ho t đ ng c a Ngân hàng Ngo i

th ng Vi t Nam, m t ngân hàng th ng m i qu c doanh hàng đ u c a Vi t Nam, n i

có l ng giao d ch thanh toán xu t nh p kh u l n nh t c a c n c (chi m kho ng 1/3

giá tr thanh toán xu t nh p kh u c a c n c) trong kho ng th i gian t n m 2000 đ n

nay và trong đ nh h ng ho t đ ng c a ngân hàng đ n n m 2010 Trong ph m vi

nghiên c u c a đ tài này, tác gi đi vào nghiên c u các r i ro x y đ n đ i v i các đ i

t ng liên quan trong th ng m i qu c t nh ng đ c bi t quan tâm các r i ro x y đ n

đ i v i đ i t ng th ba “ngân hàng” nhìn t góc đ c a ngân hàng th c hi n các d ch

v thanh toán xu t nh p kh u theo ba ph ng th c thanh toán Chuy n ti n, Nh thu và

Tín d ng ch ng t có s k t h p v i các hình th c tài tr th ng m i

chuyên gia: s u t m các t li u th c t v r i ro trong ho t đ ng thanh toán xu t nh p

kh u, ch n l c các tình hu ng r i ro có tính khái quát cao đ minh h a cho các v n đ

liên quan

* Nhóm ph ng pháp đ nh l ng: ti n hành đi u tra r t công phu qua các b c

nh

- L p b ng câu h i kh o sát v i 50 câu h i t p trung vào các v n đ nh tình

hình ho t đ ng thanh toán xu t nh p kh u, quan h v i khách hàng, quá trình th c hi n

nghi p v , các lo i r i ro quan tr ng và th ng g p c ng nh các ki n ngh trong vi c

phòng ng a r i ro và h n ch thi t h i theo ý ki n c a ng i tr l i (xem Ph l c 4)

- G i b ng câu h i qua các ph ng ti n nh Email, Fax, Th tín ho c Giao tay

đ n 100 đ i t ng đang làm vi c trong l nh v c thanh toán xu t nh p kh u t i 11 chi

nhánh c a Ngân hàng Ngo i th ng Vi t Nam đ đi u tra (xem Ph l c 5)

- Thu l i đ 100 m u k t qu t 100 ng i tr l i b ng cách đ n thu tr c ti p

ho c nh g i qua đ ng B u đi n; T p h p và x lý d li u trên ch ng trình th ng kê

SPSS t 100 m u tr l i này đ cho ra k t qu chi ti t v ho t đ ng thanh toán xu t

nh p kh u t i Ngân hàng Ngo i th ng Vi t Nam (xem Ph l c 6)

4.Nét m i c a đ tài:

Trên c s tham kh o các đ tài nghiên c u tr c đây nh :

1 M t s gi i pháp phòng ng a r i ro cho các doanh nghi p xu t nh p kh u t i

3 Các r i ro, tranh ch p trong mua bán qu c t t i Vi t Nam v ph ng th c

thanh toán kèm ch ng t và gi i pháp phòng ch ng - Tác gi : Thân Tôn Tr ng Tín

Tác gi nh n th y các đ tài nghiên c u này ch t p trung nghiên c u r i ro

trong ho t đ ng thanh toán xu t nh p kh u khía c nh c a doanh nghi p ho c ch

d ng l i ph ng th c thanh toán tín d ng ch ng t H n n a, th i gian nghiên c u

c a các đ tài này là t n m 2000 tr v tr c Khi đó, ho t đ ng thanh toán xu t nh p

kh u còn nhi u h n ch v s l ng giao d ch, ch ng lo i hàng hóa, lo i hình doanh

nghi p và ch a ch u nhi u áp l c c nh tranh t trào l u h i nh p nh hi n nay

Tính m i c a đ tài này th hi n ch là vi c nghiên c u r i ro và qu n tr r i

ro trong ho t đ ng thanh toán xu t nh p kh u đ c tìm hi u và kh c h a c v th

c a doanh nghi p l n ngân hàng nh ng xét ch y u v th c a ngân hàng Vi c

nghiên c u không ch d ng l i ph ng th c thanh toán ph c t p nh t là Tín d ng

ch ng t mà còn đi vào các ph ng th c thanh toán đ n gi n h n nh ng r t ph bi n

trong th c t là Chuy n ti n và Nh thu; không ch đ n thu n vi c ngân hàng x lý

các giao d ch đòi và chi tr ti n hàng mà còn đ c l ng vào các giao d ch tài tr xu t

nh p kh u trong t th ngân hàng ch đ ng ti p c n và ngày càng th t ch t quan h v i

khách hàng phù h p v i xu th phát tri n c a n n kinh t Vi t Nam h i nh p v i kinh

* Ch ng 2: ánh giá r i ro và qu n tr r i ro trong ho t đ ng thanh toán xu t

nh p kh u t i Ngân hàng Ngo i th ng Vi t Nam

Khái ni m v r i ro đã đ c bàn đ n t r t lâu nh ng đ n nay v n ch a có m t

đ nh ngh a th ng nh t Khi bàn lu n v v n đ r i ro, các tr ng phái khác nhau, các

tác gi khác nhau đã đ a ra nh ng đ nh ngh a khác nhau Tuy v y, t u trung l i, đ nh

ngh a v r i ro đ c xác đ nh theo quan đi m c a hai tr ng phái l n: tr ng phái

truy n th ng (hay còn g i là tr ng phái tiêu c c) và tr ng phái trung hòa Theo cách

ngh c a tr ng phái truy n th ng, r i ro là nh ng thi t h i, m t mát, nguy hi m

ho c các y u t liên quan đ n nguy hi m, khó kh n, ho c đi u không ch c ch n có

th x y ra cho con ng i i di n cho tr ng phái này, T đi n Oxford cho r ng r i

ro là kh n ng g p nguy hi m ho c b đau đ n, thi t h i…ho c xét trong l nh v c

kinh doanh, tác gi H Di u đ nh ngh a “R i ro là s t n th t v tài s n hay là s

gi m sút l i nhu n th c t so v i l i nhu n d ki n” Trong khi đó, theo cách nhìn

c a tr ng phái trung hòa, r i ro là s b t tr c có th đo l ng đ c Theo Allan

Willett, m t đ i bi u c a tr ng phái trung hòa, r i ro là s b t tr c có th liên quan

đ n vi c xu t hi n nh ng bi n c không mong đ i

Bàn v r i ro trong kinh doanh xu t nh p kh u, trong tác ph m “Qu n tr r i ro

và kh ng ho ng”, tác gi oàn Th H ng Vân cho r ng r i ro trong kinh doanh xu t

nh p kh u là s b t tr c có th đo l ng đ c, nó có th t o ra nh ng t n th t, m t

mát, thi t h i ho c làm m t đi nh ng c h i sinh l i, nh ng c ng có th đ a đ n

Trong ho t đ ng kinh doanh, có r t nhi u lo i r i ro và ngày càng xu t hi n

thêm nhi u lo i r i ro m i có m c đ ph c t p h n phân lo i r i ro, ng i ta s

d ng nhi u tiêu chí khác nhau, và cách phân lo i r i ro ph bi n nh t là phân theo

ngu n r i ro đ c phác h a m t cách s l c nh sau:

R i ro do môi tr ng thiên nhiên Nhóm r i ro phát sinh b i các hi n t ng

thiên nhiên nh : đ ng đ t, núi l a, bão t , l l t, sóng th n, sét đánh, đ t l , h n hán,

s ng mù Nh ng r i ro này th ng d n đ n nh ng thi t h i to l n v ng i và c a

đ i v i t t c các đ i t ng: cá nhân, doanh nghi p, dân t c, qu c gia

R i ro do môi tr ng v n hóa R i ro phát sinh do thi u hi u bi t v môi

tr ng v n hóa c a các dân t c khác, qu c gia khác (nh phong t c, t p quán, tín

ng ng, l i s ng, ngh thu t, đ o đ c ) nên có cách hành x không phù h p và d n

đ n nh ng m t mát, thi t h i, m t c h i kinh doanh

R i ro do môi tr ng xã h i S thay đ i v các chu n m c giá tr , hành vi ng

x c a con ng i, c u trúc xã h i, các đ nh ch c ng đ a đ n nh ng r i ro nghiêm

tr ng Ng i kinh doanh s ph i gánh ch u nh ng thi t h i r t n ng n n u không n m

b t đ c nh ng v n đ này

R i ro do môi tr ng chính tr Môi tr ng chính tr có nh h ng r t l n đ n

b u không khí kinh doanh, trong đó môi tr ng chính tr n đ nh s gi m thi u r t

nhi u r i ro cho các doanh nghi p Do đó, ch b ng cách nghiên c u k , n m v ng và

có nh ng chi n l c, chính sách thích h p v i môi tr ng chính tr c trong n c và

n c ngoài (n i mà mình đang h ng đ n) thì vi c kinh doanh m i có th thành

công

R i ro do môi tr ng lu t pháp Có r t nhi u r i ro phát sinh t h th ng lu t

pháp b i l lu t pháp đ ra các chu n m c cho m i ng i th c hi n và các bi n pháp

tr ng ph t đ i v i nh ng ng i vi ph m N u cá nhân hay doanh nghi p kinh doanh

không n m v ng lu t pháp và nh ng thay đ i trong lu t pháp, không theo k p nh ng

R i ro do môi tr ng kinh t Trong đi u ki n h i nh p và toàn c u hóa v kinh

t , nh h ng c a môi tr ng kinh t th gi i đ n n n kinh t c a t ng qu c gia là r t

l n M c dù ho t đ ng c a m t Chính ph có th nh h ng sâu s c đ n th tr ng th

gi i nh ng c ng không có kh n ng ki m soát toàn b th tr ng th gi i r ng l n, và

t đó đ a đ n nhi u r i ro, b t n trong môi tr ng kinh t Các hi n t ng di n ra

trong môi tr ng kinh t nh : t c đ phát tri n kinh t , kh ng ho ng kinh t , suy thoái

kinh t , l m phát đ u nh h ng tr c ti p đ n ho t đ ng c a các nhà kinh doanh c

bi t h n, các hi n t ng nh s thay đ i c a lãi su t, s thay đ i c a t giá h i đoái, s

bi n đ ng c a giá c hàng hóa s nh h ng r t l n đ n ho t đ ng kinh doanh c a các

nhà kinh doanh xu t nh p kh u nói riêng và kinh doanh qu c t nói chung

R i ro do môi tr ng ho t đ ng c a t ch c Trong ti n trình ho t đ ng c a

các t ch c, r i ro có th phát sinh nhi u khía c nh, l nh v c v i nhi u m c đ khác

nhau t l nh v c t ch c b máy, v n hóa t ch c, ch đ tuy n d ng và đãi ng nhân

viên, tâm lý c a ng i lãnh đ o cho đ n l nh v c công ngh , quan h v i khách hàng

cung c p l n khách hàng tiêu th , đ i th c nh tranh R i ro do môi tr ng ho t đ ng

c a t ch c có th xu t hi n d i nhi u d ng khác nhau nh thi u thông tin ho c có

nh ng thông tin không chính xác nên d n đ n b l a đ o; máy móc thi t b có s c ;

x y ra t i n n lao đ ng mà nghiêm tr ng nh t là x y ra t vong; ho t đ ng qu ng cáo,

khuy n mãi b sai sót; chính sách tuy n d ng, đãi ng , sa th i nhân viên không phù

h p; s n ph m không đ t yêu c u b bu c ph i thu h i; r i ro b i “hi u ng đô-mi-nô”

t tr c tr c c a c khách hàng cung c p l n khách hàng tiêu th vì h v a là ch n

v a là con n ; s c nh tranh quy t li t trên m i ph ng di n nh m giành l y u th t

phía các đ i th c nh tranh; x y ra các hi n t ng đình công, bãi công, n i lo n

R i ro do nh n th c c a con ng i Môi tr ng nh n th c là r i ro đ y thách

th c đ i v i các nhà kinh doanh Vi c nh n di n và phân tích v n đ không đúng s

các nhà kinh t cho đ n lúc này Tuy nhiên, ph m vi c a đ tài nghiên c u này và

trên quan đi m “qu n tr r i ro toàn di n”, qu n tr r i ro đ c hi u là quá trình ti p

c n r i ro m t cách khoa h c, toàn di n và có h th ng nh m nh n d ng, ki m soát,

phòng ng a và gi m thi u nh ng t n th t, m t mát, nh ng nh h ng b t l i c a

r i ro

Qu n tr r i ro bao g m các n i dung: nh n d ng, phân tích, đo l ng r i ro;

ki m soát, phòng ng a r i ro; tài tr r i ro khi nó đã xu t hi n Do v y, đ có th qu n

tr r i ro trong kinh doanh, trách nhi m c a nhà qu n tr là ph i th c hi n thành công

Nh n d ng r i ro. qu n tr r i ro, tr c h t ph i nh n d ng đ c r i ro

Nh n d ng r i ro là quá trình xác đ nh liên t c và có h th ng các r i ro b ng cách theo

dõi, xem xét, nghiên c u môi tr ng ho t đ ng và toàn b ho t đ ng c a t ch c nh m

th ng kê t t c các r i ro đã và đang x y ra c ng nh d báo các r i ro s x y ra Vi c

nh n d ng r i ro có th đ c th c hi n theo nhi u ph ng pháp khác nhau nh : l p

b ng câu h i nghiên c u v r i ro và ti n hành đi u tra; phân tích báo cáo tài chính

g m b ng t ng k t tài s n, báo cáo ho t đ ng kinh doanh và các tài li u b tr khác;

xây d ng l u đ trình bày t t c ho t đ ng c a t ch c; thanh tra hi n tr ng, t c quan

sát, theo dõi tr c ti p ho t đ ng c a các b ph n trong t ch c; phân tích t t c các đi u

ki n và đi u kho n c a t ng h p đ ng kinh doanh; ti p nh n báo cáo và làm vi c tr c

Phân tích r i ro Phân tích r i ro là b c ti p theo c a nh n d ng r i ro nh m

xác đ nh nh ng nguyên nhân gây ra r i ro Nó là công vi c ph c t p b i l m i r i ro

không ph i ch do m t nguyên nhân mà th ng là do nhi u nguyên nhân gây ra, trong

đó có nguyên nhân tr c ti p và nguyên nhân gián ti p, nguyên nhân g n và nguyên

nhân xa

o l ng r i ro. Phân lo i r i ro, xác đ nh t n su t xu t hi n c a r i ro (t c s

l n x y ra t n th t hay kh n ng x y ra bi n c nguy hi m đ i v i t ch c trong m t

kho ng th i gian nh t đ nh), xác đ nh m c đ nghiêm tr ng c a r i ro là nh ng công

vi c c n th c hi n c a b c này

Ki m soát r i ro Ki m soát r i ro là vi c s d ng các bi n pháp, k thu t,

công c , chi n l c, các ch ng trình ho t đ ng đ ng n ng a, né tránh, gi m thi u t n

th t ho c gi m thi u nh ng nh h ng tiêu c c không mong đ i Các bi n pháp c b n

nh c u v t nh ng tài s n còn s d ng đ c, chuy n n , xây d ng và th c hi n các k

ho ch phòng ng a r i ro, thi t l p d phòng, phân tán r i ro đ gi m thi u nh ng thi t

h i, m t mát do r i ro mang l i

* a d ng hóa r i ro T ch c có th đa d ng hóa th tr ng, đa d ng hóa m t

hàng, đa d ng hóa khách hàng đ phòng ch ng r i ro

ch c b r i ro t thanh toán các t n th t Trong đó, ngu n bù đ p r i ro đ c hình

thành t ngu n v n t có c a t ch c đó và các ngu n v n vay t các t ch c khác

* Chuy n giao r i ro (hay còn g i là san x r i ro) T ch c có th chuy n

giao r i ro b ng cách chuy n tài s n ho c ho t đ ng có r i ro cho ng i khác, t ch c

khác Ch ng h n, t ch c s khi u n i đòi b i th ng khi có t n th t x y ra đ i v i

nh ng tài s n đã đ c mua b o hi m t các công ty b o hi m chuyên nghi p, ho c t

ch c có th t b o hi m b ng cách thành l p qu d phòng tài chính đ kh c ph c các

s c nh trong quá trình ho t đ ng kinh doanh

1.2.Khái quát v thanh toán xu t nh p kh u và r i ro trong ho t đ ng thanh toán

xu t nh p kh u:

1.2.1.Thanh toán xu t nh p kh u và vai trò c a nó trong ho t đ ng ngo i th ng

nói riêng và trong n n kinh t nói chung:

Thanh toán xu t nh p kh u (TTXNK) là vi c th c hi n ngh a v ti n t phát

sinh t các ho t đ ng th ng m i qu c t (g m xu t kh u và nh p kh u) v hàng

hóa và d ch v gi a các cá nhân, t ch c các qu c gia khác nhau, ho c gi a m t

qu c gia v i m t t ch c qu c t thông qua h th ng ngân hàng Ngày nay, TTXNK

đã tr thành m t s n ph m không th thi u và gi m t vai trò khá quan tr ng trong n n

kinh t , đ c bi t là trong l nh v c ngo i th ng

Tr c h t, ho t đ ng TTXNK đ y nhanh ti n trình toàn c u hóa và h i nh p c a

các qu c gia trên th gi i Th t v y, TTXNK đ c n y sinh t các ho t đ ng trao đ i

v n hóa bán buôn, th ng m i gi a các qu c gia M i quan h gi a các bên tham gia

và ch t l ng c a các giao d ch s quy t đ nh hình th c thanh toán Tuy nhiên, trong

quá trình chi tr , đ an toàn, tính chính xác, s b o m t c a nghi p v TTXNK s tác

đ ng m nh và thúc đ y m i quan h qu c t gi a các nhà th ng m i c ng nh gi a

các qu c gia, t o ti n đ cho ho t đ ng ngo i th ng ngày càng m r ng và phát tri n

Vì v y có th nói, ho t đ ng TTXNK đóng m t vai trò r t quan tr ng trong ti n trình

h i nh p c a m t qu c gia đ i v i ph n còn l i c a th gi i

Trong ngo i th ng, TTXNK là khâu cu i cùng, k t thúc quá trình l u thông

hàng hóa N u nh quá trình này đ c ti n hành m t cách liên t c, nhanh chóng và

thu n l i (t c giá tr hàng hóa đ c th c hi n m t cách chu n m c, an toàn và nhanh

chóng), hi u qu s d ng v n c ng nh quy n l i và ngh a v c a các nhà kinh doanh

xu t nh p kh u càng đ c nâng cao i u này cho th y r ng TTXNK là m t ho t đ ng

r t quan tr ng trong ngo i th ng và đ c s quan tâm sâu s c c a m i nhà kinh

doanh xu t nh p kh u trên toàn th gi i Trên bình di n v mô, TTXNK t o đi u ki n

th c hi n và qu n lý có hi u qu ho t đ ng xu t nh p kh u theo đúng chính sách ngo i

th ng c a t ng qu c gia; có tác d ng t p trung qu n lý ngo i t trong n c và s

d ng ngo i t có m c đích, có hi u qu theo yêu c u c a n n kinh t thông qua các qui

đ nh v qu n lý ngo i h i; góp ph n nâng cao t c đ chu chuy n v n trên toàn th gi i

thông qua m ng l i các ngân hàng đ i lý b ng cách đ y nhanh t c đ di chuy n c a

các lu ng ti n c ng nh t ng nhanh vòng quay v n

i v i h th ng ngân hàng th ng m i, d ch v thanh toán qu c t (bao g m

TTXNK - chi m t tr ng l n và ph n còn l i là thanh toán phi m u d ch có liên quan

đ n n c ngoài) là d ch v mang l i l i nhu n cao nh ng có đ r i ro th p h n so v i

d ch v tín d ng tuy mang l i l i nhu n cao nh t nh ng c ng hàm ch a nhi u r i ro

nh t Nghi p v TTXNK luôn có m i quan h h t ng đ i v i các ho t đ ng kinh

doanh khác c a ngân hàng nh : tín d ng, k toán, kinh doanh ti n t , ngân qu Có th

nói r ng cùng v i các nghi p v này, nghi p v thanh toán qu c t , đ c bi t là

TTXNK, đã m r ng ph m vi giao d ch c a ngân hàng ra ngoài tr s hành chính c a

nó

1.2.2.R i ro trong ho t đ ng thanh toán xu t nh p kh u:

1.2.2.1.S l c v r i ro trong ho t đ ng thanh toán xu t nh p kh u:

S cách bi t v đ a lý, ngôn ng , h th ng lu t pháp, t p quán kinh doanh làm

cho các giao d ch TTXNK ch a đ ng nhi u r i ro và th ng t n t i d i các d ng sau:

R i ro qu c gia R i ro qu c gia là kh n ng m t qu c gia có ch quy n ho c

m t ng i đi vay d i d ng nh p kh u hàng tr ngay (ho c tr ch m), con n c a m t

qu c gia nh t đ nh, không mu n ho c không th c hi n ngh a v cam k t c a mình R i

ro qu c gia có th t n t i d i các d ng nh r i ro v chính tr : x y ra chi n tranh, dân

R i ro ngo i h i i v i các t ch c kinh doanh xu t nh p kh u, v n đ t giá

r t quan tr ng T c là, ch c n m t s bi n đ ng ngoài d đoán v t giá c ng làm cho

tình hình kinh doanh c a các nhà xu t nh p kh u b nh h ng r t nhi u Ch ng h n,

m t doanh nghi p xu t kh u nh n đ c m t kho n ti n thanh toán t n c ngoài cho

m t lô hàng xu t kh u vào th i đi m t giá b t t xu ng, doanh nghi p s b l m t

kho n chênh l ch gi a t giá bán ngo i t th p lúc nh n đ c ti n và t giá bán ngo i

t cao lúc gom hàng xu t kh u Ng c l i, doanh nghi p nh p kh u s b m t thêm m t

kho n ti n do chênh l ch t giá gi a th i đi m ký h p đ ng (t giá th p) và th i đi m

thanh toán (t giá cao) i u này cho th y r ng bi n đ ng t giá càng m nh thì r i ro

ngo i h i càng l n

R i ro đ i tác R i ro này phát sinh do b i các nhà kinh doanh xu t nh p kh u,

các ngân hàng đ i lý tham gia vào ho t đ ng TTXNK không th c hi n đúng ngh a v

c a mình i u này đ c th hi n rõ qua các hình th c nh : gian l n th ng m i;

ng i bán không giao hàng theo đúng h p đ ng n u xét v m t th i gian, s l ng,

ch ng lo i ; ng i mua ch m thanh toán do ch a chu n b k p ti n thanh toán, thanh

toán không đ ho c th m chí t ch i thanh toán dù ng i bán đã cung ng hàng hóa;

ng i mua b m t kh n ng chi tr , v n , phá s n; b t đ ng v x lý nghi p v gi a

các ngân hàng đ i lý, s y u kém v công tác qu n lý khách hàng c a ngân hàng ph c

v nhà nh p kh u c ng v i tình tr ng m t kh n ng thanh toán, phá s n c a các ngân

hàng này

ng i mua và ng i bán thông đ ng đ chi m đo t các kho n tài tr c a ngân hàng),

r a ti n, kh ng b , kh ng ho ng tài chính, thiên tai

1.2.2.2 i t ng ch u r i ro trong ho t đ ng thanh toán xu t nh p kh u:

Ba đ i t ng chính ch u r i ro trong TTXNK là nhà xu t kh u, nhà nh p kh u

và ngân hàng ph c v nhà xu t kh u/nh p kh u Trong ph m vi nghiên c u c a đ tài

này, tác gi đi vào nghiên c u các r i ro x y đ n đ i v i các đ i t ng liên quan trong

Có nhi u ph ng th c thanh toán đ c s d ng trong th c ti n kinh doanh xu t

nh p kh u Tuy nhiên, trong ph m vi nghiên c u c a đ tài này, tác gi ch nêu khái

quát các r i ro ti m tàng trong ba ph ng th c thanh toán thông d ng và ch y u nh t

là Chuy n ti n, Nh thu và Tín d ng ch ng t (Xem “Khái ni m và trình t ti n hành

nghi p v theo t ng ph ng th c thanh toán” Ph l c 3)

1.2.2.3.1.Ph ng th c chuy n ti n (Remittance):

Ph ng th c chuy n ti n r t đ n gi n v m t th t c Tuy nhiên, trong chuy n

ti n tr ngay và/ho c sau khi giao hàng, vi c tr ti n hoàn toàn ph thu c vào kh n ng

và thi n chí c a ng i mua nên có khi ng i bán thu h i đ c ti n hàng m t cách

nhanh chóng nh ng c ng có khi ng i bán không thu h i đ c ti n hàng ho c r t lâu

sau đó m i thu h i đ c, th m chí có khi ch thu h i đ c m t ph n ti n do áp l c đòi

gi m giá t phía ng i mua khi có s bi n đ ng trên th tr ng hàng hóa

V phía mình, ng i mua có th g p r i ro trong chuy n ti n tr tr c do ph i

ch u áp l c v tài chính; do b i ng i bán giao hàng không đúng v th i h n, s l ng,

qui cách, ch t l ng đ c qui đ nh trong h p đ ng ngo i th ng; ng i bán không có

kh n ng giao hàng do b v n , phá s n; ng i bán c tình không giao hàng, làm gi

ch ng t giao hàng, ho c s n lòng ch p nh n ti n ph t vi ph m h p đ ng đ bán hàng

Ngoài ra, trong ph ng th c chuy n ti n, r i ro c ng có th x y đ n cho c

ng i bán và ng i mua khi th c hi n các giao d ch liên quan đ n các lo i hàng hóa b

c m xu t nh p kh u và thanh toán theo s c l nh c a qu c gia xu t kh u hay nh p kh u

Trong ph ng th c chuy n ti n, ngân hàng ch đóng vai trò trung gian th c hi n

vi c chuy n ti n, thu phí chuy n ti n và không b ràng bu c gì c

1.2.2.3.2.Ph ng th c thanh toán nh thu (Collection of payment):

Ch n l a ph ng th c thanh toán này, r i ro c a nhà xu t kh u t p trung ch

y u vào vi c không nh n đ c ti n thanh toán dù hàng hóa đã đ c giao, ch ng h n

nh nhà nh p kh u có th t ch i nh n hàng, không nh n ch ng t và không thanh

toán (ho c không ch p nh n thanh toán) Ngoài ra, nhà xu t kh u c ng có th g p ph i

nh ng r i ro khác nh là ph i gánh ch u chi phí phát sinh khi chuy n hàng v l i trong

n c c a mình trong tr ng h p b t ch i nh n hàng b i nhà nh p kh u; không th

chuy n hàng hóa v l i trong n c do hàng hóa b qu n thúc b i Chính ph c a n c

nh p kh u; b m t hàng hóa, m t ti n do nhà nh p kh u đã l y hàng và ch p nh n thanh

toán nh ng Chính ph n c nh p kh u không cho thanh toán vì m t lý do nào đó;

không nh n đ c ti n nh th a thu n do b i s ch m tr thanh toán t phía nhà nh p

kh u dù th i h n thanh toán đã đ n

Trong ph ng th c thanh toán này, r i ro v phía nhà nh p kh u là r t ít Nhà

nh p kh u có th g p ph i r i ro v vi c hàng hóa đ c giao không đ t yêu c u, không

đúng v i qui đ nh trong h p đ ng

Theo lu t đi u ch nh URC522, các ngân hàng ch đóng vai trò trung gian trong

vi c chuy n ti p ch ng t và yêu c u thanh toán theo ch th c a các bên liên quan mà

không b ràng bu c v m t pháp lý, ngay c trong tr ng h p nhà nh p kh u đã ký

ch p nh n “h i phi u kèm ch ng t ” v i ngân hàng nh ng không ch u thanh toán khi

h i phi u đáo h n

1.2.2.3.3.Ph ng th c Tín d ng ch ng t (D/C - Documentary Credit hay L/C):

Ph ng th c thanh toán tín d ng ch ng t là ph ng th c thanh toán đ m b o

đ c quy n l i cho nhà xu t kh u cao nh t so v i các ph ng th c thanh toán khác

Tuy nhiên, nó v n ch a ph i là ph ng th c thanh toán tuy t đ i an toàn mà v n còn

m t s r i ro cho nhà xu t kh u Th nh t, nhà xu t kh u có th g p nhi u khó kh n

khi th c hi n các đi u kho n c a th tín dung ho c không th th c hi n đ c các đi u

kho n này n u nh nhà nh p kh u c tình m th tín d ng khác v i n i dung đ c

th a thu n Th hai, nhà xu t kh u giao hàng đúng yêu c u nh ng b ch ng t giao

hàng không phù h p v i qui đ nh L/C, và do v y ngân hàng t ch i thanh toán Th

ba, trong tr ng h p b ch ng t b t h p l b t ch i thanh toán, nhà xu t kh u ph i

tìm ng i mua m i, bán đ u giá ho c ch hàng v n c; ph i t x lý hàng hóa và

gánh ch u các chi phí nh l phí l u tàu quá h n, l phí l u kho hàng hóa, l phí mua

b o hi m hàng hóa…; ho c th m chí không th chuy n hàng v l i trong n c do s c

l nh c a Chính ph n c nh p kh u Th t , ngay c trong tr ng h p b ch ng t

xu t trình h p l ho c “h i phi u tr ch m đã đ c ch p nh n” đ n h n thanh toán, nhà

xu t kh u v n ph i đ i m t v i r i ro không thu đ c ti n hàng n u ngân hàng phát

hành có h s tín nhi m th p ho c b v n , phá s n

V phía nhà nh p kh u, các r i ro mà h ph i đ i m t là b kéo dài th i gian

giao d ch, phát sinh thêm chi phí do s a đ i, b sung L/C sao cho phù h p v i nh ng

thay đ i trong h p đ ng ngo i th ng; không có hàng đ nh n ho c không th nh n

hàng do nhà xu t kh u c tình l a đ o b ng cách làm gi ch ng t , ho c nh n đ c

hàng hóa nh ng hàng hóa không đ m b o các yêu c u v qui cách, ch t l ng, tu i

th ; ph i tr thêm l phí b o lãnh nh n hàng trong tr ng h p hàng hóa đã v đ n

c ng nh ng ch ng t g i hàng bao g m ch ng t s h u hàng hóa (t c, v n t i đ n)

ch a v đ n ngân hàng phát hành, th m chí còn b các hãng v n chuy n t ch i giao

hàng theo các b o lãnh nh n hàng v i lý do các b o lãnh này không tuân th nghiêm

ng t các qui đ nh c a công ty h v b o lãnh nh n hàng

Ph ng th c thanh toán này có s tham gia tr c ti p c a ngân hàng vào quá

trình thanh toán, có s cam k t thanh toán c a ngân hàng khi b ch ng t h p l đ c

xu t trình, t o c m giác an toàn c ng nh ni m tin cho các nhà xu t nh p kh u Tuy

nhiên, đi u này không có ngh a là r i ro ch dành cho các nhà xu t nh p kh u mà

- R i ro khi thông báo L/C và/ho c các s a đ i L/C:

+ B t k s ch m tr hay thí u chính xác v vi c thông báo L/C do s sai l m

c a ngân hàng thông báo d n đ n th ng v không thành, ngân hàng phát hành (theo

yêu c u c a ng i yêu c u m L/C) ho c ng i th h ng có th kh i ki n ngân hàng

thông báo nh m yêu c u b i th ng thi t h i x y đ n v i h

+ M t L/C có th b gi m o ch ký (n u đ c m b ng th ) ho c mã s TEST

(n u đ c m b ng đi n) Theo đi u 7 c a UCP500, ngân hàng thông báo không th

ki m tra tính xác th c c a L/C nh ng không thông báo ngay cho ngân hàng phát hành

mà l i thông báo cho ng i th h ng không kèm theo l u ý “Chúng tôi không ch u

trách nhi m v tính xác th c c a L/C (k c nh ng s a đ i L/C - n u có)” thì ngân

hàng thông báo ph i hoàn toàn ch u trách nhi m trong tr ng h p ng i th h ng đã

giao hàng nh ng không đ c thanh toán khi xu t trình b ch ng t h p l

+ R i ro khi chuy n giao L/C cho ng i th h ng Giao L/C t i qu y c a ngân

hàng: gi y gi i thi u b gi m o (trong tr ng h p ng i th h ng là khách hàng c a

ngân hàng), ngân hàng không ki m tra đ c tính chân th t c a th y quy n/gi y gi i

thi u (trong tr ng h p ng i th h ng không ph i là khách hàng th ng xuyên ho c

tr c đó c a ngân hàng) Giao L/C đ n v n phòng c a ng i th h ng: L/C bi th t

l c/m t do s t c trách c a nhân viên ngân hàng/công ty trong quá trình giao nh n, do

sai sót c a d ch v chuy n phát th , ho c do đ a ch c a ng i th h ng không rõ

ràng

- R i ro trong vi c xác nh n L/C theo yêu c u c a ngân hàng phát hành ho c

ng i th h ng: (Xem khái ni m “Xác nh n L/C” Ph l c 3)

+ M t khi L/C đã đ c xác nh n, ngân hàng xác nh n (th ng là ngân hàng

thông báo L/C) bu c ph i ch p nh n, thanh toán hay chi t kh u b ch ng t phù h p

v i các đi u ki n c a L/C và không đ c đòi hoàn ti n t ng i th h ng cho dù

ngân hàng phát hành b v n , phá s n, th m chí trong tr ng h p ngân hàng phát hành

không l u ý v i nhà xu t kh u v vi c “ch đóng vai trò là m t ngân hàng chi t kh u

có truy đòi” thì ngân hàng này c ng b m t quy n b o l u, và ph i gánh ch u r i ro vì

v n không thoát đ c trách nhi m c a m t ngân hàng xác nh n

+ R i ro v i Silent Confirmation Silent Confirmation mang l i cho ngân hàng

xác nh n kho n phí xác nh n t ng đ i l n (kho n phí này càng l n n u tr giá L/C

càng l n và th i gian xác nh n càng dài) nh ng c ng đem l i r i ro cao vì vi c xác

nh n không đ c đ m b o b ng m t ngu n tài s n hay m t kho n ký qu mà ch d a

vào uy tín và kh n ng thanh toán c a ngân hàng phát hành, và vì th ngân hàng xác

nh n ph i gánh ch u t n th t n u có s thay đ i đ t ng t dù khách quan hay ch quan

t phía ngân hàng phát hành

- R i ro khi ch p nh n tài tr xu t kh u d a trên L/C b n chính: (Xem khái

ni m “Tài tr xu t kh u d a trên L/C b n chính” Ph l c 3)

Khách hàng xu t kh u đã nh n v n tài tr c a ngân hàng nh ng đem xu t trình

ch ng t cho m t ngân hàng khác đ chi t kh u và chi m d ng v n Trong tr ng h p

nhà xu t kh u xu t trình b ch ng t xu t kh u cho ngân hàng tài tr theo đúng cam

k t khi nh n v n tài tr , ngân hàng này v n có th g p nh ng r i ro (nh đ c trình

bày ti p theo đây) b t đ u t khâu ki m tra và x lý ch ng t

- R i ro phát sinh trong khâu ki m tra và x lý ch ng t :

+ V th i gian ki m tra ch ng t Ngân hàng ph i ki m tra ch ng t trong th i

h n 7 ngày làm vi c sau khi ti p nh n ch ng t (theo UCP500) đ quy t đ nh chi t

kh u ch ng t hay ch đ n thu n hành x nh là ngân hàng chuy n ch ng t cho ngân

hàng phát hành đ đòi ti n Trách nhi m và gi i h n v th i gian ki m tra ch ng t s

đ a đ n các r i ro cho ngân hàng nh : có th b đánh giá th p v m t ch t l ng d ch

v , b khi u ki n b i khách hàng v vi c ch m tr trong khâu x lý ch ng t , b ngân

hàng phát hành qui k t ch ng t b t h p l do xu t trình ch ng t tr h n và t đó t

ch i thanh toán

khách hàng b t lu n là b ch ng t đó có đ c chi t kh u hay không, và t đó xác đ nh

các ch ng t th hi n trên b m t c a chúng có phù h p v i L/C hay không đây, s

c n th n th a đáng đ c hi u là s k t h p đúng đ n các nguyên t c giao d ch c a ngân

hàng và v n d ng chính xác UCP500 và tài li u b tr c a nó là ISBP645 Do đó, n u

ch đ n thu n vì m c đích b o v quy n l i c a khách hàng, ho c vì b o v danh ti ng

c a mình tr c khách hàng trong n c, c tình hi u sai s vi c, b ng bít s th t thì

ngân hàng s b đánh giá th p v trình đ nghi p v c ng nh uy tín trên th tr ng

qu c t Ngoài ra, s c n th n th a đáng còn đ c hi u là ngân hàng ph i gánh ch u

nh ng t n th t x y ra do s b t c n nên không phát hi n ra s gian l n trong khâu thi t

l p và xu t trình ch ng t

- R i ro trong th c hi n chi t kh u ch ng t : (Xem khái ni m “Chi t kh u

ch ng t xu t kh u” Ph l c 3)

+ R i ro khi th c hi n chi t kh u mi n truy đòi Ngân hàng ki m tra, xác nh n

tình tr ng ch ng t h p l và th c hi n chi t kh u mi n truy đòi nh ng ngân hàng phát

hành l i xác đ nh ch ng t b t h p l ( i u này có th đ c lý gi i b i các nguyên

nhân nh : sai sót c a ngân hàng chi t kh u trong vi c ki m tra và xác đ nh tình tr ng

ch ng t , b t đ ng quan đi m gi a các ngân hàng trong vi c x lý ch ng t ) và t ch i

thanh toán

+ R i ro khi chi t kh u các L/C có đi u kho n t do chi t kh u b t k ngân

hàng “Available with any bank by negotiation” i v i các L/C có đi u kho n này,

ngân hàng chi t kh u (n u khác v i ngân hàng thông báo) th ng g p khó kh n trong

vi c xác đ nh s l n s a đ i L/C và hoàn toàn ph thu c vào tính trung th c c a ng i

h ng l i trong vi c khai báo và giao n p các b n “s a đ i/h y L/C” Trong th c t ,

m t s ngân hàng phát hành ghi s th t các s a đ i L/C đ d dàng ki m soát các

giao d ch c a khách hàng nh ng m t s khác l i không làm nh v y do không có qui

đ nh chung v đi u này, và t đây xu t hi n khe h và mang l i nh ng r i ro nh t đ nh

cho ngân hàng chi t kh u

+ R i ro khi chi t kh u ch ng t b t h p l Dù ngân hàng chi t kh u có ghi chú

“B ch ng t b t h p l đã đ c chi t kh u b i chúng tôi” vào th đòi ti n khi thi t l p

th t c g i ch ng t cho ngân hàng phát hành thì ngân hàng phát hành v n toàn quy n

t ch i thanh toán b ch ng t b t h p l theo các quy t c c a UCP500 các đi u

kho n 13 và 14 Vì th , ngân hàng chi t kh u v n ph i gánh ch u toàn b r i ro trong

tr ng h p b ch ng t b t h p l b t ch i thanh toán nh ng nhà xu t kh u không có

b t k ngu n thu nào đ hoàn tr s ti n chi t kh u, ho c đã rút h t ti n, đóng tài kho n

và b tr n

+ R i ro khi chi t kh u ch ng t theo L/C đ c chuy n nh ng/giáp l ng H u

h t các L/C chuy n nh ng đ u qui đ nh rõ r ng ngân hàng chuy n nh ng (t c, ngân

hàng c a ng i h ng l i th nh t) ch thanh toán cho ngân hàng chi t kh u (t c, ngân

hàng c a ng i h ng l i th hai) sau khi nh n đ c ti n thanh toán t ngân hàng phát

hành i u này có ngh a là ngân hàng chi t kh u ph i gánh l y t n th t n u vì lý do

nào đó mà ngân hàng chuy n nh ng không đòi đ c ti n t ngân hàng phát hành (khi

chi t kh u mi n truy đòi) và khi ng i h ng l i th hai không có kh n ng hoàn tr

ti n chi t kh u (khi chi t kh u có truy đòi) Ngoài ra, th i gian thanh toán quá lâu và

chi phí ngân hàng quá cao do đi qua nhi u ngân hàng c ng là v n đ mà ng i h ng

l i th hai và ngân hàng chi t kh u ph i ch p nh n khi th c hi n các giao d ch ch ng

t theo L/C d ng này

- R i ro trong vi c đòi ti n ngân hàng hoàn tr : (Xem khái ni m “ òi ti n ngân

hàng hoàn tr ” Ph l c 3)

+ B t ch i thanh toán, ho c ph i ch đ i ngân hàng hoàn tr xin ch th thanh

toán t ngân hàng phát hành trong tr ng thái b t an, ho c m t thêm th i gian và chi phí

trong vi c tái l p th t c đòi ti n trong tr ng h p L/C m b ng th không qui đ nh

“TT Reimbursement subject to URR525” ho c trong tr ng h p L/C m b ng đi n

Swift qui đ nh vi c đòi ti n b ng th nh ng ngân hàng l i đòi ti n b ng đi n

+ B ngân hàng hoàn tr đòi l i ti n theo yêu c u c a ngân hàng phát hành i u

này x y ra do b i sau khi ti p nh n ch ng t , ngân hàng phát hành ki m tra và tìm th y

ch ng t b t h p l , ti n hành thông báo cho ng i yêu c u m L/C và đ c xác nh n

+ R i ro t phía ng i yêu c u m L/C - Applicant Thông th ng Applicant

đ c ngân hàng ph c v mình cung c p tín d ng b ng cam k t thanh toán trong L/C

ngo i tr nh ng L/C đ c m v i m c ký qu 100% Vi c phát hành L/C luôn mang

y u t b o lãnh và ti m n r i ro khi Applicant ký qu không đ tr giá L/C, th m chí

không ký qu Vào th i đi m thanh toán, n u có v n đ t phía Applicant nh : không

xoay k p v n, m t kh n ng thanh toán ho c phá s n, ngân hàng phát hành ph i thanh

toán cho ng i th h ng b ng ngu n v n c a mình m c dù theo th a thu n gi a

Applicant và ngân hàng phát hành thì “Ngân hàng không c p tín d ng mà ch b o lãnh,

Applicant ph i dùng ti n c a mình đ thanh toán” M t khác, khi th c hi n m L/C,

n u ngân hàng không th c hi n đúng các ch th c a Applicant trên th yêu c u m

L/C, t s a đ i các đi u kho n L/C theo phán đoán riêng c a mình, Applicant có th

vi n d n lý do này đ t ch i thanh toán + R i ro t phía ng i th h ng L/C - Beneficiary Giao d ch tín d ng ch ng t là giao d ch trên ch ng t và đ c th c hi n

nh t quán c n c vào ch ng t Vì th , ngân hàng không th t ch i thanh toán b

ch ng t phù h p v i các đi u kho n và đi u ki n c a L/C v i các lý do nh :

Applicant m t kh n ng thanh toán, các ch ng t đ c thi t l p và xu t trình không

phù h p v i h p đ ng ngo i th ng i u này cho th y r ng n u Beneficiary làm gi

ch ng t và Applicant không có kh n ng thanh toán ho c thông đ ng v i Beneficiary

v hành vi gian l n thì ngân hàng phát hành ph i gánh ch u hoàn toàn r i ro v vi c m t

ti n và không có hàng hóa

+ R i ro t phía ngân hàng ph c v ng i th h ng i v i các giao d ch L/C

cho phép đòi ti n b ng đi n, ngân hàng phát hành (ho c ngân hàng hoàn tr ) thanh toán

+ R i ro t phía th tr ng hàng hóa nh p kh u M t đi u r t rõ ràng là n u th

tr ng hàng hóa nh p kh u không thu n l i thì ng i yêu c u m L/C s g p khó kh n

trong vi c tiêu th hàng hóa c ng nh thanh toán ti n hàng, và đi u này t t y u nh

h ng đ n kh n ng và uy tín thanh toán c a ngân hàng phát hành

+ R i ro khi m L/C v i đi u kho n “M t b n v n đ n g c ngoài t m ki m soát

c a ngân hàng” Khi m L/C v i m t b n v n đ n g c đ c ng i th h ng g i v

tr c cho ng i yêu c u m L/C, cho dù v n đ n đ c l p theo l nh c a ngân hàng (do

ký qu không đ 100% tr giá L/C), ngân hàng c ng không th ki m tra và xác đ nh

tr c s đ m b o thanh toán c a ng i yêu c u m L/C khi b ch ng t v đ n qu y

c a ngân hàng

- R i ro khi b o lãnh nh n hàng (Xem khái ni m “B o lãnh nh n hàng” Ph

l c 3) Ngân hàng phát hành b o lãnh ph i ch u trách nhi m đ n bù cho hãng v n t i

trong tr ng h p x y ra t n th t cho hãng v n t i, th m chí c trong tr ng h p không

xu t trình đ c v n đ n g c đ đ i l y và h y b th b o lãnh nh n hàng sau đó

- R i ro trong khâu thanh toán L/C:

+ R i ro phát sinh ngoài t m ki m soát c a ngân hàng Theo đi u 16 c a

UCP500, r i ro x y ra cho ng i yêu c u m L/C do vi c không nh n đ c b ch ng

t b n chính (b th t l c trong quá trình chuy n giao t ngân hàng xu t trình đ n ngân

hàng phát hành) nh ng v n ph i th c hi n thanh toán, nh t là đ i v i nh ng L/C có ch

đ nh ngân hàng hoàn tr khác v i ngân hàng phát hành Tuy nhiên, n u ng i yêu c u

m L/C không có kh n ng thanh toán thì ngân hàng phát hành ph i gánh ch u r i ro

này

+ R i ro g n v i vi c y nhi m hoàn tr Trong tr ng h p ngân hàng hoàn tr ,

vì lý do nào đó (ch ng h n nh : không nh n đ c th y quy n thanh toán c a ngân

+ R i ro khi x lý ch ng t b t h p l Ngân hàng phát hành (ho c ngân hàng

xác nh n) m t quy n t ch i ch ng t b t h p l và ph i th c hi n thanh toán b t k

tính b t h p l c a ch ng t khi: 1.Thông báo t ch i ch ng t nh ng không nêu rõ các

b t h p l 2.Thông báo ch ng t b t h p l b bác b b i ngân hàng xu t trình b ng

các lu n c thuy t ph c theo đúng tinh th n c a UCP500, ISBP645 và L/C 3.Thông

báo ch ng t b t h p l v t quá 7 ngày làm vi c theo sau ngày nh n ch ng t (theo

UCP500)

1.3.Nh ng nghiên c u c a Citi Group v r i ro trong thanh toán xu t nh p kh u

và kinh nghi m phòng ng a:

1.3.1.Citi Group và nh ng nghiên c u c a Citi Group v r i ro và qu n tr r i ro:

T p đoàn Citi Group là m t công ty d ch v tài chính r t n i ti ng ngày nay v i

kho ng 200 tri u tài kho n khách hàng (bao g m c cá nhân và doanh nghi p) h n

100 qu c gia khác nhau Nó là m t đ i gia đình đ c h p nh t b i các thành viên sau:

Bank Handlowy W Warszawie SA, Citibank N.A, European American Bank, Golden

State Bancorp Inc & California Federal Bank, Grupo Financiero Banamex, Salomon

Brothers, Schroder & Co Inc, Smith Barney, The Associtaes, Primerica T p đoàn này

có nh ng th ng hi u r t n i ti ng d i hình nh c a “Chi c dù đ ” nh là Citi Cards,

CitiFinancial, CitiMortgage, CitiInsurance, Primerica, Diners Club, The Citigroup Private Bank và CitiCapital S n ph m d ch v c a Citi Group r t đa d ng và bao hàm

nhi u l nh v c nh : d ch v ngân hàng, h i đoái, th tín d ng, cho vay, qu n lý v n,

đ u t , th ng m i qu c t , c m c tái đ nh c , môi gi i, cho thuê tài chính, b t đ ng

s n, đ ng s n và b o hi m, d ch v cho ng i v h u…Trong đó, s n ph m th ng

m i qu c t r t đ c chú tr ng nh L/C (g m c L/C th ng m i l n L/C d phòng),

Theo các nhà qu n tr c a Citi Group, s n ph m th ng m i qu c t luôn

ti m n nhi u r i ro và các r i ro này g m r i ro tín d ng, r i ro qu c gia và r i ro

khác

R i ro tín d ng (Credit Risk) R i ro này liên quan đ n khách hàng, ph n ánh

kh n ng hoàn thành ngh a v c a khách hàng đ i v i ngân hàng R i ro tín d ng đ c

th hi n qua vi c ngân hàng ph i gánh ch u toàn b r i ro trong su t chu trình th c

hi n giao d ch b ng cách c p tín d ng cho khách hàng, m r ng tín d ng và/ho c s n

ph m nh y c m c n tín d ng (bao g m c cho vay và cho vay v t h n m c), và bao

hàm c r i ro tr c ti p l n đ t xu t Trong đó, r i ro tín d ng tr c ti p là r i ro mà

ngh a v c a khách hàng không đ c th c hi n đúng h n còn r i ro tín d ng đ t xu t

là r i ro mà ngh a v ti m n ng c a khách hàng tr thành ngh a v th t s và ngh a v

này không đ c th c hi n đúng h n

R i ro qu c gia (Country Risk) R i ro này liên quan đ n qu c gia mà ngân

hàng có phát sinh giao d ch Nó ph n ánh tình tr ng khó kh n c a ngân hàng trong vi c

thu h i v n tài tr c ng nh th c hi n các giao d ch nh n và chi tr ti n hàng do g p

ph i nh ng b t n n i b c a qu c gia R i ro qu c gia g m có:

- V chính tr (Political): r i ro x y đ n do b i nh ng hành đ ng c a Chính ph

c m quy n (nh : t ch thu, sung công ho c qu c h u hóa tài s n) hay nh ng bi n c đ c

l p c a qu c gia (nh : chi n tranh, b o đ ng, n i lo n dân s ) làm nh h ng đ n kh

n ng c a khách hàng qu c gia đó trong vi c th c hi n ngh a v c a h đ i v i ngân

hàng

- V tính chuy n đ i (Convertibility): r i ro x y đ n do b i nh ng rào ch n

pháp lý có th ng n ch n nhà nh p kh u chuy n đ i đ ng n i t sang đ ng ngo i t đ

th c hi n ngh a v thanh toán theo đ ng ti n t đ c n đ nh trong giao d ch th ng

m i qu c t

- V vi c chuy n ti n (Transfer): r i ro x y đ n t vi c nhà nh p kh u không th

chuy n ngo i t thanh toán cho nhà xu t kh u do b i nh ng rào ch n pháp lý c a qu c

gia

- V tính pháp lý (Legal/Regulatory): r i ro phát sinh do không phù h p v i lu t

l và qui đ nh đ c áp d ng trong th c t Khi đó, ngân hàng có th ph i đ i m t v i

các th t c t t ng dân s , hình s và hành chính

- V thi t l p, ký k t ch ng t (Doumentation): r i ro phát sinh do không có

nh ng ch ng t pháp lý, các th a c hay đi u l c n thi t nh m đ m b o quy n l i

c a ngân hàng khi ti p nh n và th c hi n các giao d ch

T i Citi Group, các r i ro đ c xác đ nh, đánh giá và ki m soát m t cách

c th tùy theo m i ph ng th c thanh toán:

Trong ph ng th c thanh toán Nh thu, đ c bi t là Nh thu ch ng t , dù v i vai

trò là ngân hàng nh thu (Remitting bank) hay ngân hàng thu h (Collecting bank),

ngân hàng đ u có th g p ph i nh ng r i ro thu c nhóm “R i ro khác” Do đó, vi c

qu n lý r i ro g n li n v i vi c nh n th c và hành đ ng thích ng v i t ng lo i r i ro

trong nhóm r i ro này

Trong ph ng th c thanh toán L/C (g m Commercial và Standby L/C), r i ro

x y đ n cho ngân hàng là r t l n và đa d ng tùy thu c vào vai trò th c hi n nghi p v

c a ngân hàng Ch ng h n: vai trò c a ngân hàng phát hành (Issuing Bank), ngân

hàng ph i đ i m t v i “R i ro tín d ng” và “R i ro khác” vai trò c a ngân hàng

thông báo (Advising Bank), ngân hàng chi t kh u (Negotiating Bank) hay ngân hàng

thanh toán (Paying Bank), ngân hàng có th g p ph i nhóm “R i ro khác” Trong khi

đó, vai trò c a ngân hàng xác nh n (Confirming Bank), ngân hàng ph i s n sàng đ i

phó v i “R i ro tín d ng”, “R i ro qu c gia” và “R i ro khác”

1.3.2.Công tác qu n tr r i ro c a Citi Group trong thanh toán xu t nh p kh u:

Công tác qu n tr r i ro đ i v i ph ng th c thanh toán nh thu, đ c bi t là nh

thu ch ng t đ c l u ý các khía c nh sau: 1.Ph i hi u bi t khách hàng c a mình

nh m g y d ng và duy trì hình nh t t đ p c a ngân hàng trong lòng c a h 2.Ph i

bi t rõ, t ng t n tính n ng c a s n ph m nh thu và quy t c đi u ch nh nh thu ch ng

t URC522 3.Ph i n m đ c các yêu c u pháp lý đ i v i các giao d ch nh thu 4.C n

ph i tham kh o ý ki n c a các nhà t v n pháp lý đ i v i nh ng v n ki n, th a thu n

v i khách hàng liên quan đ n vi c th c hi n giao d ch

i v i các giao d ch L/C, vi c đánh giá, ki m soát r i ro đ c l u ý nh sau:

* i v i vi c phát hành L/C nh p kh u:

- Th a thu n liên quan đ n vi c tr ti n: nh ng thay đ i liên quan đ n vi c

thanh toán có đ c phê chu n hay không, nh ng cá nhân nào có th m quy n thay đ i,

nh h ng c a nh ng thay đ i đó đ i v i vi c c p tín d ng c ng nh th c hi n nghi p

v

- n yêu c u m L/C: th m tra ch ký h u quy n; phê chu n tín d ng trên c

s xem xét các “R i ro tín d ng” và “R i ro khác”; xem xét tính th c thi c a L/C

nh ng đi u kho n t ng ph n và nh ng đòi h i phi ch ng t ; hàng hóa đ c ki m soát

b i ai

- Phát hành L/C: phát hành L/C theo hình th c đ c yêu c u; L/C đ c thanh

toán tr c ti p b i ngân hàng phát hành hay t do chi t kh u; ch n l a ngân hàng thông

báo/chi t kh u/thanh toán là các ngân hàng đ i lý; ch n l a và n đ nh rõ các qui t c

đi u ch nh nh UCP500, URR525; quan tâm đ n “Tính phù h p“ trên c s tuân th

các qui t c và qui đ nh c a đ a ph ng v thanh toán ngo i t ra n c ngoài, v phòng

ch ng r a ti n, v ng n ch n gian l n th ng m i; ràng bu c trách nhi m c a ng i

yêu c u m L/C v vi c xem l i các đi u kho n c a L/C và thông báo các chi ti t sai

cho ngân hàng phát hành

- Ki m tra ch ng t nh p kh u: ki m tra ch ng t qua 2 tay; ki m tra t t c

ch ng t m t cách c n th n v i l u ý “ ng bao gi ngh r ng ngân hàng chi t kh u

đã làm t t đi u này và đã thông báo cho ngân hàng phát hành t t c các sai bi t c a b

ch ng t ”; quy t đ nh rõ tình tr ng ch ng t đ ràng bu c trách nhi m c a ng i yêu

- Thông báo L/C: xác nh n tính chân th c c a L/C m t cách nghiêm túc; xem l i

toàn b n i dung L/C đ qua đó xác đ nh vai trò c a ngân hàng trong giao d ch ch đ n

thu n là ngân hàng thông báo hay còn có nh ng vai trò khác nh : ngân hàng thanh toán

(ng i b đòi ti n theo h i phi u), ngân hàng chi t kh u (h i phi u đòi ti n ngân hàng

phát hành ho c ngân hàng khác) hay ngân hàng xác nh n; xem xét các qui t c đi u

ch nh nh UCP500, URR525 c ng nh quan tâm đ n “Tính phù h p“ c a L/C c n c

vào các qui đ nh c a đ a ph ng v phòng ch ng r a ti n, v ng n ch n gian l n

th ng m i

- Ki m tra ch ng t : ki m tra t t c ch ng t m t cách c n th n và qua 2 tay

- Xác nh n L/C: xác nh n tính chân th c c a L/C m t cách nghiêm túc; xem xét

“R i ro tín d ng” và “R i ro qu c gia”; xem l i toàn b n i dung L/C t kh n ng th c

hi n c a L/C, mô t hàng hóa, ki m soát hàng hóa cho đ n các qui t c đi u ch nh

- Chi t kh u ch ng t : xác đ nh rõ t l và lãi su t trong tr ng h p chi t kh u

có truy đòi; ph i tính đ n r i ro v ch ng t b t h p l khi th c hi n chi t kh u mi n

truy đòi

Khi th c hi n nghi p v “Xác nh n L/C” và/ho c “Chi t kh u ch ng t ”, các

tiêu chí c n đ c quan tâm xem xét và đánh giá g m: 1/ Ch t l ng tín d ng c a ng i

phát hành (ng i yêu c u m L/C ho c ngân hàng phát hành) 2/ Uy tín c a ng i phát

hành trong l nh v c th ng m i, ch ng h n h s làm gì đ đ m b o ngh a v thanh

toán 3/ Tính kh thi c a vi c th c hi n đúng nh ng ngh a v đ c ràng bu c trong L/C

4/ Tính chuyên nghi p c a ngân hàng phát hành trong vi c x lý các giao d ch L/C 5/

Chính ph c a qu c gia c a ng i phát hành s cho phép h th c hi n ngh a v thanh

toán 6/ Các đi u ki n b t kh kháng (nh : chi n tranh, cách m ng, th m h a thiên

nhiên)

* Ng n ch n gian l n th ng m i trong các ph ng th c thanh toán:

Gian l n th ng m i là m t ho t đ ng t i ph m Gian l n th ng m i trong

thanh toán xu t nh p kh u là vi c r a ti n thông qua h th ng ngân hàng ho c xu t

trình ch ng t gi m o cho ngân hàng đ ch ng minh cho hàng hóa không h t n t i

trong th c t nh m m c đích l a ti n c a ngân hàng

Các hình th c gian l n th ng m i mà ngân hàng có th v ng ph i: 1.Tài tr

cho nh ng giao d ch có s thông đ ng gi a ng i mua và ng i bán, và ng i nh n tài

tr không có ý đ nh tr l i s ti n tài tr 2.Chi t kh u ch ng t xu t kh u theo L/C tr

ch m nh ng sau đó hành vi gian l n th ng m i đ c phát hi n và ngân hàng c a

ng i mua chi m gi kho n thanh toán 3.Tài tr tr c chuy n hàng cho nhà cung ng

hàng hóa (nhà xu t kh u) nh ng đ n h n thanh toán ng i mua (nhà nh p kh u) l a

đ o không thanh toán 4.Vi ph m các qui đ nh v qu n lý ngo i h i, r a ti n khi s ti n

đ c chuy n ra n c ngoài nhi u h n giá tr th c c a hàng hóa

M t giao d ch có hành vi gian l n th ng m i không ch gây t n th t m t s ti n

l n mà còn nh h ng đáng k đ n kh n ng kinh doanh và tính pháp lý c a ngân

hàng Các r i ro c a ngân hàng do hành vi gian l n th ng m i mang l i g m có: 1.R i

ro tài chính (Financial Risk): m t m t s ti n l n và khó lòng khôi ph c đ c dù m t

nhi u th i gian kinh doanh sau đó; b Chính ph ph t ti n n u c tình ti p tay r a ti n,

th c hi n giao d ch có liên quan đ n ho t đ ng t i ph m ho c không báo cáo giao d ch

theo qui đ nh 2.R i ro th tr ng (Market Risk): b t n th t v l i nhu n; sút gi m

l ng khách hàng và ngân hàng đ i lý vì m t uy tín và lòng tin đ i v i h 3.R i ro

pháp lý (Legal/Regulatory Risk): b kh i t theo lu t đ nh; doanh s ho t đ ng b sút

gi m nhi u ch tiêu khác nhau; các cá nhân, b ph n vi ph m bi treo vi c, thay th , sa

th i ho c th m chí b b tù

Ng n ch n gian l n th ng m i là vi c làm r t c n thi t đ i v i các ngân hàng

Cách t t nh t đ ng n ch n gian l n th ng m i là nh n di n và tr n áp nó thông qua

d u hi u “Nh ng lá c đ ” đ c c th hóa nh sau: 1.L/C không qui đ nh ph n mô

t hàng hóa hay d ch v đ c cung c p; L/C đ c p vi c di chuy n c a hàng hóa nh ng

l i không yêu c u xu t trình ch ng t v n t i; L/C bao hàm m t v n t i đ n đ ng bi n

chuy n đ i (Switch B/L) 2.Yêu c u chuy n ti n ph n ánh m t kho n l i nhu n không

bình th ng; ng i đ c chuy n ti n thu c đ a đi m tài chính ngoài kh i 3.Giao

ph ng th c thanh toán c ng nh t ng v th c a ngân hàng trong vi c ti p nh n và x

lý giao d ch theo t ng ph ng th c thanh toán; quan tâm đ n “Tính phù h p” c a các

giao d ch trên c s tuân th các qui t c và qui đ nh c a đ a ph ng v thanh toán

ngo i t ra n c ngoài, v phòng ch ng r a ti n, v ng n ch n gian l n th ng m i

(trong đó, các d u hi u “Nh ng lá c đ ” mà Citi Group đã đúc k t đ c xem là r t có

ý ngh a đ i v i vi c ki m tra “Tính phù h p” c a các giao d ch)

* Ph i th t s hi u bi t khách hàng c a mình xét nhi u khía c nh t n ng l c

kinh doanh, nhu c u ho t đ ng cho đ n uy tín trong kinh doanh, m c đ trung thành

trong quan h nh m m t m t, g y d ng và duy trì hình nh t t đ p c a ngân hàng trong

lòng c a h và m t khác, h n ch quan h v i nh ng khách hàng có ý đ không t t

* Ph i thi t l p đ y đ , đ ng b các đi u l c n thi t c ng nh ký k t các ch ng

t pháp lý, các th a c v i khách hàng nh m đ m b o quy n l i c a ngân hàng khi

ti p nh n và th c hi n các giao d ch trên c s tham kh o ý ki n c a các nhà t v n

Trong ho t đ ng kinh doanh, r i ro có th x y ra m i lúc, m i n i và đ i v i

m i đ i t ng liên quan phòng ch ng r i ro, nh ng ng i làm công tác kinh

doanh, đ c bi t là trong l nh v c th ng m i qu c t , t nhà qu n tr c p cao cho đ n

nh ng cán b th c thi, c n ph i nghiên c u, n m v ng quy trình qu n tr r i ro, b t đ u

t vi c hi u v r i ro r i ti n đ n nh n d ng - phân tích - đo l ng - ki m soát nh m

tìm ra nh ng bi n pháp phòng tránh và kh c ph c r i ro m t cách hi u qu nh t, gi m

thi u đ n m c th p nh t nh ng thi t h i, t n th t

TTXNK c a các ngân hàng th ng m i ngày càng chi m t tr ng l n và tác

đ ng r t tích c c đ n s phát tri n c a ho t đ ng ngo i th ng nói riêng và n n kinh t

nói chung C ng nh các l nh v c kinh doanh khác, ho t đ ng TTXNK c a các ngân

hàng th ng m i, đ c bi t là các ph ng th c thanh toán g n li n v i nó, đ u hàm

ch a nh ng r i ro khác nhau và có th x y đ n v i t t c đ i t ng liên quan, nh t là

đ i t ng trung gian “ngân hàng” Do đó, vi c nh n bi t và ki m soát đ c các r i ro

trong t ng ph ng th c thanh toán thông d ng là r t có ý ngh a đ i v i các nhà qu n

tr TTXNK c ng nh đ i v i đ i ng nhân viên đang công tác trong l nh v c này, và có

nh v y các ngân hàng th ng m i th c hi n d ch v TTXNK m i mong đ t đ c s

thành công trong ho t đ ng ngh nghi p c a mình

V i tinh th n đó, tìm hi u cách th c qu n lý r i ro trong ho t đ ng TTXNK c a

Citi Group, m t t p đoàn tài chính l n và r t phát tri n hi n nay, là vi c làm vô cùng

c n thi t đ i v i các ngân hàng th ng m i Vi t Nam nói chung và Ngân hàng ngo i

th ng nói riêng nh m rút ra nh ng bài h c kinh nghi m quí báu đ phòng ng a r i ro,

gi m thi u thi t h i trong ti n trình ho t đ ng khi mà l nh v c ho t đ ng này ngày càng

tr nên đa d ng và ph c t p trong môi tr ng h i nh p, th i k h u WTO

2.1.Gi i thi u v Ngân hàng Ngo i th ng Vi t Nam:

Ngày 01/04/1963, Ngân hàng Ngo i th ng Vi t Nam (NHNT) chính th c khai

tr ng và đi vào ho t đ ng v i t cách là ngân hàng ph c v kinh t đ i ngo i duy nh t

c a Vi t Nam lúc b y gi T t ch c ti n thân là C c qu n lý ngo i h i c a Ngân

hàng qu c gia, NHNT ra đ i và đánh d u m t b c quan tr ng trong ho t đ ng c a

ngành ngân hàng Vi t Nam Tính đ n nay, NHNT đã tr i qua h n 40 n m ho t đ ng và

phát tri n v i r t nhi u bi n c và s ki n đáng l u ý

Vào nh ng n m đ u ho t đ ng, NHNT ch là m t v tinh c a Ngân hàng nhà

n c Tuy nhiên, v i khát v ng v n lên, không ch p nh n tình tr ng ho t đ ng bó

h p, trong nh ng n m ti p theo đó, NHNT đã n l c chuy n mình, tr thành m t ngân

hàng th ng m i qu c doanh đ c l p, chuy n t vai trò đ c quy n v kinh doanh ngo i

h i sang môi tr ng t do c nh tranh v i các ngân hàng th ng m i khác g m c chi

nhánh ngân hàng n c ngoài và ngân hàng liên doanh, b t đ u đeo đu i chính sách đ i

m i ho t đ ng đ t n t i và phát tri n trong c ch th tr ng H n th n a, m i c

g ng, n l c c a NHNT đ u t p trung vào vi c đa d ng hóa các lo i hình d ch v , c i

thi n ch t l ng d ch v , trang b các ph ng ti n k thu t hi n đ i b ng cách áp d ng

đ ng b , toàn di n các ch ng trình công ngh tiên ti n c a n c ngoài vào trong t t

NHNT đã kh n tr ng và ráo ri t th c hi n các chi n l c khác nhau V i chi n l c

“ i m i đ phát tri n và không ng ng đ i m i” t p trung vào ba v n đ c b n là

“ i m i v t ch c cán b ; i m i v c ch , nghi p v kinh doanh; i m i v

phong cách đi u hành, l l i làm vi c, giao ti p ph c v khách hàng”, NHNT đã đ t

đ c nh ng thành công đáng k Tính đ n nay, NHNT đã phát tri n thành m t h

th ng v ng m nh g m:

* 60 chi nhánh c p 1 (g m 28 “chi nhánh c p 1 ho t đ ng đ y đ ” và 32 chi

nhánh c p 2 v a đ c nâng c p lên “chi nhánh c p 1 ho t đ ng không đ y đ ” vào

12/2006 theo ch đ o c a Ngân hàng nhà n c Vi t Nam) và g n 100 phòng giao d ch

trên toàn qu c

* 1 công ty tài chính (VietNam Peace Finance Co) Hongkong, 2 v n phòng

đ i di n Pháp và Singapore (Ghi chú: v n phòng đ i di n Nga đã t m ng ng ho t

đ ng)

* 3 công ty tr c thu c g m Công ty ch ng khoán NHNT, Công ty khai thác tài

s n và Công ty TNHH Cao c Vietcombank v kinh doanh v n phòng

* góp v n c ph n vào 3 doanh nghi p (Cty CP B o hi m X ng d u, Cty CP

B o hi m Nhà r ng, Cty CP ng Xuân), 6 ngân hàng (NHTM CP Xu t Nh p Kh u,

NHTM CP Sài Gòn Công Th ng, NHTM CP Gia nh, NHTM CP Quân i,

NHTM CP Qu c T , NHTM CP Ph ng ông) và 1 qu tín d ng (Qu Tín d ng nhân

dân Trung ng)

* tham gia 2 liên doanh v i n c ngoài g m Ngân hàng liên doanh ShinhanVina

Bank và Công ty liên doanh Vietcombank-Bonday v kinh doanh v n phòng)

và đ t đ c nh ng thành t u sau:

* là ngân hàng th ng m i ph c v kinh t đ i ngo i lâu đ i nh t t i Vi t Nam

* là ngân hàng th ng m i đ u tiên Vi t Nam ho t đ ng kinh doanh ngo i t ,

luôn chi m t tr ng l n nh t trên th tr ng ngo i t liên ngân hàng

* là trung tâm thanh toán ngo i t liên ngân hàng c a trên 100 ngân hàng trong

n c và các chi nhánh ngân hàng n c ngoài t i Vi t Nam; có quan h đ i lý v i h n

1000 ngân hàng t i 85 qu c gia và vùng lãnh th trên th gi i; có hàng tr m tài kho n

m các ngân hàng n c ngoài, trong đó có nhi u ngân hàng hàng đ u trên th gi i,

b ng nhi u lo i ngo i t chuy n đ i thông d ng nh ô la (M , Úc, Canada, Hongkong ), Yên Nh t, B ng Anh, Euro V i h th ng đ i lý r ng kh p và quan h tài

kho n đa d ng, ho t đ ng hi u qu , NHNT luôn đ m b o ph c v m t cách nhanh

chóng, chính xác, ti t ki m chi phí đ i v i yêu c u c a khách hàng trên ph m vi toàn

c u, đ c bi t còn nâng cao uy tín c a khách hàng trong n c đ i v i các đ i tác n c

ngoài

* là thành viên c a Hi p h i ngân hàng Vi t Nam, Hi p h i ngân hàng châu Á,

T ch c thanh toán toàn c u Swift, t ch c th qu c t Visa Card, Master Card

* là ngân hàng đ u tiên phát hành và thanh toán th qu c t Visa, Master; là đ i

lý thanh toán th l n nh t t i Vi t Nam cho các t ch c th nh Visa, Master, American Express, JCB; hi n là ngân hàng đ c quy n phát hành th American Express

t i Vi t Nam

* là đ i lý chuy n ti n nhanh toàn c u Money Gram l n nh t t i Vi t Nam

* là ngân hàng th ng m i có t tr ng thanh toán và b o lãnh l n nh t Vi t

Nam

* đ c ch n làm ngân hàng chính trong vi c qu n lý và ph c v cho các kho n

vay n , vi n tr c a chính ph và nhi u d án ODA t i Vi t Nam

* là ngân hàng hàng đ u Vi t Nam trong l nh v c tài tr th ng m i, thanh

toán qu c t , kinh doanh ngo i h i, ng d ng công ngh vào ho t đ ng ngân hàng

B ng 2.1: T ng tr ng kinh doanh c a NHNT trong giai đo n 2000 - 2005

L i nhu n sau thu (t VND) 212,71 223,68 596,23 917.79 1.292,55

(Ngu n: Báo cáo th ng niên 2000 - 2005 c a NHNT)

M t trong nh ng l nh v c ho t đ ng t o nên danh ti ng c a NHNT trên tr ng

qu c t là l nh v c thanh toán qu c t , trong đó TTXNK đóng vai trò ch đ o và chi m

t tr ng ch y u v doanh s ho t đ ng c ng nh v thu nh p d ch v S li u th c t

cho th y ho t đ ng TTXNK t i NHNT phát tri n m nh qua các n m và chi m th ph n

khá cao trong ho t đ ng TTXNK c a c n c Trong giai đo n 2000 - 2005, ho t đ ng

này luôn đ t đ c t c đ t ng tr ng n đ nh v i t tr ng trung bình đ c duy trì là

kho ng 28% trong t ng kim ng ch TTXNK c a c n c và m c t ng bình quân là

26%/n m Theo “Báo cáo t ng k t thanh toán qu c t c a NHNT”, trong n m 2004 và

n m 2005, thu nh p đ t đ c t TTXNK khá cao (ch x p sau kho n thu lãi t ho t

đ ng cho vay tín d ng) l n l t là 211,85 t đ ng (chi m 71% so v i t ng thu thanh

toán qu c t là 298,82 t đ ng) và 216,43 t đ ng (chi m 65,17% so v i t ng thu thanh

(Ngu n: Báo cáo th ng niên 2000 - 2005 c a NHNT) Thanh toán xu t nh p kh u 9.171 9.267 10.215 12.449 16.381 20.958

B ng 2.3: Th ph n TTXNK c a NHNT trong giai đo n 2000 - 2005

10.215 36.452

12.449 45.405

16.381 58.457

20.958 69.420 (tri u USD) C n c

30,48 29,65 28,02 27,42 28,02 30,19

T tr ng (%) NHNT

(Ngu n: Báo cáo th ng niên 2000 - 2005 c a NHNT

Báo cáo t ng k t công tác thanh toán qu c t 2000 - 2005 c a NHNT)

Tuy nhiên, trong quá trình phát tri n, NHNT v n còn nh ng t n t i và ph i đ i

m t v i th t nhi u khó kh n c khách quan l n ch quan, nh t là tình tr ng c nh

tranh gi a các ngân hàng th ng m i ngày càng tr nên gay g t cùng v i t n n tham

nh ng ngày càng tr m tr ng v i nhi u bi n hóa khác nhau Do đó, hi n nay, NHNT

đang t p trung m i n l c vào vi c xóa b nh ng l ch l c trong ch đ o đi u hành c ng

nh nh ng y u kém trong nghi p v nh m t o ti n đ v ng ch c cho s phát tri n và

l n m nh c a h th ng NHNT nói riêng và ngành ngân hàng Vi t Nam nói chung

2.2.Các r i ro trong ho t đ ng thanh toán xu t nh p kh u t i NHNT:

2.2.1.Tình hình ho t đ ng thanh toán xu t nh p kh u:

Ho t đ ng TTXNK t i NHNT g n nh g n li n v i 3 ph ng th c thanh toán

c b n và thông d ng nh t trong th c t là Chuy n ti n, Nh thu (ch y u là Nh thu

ch ng t ) và Tín d ng ch ng t Trong giai đo n 2000 - 2005, ho t đ ng này có nh ng

đi m đáng chú ý sau:

Trong thanh toán xu t kh u, NHNT gi th ph n thanh toán l n đ i v i các m t

hàng xu t kh u chi n l c nh : D u thô, G o, Th y s n, Than đá, H t tiêu, H t đi u

i v i các m t hàng xu t kh u khác nh : Giày dép, D t may, Cao su, Trà…, t tr ng

thanh toán qua NHNT r t th p, th m chí không đáng k , và có xu h ng gi m i u

này cho th y vi c duy trì th ph n thanh toán xu t kh u c a các m t hàng xu t kh u

chi n l c nh D u thô, G o, Th y S n b ng cách gi chân các khách hàng xu t kh u

các m t hàng này là vi c làm c p thi t trong ti n trình ho t đ ng và phát tri n c a h

th ng NHNT V th tr ng tiêu th , M chí m th ph n đáng k trong doanh s thanh

toán xu t kh u v i các m t hàng ch y u là D u thô, Th y s n, D t may Các qu c gia Singapore, Hongkong, Nh t B n c ng là nh ng th tr ng tiêu th hàng hóa xu t kh u

l n Xét theo ph ng th c thanh toán, doanh s thanh toán xu t kh u c a NHNT bao

g m doanh s thanh toán theo L/C, nh thu và chuy n ti n đ n cho các t ch c kinh t ,

d án và đ nh ch tài chính, trong đó, thanh toán chuy n ti n luôn chi m t tr ng áp

4.675 16.706

5.693 20.149

6.967 26.503

9.375 32.442 (tri u USD) C n c

28,74 29,41 27,98 28,25 26,29 28,90

T tr ng (%) NHNT

(Ngu n: Báo cáo th ng niên 2000 - 2005 c a NHNT

Báo cáo t ng k t công tác thanh toán qu c t 2000 - 2005 c a NHNT)

Thanh toán nh p kh u qua NHNT luôn chi m th ph n cao và n đ nh h n so

v i thanh toán xu t kh u Xét trong ph m vi qu c gia, m c t ng tr ng v thanh toán

nh p kh u qua NHNT nhìn chung c ng cao h n m c t ng tr ng c a c n c D n đ u

v t tr ng và m c t ng tr ng thu c v S giao d ch t i Hà N i và các chi nhánh nh :

TP.H Chí Minh, V ng Tàu, ng Nai, C n Th , Hà N i, An Giang, Bình

D ng…Các m t hàng nh p kh u chi n l c trong thanh toán nh p kh u t i NHNT

g m: X ng d u, Máy móc thi t b , S t thép, Hóa ch t Xét theo ph ng th c thanh

toán, doanh s thanh toán nh p kh u c a NHNT bao g m doanh s thanh toán L/C,

nh thu và chuy n ti n đi cho các t ch c kinh t , d án và đ nh ch tài chính, và thanh

toán chuy n ti n đi c ng chi m t l áp đ o v s l ng giao d ch

B ng 2.5: Th ph n thanh toán nh p kh u c a NHNT trong giai đo n 2000 - 2005

5.540 19.746

6.756 9.414

31.954

11.583 36.978

2.2.2.Các r i ro trong ho t đ ng thanh toán xu t nh p kh u:

Cho đ n nay, NHNT v n ch a có m t tài li u chính th c v r i ro trong ho t

đ ng TTXNK Do đó, đ đánh giá đ c nh ng r i ro trong l nh v c này, tác gi đã ti n

hành đi u tra r t công phu Qua đi u tra th c t ho t đ ng TTXNK t i 11 chi nhánh

(trong đó có chi nhánh H Chí Minh, n i có quy mô ho t đ ng TTXNK l n nh t c a

h th ng NHNT) t 100 ng i nh n và tr l i “B ng câu h i kh o sát g m 50 câu h i”

(Ghi chú: M u b ng câu h i kh o sát, Danh sách các đ i t ng kh o sát và K t qu chi

ti t c a vi c kh o sát đ c đính kèm ph n Ph l c 4, 5 và 6) cùng v i vi c phân tích,

K t qu kh o sát cho th y có r t nhi u r i ro phát sinh trong các giao d ch thanh

toán xu t kh u Theo đó, các giao d ch thanh toán theo ph ng th c chuy n ti n tuy

đ n gi n nh ng v n có 3 r i ro quan tr ng và theo ph ng th c nh thu có đ n 5 r i ro

l n Ngoài ra, các giao d ch thanh toán theo ph ng th c tín d ng ch ng t , ph ng

th c thanh toán đ c xem là an toàn nh t cho các bên liên quan, l i có r t nhi u r i ro

khác nhau trong t ng khâu x lý Chi ti t các lo i r i ro và s đ ng thu n c a các ý

ki n tr l i v nh ng r i ro nh v y đ c trình bày trong các B ng 2.6, 2.7 và 2.8 d i

đây

B ng 2.6: R i ro đ i v i Chuy n ti n đ n (Ghi chú: Có 99/100 ng i tr l i câu h i)

S th t Lo i r i ro S phi u T l (%)

1 NHNT đã ghi có cho khách hàng nh ng NH chuy n ti n 53 57,60

yêu c u thoái h i vì l i k thu t/l i c a nhân viên thao tác

2 NHNT đã ghi có cho khách hàng nh ng NH chuy n ti n 42 45,70

yêu c u NHNT ghi có l i cho khách hàng khác

3 R i ro khác: Thông tin chuy n ti n b trùng l p/NHNT 9

không nh n đ c ph n h i tra soát t NH chuy n ti n

9,80

(Ngu n: K t qu đi u tra c a tác gi )

B ng 2.7: R i ro đ i v i Nh thu đi (Ghi chú: Có 99/100 ng i tr l i câu h i này)

S th t Lo i r i ro S phi u T l (%)

1 NH thu h không thanh toán đ i v i các b ch ng t nh 65 65,70

thu tr ch m khi đ n h n dù đã xác nh n ngày đáo h n

2 S ti n thanh toán b i NH thu h th p h n r t nhi u so 36 36,40

v i tr giá nh thu/tr giá chi t kh u b i NHNT

3 NH thu h không ch p nh n thu h và gi ch ng t l i 7 7,10

cho đ n khi nh n đ c hoàn tr phí t NHNT

5 R i ro khác: Ch ng t b th t l c/G i thi u ch ng t 7

5,10 7,10