yếu tố ngẫu nhiên trong tiểu thuyết triệu phú khu ổ chuột của vikas swarup

Điểm qua những bài viết và nghiên cứu nêu trên, chúng tôi nhận thấy việc nghiên cứu tác phẩm từ góc độ tiếp cận những yếu tố ngẫu nhiên, một biểu hiện nghệ thuật đặc sắc của tác phẩm, là

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HỒ CHÍ MINH

Trương Văn Tuấn

YẾU TỐ NGẪU NHIÊN

TRONG TIỂU THUYẾT TRIỆU PHÚ KHU Ổ CHUỘT

CỦA VIKAS SWARUP

LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HỌC

Thành phố Hồ Chí Minh - 2012

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HỒ CHÍ MINH

_

Trương Văn Tuấn

YẾU TỐ NGẪU NHIÊN

TRONG TIỂU THUYẾT TRIỆU PHÚ KHU Ổ CHUỘT

CỦA VIKAS SWARUP

Chuyên ngành : Văn học nước ngoài

LỜI CẢM ƠN

Luận văn này được thực hiện dưới sự hướng dẫn tận tình của cô Nguyễn Thị Bích Thúy Những kiến thức và tài liệu mà cô cung cấp đã rất hữu ích cho bản thân tôi trong khi thực hiện đề tài Xin gửi đến cô lời cảm ơn chân thành nhất! Đồng thời, tôi cũng tỏ lòng biết ơn đối với gia đình, bạn bè đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn này

M ỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN 3

MỤC LỤC 4

MỞ ĐẦU 6

1 Lí do chọn đề tài 6

2 Lịch sử vấn đề 7

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 8

4 Phương pháp nghiên cứu 9

5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn 10

6 Cấu trúc luận văn 10

Chương 1: Yếu tố ngẫu nhiên - Những vấn đề khái quát 12

1.1 Yếu tố ngẫu nhiên trong đời sống văn hóa, tâm linh 12

1.1.1 Luận giải của khoa học tâm linh 12

1.1.2 Luận giải của triết học Duy vật 15

1.1.3 Tôn giáo Ấn Độ và yếu tố ngẫu nhiên 18

1.2 Tác giả - tác phẩm 20

1.2.1 Vikas Swarup - Nhà ngoại giao và nhà văn 20

1.2.2 Tác phẩm 21

1.3 Yếu tố ngẫu nhiên trong văn học và tài năng người nghệ sĩ 27

Tiểu kết chương I 33

Chương 2: Yếu tố ngẫu nhiên qua tình tiết cốt truyện 35

2.1 Khái niệm tình tiết và cốt truyện 35

2.1.1 Tình tiết và tình tiết ngẫu nhiên 35

2.1.2 Cốt truyện và cốt truyện ngẫu nhiên 36

2.2 Các kiểu tình tiết ngẫu nhiên 37

2.2.1 Ngẫu nhiên gặp gỡ và gặp lại 37

2.2.2 Giấc mơ và ảo giác 44

2.2.3 Ngẫu nhiên đánh mất và chạy trốn 48

2.2.4 Ngẫu nhiên nhận biết, khám phá 52

2.2.5 Ngẫu nhiên trùng hợp 55

2.2.6 Ngẫu nhiên cản trở và ngẫu nhiên hạnh phúc 58

Tiểu kết chương 2 61

Chương 3: Yếu tố ngẫu nhiên qua hệ thống nhân vật 62

3.1 Nhân vật văn học 62

3.1.1 Khái niệm nhân vật văn học 62

3.1.2 Nhân vật và quan hệ xã hội 63

3.2 Hệ thống nhân vật và yếu tố ngẫu nhiên 67

3.2.1 Phương thức miêu tả ngẫu nhiên 67

3.2.2 Thế giới nhân vật và sự sắp xếp ngẫu nhiên 73

3.2.3 Thê giới nhân vật - một xã hội Ấn Độ thu nhỏ 84

Tiểu kết chương 3 87

KẾT LUẬN 89

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 91

M Ở ĐẦU

1 Lí do ch ọn đề tài

Trong Thần thoại Visnu Purana, người Ấn đã tự nói về dân tộc mình thông qua mấy vần thơ cổ:

“Xứ sở nằm phía Bắc đại dương

Và Nam dãy núi phủ tuyết

Có tên gọi là Bharata

Con cháu của Bharata sống ở đấy”

Phía Bắc là dãy Hymalaya hùng vĩ chắn ngang, phía Nam biển rộng bao quanh, những đường ranh tự nhiên rạch ròi ấy đã kiến tạo một Ấn Độ có diện mạo địa lí đặc trưng Xứ sở của tăng lữ và vũ nữ này đã trải qua mấy nghìn năm tôi luyện và hòa hợp, kết tụ và phát triển Ấn Độ dẫu lúc trầm lắng hay ồn ào, lúc đau thương hay yên bình, vẫn mãi không thôi chuyển mình thay da lột xác

Ấn Độ trở thành đối tượng nghiên cứu đầy cuốn hút, đặc biệt nhất là trên hai bình diện văn hóa và văn học Khi nghiên cứu về văn học đương đại Ấn Độ,

chúng tôi chọn đề tài Yếu tố ngẫu nhiên trong tiểu thuyết Triệu phú khu ổ

chuột của Vikas Swasrup, với những lí do như sau:

1.1 Ấn Độ thật sự là một quốc gia kì vĩ, huyền bí, cuốn hút và tràn đầy sức sống trong cộng đồng nhân loại Văn học Ấn Độ trường tồn hơn ba nghìn năm lịch sử và tiếp nối nhau với những đỉnh cao chói lọi, từ văn học Veda đến Rabinranath Tagore với giải Nobel Những thành tựu rực rỡ này là nền móng vững chắc cho văn học đương đại Ấn Độ

1.2 Ở Việt Nam, những công trình nghiên cứu văn học Ấn Độ tập trung chủ yếu từ Cổ đại (bắt đầu từ một ngàn năm trước Công Nguyên) đến Hiện đại (chúng tôi chọn mốc thời gian là nửa đầu thế kỉ XX) và bị ngắt quãng ở văn học đương đại Trong khi đó, Văn học Ấn Độ đương đại đang thật sự phát triển mạnh

mẽ với những tác giả trẻ danh tiếng như: Raja Rao, R K Narayan, Anita Desai, Nayantara Sahgal, Sasthi Brata, Bharati Mukherjee, Salman Rushdie Đáng kể

nhất là Arundhati Roy, Kiran Desai, Jhumpa Lahiri, Vikas Swasrup, Aravind Adiga - những người tiên phong đưa văn học Ấn ra thế giới Những tác phẩm của dòng văn học Ấn Độ đương đại đã đoạt nhiều giải thưởng danh giá như giải Pulitzer, Man Booker, Bestseller Trong tiến trình tiếp nhận văn học Ấn Độ ở Việt Nam, chúng tôi nhận thấy việc nghiên cứu Văn học Ấn Độ đương đại là một hoạt động khoa học cần thiết và có tính tiếp nối

1.3 Tiểu thuyết Triệu phú khu ổ chuột (tựa gốc: Q&A) là tác phẩm đầu

tay của Vikas Swasrup, tác giả văn học đương đại Ấn Độ Tác phẩm đã giành

giải thưởng Prix Grand Public tại hội chợ sách Paris năm 2007; được bình chọn

cho giải sách đầu tay hay nhất của Commonwealth Writers Prize (giải thưởng dành cho các tác giả) và còn được bình chọn là cuốn sách ảnh hưởng nhất năm

2008 tại Đài Loan Năm 2009, Triệu phú khu ổ chuột tiếp tục giành giải thưởng

Heathrow Travel Product Awards cho Cuốn sách du lịch xuất sắc nhất Cuốn

sách đã được dịch ra 42 thứ tiếng, được Observer đánh giá là: “Một tiểu thuyết

chói sáng, vĩ đại, rung động và hỗn loạn như chính nước Ấn Độ vậy” Tiểu

thuyết này chính là tiền đề cho bộ phim Slumdog Millionaire, đạo diễn Danny Boyle, giành được tám giải Oscar năm 2009 Khi xuất bản tại Việt Nam, Triệu

phú khu ổ chuột đã được độc giả chào đón và khen ngợi Những thành công về

nghệ thuật, đặc biệt là cách khai thác yếu tố ngẫu nhiên đã góp phần tạo nên tiếng vang của tác phẩm này

giới thiệu đôi nét về tác giả và hai tác phẩm đã xuất bản của ông: Triệu phú khu

ổ chuột và Sáu nghi can

Trang web này đồng thời tải lên những bài viết về tiểu thuyết Triệu phú

khu ổ chuột của các tờ báo như: Hoan hô! Hoan hô! Hoan hô! của Suhel Seth

trên The Financial Express; Ai sẽ đọc một cuốn sách đang ầm ĩ? của Indrajit

nhận xét ngắn gọn về tác phẩm, dung lượng bài viết khi dịch sang tiếng Việt chỉ khoảng 500 chữ

2.2 Tại Việt Nam, năm 2009, tiểu thuyết Triệu phú khu ổ chuột được

xuất bản - người dịch Nguyễn Bích Lan, công ty văn hóa & truyền thông Nhã Nam và Nhà xuất bản Văn Học kết hợp ấn hành Báo chí Việt Nam (báo Lao Động, báo Đất Việt, trang vinabook.com, trang vnexpress.net…) bắt đầu có những bài viết giới thiệu về tiểu thuyết này Nội dung các bài viết hầu hết là tóm tắt sơ lược nội dung tác phẩm

Nhà văn Hồ Anh Thái, trên báo Tuổi Trẻ tháng 10 năm 2009 đã có bài

viết: Triệu phú khu ổ chuột: Truyện và phim xứng đôi Trong bài viết này, tác giả

đặt vấn đề so sánh về những cái hay riêng và chung mà Vikas Swasrup và đạo diễn Danny Boyle đã làm được ở tác phẩm của mình

Khóa luận tốt nghiệp, tên đề tài: Giá trị hiện thực và nhân đạo trong tiểu

thuyết Triệu phú khu ổ chuột của Vikas Swasrup của Nguyễn Thị Say, nghiên

cứu cấp độ cử nhân, đã tiếp cận tác phẩm từ góc độ nội dung: vấn đề hiện thực

và nhân đạo

Điểm qua những bài viết và nghiên cứu nêu trên, chúng tôi nhận thấy việc nghiên cứu tác phẩm từ góc độ tiếp cận những yếu tố ngẫu nhiên, một biểu hiện nghệ thuật đặc sắc của tác phẩm, là hướng nghiên cứu chưa được tiến hành

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng: Chúng tôi tập trung nghiên cứu những yếu tố ngẫu nhiên - một bình diện nghệ thuật độc đáo của văn hóa, văn học Ấn Độ được thể hiện

trong tiểu thuyết Triệu phú khu ổ chuột

- Phạm vi: Tiểu thuyết Triệu phú khu ổ chuột của Vikas Swarup Đồng

thời, chúng tôi khảo sát, so sánh với các tiểu thuyết Ấn Độ đương đại khác như:

Chúa trời của những chuyện vụn vặt của Arundhati Roy; Cọp trắng của

Aravind Adiga và Di sản của mất mát của Kiran Desai

4 Phương pháp nghiên cứu

Trong luận văn này, chúng tôi sử dụng các phương pháp nghiên cứu như sau:

4.1 Phương pháp thống kê - phân loại

Đây là phương pháp đầu tiên và quan trọng không thể thiếu khi tiến hành nghiên cứu đề tài này Chúng tôi sẽ khảo sát, thống kê yếu tố ngẫu nhiên trong tác phẩm, sau đó là tổng hợp, phân loại theo hướng nghiên cứu

4.2 Phương pháp phân tích - miêu tả

Trên cơ cở của việc thống kê phân loại, chúng tôi sẽ phân tích, miêu tả yếu tố ngẫu nhiên theo từng nhóm cụ thể về phương diện giá trị nghệ thuật và nội dung

4.3 Phương pháp thi pháp học

Yếu tố ngẫu nhiên nhìn từ góc độ sáng tạo của nhà văn thì đó là một thành công về nghệ thuật Chúng tôi vận dụng phương pháp này để làm rõ những vấn

đề gắn với yếu tố ngẫu nhiên như: chi tiết nghệ thuật, nhân vật, cốt truyện…

4.4 Phương pháp văn hóa học

Trong quá trình nghiên cứu, chúng tôi sẽ nhìn yếu tố ngẫu nhiên dưới góc

độ văn hóa tâm linh, đặc biệt là văn hóa Ấn Độ

4.5 Phương pháp so sánh - đối chiếu

Tiểu thuyết Triệu phú khu ổ chuột sẽ được so sánh đối chiếu với các tác

phẩm khác của văn học Ấn Độ đương đại; liên hệ so sánh với bộ phim cùng tên được chuyển thể từ tiểu thuyết này

5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

- Luận văn kế thừa, phát huy và góp phần định hình những phương pháp nghiên cứu văn học từ bình diện nghệ thuật

- Chúng tôi mong rằng luận văn này sẽ mở thông việc thưởng thức, nghiên cứu tác phẩm văn học Ấn Độ đương đại, thúc đẩy tiến trình giao lưu văn hóa giữa Việt Nam với Ấn Độ và các dân tộc trên thế giới

6 C ấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm có 3 chương, như sau:

Chương 1: Yếu tố ngẫu nhiên - Những vấn đề khái quát

Ở chương này chúng tôi có bước nhìn và hiểu khái quát nhất về yếu tố ngẫu nhiên trong văn hóa tâm linh, văn học nghệ thuật và tồn tại như một tất yếu trong đời sống Trong triết học Mác - Lênin, cái ngẫu nhiên được nghiên cứu cùng với cái tất nhiên Trong Phật giáo Ấn Độ, yếu tố ngẫu nhiên đã được khái quát lên thành những tri thức tâm linh có tính hệ thống như: duyên kiếp, nghiệp báo, luân hồi… Trong văn học, cách thức xử lý, xếp đặt yếu tố ngẫu nhiên thuộc nghệ thuật cấu trúc sự kiện Yếu tố ngẫu nhiên tạo nên sự vận động logic của mạch chuyện, góp phần soi sáng tâm lý, số phận nhân vật Yếu tố ngẫu nhiên, xét trên phương diện tư duy nghệ thuật, thuộc về cái đã được nhận thức, lựa chọn

kĩ lưỡng, chứ không phải tùy tiện, tùy hứng Ở chương này chúng tôi muốn nhấn mạnh vấn đề: yếu tố ngẫu nhiên trong tác phẩm văn học thể hiện được tài năng sáng tạo, nhân sinh quan và thế giới quan người nghệ sĩ Đây sẽ là cơ sở và định hướng cho việc phát triển vấn đề ở chương tiếp theo

Chương 2: Yếu tố ngẫu nhiên qua tình tiết cốt truyện

Ở chương này, chúng tôi sẽ nghiên những vấn đề sau: khái niệm về tình tiết, tình tiết ngẫu nhiên, cốt truyện ngẫu nhiên; quan hệ tương tác giữa tình tiết ngẫu nhiên và cốt truyện ngẫu nhiên; khảo sát các kiểu tình tiết ngẫu nhiên; thẩm bình về thế giới quan - góc nhìn hiện thực của tác giả qua hệ thống tình tiết ngẫu nhiên

Chương 3: Yếu tố ngẫu nhiên qua hệ thống nhân vật

Ở chương này chúng tôi sẽ triển khai những nội dung sau: khái niệm về

nhân vật, nhân vật và quan hệ xã hội; khảo sát yếu tố ngẫu nhiên thông qua hệ thống nhân vật; đồng thời tiếp cận, thẩm bình về mối quan hệ xã hội và nhân sinh quan thể hiện qua hệ thống nhân vật

Chương 1: Yếu tố ngẫu nhiên - Những vấn đề khái quát

Từ ngẫu nhiên xuất hiện rất phổ biến trong ngôn ngữ đời thường và là một thuật ngữ khoa học Ngẫu nhiên, trong tiếng Anh và tiếng Pháp có cách viết

giống nhau: Random, nhưng khác nhau về cách phát âm Trong tiếng Nga, ngẫu nhiên được viết là Случайные

Trong đời sống hằng ngày, ta thường xuyên đón nhận những sự việc xảy

ra rất bất ngờ, tình cờ, không được báo hiệu hay thông tin trước Vua nước Ý,

Umberto Đệ Nhất (1844-1900) và chủ một quán rượu ở thành phố Monza đã có những điểm giống nhau đến kì lạ: Sinh cùng ngày, cùng tháng, cùng năm; giống hệt nhau về tên gọi và vóc dáng; tổ chức lễ cưới cùng ngày; tên vợ và tên con trai đầu đều giống nhau; được nhận huy chương và thăng chức cùng ngày; mất cùng ngày do hai tên sát thủ lạ mặt bắn ba phát đạn như nhau Năm 2010, Rùa hồ Gươm đã liên tục nổi lên vào ngày đại lễ 1000 năm Thăng Long Hay trong đời sống thường nhật, ta vẫn gặp phải những việc: thang máy mất điện khi ta đang vội; trời đổ mưa lúc tan ca; xe hư khi đang đến cuộc hẹn… Những điều bất ngờ, tình cờ ấy thường được nhận định, giải thích khái quát: Chuyện ngẫu nhiên

Đồng thời, yếu tố ngẫu nhiên, tính ngẫu nhiên, việc ngẫu nhiên,… đã dần trở thành một lĩnh vực nghiên cứu thú vị và đòi hỏi cao về tính lý luận lẫn thực tiễn

1.1 Y ếu tố ngẫu nhiên trong đời sống văn hóa, tâm linh

Trước hết, chúng tôi xin dẫn một vài câu chuyện có thật trong lịch sử nhân loại

Câu chuyện trùng hợp nổi tiếng nước Mỹ là chuyện về hai vị tổng thống John Kennedy và Abraham Lincoln Chẳng có gì đáng nói nếu như Kennedy và

Lincoln chỉ tình cờ là hai tổng thống duy nhất có họ được viết gồm 7 chữ cái Tuy nhiên, số phận của hai vị tổng thống này gắn kết với nhau bằng những điểm tương đồng khó giải thích

Abraham Lincoln trúng cử Tổng thống năm 1860; John F Kennedy trúng

cử năm 1960 Trong cuộc chạy đua vào Nhà Trắng, Lincoln chiến thắng đối thủ Stephen Douglas sinh năm 1813 Đối thủ của Kennedy là Richard Nixon sinh năm 1913 Phu nhân của hai tổng thống đều bị sẩy thai trong thời gian sống ở Nhà Trắng Viên thư ký của Lincoln tên là Kennedy, thư ký của Kennedy tên là Lincoln Cả hai đều có Phó Tổng thống dưới quyền mang họ Johnson Họ cũng chính là người kế nhiệm hai ông sau vụ ám sát: Andrew Johnson kế nhiệm Lincoln, sinh năm 1808; Lydon Johnson, kế nhiệm Kennedy, sinh năm 1908 Tên của hai người kế vị này đều có 13 chữ cái Cả Kenendy và Lincoln đều bị

ám sát vào ngày thứ 6 và đều bị bắn vào đầu John Wilkess Booth, kẻ ám sát Lincoln, sinh năm 1839, còn Lee Harvey Oswald, ám sát Kennedy sinh năm

1939 Tên của cả hai đều có 15 chữ cái Lincoln bị bắn trước cửa nhà hát Ford Kennedy bị bắn trong xe Lincoln do hãng Ford sản xuất

Câu chuyện thứ hai là câu chuyện về tàu Titanic trong tiểu thuyết và trong đời thực

Năm 1898, Mark Roberto, một nhà văn người Mỹ, đã viết cuốn tiểu

thuyết The Wreck of the Titan, kể về con tàu Titan khổng lồ Con tàu này có

trọng lượng 75.000 tấn, 3 buồng lái, tốc độ tối đa là 25 hải lý Trong lần ra khơi đầu tiên vào một buổi tối tháng 4, tàu Titan đã đâm vào tảng băng trôi và bị chìm Vì tàu cứu sinh chỉ có 24 chiếc tàu cứu sinh nên không thể cứu hết hành khách Đấy là tiểu thuyết 13 năm sau, con tàu Titanic thật được xây dựng Nó cũng nặng 75.000 tấn, có 3 buồng lái và cũng có tốc độ tối đa là 25 hải lý Titanic có sức chứa khoảng 3000 hành khách Điều kỳ lạ là số phận của tàu

Titanic giống hệt như số phận của tàu Titan trong tác phẩm của Roberto Chuyến tàu khởi hành đầu tiên vào tối ngày 14 tháng 4 năm 1912 Đêm ấy do sương mù dày đặc, tàu đã đâm vào tảng băng trôi và bị chìm Chỉ có khoảng 1500 người trong tổng số 2207 hành khách được cứu

Cả hai câu chuyện trên cũng như nhiều hiện tượng ngẫu nhiên kì lạ khác trong đời sống, phương Tây lẫn phương Đông, đã được lý giải bằng góc độ tâm linh, gắn liền với các thuật ngữ: số phận, định mệnh, điềm báo, luân hồi …

Bác sĩ tâm thần học, Brian L Weiss trong tác phẩm Lời ngỏ từ thế giới

Weeiss và nhiều nhà khoa học khác nghiên cứu về hiện tượng luân hồi đã giải thích về sự tương đồng kì lạ của những người xa lạ, cảm giác thân quen khi mới gặp và sự tương đồng của những người khác thế hệ Ông dẫn ra những trường hợp mới gặp gỡ, nhiều người đã có cảm giác gần gũi, thân quen, muốn gắn bó cùng nhau Theo quan niệm của thế giới tâm linh những con người ấy chết đi, linh hồn họ vẫn nhớ mãi những tình cảm cũ của người xưa và khi đầu thai lại, tùy theo nhân duyên mà họ sẽ gặp được hình ảnh của thân xác mới dưới hình

thức hai người xa lạ gặp nhau và giống nhau về cá tính, sở thích “Khái niệm đầu

thai giải thích và làm sáng tỏ những những mối quan hệ trong kiếp sống hiện tại của chúng ta Thường thì những sự kiện trong kiếp quá khứ gần vẫn còn ảnh hưởng đến những mối qua hệ hiện thời” [2, 22] Ngoài kí ức, con người khi tái

sinh còn giống nhau về gương mặt, cử chỉ hoặc do sự “đồng thanh tương ứng, đồng khí tương cầu” mà họ cùng được tái sinh một lần để có thể thuận tiện gặp

gỡ nhau Do đó có trường hợp những người cùng ra đời vào những năm, tháng, ngày, giờ giống nhau và đôi khi đã hoàn tất được ý nguyện họ lại phải xa nhau cùng đúng vào ngày giờ tháng năm nào đó Trường hợp giống nhau giữa vua

Umberto Đệ Nhất (1844-1900) và ông chủ quán rượu ở thành phố Monza nêu trên có thể được hiểu theo cách lí giải này

Riêng trường hợp đặc biệt về hai vị Tổng thống Hoa Kỳ Lincoln và Kennedy thì câu trả lời vẫn còn ở sự suy đoán rằng, đó là một trong những hình ảnh của sự đầu thai hay là sự hoá thân của chính Tổng thống Lincoln Điều mà

cách đây mấy nghìn năm, bộ sách Tây Tạng sinh tử thư có nhắc đến: “Có những

người khi chết đi họ cảm thấy chưa làm đủ bổn phận nơi trần thế nên họ quyết tâm đầu thai lại” [74, 1] Theo Brian L Weiss, “Chúng ta sinh ra vào một gia đình không hề do ngẫu nhiên hay bất ngờ Chúng ta chọn lựa hoàn cảnh và thiết lập kế hoạch cho cuộc đời mình thậm chí trước khi chúng ta thụ thai”; “Chúng

ta được chọn lựa thời điểm để quay lại thế giới vật chất” [2, 60] Như vậy, phải

chăng, Tổng thống Abraham Lincoln dù đã cả đời đấu tranh cho công bằng, bác

ái, vị tha, chống kỳ thị chủng tộc nhưng vẫn cảm thấy chưa đủ, chưa hoàn tất ý nguyện nên ông đã quyết tâm trở lại cõi trần lần nữa qua hậu thân là tổng thống Kennedy? Và những điều tương tự như vậy cũng diễn ra với người thân, cộng sự

và kẻ thù của ông?

Qua những lý luận và giải thích trên, chưa hẳn vấn đề đã được lý giải hợp

lý và rõ ràng nhất, đặc biệt chúng rất đối lập với quan điểm của triết học Mác - Lênin Tuy nhiên, dù sao, một số giải thích ấy cũng nói lên được phần nào những mối liên hệ nhân quả giữa các hiện tượng ngẫu nhiên với nhau Nếu ngày nay, ta thấy xuất hiện trên trái đất này những hình ảnh, sự kiện lạ kì thì chắc chắn những

gì ta thấy đó đều có nguyên nhân Nhưng trở ngại là đôi khi nguyên nhân ấy không thể được nhận rõ bằng các giác quan bình thường của loài người và cũng chưa thể chứng minh bằng khoa học, nên sự giải thích sẽ được giới tâm linh thiết lập Đây là một thực tế phải được chấp nhận

Theo quan niệm của triết học Mác - Lênin, “ngẫu nhiên là phạm trù chỉ

cái không do mối liên hệ bản chất, bên trong kết cấu vật chất, bên trong sự vật quyết định mà do các nhân tố bên ngoài, do sự kết hợp nhiều hoàn cảnh bên

ngoài quyết định Do đó, nó có thể xuất hiện, có thể không xuất hiện, có thể xuất hiện như thế này, hoặc có thể xuất hiện khác đi” [47, 208]

Ví dụ về việc tung một đồng xu lên không trung Đồng xu rớt xuống đất là điều tất nhiên Nhưng việc mặt nào sấp, mặt nào ngửa sau mỗi lần tung khi chạm đất lại là việc ngẫu nhiên Hay, như trường hợp tung đồng xu lên, nó đã rơi xuống và đứng yên trên nền đất bằng cạnh thì đấy càng là cái ngẫu nhiên và hy hữu

Đồng thời với cái ngẫu nhiên là cái tất nhiên Triết học Mác - Lênin quan

niệm: “Cái tất nhiên là phạm trù chỉ cái do những nguyên nhân cơ bản bên

trong của kết cấu vật chất quyết định và trong những điều kiện nhất định nó phải xảy ra như thế chứ không thể khác được” [47, 208]

Tính ngẫu nhiên đã có lịch sử nghiên cứu lâu dài trong triết học nói chung

và triết học Mác - Lênin nói riêng Theo quan niệm của triết học Mác- Lênin, không phải chỉ có cái tất nhiên, mà cá cái ngẫu nhiên cũng đóng vai trò quan

trọng đối với sự phát triển của sự vật “Nếu cái tất nhiên có tác dụng chi phối sự

vật diễn ra nhanh hoặc chậm Thí dụ, cá tính của lãnh tụ một phong trào là yếu

tố ngẫu nhiên, không quyết định đến xu hướng phát triển của phong trào, nhưng lại có ảnh hưởng làm cho phong trào phát triển nhanh hoặc chậm, mức độ sâu sắc của phong trào đạt được như thế nào…” [47, 209]

Tính ngẫu nhiên được nghiên cứu cùng với tính tất nhiên tạo thành một trong sáu cặp phạm trù của triết học Mác - Lênin Khác với quan điểm duy tâm, trong việc nghiên cứu cái ngẫu nhiên và cái tất nhiên, triết học Mác - Lênin đã đưa ra những phương pháp luận tích cực trong việc tiếp nhận cái ngẫu nhiên trong đời sống

Tính ngẫu nhiên trong quan hệ hữu cơ với cái tất nhiên, được khẳng định:

“Cái tất nhiên bao giờ cũng thể hiện sự tồn tại của mình thông qua vô số cái

ngẫu nhiên Còn cái ngẫu nhiên là hình thức biểu hiện của cái tất nhiên, đồng thời là cái bổ sung cho cái tất nhiên” [47, 210] Ph Ăngghen đã luận giải điều

này bằng ví dụ về sự xuất hiện của các nhân vật xuất sắc trong lịch sử Trong diễn biến lịch sử của nhân loại hay của một dân tộc, việc xuất hiện những cá nhân xuất sắc là một điêu tất nhiên, nhưng cá nhân ấy là ai không phải là tất nhiên, vì điều đó không phụ thuộc trực tiếp vào tiến trình chung của lịch sử Nếu gạt bỏ nhân vật này thì nhân vật khác sẽ xuất hiện, thay thế Dù sự thay thế đó sẽ tốt hơn hay xấu hơn, thì nó vẫn diễn ra Cái tất nhiên trong trường hợp này tồn tại như khuynh hướng chung của sự phát triển Nhưng nó không biệt lập, nó thể hiện dưới cái hình thức ngẫu nhiên Và một tập hợp ngẫu nhiên sẽ làm nên cái tất nhiên

Triết học Mác - Lênin cũng đã nhận nêu rõ về khả năng chuyển hóa lẫn

nhau của cái ngẫu nhiên và tất nhiên “Tất nhiên và ngẫu nhiên không nằm yên ở

trại thái cũ mà thay đổi cùng với sự thay đổi của sự vật và trong những điều kiện nhất định, tất nhiên có thể chuyển hóa thành ngẫu nhiên và ngược lại” [47, 211]

Sự chuyển hóa này ta có thể được nhận thấy ở những biểu hiện ở xã hội đương đại như: Sự phát triển của văn học mạng Lúc đầu, văn học mạng chỉ là việc chia

sẻ một tác phẩm trên trang blog cá nhân Nhưng dần dần, hành động đó ngẫu nhiên giúp ích cho việc lan truyền tác phẩm, giới thiệu tên tuổi tác giả Nhận thấy sự thuận tiện đó, văn học mạng ra đời như một sự tất yếu Nhưng nếu nhìn

ở góc độ khác, cái ngẫu nhiên sẽ biến thành cái tất nhiên Mạng internet phát triển, trang mạng có thể chứa được nhiều dữ liệu, truyển tải, bảo quản thông tin

dễ dàng hơn là vận chuyển, bảo quản những quyển sách, do vậy việc văn học mạng ra đời, ngay từ đầu đã là việc tất nhiên qua góc nhìn của người sáng lập trang mạng cộng đồng

Thêm nữa, triết học Mác - Lênin cũng đút kết ra phương pháp luận cho

hoạt động thực tiễn Họ luôn yêu cầu: “Trong hoạt động thực tiễn, ngoài phương

pháp chính, người ta thấy có phương án hành động dự phòng nhằm đáp ứng

những biến đổi ngẫu nhiên có thể xảy ra.” và “trong nhận thức cũng như torng hoạt động thực tiễn, chúng ta không được xem nhẹ, bỏ qua cái ngẫu nhiên” [47,

212]

Những phân tích trên cho thấy: Triết học Mác - Lênin đã thừa nhận sự tồn tại của cái ngẫu nhiên và vai trò của nó trong đời sống

Ấn Độ là dân tộc đa tôn giáo Kinh Veda, Bhagavad - Gita, dù không kết

thành một hệ thống tri thức riêng biệt, nhưng vẫn thừa nhận cái gọi là ngẫu nhiên Trong Phật giáo Ấn Độ, yếu tố ngẫu nhiên đã được khái quát lên thành những tri thức tâm linh có tính hệ thống như: duyên, nghiệp báo (Karma), luân hồi (Samsara)

1.2.3.1 Veda ra đời thường được ước định vào khoảng 1500 đến 1700 năm trước Công Nguyên Đây là tôn giáo của người Ấn - Aryan ở thời kì mới định cư trên đất Bắc Ấn Tư tưởng triết học của thời kì này được thể hiện tập

trung trong bộ Uppanisad - phần thứ tư của mỗi phần kinh Veda Bhagavad -

Ajuna Triết học Bhagavad - Gita dài 700 câu và nằm trong bản anh hùng ca Mahabharata Cả Upanisad và Bhagavad - Gita đều có chung “quan niệm duy

tâm nhất nguyên” [7, 154], thừa nhận mọi vật đều có linh hồn, thống nhất, gắn

kết cùng nhau và đôi khi là vòng luân hồi, gặp lại Do vậy, yếu tố ngẫu nhiên vô hình trung đã được đón nhận như một phần tất yếu trong cuộc sống của người

hàng đầu trong xã hội Một vài nội dung sau trong phật giáo Ấn Độ đã thừa nhận

sự tồn tại của ngẫu nhiên và sức ảnh hưởng của ngẫu nhiên

Thứ nhất, Đạo lý Phật pháp nhìn mọi việc dưới góc độ của chữ “duyên”,

duyên khởi, duyên tận, nhân duyên

pháp Tương duyên đối với người khác chung quanh mình, và duyên đối với nhiều nguyên tắc liên quan đến việc tu tập Thí dụ do môi trường, hoàn cảnh tu tập, v.v…” [73, 2] Nơi nào, duyên ấy, theo cách hiểu này, cái duyên của đạo

Phật là sự tổng kết xác thực những sự kiện của cuộc sống Đạo Phật đã dùng chữ

“duyên” để hình dung, để tạo tâm thế cho việc đón nhận những điều bất ngờ Một sự việc ngẫu nhiên đến, bắt đầu, được hình dung với quan niệm duyên khởi Một sinh mệnh ra đi, một quá trình bị gián đoạn, chia ly, đánh mất,… tín đồ Phật giáo sẽ chấp nhận rằng: duyên đã tận

Phật giáo quan niệm như sau về nhân duyên: “Sinh mệnh là do những yếu

tố phi vật chất, tinh thần thường gọi là sắc, những yếu tố phi vật chất, tinh thần thường gọi là danh kết hợp thành Sự kết hợp giữa sắc và damh đó thường gọi là mối quan hệ nhân duyên” [2, 172] Sự kết hợp thành ấy, được hiểu là sự hợp

thành ngẫu nhiên của nhiều yếu tố

Mười hai nhân duyên - một cấu trúc giáo lý - vốn được xem là nền tảng

trong toàn bộ hệ thống giáo lý của Đạo Phật Mười hai nhân duyên bao gồm: Vô

minh, hành, thức, danh sắc, lục nhập, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử Mười

hai nhân duyên này, nếu xét theo “tiến trình hiện hữu, theo chiều lưu chuyển” thì

đó cũng chính là “chiều sinh khởi của thế giới luân hồi, sinh tử, khổ đau” [56,

132] Chúng tôi muốn nhấn mạnh vào nhân duyên thứ năm và thứ sáu “Lục

nhập (six bases): sự tương nhập của 6 quan năng (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý)

và 6 trần cảnh (hình thể, âm thanh, hương vị, mùi vị, xúc và pháp hay sự hữu)”

chính là sự thừa nhận về ngoại cảnh có chứa đựng ngẫu nhiên Đồng thời, khi

nói về hai cơ cấu hình nên khí chất của con người, ở cơ cấu thứ hai, đạo Phật khẳng định: “Con người sau khi được sinh ra, mỗi cá thể tiếp tục bị chi phối bởi

phong tục, tập quán, văn hóa, văn minh của xã hội và gia đình nơi mà cá thể ấy chào đời Sự ảnh hưởng đó dầu không phải là làm nên căn tính của con người, nhưng nó là yếu tố góp phần xây dựng cho cá thể ấy một tánh hạnh (behaviour), một lối sống (hành nghiệp) trong một xã hội nhất định” [56, 131]

Như vậy, duyên hay nhân duyên, duyên khởi, duyên tận trong quá trình tu tập, hướng về cõi Niết bàn, đạo Phật đã thừa nhận về sự tồn tại và ảnh hưởng của thế giới thực tại Thế giới thực tại ấy gói trong mình những yếu tố ngẫu nhiên Hành trình đi đến Niết bàn là hành trình đi xuyên qua một thực tại đầy ngẫu

nhiên Trong hành trình ấy, ngẫu nhiên chính là duyên

Thứ hai, trong lần truyền giảng đầu tiên về học thuyết của Phật, ngoài

bốn “nỗi khổ sinh học”: sinh, lão, bệnh, tử, Phật còn kể đến ba nỗi khổ khác là:

yêu (Ái biệt ly khổ); Khổ vì muốn mà không đạt (Cầu bất đắc khổ)” [7,183]

Trong việc luận giải lí do của khổ, tính khách quan, ngoài mặc định của sự việc

hiện tượng đã được thừa nhận Con người không tránh khỏi việc gặp phải điều mình ghét, xa cái mình thích, không được làm điều mình muốn Điều này vô hình đã chỉ rõ: yếu tố ngẫu nhiên trở thành một vấn đề không nhỏ trong việc hình thành, giảng giải, tiếp cận Phật giáo, lĩnh hội và hình thành hành vi

1.2 Tác gi ả - tác phẩm

Vikas Swarup được sinh ra ở Allahabad, Uttar Pradesh trong một gia đình luật sư Ông đã học trường trung học và cao đẳng cho Nam ở Allahabad Sau đó, ông tiếp tục nghiên cứu môn Tâm lý học, Lịch sử và Triết học tại Đại học Allahabad

Năm 1986, Vikas Swarup gia nhập IFS, một tổ chức về Tiêu chuẩn thực phẩm quốc tế Sau đó ông tiếp tục hoạt động trong lĩnh vực ngoại giao tại Thổ Nhĩ Kỳ, Hoa Kỳ, Nhật Bản và Nam Phi

Tiểu thuyết đầu tay của ông là Triệu phú khu ổ chuột (tựa gốc: Q&A) Sự

thành công của tiểu thuyết này chúng tôi đã đề cập trong phần lí do chọn đề tài

Tiểu thuyết thứ hai của ông là Sáu nghi can, được xuất bản bởi Transworld,

phát hành vào năm 2008 Tác phẩm này đang được dịch ra nhiều ngôn ngữ và xuất bản tại Mỹ bởi Minotaur Books năm 2009 Nó đã được chuyển thể thành phim do BBC và Starfield sản xuất, John Hodge - người đã viết kịch bản cho bộ

phim như Trainspotting, Shallow Grave và The Beach - được ủy nhiệm để viết

kịch bản Hiện tác phẩm chưa được dịch và xuất bản tại Việt Nam Truyện ngắn

Một sự kiện lớn của Vikas Swarup được xuất bản trong Giờ cho trẻ: Những câu chuyện Thời niên thiếu, một hợp tuyển những câu chuyện về tuổi thơ, do quỹ

Công việc hiện tại của ông là nhà ngoại giao, nhà văn và viết báo cho các tạp chí Time, The Guardian, The Telegraph (Anh), tạp chí Outlook (Ấn Độ) và Giải phóng (Pháp)

1.2.2.1 Tóm tắt tác phẩm

Ram Mahammad Thomas là một cậu bé mồ côi bị bỏ rơi trước nhà thờ St Mary vùng Paharganj, ngay đêm Giáng sinh Suốt hai năm sau cậu vẫn nằm trong danh sách chờ được nhận nuôi và vẫn chưa được đặt tên Sau, gia đình Thomas nhận cậu về nuôi, nhưng chỉ được ba ngày thì ông Thomas đem cậu trả lại nhà thờ vì bà Thomas đã bỏ theo người đàn ông khác Ram tiếp tục sống với cha Timothy ở nhà thờ Cậu được đặt tên là Ram Mohammad Thomas, một cái tên của sự tổng hòa tôn giáo nhằm tránh khỏi cuộc xung đột tôn giáo đang lăm le

diễn ra Khi Ram được 8 tuổi, cha Timothy bị cha John, một cha xứ trẻ thiếu đạo

đức, bắn chết Cậu bé bị đưa vào trung tâm giáo dưỡng dành cho trẻ vị thành niên ở Delhi

Nơi đây, Ram đã gặp Salim, một cậu bé theo đạo Hồi Gia đình của Salim

đã bị thiêu chết trong một cuộc bạo động tôn giáo Salim có ngoại hình, năng khiếu ca hát và ước mơ trở thành một diễn viên Hai đứa trẻ đã nhanh chóng kết thân với nhau Trong một lần đi chơi, Ram đã được nhà tiên tri tặng một đồng xu

có thể đem đến may mắn cho cậu

Một lần nọ, Ram đã giúp Salim thoát khỏi sự quấy rối của tên quản trại Gupta và làm lộ bí mật của hắn Cho nên, khi tên chăn dắt trẻ em tên Sethji (Maman) đã tìm đến trại - với danh nghĩa hoạt động từ thiện, cứu giúp trẻ em -

và mua Salim, Gupta đã “khuyến mãi” thêm Ram Hai đứa trẻ được đưa đến Mumbai, Salim hứng khởi vì nghĩ ước mơ được hoạt động nghệ thuật đã sắp thành hiện thực Tại đây chúng đã gặp nhiều đứa trẻ tật nguyền với công việc kể chuyện, ca hát hay làm trò để xin ăn Salim được dạy bài hát Bhaian của thi sĩ

mù Surdas Khi phát hiện Maman chỉ là tên chăn dắt, bóc lột sức lao động trẻ em bằng cách làm chúng bị tật nguyền và buộc chúng đi ăn xin, Ram và Salim đã bỏ trốn

Thoát khỏi tay Maman, Ram và Slim bắt chuyến tàu hỏa địa phương tới Juhu Ram được nhận vào giúp việc cho nữ hoàng phim bi kịch Neelima Kumari, Salim sống tại khu Chawl Được một thời gian, nữ diễn viên này tự sát

do không chấp nhận được sự thật rằng mình đã có tuổi và xuống dốc trên con đường nghệ thuật Ram đến khu ổ chuột ở Ghatkopar và sống cùng Salim

Salim đam mê phim điện ảnh đặc biệt là những phim có nam tài tử Armaan Ali, thần tượng của cậu tham gia Salim bỏ ngoài tai thậm chí phản ứng mạnh mẽ trước những bài báo, những lời đồn đại về thần tượng của mình Một lần khi đến rạp xem phim, Salim đã bị một người đàn ông quấy rối Hụt hẫng, thất vọng, sụp đổ, căm giận khi Salim nhận ra kẻ đó chính là Armaan Ali

Shantaram, một nhà thiên văn học cùng vợ và con gái là Gudya chuyển đến sống cạnh phòng của Ram Ram và Gudiya đã kết thành bạn thân Ông Shantaram do thất nghiệp nên sinh ra nghiện rượu hay bạo hành và cưỡng bức

con gái mình Ram vì thương Gudiya, trong nhất thời đã xô ngã ông Shantaram nơi cầu thang gỗ Ngỡ mình đã phạm tội giết người, Ram trốn khỏi Mumbai đến thành phố Delhi

Ram vào làm người giúp việc cho vị đại tá người Australia tên Taylor Nhà ngoại giao này thật sự tinh ranh, gian manh trong việc quản lí vợ con, người

ăn, kẻ ở bằng camera quay lén Tại đây Ram đã có cơ hội học tiếng Anh Khi phát hiện ông chủ mình là gián điệp, Ram đã giả giọng người Australia gọi cảnh sát đến bắt quả tang và tước quyền ngoại giao của ông Taylor Ram được nhận tiền công làm thuê là 52.000 rupi, cậu rời Delhi về Mumbai gặp lại Salim

Trên chuyến tàu từ Delhi về Mumbai, Ram đã bị cướp hết tiền Khi một tên cướp còn lại định cưỡng bức Meenakshi, cô gái cùng toa với Ram, trước khi rời tàu, cậu đã lao vào giằng co cùng hắn và ngộ sát tên cướp ấy Sợ bị cảnh sát bắt, Ram nhảy khỏi tàu và trốn đến thành phố Agra

Tại Agra, nhờ vào vốn tiếng Anh và sự nhanh nhạy của mình, cậu làm hướng dẫn viên du lịch tại đền Taj Mahal Ram gặp cậu bé câm Shankar, được hướng dẫn đến thuê phòng ở trong khu nhà phụ của cung điện Swapna, chủ nhân

là phu nhân Rani Sahiba Ram lấy tên là Raju Sharma Ở đây, Ram nhanh chóng trở thành bạn của người tớ gái Lajwanti và những người khác Ram đã 17 tuổi và theo các thanh niên là khách du lịch đến mua vui nơi khu đèn đỏ Ram đã gặp Nita và họ yêu nhau Ram luôn cố gắng làm việc để chuộc Nita ra khỏi nơi ô nhục nhưng anh trai của Nita luôn đưa ra cái giá quá cao, thậm chí khi Nita bị Prem Kumar hành hạ phải nhập viện, gã anh trai ấy cũng không mềm lòng

Lajwanti muốn có của hồi môn cho em gái nên đã trộm tiền của phu nhân Rani và đã bị bắt Shankar bị bệnh dại Ram phát hiện ra cậu bé này chính là con của phu nhân Rani Sahiba Bà đã đánh con trai mình, khi cậu bé phát hiện bà

đang âu yếm cùng người tình, khiến cậu bé bị câm và loạn trí Giờ Shankar lại bị

bỏ mặc và chết Nita bị hành hạ phải nhập viện mà Ram không thể làm gì để giúp người mình yêu Tất cả điều đó khiến Ram đau buồn, căm giận, cậu rời

khỏi Agra, quyết tâm tham gia chương trình truyền hình Ai là triệu phú

Trở lại Mumbai, Ram vô tình gặp lại Salim, cậu bạn giờ đã 16 tuổi Salim

kể cho Ram nghe về những ngày đã qua Salim vô tình đã được vào làm người giúp việc cho tên Ahmed, một gã mê môn cricket và là một tên sát thủ Hắn nhận một phong bì gồm chân dung, tên tuổi, địa chỉ của nạn nhân để biết rõ về đối tượng và hành động Salim dần khám phá ra công việc của ông chủ mình Cậu thật sự hoảng hốt khi biết đối tượng sắp tới của Ahmed là nhà sản xuất phim Adbas Rivi, người đã hứa sẽ cho Salim một vai nam chính Salim đã đến cảnh báo để Rivi bỏ trốn Cậu thay hình của Maman, kẻ chăn dắt trẻ em lâu nay vẫn tìm kiếm cậu và Ram vào chiếc phong bì Maman bị Ahmed bắn chết, Salim lẩn trốn, sau đó Ahmed cũng chết trong cuộc đọ súng với cảnh sát

Ram giấu Salim, một mình tham gia Ai là triệu phú Cậu đã trả lời xuất

sắc 12 câu hỏi nhờ những biến cố, sự kiện cuộc đời in sâu trong ký ức Tham gia trò chơi, Ram cũng le lói ý nghĩ giết người dẫn chương trình, Prem Kumar, chính là kẻ đã hành hạ Nita Nhưng việc chiến thắng để cứu Nita và giúp nhiều người khác quan trọng hơn nên trong WC, Ram đã không nổ súng bắn Prem Kumar Đổi lại, hắn đã ngầm cung cấp cho Ram đáp án của câu hỏi số 13 Việc Ram tung đồng xu chỉ là hành động theo thói quen, cá tính và đánh lừa khán giả Ram đã chiến thắng, phần thưởng là một tỷ Rupi

Ram Mohamad Thomas bị cảnh sát bắt do nhà sản xuất không đủ khả năng trao giải thưởng cho cậu nên vu khống cậu đã gian lận trong cuộc chơi Tại trụ sở cảnh sát, Ram bị hành hạ dã man và bị ép cung Một nữ luật sư tên Smita

đã chủ động tìm đến can thiệp Ram kể lại cuộc đời của mình cho luật sư nghe Mỗi đoạn đời đi qua đã lưu lại, ám ảnh và trở thành kiến thức cho anh chiến

thắng trong trò chơi Ai là triệu phú

Sau khi đã chắc chắn rằng Ram trong sạch, nữ luật sư mới thú nhận mình chính là Gudiya, người bạn, người chị kết nghĩa của cậu ở khu Chawl Cha của

cô không chết, ông chỉ bị què một chân và sau sự việc đó, ông đã tỉnh táo, biết sống tốt hơn

Sau 4 tháng đấu tranh, nhờ sự giúp đỡ của Gudya, Ram đã thắng kiện và được nhận một tỷ Rubi sau khi đã bị trừ “thuế trò chơi truyền hình”

Câu chuyện kết thúc rất có hậu: Ram trở thành triệu phú và kết hôn cùng Nita; ước mơ làm diễn viên của Salim đã thành hiện thực; Lajwanti ra tù và được Ram giúp đỡ;…

Đồng xu may mắn của Ram có hai mặt hoàn toàn giống nhau Thành công của con người không phải hoàn toàn ở may mắn mà chính yếu là ở ước mơ và niềm tin

1.2.2.2 Từ tác phẩm văn học đến kịch bản điện ảnh

Tiểu thuyết Triệu phú khu ổ chuột đã được đạo diễn Danny Boyle, biên

kịch Simon Beaufoy chuyển thể thành phim điện ảnh có nhan đề Slumdog

phim, nhà biên kịch và đạo diễn đã giữ lại tình huống một chàng trai nghèo tham

gia chương trình Ai là triệu phú và trả lời đúng toàn bộ câu hỏi Bị nghi ngờ gian

lận, anh ta bị bắt và buộc phải giải trình vì sao một người thất học lại có thể trả lời đúng đáp án như vậy Từ đây, mỗi câu trả lời đã lần mở ra một câu chuyện

Hệ thống nhân vật trong phim đã được giảm tải đi rất nhiều cho phù hợp với thể loại điện ảnh Chúng ta không bắt gặp sự xuất hiện của cha Timothy, Gudya, Shankar, Lajwanti, nữ hoàng bi kịch Neelima, những người hàng xóm

của khu nhà trọ ở Agra… trong phim Slumdog Millionaire Trong tiểu thuyết,

nhân vật chính Ram và Salim là hai người bạn Ram bị bỏ rơi từ nhỏ, gia đình Salim thì chết trong cuộc bạo động tôn giáo Nita là người tình của Ram và không có mối liên hệ nào với Salim Trong phim, nhân vật chính là Jamal Malik

và là em trai của Salim Salim là người mạnh mẽ, bạo lực nhưng vì cuộc sống

nghèo khó khiến Salim trở nên tham tiền, toan tính và cam chịu làm nô lệ cho kẻ thù… Người tình của Jamal là Latika Bộ ba nhân vật Jamal, Salim, Latika giao nhau trong tình yêu, thù hận, tiền bạc, hi sinh, truy lùng đuổi bắt…

Do có sự khác nhau về hệ thống nhân vật, nên trong phim ta không bắt

gặp tình chị em xúc động như ở chương Lời hứa của một người em trai Người xem không nhìn thấy hậu trường của làng giải trí Ấn Độ trong chương Nữ hoàng

phim bi kịch hay Cái chết của một người hùng Không có những tình tiết thần bí

như trong chương Hãy giữ lấy cúc áo của cậu Không có nhiều mảnh đời bất hạnh, nhiều nghịch cảnh như trong các chương Gánh nặng của một vị linh mục,

Một chuyện tình… Cũng chính vì lẽ đó, Triệu phú khu ổ chuột hấp dẫn người

đọc bởi một “kho đầy” những tình tiết ngẫu nhiên

Tuy nhiên nhà văn, nhà ngoại giao Hồ Anh Thái đã nhận xét “truyện và phim xứng đôi” Bởi, dù yếu tố ngẫu nhiên không nhiều tình tiết ít hơn cho phù hợp với sự sắp đặt cô động của phim, nhưng lợi thế của phim thể hiện ở tính trực quan Tác giả đã khéo chọn những diễn viên, những nét mặt biểu cảm phù hợp với tính chất nhân vật, khiến người đọc xem lại tiểu thuyết cứ liên tưởng đến

những khuôn mặt trong phim Slumdog Millionaire Đồng thời với trực quan về

nhân vật là trực quan về không gian nghệ thuật Không gian nghệ thuật mang

đậm tính Ấn Độ đã xuất hiện đậm đặc trong tiểu thuyết Triệu phú khu ổ chuột

(chúng tôi sẽ làm rõ ý này trong chương 3, mục 3.2.3) Tuy nhiên bộ phim

tính đặc trưng Ấn Độ của không gian đó

Đoàn làm phim đã chọn trường quay Mumbai, tính ổ chuột hiện rõ trong từng cảnh phim: những mái tole mục nát, những bãi rác khổng lồ, vũng nước đục ngầu, dòng sông đen, nhà vệ sinh công cộng, trẻ em đen đúa bụng phệ, người nhàn rỗi ngồi trước cửa nhà ngóng trông… Đặc biệt, không gian luôn chật chội, chen lấn xô bồ Được biết, Mumbai là một trong những khu ổ chuột lớn nhất thế

giới Bối cảnh Ấn Độ là một chọn lựa thông mình cho vấn đề “ổ chuột” của

phim Ngoài tính ổ chuột, máy quay còn tản mạn hình ảnh với trang phục, thức

ăn, đền đài, lăng tẩm… nhằm tạo nên tính đặc trưng Ấn Độ của không gian chứa

đựng, không gian văn hóa

Cảnh rượt đuổi được thực hiện nhiều lần: cảnh rượt đuổi ở đầu phim khi các đứa trẻ nghịch bóng, cảnh trốn khỏi tên chăn dắt trẻ em, cảnh hai anh em chạy trốn sau khi trộm cắp ở đền Taj Mahal, cảnh Jamal muốn bỏ trốn cùng người tình ở sân ga Cảnh ngắn, nhanh, đan xen chớp nhoáng giữa: Toàn cảnh rộng, toàn cảnh hẹp, cận, trung cận mang lại cảm giác gấp gáp, xô bồ, chen chúc, choáng ngợp Qua đó người xem nhận diện một Ấn Độ nhiều xung đột, rúng động, phức tạp Cuộc đời nhân vật thật sự như một ác mộng, bị ném ra đó, ngơ ngác ngỡ ngàng

và rồi vừa phải thích nghi vừa phải vẫy vùng Nếu tác giả Vikas Swarup thể hiện điều đó bằng tình tiết, bằng lời văn miêu tả hành động, khơi gợi tâm trạng thì

nhà quay phim Anthony Dod Mantle chọn cách: Không quay ở vị trí trục thẳng, ông đã sử dụng trục nghiêng ở hầu hết các khuôn hình, tạo cảm giới chới với, xô lệch như cuộc sống của các nhân vật

Trong nội dung này, chúng tôi đã so sánh sơ lược giữa tiếu thuyết và phim Mục đích của thao tác này nhằm chỉ rõ lợi thế của tiểu thuyết về yếu tố ngẫu nhiên qua tình tiết cốt truyện và hệ thống nhân vật Đồng thời như một lời cám ơn đối với bộ phim, đã trực quan hóa tiểu thuyết và giúp tiểu thuyết được

nhiều người biết đến hơn nữa

1.3 Y ếu tố ngẫu nhiên trong văn học và tài năng người nghệ sĩ

Chúng tôi nhận thấy yếu tố ngẫu nhiên là cái tồn tại xuyên suốt trong nền văn học phương Đông lẫn phương Tây, từ cổ điển đến hiện đại Trong văn học, cách thức xử lý, xếp đặt yếu tố ngẫu nhiên thuộc nghệ thuật cấu trúc sự kiện Yếu tố ngẫu nhiên, xét trên phương diện tư duy nghệ thuật, thuộc về cái đã được nhận thức, lựa chọn kĩ lưỡng, chứ không phải tuỳ tiện, tuỳ hứng

Yếu tố ngẫu nhiên là một phần rất quan trọng trong những tác phẩm có yếu tự sự, kể chuyện Tác phẩm tự sự càng lớn, tần số xuất hiện của yếu tố ngẫu nhiên càng cao Yếu tố ngẫu nhiên tạo nên sự vận động logic của mạch chuyện, góp phần soi sáng tâm lý, số phận nhân vật

Trong nền văn học dân gian Việt Nam, yếu tố ngẫu nhiên vẫn được tìm thấy trong một bài ca dao ngắn:

Tháng giêng, tháng hai, tháng ba, tháng bốn, tháng khốn, tháng nạn

Đi vay đi vạm, được một quan tiền

Ra chợ Kẻ Diên mua con gà mái

Về nuôi ba tháng hắn đẻ ra mười trứng

Một trứng: ung, hai trứng: ung , ba trứng: ung

Bốn trứng: ung, năm trứng: ung, sáu trứng: ung

Bảy trứng: ung

Còn ba trứng nở ra ba con

Con diều tha

Con quạ quắt

Con mặt cắt xơi

Nhằm tô đậm số phận bi kịch của ngươi nông dân, tác giả dân gian đã khéo xếp đặt những biến cố mang tính ngẫu nhiên đến với gia nghiệp mới định hình - ổ trứng mười quả - của người nông dân ấy Bảy trứng ung, bi kịch được dàn dựng bước đầu Ba quả trứng còn lại, nở ra ba chú gà con Tác giả dân gian

tiếp tục với sự mất mát ngẫu nhiên: “Con diều tha, con quạ quắt, con cắt xơi”

Trong Thuật xử thế Ấn Độ (Panchatantra), yếu tố ngẫu nhiên tồn tại như

phần tản mạn ngoại đề, bắt đầu bằng: Người ta nói, Người ta thường nói, Vậy

mới nói,… Phần tản mạn ngoài đề này thường là cung cấp thông tin, hoặc là lời

nói có tính triết lí Ở chương XIII, quyển 3, nhan đề: Con chuột cái biến thành

một cô gái, phần ngoại đề ngẫu nhiên nhằm giải thích tục lệ cưới xin và quan

niệm về hôn nhân của người Ấn Độ

Khi đã có kinh, cô được gọi là Rohini (Đỏ) Khi cô chưa có dấu hiệu dậy thì và chưa có nhũ hoa, cô được gọi là Nagniki (Trần trụi)

Nhưng khi những dấu hiệu của tuổi dậy thi đến, thì cô gái thuộc về thần Soma, các vị thần Gandharasas cư ngụ trong nhũ hoa của cô, thần Agni xuất hiện trong kinh nguyệt của cô

Do đó, ta nên cuới cô gái khi cô có kinh và khi cô 8 tuổi, việc hôn nhân đã nên tiến hành” [65, 252]

Ở chương XX, quyển 1, nhan đề: Người đàn ông ngay thẳng và tên bất

lương, phần tản mạn ngẫu nhiên mang tính triết lí cao: “Người ta nói: Kẻ nào

chưa đi hết xứ lạ quê người với những phong tục tập quán v.v… thì trong thời gian còn đi trên mặt đất, chưa thực sự hưởng được cái quả của việc sinh ra” [65,

143] Tính ngẫu nhiên còn làm nảy sinh những câu chuyện kể mới, liên tục, tạo thành kết cấu lồng khung, xâu chuỗi trong 5 tập sách Patachantra Việc kết cấu lồng khung của Panchatantra khiến ta liên tưởng đến kết cấu của Chuyện ngàn

lẻ một đêm, chuyện cứ nối tiếp triền miên, lôi cuốn

Trường ca Odysseus của nhà thơ cổ đại Hy Lạp Homer kể về cuộc hành

trình phiêu dạt, gian nan của nhân vật chính Ulysse trên đường trở về quê hương sau khi quân Hy Lạp hạ được thành Trioe Cuộc hành trình này của Ulysse kéo dài hơn mười năm vẫn chưa về được quê hương do gặp phải những biến cố ngẫu nhiên trong hành trình Chàng và thủy thủ của mình phải đương đầu với tên

khổng lồ một mắt Poliphem Sau khi người của Ulysse lỡ giết bò của thần Zeus, thần đã giáng sấm sét tiêu diệt tất các thủy thủ đồng hành của chàng Nàng tiên

nữ Calypso do vừa yêu Ulysse vừa theo lệnh thần biển Poseidon nên đã giữ chân Ulysse lại trên đảo Oghigi Thần biển Poseidon vì muốn trả thù cho con trai là tên khổng lồ một mắt đã gây giông tố đánh chìm bè gỗ của Ulysse vào ngày thứ

18 Yếu tố ngẫu nhiên trong trường ca này đã được khai thác gắn liền với sức mạnh của thần

Trong vở kịch thơ Oedipus làm vua của nhà văn Hy Lạp cổ đại

Sophocles, yếu tố ngẫu nhiên đại diện cho “tính chất vô lí, vô nhân đạo của số

mệnh” [44, 476] Oedipus, đứa con của vua Laios và hoàng hậu Jocaste thành

Thèles, vừa sinh ra đã được lời sấm rằng sẽ phạm tội giết cha lấy mẹ Hoàng hậu Jocaste sai người chăn cừu đêm Oedipus đi giết nhưng số phận đẩy đưa, chàng được nhận nuôi bởi vua xứ Corinhthe Nhiều năm sau, trên đường đến thành Thèles, trong lúc xảy ra cuộc xô xát, Oedipus dã giết chết gần hết một đoàn người, trong đó có một cụ già - chính là cha mình, vua Laios Đến thành Thèles, Oedipus giết được quái vật Sphinx, chàng được tôn lên làm vua và kết hôn cùng hoàng hậu Jocasto, chính là mẹ mình Khi mọi chuyện vỡ lỡ, hoàng hậu tự tử, Oedipus tự chọc mù mắt mình, rời khỏi ngai vàng để đi tu Trong vở kịch này, yếu tố ngẫu nhiên đầy khốc liệt đã biến con người thành trò đùa của số mệnh,

con người tồn tại và hành xử như đui mù, vô tri “Oedipus làm vua là một kiệt

Chúng tôi nhận thấy sự thành công đó không thể nằm ngoài cái tác dụng của các yếu tố ngẫu nhiên đã được chọn lọc

Những khảo sát trên đã bám sát vào văn học cổ, từ phương Đông đến phương Tây, cho thấy: Yếu ngẫu nhiên của văn học giai đoạn này mang tính chất

mô tả hiện thực đơn giản, ít gia công như: Ca dao Bình Trị Thiên - Việt Nam,

Thuật xử thế Ấn Độ Hoặc yếu tố ngẫu nhiên mang tính chi phối nặng nề của

thần quyền, như sự chi phối của lời nguyền trong Oedipus làm vua; sự nổi giận, mệnh lệnh và ý muốn của các vị thần trong Trường ca Odysseus

Giai đoạn văn học hiện đại, yếu tố ngẫu nhiên được xây dựng tỉ mỉ, phản ánh sát sao hiện thực cuộc sống, không có bóng dáng của thần quyền, chỉ có đạo đức, hành vi của con người chi phối lẫn nhau

Trong vở kịch Lôi Vũ của tác giả Tào Ngu, yếu tố ngẫu nhiên chiếm một

vị trí vô cùng quan trọng Sự li kì, hấp dẫn của câu chuyện ba mươi năm được dồn nén trong một vở kịch bốn hồi và hai màn tự mạc, vĩ thanh

Câu chuyện xảy ra trong gia đình Chu Phát Viên Khi còn là cậu ấm trong một gia đình quyền thế, hắn đã dan díu với người hầu gái xinh đẹp tên Thị Bình, sinh ra đứa con trai tên Chu Bình Khi Thị Bình mang thai đứa con thứ hai, gia đình Phát Viên đuổi cô đi để cưới vợ cho hắn Đó là Phồn Y, trẻ đẹp, giàu có và tuổi ngang với Chu Bình Do xa cách về tuổi tác lại quen thói chuyên quyền, Phồn Y không ngần ngại nảy sinh quan hệ bất chính với Chu Bình Thị Bình sau khi rời khỏi nhà họ Chu đã nhảy sông tự trầm nhưng được người dân cứu Sau khi bình tâm, bà lên khu mỏ làm việc, sinh con đặt tên là Lỗ Đại Hải Lúc ấy bà

đã kết hôn cùng Lỗ Quý, sau sinh thêm Tứ Phượng

Lỗ Quý và Tứ Phượng đều đi ở đợ cho nhà Chu Phát Viên Tứ Phượng và Chu Bình yêu nhau Chu Xung - con của Phát Viên và Phồn Y - cũng đem lòng yêu Tứ Phượng Tại khu mỏ, Đại Hải đã trở thành người lãnh đạo công nhân chống lại Phát Viên

Vì ghen tuông, Phồn Y kêu mẹ của Tứ Phượng đến đem con gái mình về Đến nơi, Thị Bình mới biết con gái mình đang ở nơi không nên ở, khủng khiếp hơn là việc biết tin con trai và con gái mình yêu nhau Sự việc được phơi bày, Tứ Phượng chạy ra trời mưa gió, nhảy vào dây điện quyên sinh, Chu Xung cứu cô nên cũng chết theo Chu Bình rút súng tự sát

Ở vở kịch này, ta bắt gặp những điều ngẫu nhiên đến kinh ngạc: người vợ lớn bị hắt hủi khi đang mang thai đứa con thứ hai bỏ đi và sau lại kết hôn với người đày tớ của chồng cũ; người vợ kế có tư tình với người con trai cả; con gái

đi làm tôi tớ cho gia đình chồng cũ của mẹ và được hai người anh trai cùng mẹ khác cha yêu; con trai lãnh đạo phong trào công nhân chống lại cha ruột của mình; xảy ra hai bi kịch loạn luân ở một gia đình: dì ghẻ sinh con với con chồng, anh trai em gái yêu nhau

Sự dồn nén cái ngẫu nhiên đến nghẹt thở như thế đã nhận được những ý kiến phê bình đánh giá khác nhau Với nhà phê bình Đặng Thai Mai, nó hoàn toàn hợp lí và dễ chấp nhận Ba mươi năm của gia đình Chu Phát là ba mươi

năm của một xã hội Trung Quốc, một xã hội có nền “văn minh đặc biệt: trong đó

ta có thể tưởng tượng được mọi điều xấu xa, thô bỉ, ghê tởm, tục tằn đồng thời

Đồng thời, ông cũng nhận định sâu xa hơn về giá trị của những yếu tố ngẫu

nhiên cấu thành vở kịch: “Nhận rõ tính chất phức tạp của xã hội Trung Quốc,

chúng ta thấy rằng chính cái địa vị quan trọng của ngẫu nhiên trong Lôi vũ cũng

là một phản ảnh của xã hội Trung Quốc trong khoảng hai ba mươi năm gần đây

Và chúng ta có thể từ đấy mà tìm ý nghĩa sâu xa của tập kịch” [37, 180]

Yếu tố ngẫu nhiên tham gia vào cốt truyện như một cách sáng tạo tình huống nhân sinh đặc sắc của tác giả nhằm thử thách nhân vật Yếu tố ngẫu nhiên

có thể đẩy nhanh nhân vật vào bi kịch hoặc cứu vớt kịp thời Nếu không biết tới yếu tố ngẫu nhiên, thật khó hình dung được lôgic nghệ thuật của tác phẩm bất kì

Nhân vật Jean Valjean (Những người khốn khổ - Victor Hugo) đã trải

qua những khúc quanh của cuộc đời với sự hoạch định bằng ngẫu nhiên Câu chuyện về đời của người tù khổ sai, vinh quang với lương tri, nghị lực và khốn cùng với sự truy đuổi của tên mật thám, được tác giả Victor Hugo dàn dựng công phu, logic và thuyết phục Ông đã đặt ra hai thế lực tương phản, song hành:

những người khốn khổ, cố sức vươn lên và lực lượng mật thám, bọn tay rình rập,

áp bức, ngoan cố Đấy là một bức tranh rộng lớn của những người lao động nghèo khổ ở Pháp trong thế kỷ XIX Lựa chọn yếu tố ngẫu nhiên hay tất yếu, nhìn chung đều phụ thuộc vào quan niệm của nhà văn về con người và cuộc đời

Ở những cây bút già dặn, yếu tố ngẫu nhiên có vai trò quan trọng trong việc biểu

hiện cái logic bên trong của hành động Trong Những người khốn khổ, tác giả

đã đặt ra những tình huống ngẫu nhiên và giải quyết chúng bằng biện pháp tình thương Những biến cố trong cuộc đời Jean Valjean và cách giải quyết của hắn - dưới bàn tay đạo diễn của tác giả - là một cách để nhận diện chủ nghĩa lãng mạn trong tinh thần sáng tác của Victor Hugo

Tóm lại yếu tố ngẫu nhiên là một phần quan trọng cấu thành tác phẩm tự

sự Nó tạo nên tính bất ngờ lôi cuốn của tác phẩm, là những bước ngoặt đầy ngoạn mục trong cuộc đời nhân vật Yếu tố ngẫu nhiên trong tác phẩm là cái đã được chọn lựa kĩ càng trong yêu cầu của tính logic Việc chọn lưa yếu tố ngẫu nhiên thể hiện tài năng, nhân sinh quan, thế giới quan của tác giả

Tiểu kết chương I

Khi tất nhiên tồn tại ngoài tầm kiểm soát của cá nhân, nó được hiểu như cái ngẫu nhiên, hiện tượng này đã và đang tồn tại như một tất yếu của cuộc sống Triết học hướng người ta đến việc nắm bắt triệt để và làm chủ cái ngẫu nhiên, đồng thời khẳng định thế giới không gì là ngẫu nhiên cả, con người là chủ thể và cải tạo được thế giới

Trong đời sống tinh thần, cái ngẫu nhiên lại đem đến cho người ta những bất ngờ thú vị, và nó được chấp nhận như “phạm vi” có tính kích thích và thử thách tâm lý con người Con người không ngồi không để chờ quy luật có tính bất biến của sinh - lão - bệnh - tử, con người lao động miệt mài và làm nên những điều mới mẻ, luôn vững vàng trước những đổi thay, biến cố

Triết học hiểu cái ngẫu nhiên, người nghệ sĩ cũng hiểu cái ngẫu nhiên nhưng cách vận dụng có phần khác nhau Triết học dùng lí trí, vận dụng cái ngẫu nhiên để tìm hiểu cái tất nhiên Người nghệ sĩ dùng cả lí trí lẫn tình cảm, vận dụng cái ngẫu nhiên để mô phỏng thế giới bằng tác phẩm văn học và cải tạo thế giới từ tình cảm đến nhận thức và hành động

Chương 2: Yếu tố ngẫu nhiên qua tình tiết cốt truyện

Ấn tượng đầu tiên và giá trị cuốn hút của tác phẩm thể hiện trước hết ở cốt

truyện, ở nội dung câu chuyện Trong tiểu thuyết Triệu phú khu ổ chuột, cuộc

đời nhân vật Ram trải qua 17 năm đầy những biến cố, va chạm, được mất Có thể

nói, cách kể chuyện của Vikas Swarup có nét tương đồng với cách kể chuyện

của nhà văn Mỹ O Henry: dựa vào tình tiết, cốt truyện là chính Nói cách khác,

Triệu phú khu ổ chuột là một tiểu thuyết hoàn toàn có cốt truyện, và hấp dẫn ở

những tình tiết Tác giả đã dày công tổ chức những “sự kiện cuộc đời” cho nhân vật của mình, ông chắc tay và thành công trong việc xây dựng những tình tiết ngẫu nhiên và cốt truyện ngẫu nhiên

2.1 Khái ni ệm tình tiết và cốt truyện

Từ “tình tiết” được sử dụng rộng rãi trong ngôn ngữ đời thường và trong các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội Đặc biệt trong lĩnh vực văn học, tình tiết là một khái niệm luôn được bàn luận rất kĩ Theo từ điển Thuật ngữ văn học,

tình tiết được hiểu là: Sự việc nhỏ trong quá trình diễn biến của sự kiện, tâm

trạng Như vậy, sự kiện (sự việc có ý nghĩa ít nhiều quan trọng đã xảy ra) là kết

quả của phép cộng các tình tiết Tình tiết sẽ được sắp xếp có trật tự, để làm nên những diễn biến liên hoàn, logic

Trong quá trình sáng tác, người nghệ sĩ sẽ có quyền chọn lựa một tình tiết nào đấy trong vô vàn những tình tiết có thể chọn Việc nhà văn chọn tình tiết X trong tổng thể X, Y, Z… luôn nhằm vào mục đích đẩy sự việc đi tới Nó thay đổi hiện tại của nhân vật và gây bất ngờ với người đọc Như vậy tình tiết ngẫu nhiên không phải là tình tiết buông lơi, tùy tiện mà là một tình tiết bất ngờ, phù hợp cho việc tạo ra một thực tại mới

Trong Triệu phú khu ổ chuột, nhân vật Salim có một chiếc máy ảnh dùng

một lần với cuộn phim chụp được 30 tấm ảnh Cậu đã dùng 26 tấm và không

muốn phí phạm 4 tấm còn lại nên đã xách máy đi rong chụp một vài nơi trước khi đem máy ảnh đi rửa Nếu sự việc chỉ có vậy thì đó chỉ là một tình tiết đơn thuần Tác giả có thể cho xuất hiện một hiện tượng thiên nhiên tuyệt đẹp trong bức ảnh cuối để Salim đem bán ảnh, lấy tiền, hoặc là một cô gái xinh đẹp lọt vào tầm ngắm để họ kết thân và yêu nhau Nhưng tác giả đã cho xuất hiện trong bức ảnh cuối cùng là Maman, tên chăn dắt trẻ em lâu nay cố truy đuổi Salim và Ram

Họ nhận ra nhau, một bên tức giận rượt đuổi và một bên hoảng sợ bỏ chạy Bằng việc chọn lựa đó, tình tiết này được xem là tình tiết ngẫu nhiên, ngẫu nhiên gặp lại, đầy bất ngờ trong diễn biến của câu chuyện

Cốt truyện không phải là yếu tố tất yếu cho mọi loại tác phẩm văn học mà chỉ tồn tại trong những tác phẩm thuộc loại tự sự (tiểu thuyết, truyện vừa, truyện ngắn, truyện thơ ), kí và các tác phẩm kịch Trong một số tác phẩm thuộc loại

kí, không có yêu cầu xây dựng cốt truyện một cách chặt chẽ Loại tác phẩm trữ tình không có yếu tố cốt truyện vì tác phẩm trữ tình chủ yếu thể hiện trực tiếp tâm trạng, tình cảm, ý nghĩ cảm xúc của tác giả, nó không đòi hỏi nhà văn phải xây dựng những sự kiện, biến cố, hành động thành một hệ thống liên tục làm cơ

sở cho sự triển khai các tính cách Như vậy, cốt truyện là tất cả các hành động, biến cố được phát triển trong tiến trình kể chuyện Khi thuật lại một câu chuyện,

ta có thể kể lại các biến cố ấy theo một trình tự logic có thể hiểu được

Ta có thể ví: tình tiết tạo nên biến cố, sự kiện trong tác phẩm văn học tương đồng với nguyên tử tạo nên phân tử cấu thành vật chất trong khái niệm

của vật lí hay hóa học Tình tiết là các hạt vật chất nhỏ, li ti tạo nên một vật chất

trọn vẹn, lớn hơn, đó là toàn bộ cốt truyện, nội dung câu chuyện, cái sẽ được viết

ra, kể lại Với những tình tiết ngẫu nhiên, sẽ hình thành nên một cốt truyện đậm tính ngẫu nhiên tương ứng

2.2 Các ki ểu tình tiết ngẫu nhiên

Ngoài phần mở đầu và kết thúc, tác phẩm gồm có 12 chương Nhân vật chính, Ram Mohammad Thomas xuất hiện xuyên suốt và gắn liền với từng tình

tiết Riêng ở ba chương: Chương Hãy giữ lấy cúc áo của cậu; Chương Chuyện

một người lính; Chương Quyền giết người, cậu đóng vai trò là người nghe kể

chuyện Tình tiết ngẫu nhiên ở các chương này chỉ trực tiếp gắn với các nhân vật khác, nhưng ngẫu nhiên trở thành một phần trong hồi ức của Ram khi tham gia

trò chơi truyền hình Ai là triệu phú

Từ cấu trúc tác phẩm, chúng tôi thống kê, phân loại tình tiết ngẫu nhiên theo các dạng thức sau: Ngẫu nhiên gặp gỡ và gặp lại, giấc mơ ngẫu nhiên, ngẫu nhiên khám phá, ngẫu nhiên đánh mất và ngẫu nhiên trùng hợp

2.2.1.1 Hồi ức và 12 câu hỏi

Tác giả Vikas Swarup cho biết ông quyết định viết tiểu thuyết Triệu phú

khu ổ chuột trong một khoảnh khắc bừng ngộ: “Đó là một loạt khoảnh khắc

bừng ngộ Tôi muốn viết một cái gì đó khác thường… Và rồi tôi chợt nảy ra ý nghĩ: Sao mình không khai thác trò chơi hỏi đáp trên truyền hình đang trở thành một hiện tượng toàn cầu?” [66, 428] Ông ngẫu nhiên biết đến trò chơi truyền

hình Ai là triệu phú, qua việc đọc được bài báo viết rằng trẻ em đường phố tại

một khu ổ chuột ở Ấn Độ đã bắt đầu tự mình học cách sử dụng dịch vụ gọi điện thoại qua internet Tác phẩm đã ra đời trên cơ sở kết hợp ngẫu nhiên hai chủ đề: trò chơi truyền hình và một người chơi không được học hành bài bản, không nghiên cứu sách vở, chỉ có những kiến thức “đường phố” Chính sự kết hợp này

đã tạo nên một tình tiết ngẫu nhiên độc đáo: trong 12 câu hỏi, có 9 câu ứng với 9 tình tiết đã xảy ra trong đời nhân vật chính, 3 câu hỏi nhắc đến 3 tình tiết mà nhân vật chính được nghe kể trực tiếp

Tham gia chương trình ở kỳ thứ mười lăm và chiến thắng số tiền một tỷ

rupi, Ram Thomas Mohammad trở thành người đầu tiên trong lịch sử của trò

chơi này đạt kết quả tuyệt đối Mười hai câu hỏi ngẫu nhiên đúng với những gì

đã xảy ra, ám ảnh và khắc sâu vào kí ức của Ram Những ngẫu nhiên ấy gây bất ngờ đến mức bản thân nhân vật Ram cũng khẳng định: “Đó là may mắn” Ở

chương Câu hỏi thứ mười ba, cái ngẫu nhiên đã mặc định cho sự chiến thắng,

phá vỡ hoàn toàn tính tất yếu nhưng tình tiết ấy lại rất chân thực, thuyết phục

Với câu hỏi thứ mười hai: “Tên của bố vợ Mumtaz Mahal là gì?”, Prem Kumar - người dẫn chương trình truyền hình đã chế giễu: “Tôi dồn cậu vào thế bí rồi,

đúng không? Cậu sẽ không thể trả lời được câu hỏi này trừ khi cậu có bằng thạc sĩ lịch sử trung đại Vậy hãy nói lời chia tay vối một trăm triệu mà cậu vừa giành được và chuẩn bị trở về với công việc bồi bàn của cậu đi” [66, 404]

Nhưng câu hỏi trên đã bất ngờ, ngẫu nhiên giao thoa với một giai đoạn “vinh quang” trong đời của Ram với nghề làm hướng dẫn viên du lịch tại đền Taj Mahal Những hồi ức hiện ra trong chớp nhoáng và cậu có chọn lựa chính xác

câu trả lời cho câu hỏi này […] Bởi vì tôi đã làm hướng dẫn viên du lịch tại lăng Taj Mahal hai năm”” [66, 405]

Những câu hỏi đã không dồn hết vào một thời điểm, một không gian mà

đã “chạm” đều vào những giai đoạn khác nhau trong cuộc đời của Ram Câu hỏi

thứ nhất: Tên của bộ phim bom tấn mà Armaan lần đầu tiên đóng cặp với Priya

ngẫu nhiên tương ứng với khoảng thời gian cậu sống cùng Salim ở khu Chawl khi cậu 12 tuổi Salim có ước mơ trở thành diễn viên điện ảnh, thần tượng của cậu là Armaan Ali Salim thường kể cho Ram nghe những thông tin về Armaan

và rủ rê Ram đi cùng đi xem những bộ phim có Armaan thủ vai Đồng thời Priya

là nữ diễn viên mà Ram ấn tượng “Cô là một nữ diễn viên cao ráo, xinh đẹp

từng đoạt danh hiệu Hoa hậu thế giới mấy năm trước Thân hình cô như được tạc nên với một vẻ đẹp cổ điển, bộ ngực đầy đặn và eo lưng thon gọn Cô là nữ diễn viên tôi yêu thích trong thời gian gần đây” [66, 36] Câu hỏi: Dãy chữ cái nào thường được khắc lên cây thánh giá gắn với thời gian đầu đời khi Ram sống

ở nhà thờ St Mary cùng cha Timothy “Tôi yêu thích nhà thờ Đó là một tòa nhà

cổ cây năm 1878 với những ô cửa sổ bằng kính màu và mái nhà bằng gỗ trông rất đẹp Bàn thờ được chạm trổ rất đẹp Phía trên bàn thờ là cậy thánh giá lớn

có các chữ cái INRI” [66, 59] Câu hỏi thứ 6: Thủ đô của Papu New Guinea là

gì, ngẫu nhiên tương ứng và có thể so sánh với những điều cậu được nghe về Haiti khi làm phục vụ trong một quán rượu ở Mumbai, bởi Prakash Rao “Vâng

Tôi biết đó không phải là là Port-au-Prince, thủ đô của Haiti, cũng không phải Port, một thành phố ở Mauritius Và đó cũng không phải là Port Adelaide bởi vì Adelaide ở Australia Vậy nó phải là C Port Moresby” [66, 200]… Những tình

tiết này chính là sự thú vị của yếu tố ngẫu nhiên mà tiểu thuyết mang lại cho người đọc

Chúng tôi nhận thấy, khía cạnh trùng hợp ngẫu nhiên giữa câu hỏi và quá khứ một cách sát sao đã thành một cái cớ rất lạ và thú vị cho câu chuyện được kể lại Mỗi chương là một câu hỏi, là một giai đoạn cuộc đời được nhắc đến, là một bức màn bí mật được từ từ vén lên, là một câu chuyện gần như tách bạch, hoàn chỉnh cùng những suy ngẫm sâu sắc Đồng thời, việc đảo lộn các sự kiện trong

17 năm cuộc đời theo trật tự các câu hỏi là một hiệu ứng độc đáo về mặt nghệ thuật Các giai đoạn thời gian được sắp đặt ngẫu nhiên không tuân theo trật tự chương Tình tiết lồng vào tình tiết, hồi tưởng lồng vào hồi tưởng Mạch truyện không phải là một đường thẳng nhàm chán, nó là một tòa nhà có kiến trúc huyền

bí, mỗi căn phòng là một bất ngờ Người đọc cứ nhẹ nhàng, từ tốn nhưng cũng không kém phần háo hức lần mở từng cánh cửa

2.2.1.2 Gặp gỡ và gặp lại người cũ

Khảo sát diễn biến của cốt truyện, chúng tôi chọn nhân vật Ram làm trục diễn biến chính và nhận thấy có những gặp gỡ ngẫu nhiên như sau:

Ram gặp cha Timothy: cuộc gặp gỡ định mệnh, Ram bị bỏ rơi, cha

Timothy là người cưu mang Ram gặp Neelima Kumari: cuộc gặp gỡ trên đường trốn chạy, chứa trong nó sự khát khao thiêng liêng về tình mẫu tử Ram được ôm

vào lòng như một đứa con đang sà vào lòng mẹ Neelima Kumari được sống những khoảnh khắc thực nhất của người phụ nữ Cả hai cuộc gặp gỡ này đều mang lại sự chở che và hạnh phúc cho nhân vật chính Đó là điểm sáng, niềm hy vọng trong câu chuyện Với những cuộc gặp gỡ dạng này, nhân vật không bơ vơ lạc loài

Ram gặp cha John, Maman: Đây là cuộc chạm trán ngẫu nhiên giữa một bên là tâm hồn trẻ thơ, một bên là những kẻ xấu xa, tàn ác, áp bức bóc lột trẻ em Những cuộc gặp gỡ dạng này đẩy nhân vật vào biến cố, thay đổi số mệnh nhân vật Cuộc đời của Ram sẽ không có gì thay đổi, sẽ lớn lên trong bình an và trờ thành người của nhà thờ St Mary nếu như không có sự xuất hiện cha John trẻ Cha John đã trực tiếp gây nên cái chết cha Timothy và Ram trở thành mồ côi thực sự Maman đã mang Ram ra khỏi trại giáo dưỡng, nơi Ram đang dần gầy dựng được uy tín - có thể xin thức ăn, đề xuất ý kiến về chỗ ở - và đẩy Ram vào những ngày tháng bôn ba, trốn chạy

Ram gặp những đứa trẻ ở trại giáo dưỡng, Salim, Gudiya: cuộc gặp gỡ của những tâm hồn trẻ thơ, của những người cùng số mệnh Những cuộc gặp gỡ này không chỉ góp phần hình thành tâm lý, tính cách, hành vi nhân vật, mà còn mở ra góc nhìn nơi người đọc về một thế giới trẻ em bất hạnh, một xã hội Ấn Độ còn nhiều góc tối Ở đấy, trẻ em hiển nhiên trở thành nạn nhân của bạo hành, xâm hại tình dục, của nạn chăn dắt trẻ em Ram và Salim gặp nhau và trở thành đôi bạn thân thiết, gắn bó cùng nhau lúc hoạn nạn cũng như lúc vinh quang Ram cùng Gudya kết nên tình chị em, mối quan hệ xung quanh Ram cũng trở nên đa dạng: “cha - con”, bạn bè, tình chị em…

Cuộc gặp gỡ giữa Ram và Nita là cuộc gặp gỡ bắt đầu cho tình yêu và sự tranh đấu Cuộc gặp giữa Ram và Nita có khởi đầu là tình dục Cái ngẫu nhiên ấy đến với Ram một cách hợp lí khi nhân vật là trẻ lang thang, sống trong xã hội nổi tiếng về tôn giáo và nghệ thuật tình dục Cuộc gặp ngẫu nhiên này bắt đầu cho những chuyện trò tâm sự và nảy nở một tình yêu Từ đấy Ram đã có thêm một