tổ chức hoạt động ngoại khóa các chương “từ trường” và “ cảm ứng điện từ” vật lí 11thpt

Để đạt được những mục tiêu trên, phương pháp giáo dục cũng được xác định tại Điều 28.2: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học

-

Đàm Văn Tuyến

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

Thành Phố Hồ Chí Minh , 2011

Đàm Văn Tuyến

Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học môn vật lí

Mã số: 601410

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

TS.PHẠM THẾ DÂN

Thành Phố Hồ Chí Minh , 2011

quả nghiên cứu của đề tài là trung thực và chưa từng công bố trong bất kì công trình nào khác

Tác giả Đàm Văn Tuyến

Để hoàn thành đề tài nghiên cứu này, tôi đã nhận được sự giúp đỡ rất nhiều

từ phía các thầy cô, gia đình, bạn bè và các em học sinh

Trước hết tôi xin chân thành cám ơn TS Phạm Thế Dân – giảng viên Khoa vật lí trường Đại học sư phạm TP.HCM là người thầy đã tận tình hướng dẫn cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài nghiên cứu này

Tôi cũng xin gởi lời cảm ơn đến các Thầy, Cô trong Khoa vật lí và các Thầy,

Cô ở phòng KHCN và SĐH trường Đại học sư phạm TP.HCM đã tạo điều kiện tốt cho tôi học tập và nghiên cứu để hoàn thành luận văn này

Cuối cùng tôi xin gởi lời cảm ơn đến BGH, các Thầy, Cô, các em học sinh ở trường THPT Chuyên Long An nơi tôi giảng dạy; các Thầy, Cô và các em học sinh

ở trường THPT Tân An, THPT Lê Quý Đôn , Ban giám đốc Nhà máy nhiệt điện Bà Rịa ở tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu đã tận tình giúp đỡ, tạo điều kiện cũng như góp ý cho tôi rất nhiều trong quá trình tôi tiến hành thực nghiệm sư phạm

Tác giả

Đàm Văn Tuyến

Chương 1 : CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA MÔN VẬT LÍ Ở

TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 6

1.1 Mục tiêu giáo dục hiện nay 6

1.2 Mục tiêu giáo dục và nhiệm vụ của môn vật lí ở trường THPT hiện nay 7

1.2.1 Về kiến thức 7

1.2.2 Về kĩ năng 8

1.2.3 Về thái độ 8

1.3 Các nhiệm vụ cơ bản của dạy học vật lí ở trường THPT 9

1.3.1 Đặc điểm chung của dạy học vật lí 9

1.3.2 Các nhiệm vụ cơ bản của dạy học vật lí ở trường THPT 10

1.4 Các hình thức tổ chức dạy học ở trường THPT 11

1.4.1 Khái niệm: 11

1.4.2 Các hình thức tổ chức dạy học vật lí chủ yếu ở trường THPT hiện nay: 12 1.5 Hoạt động ngoại khóa môn vật lí ở trường THPT 13

1.5.1 Khái niệm hoạt động ngoại khóa 13

1.5.2 Đặc điểm của hoạt động ngoại khóa 13

1.5.3 Mục tiêu giáo dục của hoạt động ngoại khóa môn vật lí 14

1.5.4 Vai trò của hoạt động ngoại khóa môn vật lí 16

1.5.5 Các hình thức thường dùng trong tổ chức động ngoại khóa môn vật lí 24

1.5.6 Các bước tiến hành tổ chức một HĐNK môn vật lí 30

1.5.7 Vai trò, nhiệm vụ và yêu cầu đối với GV trong tổ chức HĐNK vật lí 34

1.6 Kết luận chương 1 35

Chương 2 : NỘI DUNG VÀ HÌNH THỨC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA CÁC CHƯƠNG “TỪ TRƯỜNG ” VÀ “CẢM ỨNG ĐIỆN TỪ” VẬT LÍ 11 THPT 36

2.1 Điều tra ý kiến GV và HS về HĐNK 36

2.1.1 Điều tra ý kiến GV về HĐNK môn vật lí 36

điện từ” 41

2.2.1 Thành lập và tổ chức các nhóm 42

2.2.2 Xây dựng quy định hoạt động của các nhóm 43

2.2.3 Xây dựng và triển khai kế hoạch hoạt động của các nhóm 43

2.2.4 Kiểm tra, đánh giá hoạt động của các nhóm 43

2.3 Thiết kế các hoạt động ngoại khóa cho chương “Từ trường” với chủ đề : “

Từ trường – những điều kì diệu” 44

2.3.1 Các loại hình ngoại khóa chương “Từ trường” 44

2.3.2 Mô tả cách thức, mục đích , yêu cầu và cho từng loại hình HĐNK 45

2.3.3 Thiết kế và chuẩn bị cho từng loại hình HĐNK 49

2.4 Kế hoạch tổ chức HĐNK chương “ Từ trường ” 63

2.4.1 Công việc trước hoạt động chung của các nhóm 63

2.4.2 Các buổi hoạt động chung của các nhóm 63

2.4.3 Công việc sau các buổi hoạt động chung của các nhóm 65

2.5 Thiết kế các hoạt động ngoại khóa cho chương “Cảm ứng điện từ” với chủ đề : “ Faraday với phát minh vĩ đại" 66

2.5.1 Các loại hình ngoại khóa chương “Cảm ứng từ” với chủ đề : “

Faraday với phát minh vĩ đại" 66

2.5.2 Mô tả cách thức, mục đích và yêu cầu cho từng hình thức HĐNK 66

2.5.3 Thiết kế và chuẩn bị cho từng loại hình ngoại khóa chương “Cảm ứng điện từ” 69

2.6 Kế hoạch tổ chức HĐNK chương “ Cảm ứng điện từ” 82

2.6.1 Công việc trước hoạt động chung của các nhóm 82

2.6.2 Các buổi hoạt động chung của các nhóm 82

2.6.3 Công việc sau các buổi hoạt động chung của các nhóm 84

2.7 Kết luận chương 2 85

Chương 3 : THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 87

3.2.1 Đối tượng thực nghiệm sư phạm 87

3.2.2 Giới thiệu về trường THPT Chuyên Long An 87

3.3 Nội dung và phương pháp đánh giá thực nghiệm sư phạm 88

3.4 Diễn biến và kết quả quá trình thực nghiệm sư phạm 88

3.4.1 Quá trình tổ chức các nhóm 88

3.4.2 Quá trình tổ chức HĐNK chương “Từ trường”: 89

3.4.3 Quá trình tổ chức HĐNK chương “Cảm ứng điện từ”: 104

3.5 Đánh giá hiệu quả của tổ chức HĐNK qua bài test 111

3.5.1 Chọn mẫu 111

3.5.2 Hình thức và nội dung bài test 111

3.5.3 Các số liệu cần đánh giá 112

3.5.4 Kết quả thống kê điểm số bài test của nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng 113

3.6 Kết luận chương 3 116

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ CỦA LUẬN VĂN 118

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 121

PHỤ LỤC 124

4 CNH-HĐH Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa

Hình 2 2: Sơ đồ mạch điện trò chơi “Cánh tay siêu khỏe” 51

Hình 2 3: Mạch điện trò chơi “Cánh tay siêu khỏe” khi để hở 51

Hình 2 4: Mạch điện trò chơi “Cánh tay siêu khỏe” khi đóng kín bằng miếng sắt 51 Hình 2 5: Sơ đồ bố trí các đội trong trò chơi“ Cánh tay siêu khỏe” 52

Hình 2 6: Giao diện trò chơi “Phản ứng nhanh” 54

Hình 2 7: Giao diện trò chơi “Ô chữ” 57

Hình 2 8: Giao diện phần chơi “Tâm đầu ý hợp” 62

Hình 2 9: Giao diện trò chơi "Rung chuông vàng" 71

Hình 2 10: Hình kèm theo câu hỏi số 6 72

Hình 2 11: Hình kèm theo câu hỏi số 7 73

Hình 2 12: Hình chụp từ video clip kèm theo câu hỏi số 8 73

Hình 2 13: Hình kèm theo câu hỏi số 9 73

Hình 2 14: Hình kèm theo câu hỏi số 11 74

Hình 2 15: Hình chụp từ video clip kèm theo câu hỏi số 12 74

Hình 2 16: Hình từ Slide PowerPoint kèm theo câu hỏi số 13 75

Hình 2 17: Hình kèm theo câu hỏi số 14 75

Hình 2 18: Hình kèm theo câu hỏi số 18 76

Hình 3 1: Nhóm "7 anh em siêu nhân - 11T" đang làm tàu đua 90

Hình 3 2: Nam châm điện và tàu đua của nhóm BDH3T- 11H 91

Hình 3 3: Nhóm "Cực quang - 11T" đang thảo luận 92

Hình 3 4: Tập hợp trước giờ thi đấu 93

Hình 3 5: Thuyền Hy vọng 62L-9999 về đích 94

Hình 3 6: Kiểm tra trước giờ thi đấu 97

Hình 3 7: Ban giám khảo 97

Hình 3 8: Chuẩn bị các miếng sắt 97

Hình 3 9: Đội BDH3T chuẩn bị thi đấu 97

Hình 3 10: “Cần cẩu điện” đang hút miếng sắt 97

Hình 3 13: Nhóm O-xtet thuyết trình về bão từ 98

Hình 3 14: Đội "Ơ-xtet" trong phần thi "Ô chữ" 99

Hình 3 15: Đội "Ơ-xtet" trong phần thi "Tâm đầu ý hợp" 100

Hình 3 16: Kể chuyện về nhà bác học Ơ-xtet 101

Hình 3 17: Trước giờ xuất phát 102

Hình 3 18: Ban thư kí 102

Hình 3 19: Phát thưởng cho các đội 103

Hình 3 20: HS đọc báo tường 103

Hình 3 21: Đòan tham quan trước cổng nhà máy nhiệt địên Bà Rịa 104

Hình 3 22: Các em HS đặt câu hỏi với kĩ sư Ngọc Văn 105

Hình 3 23: Một góc Nhà máy nhiệt điện Bà Rịa 105

Hình 3 24: Học sinh thuyết trình về “Ghi ta điện” 108

Hình 3 25: Học sinh thuyết trình về "Bếp từ" 108

Hình 3 26: Các thí sinh trong Gameshow "Rung chuông vàng" 109

Hình 3 27: Các GV trong phần “Cứu trợ” 109

Hình 3 28: Mô hình động cơ điện của nhóm "Strong Power" 109

Hình 3 29: Biểu đồ so sánh phân loại điểm bài test giữa nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng 114

Hình 3 30: Biểu đồ so sánh phân bố số lượng học sinh đạt điểm figiữa nhóm thực nghiệm và đối chứng 115

MỞ ĐẦU 1.LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Nước ta đang đẩy mạnh quá trình CNH – HĐH đất nước để đến năm 2020

cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại như đã được xác định

trong Đại hội Đảng toàn quốc lần XI Muốn thực hiện được điều đó thì cần phải đẩy mạnh sự phát triển của KH – CN vì KH – CN là động lực cơ bản của sự phát triển kinh tế - xã hội Giáo dục lại là nền tảng của sự phát triển của KH – CN, đáp ứng nhu cầu phát triển của xã hội hiện đại

Nền giáo dục nước ta trong thời gian qua cũng đã đạt được nhiều thành tựu hết sức to lớn Nhưng để đáp ứng được sự phát triển của đất nước trong thời kì mới thì cần có sự đổi mới mạnh mẽ nền giáo dục Đổi mới giáo dục đang diễn ra mạnh

mẽ trên cả quy mô toàn cầu, tạo nên những thay đổi sâu sắc trong giáo dục từ mục tiêu đào tạo đến phương pháp dạy học…Từ các nước phát triển đến các nước đang phát triển đều xác định vai trò, vị trí hàng đầu của giáo dục Từ quan niệm đầu tư cho giáo dục là phúc lợi xã hội thì đến nay các nước đều đã xác định đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho sự phát triển, giáo dục là chìa khóa của sự phát triển

Ở nước ta, Đảng, Chính phủ đã xác định rõ giáo dục là “quốc sách hàng đầu” Đã có nhiều chỉ thị của Bộ chính trị, quyết định của Thủ tướng chính phủ về mục tiêu, chiến lược phát triển giáo dục trong giai đoạn mới Trong “Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2001 – 2010 ” của Thủ tướng chính phủ đã nêu rõ :

“Con người và nguồn nhân lực là nhân tố quyết định sự phát triển đất nước trong thời kỳ CNH - HĐH, cần tạo chuyển biến cơ bản và toàn diện về giáo dục trong đó

ưu tiên nâng cao chất lượng đào tạo nhân lực, đặc biệt chú trọng nhân lực khoa học - công nghệ cao, ….” Từ đó, mục tiêu của giáo dục đã được xác định rõ trong

điều 2 – Luật giáo dục năm 2005: “Mục tiêu giáo dục là đào tạo con người Việt

Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” Trong đó, tại Điều 27, mục tiêu của giáo dục

phổ thông được xác định: “Mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp học sinh phát

triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” Để đạt được những mục tiêu trên, phương pháp giáo

dục cũng được xác định tại Điều 28.2: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát

huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh ” [22], [19]

Trong những năm qua, quá trình đổi mới phương pháp dạy học đã diễn ra mạnh mẽ trong ngành giáo dục, ở tất cả các bậc học, cấp học Tuy nhiên, thành tựu đem lại vẫn còn khiêm tốn bởi nhiều lí do chủ quan cũng như khách quan Việc đổi mới phương pháp dạy học cần phải đẩy mạnh hơn nữa trong giai đoạn tới Nhiều đề tài đã nghiên cứu và tìm ra những biện pháp đổi mới phương pháp dạy học hiệu quả Nhưng xét cho cùng, việc đổi mới phương pháp giáo dục đều nhằm đến việc phát huy tính chủ động, tích cực học tập của học sinh trong Do đó, dạy học phải thông qua hoạt động học của học sinh, học sinh phải là chủ thể của những hoạt động

đó Mục tiêu của giáo dục không phải chỉ là dạy để cho hoc sinh đạt được một lượng kiến thức nào đó mà còn phải rèn luyện cho học sinh những kĩ năng làm việc,

kĩ năng sống cần thiết để phát triển nhân cách toàn diện cho học sinh Muốn vậy, cần phải phối hợp đa dạng các hình thức dạy học Trong đó, hình thức tổ chức HĐNK cũng là một hình thức giúp đạt được mục tiêu đó

HĐNK là hoạt động được tổ chức ngoài giờ lên lớp nhằm hỗ trợ cho giờ học chính khóa Trong thực tế giáo dục của chúng ta hiện nay, khi chương trình học còn nặng nề, nhiều lí thuyết, giáo viên không có đủ thời gian giúp học sinh hoàn thiện những kĩ năng cần thiết, thì HĐNK là một lựa chọn hiệu quả HĐNK được tổ chức trên tinh thần tự nguyện tham gia của học sinh, phù hợp với trình độ, năng

khiếu, sở thích của học sinh, do đó khi tham gia HĐNK học sinh sẽ chủ động, tích cực trong các hoạt động của mình

Là giáo viên dạy vật lí, tôi cũng hết sức quan tâm đến vấn đề đổi mới phương pháp dạy học Tổ chức HĐNK vật lí cũng là vấn đề tôi quan tâm nhằm tìm

ra những biện pháp đổi mới phương pháp dạy học hiệu quả Trong quá trình dạy học của mình, tôi cũng đã từng tổ chức cho học sinh một số HĐNK vật lí nhưng những hoạt động đó vẫn có tính tự phát, đơn lẻ và chưa thực sự đạt được mục tiêu mong muốn Mặt khác, là giáo viên từng làm công tác Đoàn ở trường học, thường xuyên tổ chức các hoạt động vui chơi, sinh hoạt giải trí cho học sinh, tôi cũng có ít nhiều kinh nghiệm trong việc tổ chức các HĐNK Những hoạt động đó cũng là

những hoạt động tôi rất yêu thích Vì qua những hoạt động như vậy, tôi thấy gần gũi

với học trò hơn, hiểu các em hơn, phát triển mối quan hệ thân thiện giữa thầy và trò nhờ đó cũng giúp tôi nhiều trong công tác chuyên môn của mình

Trong các môn học của chương trình trung học phổ thông, vật lí là một trong những môn học có rất nhiều ứng dụng trong thực tế cuộc sống gần gũi với

HS Các kiến thức ở hai chương “ Từ trường ” và “ Cảm ứng điện từ ” có những ứng dụng hết sức quan trọng trong cuộc sống như: ứng dụng về lực từ để chế tạo các động cơ điện, ứng dụng của nam châm, ứng dụng hiện tượng cảm ứng điện từ chế tạo máy phát điện…và nhiều vấn đề khác mà giáo viên không thể tổ chức cho học sinh lĩnh hội hết được trong các giờ học chính khóa vì thời gian và điều kiện không cho phép

Qua những phân tích nêu trên, tôi quyết định chọn đề tài “ Tổ chức hoạt động ngoại khóa các chương “Từ trường” và “ Cảm ứng điện từ” vật lí 11THPT” là đề tài nghiên cứu của mình với mong muốn góp phần nâng cao hiệu

quả dạy học môn vật lí nói riêng và hiệu quả giáo dục nói chung

2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Nghiên cứu biện pháp tổ chức HĐNK cho học sinh các chương “ Từ trường” và “Cảm ứng điện từ” nhằm góp phần nâng cao hiệu quả của hoạt động dạy học các chương này nói riêng và môn vật lí nói chung

3 KHÁCH THỂ, ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

• Khách thể nghiên cứu :

Học sinh lớp 11 THPT trong quá trình tham dự các HĐNK ở các chương “

Từ trường ” và “ Cảm ứng điện từ”

• Đối tượng nghiên cứu:

Quá trình tổ chức HĐNK các chương “ Từ trường ” và “ Cảm ứng điện từ” của môn vật lí ở trường THPT

• Phạm vi nghiên cứu:

Quá trình tổ chức các HĐNK ở chương “ Từ trường ” và “ Cảm ứng điện từ” tại trường THPT chuyên Long An

4 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

- Nghiên cứu mục tiêu, phương pháp tổ chức dạy học của bộ môn vật lí

- Nghiên cứu cơ sở lí luận về tổ chức các HĐNK vật lí ở trường THPT

- Nghiên cứu thiết kế các HĐNK vật lí cho học sinh các chương “ Từ trường”

và “ Cảm ứng điện từ” vật lí 11 THPT

- Tổ chức các HĐNK cho học sinh các chương “Từ trường” và “ Cảm ứng điện từ” vật lí 11 THPT

- Đánh giá hiệu quả của HĐNK ở môn vật lí khi tổ chức hoạt động ngoại khóa

ở các chương “ Từ trường” và “ Cảm ứng điện từ” để từ đó tổ chức tốt hơn các HĐNK đối với các chương khác của môn vật lí

5 GIẢ THUYẾT KHOA HỌC

Nếu thiết kế được nội dung và hình thức tổ chức các hoạt động ngoại khóa đối với các chương “ Từ trường” và “ Cảm ứng điện từ” vật lí 11 THPT một cách phù hợp , sinh động, thu hút được học sinh tham gia tích cực thì sẽ góp phần nâng cao hiệu quả dạy học các chương này nói riêng và môn vật lí nói chung

6 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

• Nghiên cứu lí luận :

+ Nghiên cứu các văn kiện Đại hội Đảng, Luật giáo dục, các tài liệu của Bộ giáo dục về mục tiêu và nhiệm vụ của giáo dục nói chung và của môn vật lí nói riêng

+ Nghiên cứu lí luận về phương pháp dạy học, các hình thức tổ chức dạy học môn vật lí

+ Nghiên cứu cơ sở lí luận về tổ chức HĐNK môn vật lí ở trường THPT

• Sử dụng phương pháp điều tra, phỏng vấn :

Sử dụng phương pháp điều tra, phỏng vấn đối với giáo viên và học sinh để tìm hiểu thông tin về HĐNK vật lí tại trường THPT

• Thực nghiệm sư phạm:

Tiến hành thực nghiệm sư phạm để kiểm tra tính đúng đắn của giả thuyết khoa học đã được nêu ra, từ đó đưa ra những đánh giá tính khả thi của đề tài nghiên cứu và đề xuất những giải pháp bổ sung nếu cần thiết

7 Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

- Góp phần làm sáng tỏ lí luận về tổ chức các hoạt động ngoại khóa vật lí cho học sinh ở trường THPT, cụ thể hóa lí luận vào thực tiễn

- Đề tài có thể được xem như một tài liệu tham khảo cho các giáo viên về việc tổ chức hoạt động ngoại khóa, góp phần vào việc đa dạng hóa hình thức tổ chức dạy học vật lí ở trường THPT nhằm nâng cao chất lượng giáo dục

8 CẤU TRÚC LUẬN VĂN

Chương III: Thực nghiệm sư phạm

Kết luận

Chương 1 : CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA MÔN VẬT LÍ Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

1.1 Mục tiêu giáo dục hiện nay

Mục tiêu giáo dục là một hệ thống các chuẩn mực của một mẫu hình nhân cách cần hình thành ở một đối tượng người được giáo dục nhất định Đó là một hệ thống cụ thể các yêu cầu xã hội trong mỗi thời đại, trong từng giai đoạn xác định đối với nhân cách một loại đối tượng giáo dục Do đó, mục tiêu giáo dục phụ thuộc vào mỗi thời kỳ nhất định của quá trình phát triển xã hội và mỗi giai đoạn của quá trình giáo dục con người.[25]

Trải qua các giai đoạn phát triển xã hội, cách tiếp cận xác lập mục tiêu giáo dục đang có nhiều thay đổi cho phù hợp với yêu cầu phát triển của đất nước trong từng thời kì Mục tiêu giáo dục hiện nay của đất nước ta được xác định rõ trong

Điều 2 Luật giáo dục năm 2005 Theo đó “Mục tiêu giáo dục là đào tạo con người

Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của

sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”

Để đạt được mục tiêu chung của giáo dục, từng bậc học, cấp học lại xác định mục tiêu cho phù hợp với trình độ, đặc điểm phát triển của học sinh của cấp

học tương ứng Theo đó, Điều 27 luật giáo dục năm 2005 xác định “ Mục tiêu của

giáo dục phổ thông là giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động

và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng

tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc….Giáo dục trung học phổ thông nhằm giúp học sinh củng cố và phát triển những kết quả của giáo dục trung học cơ sở, hoàn thiện học vấn phổ thông và có những hiểu biết thông thường về kỹ thuật và hướng nghiệp, có điều kiện phát huy năng lực cá nhân để lựa

chọn hướng phát triển, tiếp tục học đại học, cao đẳng, trung cấp, học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động.”[19]

Ngoài ra, mục tiêu giáo dục còn được xác định rõ trong văn kiện Đại hội

Đảng toàn quốc khóa X: “Coi trọng việc bồi dưỡng cho học sinh, sinh viên khát

vọng mãnh liệt xây dựng đất nước giàu mạnh, gắn liền lập nghiệp của bản thân với tương lai của cộng đồng, của dân tộc, trau dồi cho học sinh, sinh viên bản lĩnh, phẩm chất và lối sống của thế hệ trẻ Việt Nam hiện đại”.[5]

Như vậy, mục tiêu giáo dục xuyên suốt vẫn là giáo dục toàn diện, chú trọng đến việc giáo dục trí, đức, thể, mĩ để đào tạo ra những người lao động mới, có trí tuệ, nhân cách, năng động và sáng tạo, chủ động thích ứng với nền kinh tế tri thức

và sự phát triển của thời đại

Mục tiêu của giáo dục đã được xác định và cụ thể hóa trong Luật giáo dục

Do đó, mục tiêu của các môn học trong hệ thống giáo dục sẽ là sự cụ thể của mục tiêu giáo dục vào từng bộ môn và phù hợp với đặc thù của bộ môn sao cho cùng với các bộ môn và các hoạt động giáo dục khác hoàn thành mục tiêu giáo dục

1.2 Mục tiêu giáo dục và nhiệm vụ của môn vật lí ở trường THPT hiện nay

Mục tiêu của hoạt động dạy – học vật lí ở trường THPT là góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục và mục tiêu giáo dục THPT Đó là yếu tố cơ bản đầu tiên cần được xác định chính xác và cụ thể để có định hướng cho việc xác định các nhiệm vụ và nội dung dạy học vật lí; xác định các phương pháp và hình thức tổ chức dạy học vật lí Căn cứ vào mục tiêu giáo dục, ngày 05/5/2006 Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành quyết định số 16/2006/QĐ-BGDĐT về Chương trình giáo dục phổ thông Theo đó, mục tiêu của môn vật lí ở THPT được xác định như sau:

- Các đại lượng, các định luật và nguyên lí vật lí cơ bản

- Những nội dung chính của một số thuyết vật lí quan trọng nhất

- Những ứng dụng phổ biến của vật lí trong đời sống và trong sản xuất

- Các phương pháp chung của nhận thức khoa học và những phương pháp đặc thù của vật lí, trước hết là phương pháp thực nghiệm và phương pháp mô hình

1.2.2 Về kĩ năng

- Biết quan sát các hiện tượng và quá trình vật lí trong tự nhiên, trong đời sống hằng ngày hoặc trong các thí nghiệm; biết điều tra, sưu tầm, tra cứu tài liệu từ các nguồn khác nhau để thu thập thông tin cần thiết cho việc học tập môn Vật lí

- Sử dụng được các dụng cụ đo phổ biến của vật lí; biết lắp ráp và tiến hành các thí nghiệm vật lí đơn giản

- Biết phân tích, tổng hợp và xử lí các thông tin thu được để rút ra kết luận,

đề ra các dự đoán đơn giản về các mối quan hệ hay về bản chất của các hiện tượng hoặc quá trình vật lí, cũng như đề xuất phương án thí nghiệm để kiểm tra dự đoán

- Có thái độ khách quan, trung thực; có tác phong tỉ mỉ, cẩn thận, chính xác

và có tinh thần hợp tác trong việc học tập môn vật lí, cũng như trong việc áp dụng các hiểu biết đã đạt được

- Có ý thức vận dụng những hiểu biết vật lí vào đời sống nhằm cải thiện điều kiện sống, học tập cũng như để bảo vệ và giữ gìn môi trường sống tự nhiên

- Có thế giới quan, nhân sinh quan, tư duy khoa học và những phẩm chất, năng lực theo mục tiêu của giáo dục phổ thông

Qua những mục tiêu trên, ta thấy rằng mục tiêu giáo dục của bộ môn vật lí chính là sự cụ thể hóa của mục tiêu giáo dục phổ thông vào bộ môn này, góp phần cùng các môn học khác cũng như các hoạt động giáo dục khác hoàn thành mục tiêu giáo dục đã đặt ra [23]

1.3 Các nhiệm vụ cơ bản của dạy học vật lí ở trường THPT

1.3.1 Đặc điểm chung của dạy học vật lí

Các mục tiêu và nhiệm vụ của trường phổ thông được thực hiện chủ yếu thông qua việc dạy học các môn học Môn vật lí cũng như các môn khoa học khác ở nhà trường phổ thông không chỉ trang bị hệ thống kiến thức cơ bản, hiện đại mà còn góp phần giáo dục và phát triển toàn diện người học sinh

Dạy học được hiểu là quá trình hoạt động có mục đích của giáo viên và học sinh trong sự tương tác thống nhất, biện chứng của giáo viên, học sinh và tư liệu hoạt động dạy học Dạy học vật lí là quá trình giáo viên tổ chức, kiểm tra, định hướng hành động của học sinh sao cho học sinh tự chủ chiếm lĩnh, xây dựng tri thức vật lí và kĩ năng của mình, đồng thời năng lực trí tuệ và nhân cách toàn diện của họ từng bước phát triển

Vật lí là một ngành khoa học nghiên cứu các quy luật, các tính chất chung nhất của cấu trúc, sự tương tác và chuyển động của vật chất Vật lí không chỉ liệt

kê, mô tả hiện tượng mà còn đi sâu nghiên cứu bản chất, khảo sát mặt định lượng và tìm ra các quy luật chung của chúng Sự phát triển của vật lí có liên quan mật thiết với các tư tưởng triết học, là cơ sở của nhiều ngành khoa học, kĩ thuật và công nghệ tiên tiến Các kiến thức vật lí được xem như những mô hình được con người xây dựng nên để biểu đạt hiện thực Do vậy, quá trình dạy học vật lí được thực hiện chủ yếu theo tiến trình mô hình hoá trong những tình huống có vấn đề với các hình thức làm việc chủ động, tích cực của học sinh [12]

1.3.2 Các nh iệm vụ cơ bản của dạy học vật lí ở trường THPT

Căn cứ vào mục tiêu chung của hệ thống giáo dục quốc dân, của nhà trường phổ thông, căn cứ vào vị trí và đặc điểm của bộ môn vật lí, việc dạy học vật lí ở trường phổ thông có các nhiệm vụ cơ bản như sau:

* Nhiệm vụ thứ nhất: cung cấp cho học sinh một hệ thống các kiến

thức vật lí cơ bản, khoa học, hiện đại và các kĩ năng, kĩ xảo tương ứng nhằm làm nền tảng cho họ có thể tham gia lao động sản xuất và tiếp tục theo học những chuyên ngành khoa học kĩ thuật cao hơn ở bậc đại học hoặc tự học, tự bồi dưỡng trong quá trình lao động, sản xuất Những kiến thức này được các nhà khoa học chọn lọc, biên soạn dựa trên các cơ sở của tâm lí học, của lí luận dạy học đại cương

Nó được thể hiện cụ thể ở chương trình và sách giáo khoa Đó là các kiến thức về:

* Nhiệm vụ thứ hai: Góp phần cùng các môn học khác rèn luyện tư duy,

bồi dưỡng năng lực sáng tạo và khả năng tự học cũng như khả năng hoạt động độc lập của học sinh Bồi dưỡng phương pháp học tập, lòng ham thích nghiên cứu khoa học, ý thức tích cực, chủ động trong quá trình chiếm lĩnh tri thức ,vận dụng tri thức, khả năng thích ứng với sự phát triển của thời đại

*Nhiệm vụ thứ ba: Góp phần giáo dục đạo đức cho học sinh

Các phẩm chất đạo đức theo mục tiêu thì có nhiều mặt, nhưng hoạt động dạy

- học vật lí thì chỉ có thế mạnh trong việc giáo dục một số phẩm chất nhất định Đó

là giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng; giáo dục những phẩm chất tốt của người lao động, giáo dục tính kỉ luật, kiên trì và tác phong công nghiệp Củng cố

lòng tin ở khoa học, ở khả năng nhận biết chính xác ngày càng đầy đủ các quy luật

tự nhiên của con người

* Nhiệm vụ thứ tư: Góp phần giáo dục kĩ thuật tổng hợp

Làm cho học sinh nắm được những nguyên lí cơ bản về các quá trình sản xuất của những ngành chủ yếu, nắm được cấu tạo và hoạt động cũng như kĩ năng sử dụng các dụng cụ đo lường, các máy móc đơn giản Rèn luyện cho học sinh phương pháp thực nghiệm khoa học, biết tổ chức công tác thực hành, biết xử lí các số liệu thực nghiệm, có kĩ năng sử dụng các bảng hằng số, các đồ thị, các phép tính toán đơn giản Chuẩn bị cơ sở tâm lí và năng lực hoạt động thực tiễn cho học sinh; giúp họ trong định hướng nghề nghiệp, hiểu biết về cái đẹp và chủ động tham gia các quá trình sản xuất, hoạt động xã hội Đảm bảo cho việc dạy học vật lí gắn với đời sống, với khoa học kĩ thuật và công nghệ hiện đại

Các nhiệm vụ trên có mối liên hệ biện chứng với nhau và được thực hiện đồng thời trong hoạt động dạy học vật lí ở nhà trường Trong đó, nhiệm vụ thứ nhất đóng vai trò chủ đạo Thông qua việc dạy-học vật lí mà tiến hành các nhiệm vụ còn lại Ngược lại, nếu thực hiện tốt các nhiệm vụ rèn luyện tư duy, giáo dục đạo đức và kĩ thuật tổng hợp thì sẽ thực hiện nhiệm vụ cung cấp kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo cho học sinh tốt hơn Học sinh có phương pháp tư duy tốt, tự chủ và sáng tạo trong học tập thì họ sẽ biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo Họ sẽ tiếp nhân kiến thức một cách chắc chắn và vận dụng sáng tạo vào thực tiễn [8]

1.4 Các hình thức tổ chức dạy học ở trường THPT

1.4.1 Khái niệm:

Hình thức tổ chức dạy học là một thành tố trong cấu trúc của quá trình dạy học Hình thức tổ chức dạy học được hiểu là sự biểu hiện bên ngoài của hoạt động phối hợp chặt chẽ giữa giáo viên và học sinh, được tiến hành theo một trật tự và chế

độ nhất định nhằm thực hiện tốt các nhiệm vụ dạy học

Theo các tài liêu về lí luận dạy học thì người ta sử dụng khái niệm hình thức

tổ chức dạy học đồng nghĩa với khái niệm phương pháp dạy học Tuy nhiên, nhiều tác giả phân biệt hai khái niệm đó và có những định nghĩa khác nhau Những dấu

hiệu phân biệt hai thuật ngữ hình thức và phương pháp trong quá trình sử dụng chúng là:

- Phương pháp dạy học được nhìn nhận ở dấu hiệu nổi bật là cách thức, con đường để đạt đến các nhiệm vụ dạy học

- Hình thức tổ chức dạy học có những đặc điểm như:

+ Mối quan hệ giữa hoạt động dạy và hoạt động học : có tính chất tập thể

hay cá nhân, phối hợp hay chủ yếu thuộc về một phía nào đó (từ đó có hình thức tổ chức là : học cá nhân, học nhóm, học tập thể)

+ Phương thức tổ chức, điều khiển của giáo viên và mức độ hoạt động tích

cực, độc lập, sáng tạo của học sinh ( từ đó có các hình thức tổ chức: lớp-bài , thảo luận, xêmina, phụ đạo, tự học, nghiên cứu khoa học…)

+ Cách sắp xếp, cấu trúc các yếu tố trong quá trình dạy học thành một chủ

thể hoàn chỉnh, chặt chẽ phù hợp với mục đích sư phạm , có các khâu, các hoạt động, các bước tiến hành theo qui định của nội dung chương trình, thời khóa biểu một cách nghiêm ngặt, trình tự công việc của giáo viên học sinh được qui định cụ thể (từ đó có các hình thức tổ chức: lớp-bài )

+ Địa điểm, thời gian học tập, vị trí địa lí…(từ đó có các hình thức tổ chức:

học ở nhà, học tại lớp, học tại phòng thí nghiệm, học tại vườn trường, tham quan, ngoại khóa, dạy học lớp ghép, dạy học từ xa…)

Như vậy, có nhiều cách tổ hợp các hình thức tổ chức dạy học dẫn đến sự đa dạng, phong phú của các hình thức tổ chức dạy học Mỗi hình thức dạy học có những đặc điểm riêng Chúng có điểm mạnh, điểm yếu và có thể bổ sung, hỗ trợ cho nhau trong quá trình dạy học Vì vậy, ngày nay trong nhà trường người ta sử dụng phối hợp các hình thức dạy học khác nhau nhằm phát huy hết ưu điểm và hạn chế tối đa các nhược điểm của mỗi hình thức

1.4.2 Các hình thức tổ chức dạy học vật lí chủ yếu ở trường THPT hiện nay:

- Hình thức lớp-bài (lên lớp)

- Hình thức dạy học theo nhóm

- Hình thức nghiên cứu khoa học

Như vậy, có rất nhiều hình thức để tổ chức các hoạt động nhận thức trong dạy học trong nhà trường phổ thông hiện nay Sự phối hợp các hình thức trong dạy học là điều cần thiết để quá trình dạy học thêm phong phú, đa dạng Hình thức cùng với phương pháp dạy học phù hợp là điều quan trọng để thực hiện mục tiêu và nhiệm vụ dạy học của bộ môn.[7]

1.5 Hoạt động ngoại khóa môn vật lí ở trường THPT

1.5.1 Khái niệm hoạt động ngoại khóa

Hoạt động ngoại khóa là hoạt động được tổ chức ngoài giờ học các môn văn hóa trên lớp và là một trong những mảng giáo dục quan trọng ở nhà trường phổ thông Hoạt động này có ý nghĩa bổ trợ cho các hoạt động giáo dục chính khóa được tổ chức trên lớp, góp phần giúp học sinh phát triển và hoàn thiện nhân cách, củng cố và mở rộng kiến thức đã được học, rèn luyện các kĩ năng sống, bồi dưỡng năng khiếu và tư duy sáng tạo cho học sinh.[14]

1.5.2 Đặc điểm của hoạt động ngoại khóa

HĐNK là một hình thức tổ chức dạy học có những đặc điểm cơ bản sau:

- HĐNK được thực hiện ngoài giờ học chính khóa trên lớp, thường không mang tính bắt buộc mà tùy thuộc vào hứng thú, sở thích, nguyện vọng của mỗi học sinh

và khả năng tổ chức của giáo viên cùng với điều kiện của nhà trường

- HĐNK có thể được tổ chức dưới nhiều dạng như: dạng tập thể cả lớp, dạng theo nhóm năng khiếu, dạng học tập, dạng vui chơi, dạng thường kì, dạng đột xuất nhân những dịp kỉ niệm những ngày lễ…

- HĐNK có thể tổ chức dưới nhiều hình thức như : tổ chức hội thi tìm hiểu kiến thức, câu lạc bộ khoa học, tham quan học tập, hội vui, dạ hội khoa học, dạ hội nghệ thuật…

- HĐNK có nội dung rất đa dạng bao gồm cả mặt về kiến thức văn hóa, thể dục thể thao, văn nghệ, khoa học công nghệ…

- HĐNK do giáo viên bộ môn, giáo viên chủ nhiệm, Đoàn thanh niên hay cả nhà trường cùng tổ chức, tùy thuộc vào mục đích, quy mô của từng hoạt động Học sinh tham gia có thể là một nhóm, một lớp, một khối hoặc toàn bộ học sinh của nhà trường

- HĐNK có kế hoạch cụ thể về hình thức tổ chức, phương pháp , và nội dung

- Kết quả HĐNK không được đánh giá bằng điểm như kết quả học tập nội khóa

mà thông qua sản phẩm mà học sinh làm được, thông qua sự tích cực, hứng thú, sáng tạo của học sinh trong quá trình tham gia Sự đánh giá này phải được công khai, kịp thời khích lệ, động viên học sinh.[7]

1.5.3 Mục tiêu giáo dục của hoạt động ngoại khóa môn vật lí

Hoạt động ngoại khóa vật lí là một trong những hình thức tổ chức dạy học vật lí trong nhà trường phổ thông hiện nay Do đó, mục tiêu của HĐNK môn vật lí

là cùng các hình thức tổ chức dạy học vật lí khác hoàn thành mục tiêu dạy học vật lí

đã được Bộ giáo dục xác định, từ đó góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện học sinh

Tuy nhiên, do đặc thù của HĐNK nói chung, HĐNK bộ môn vật lí có những mục tiêu cụ thể như sau:

1.5.3.1 Đối với học sinh:

a.Về kiến thức

- Củng cố những kiến thức đã được học trong giờ học chính khóa cho học sinh, giúp học sinh khắc sâu kiến thức và nắm giữ kiến thức tốt hơn

- Mở rộng về những ứng dụng của kiến thức được học trong lĩnh vực khoa học kĩ thuật và thực tiễn cuộc sống

- Cung cấp cho học sinh những kiến thức về lịch sử vật lí : tiến trình hình thành

và phát triển của các kiến thức vật lí, lịch sử của các phát minh, cuộc đời và sự nghiệp của các nhà vật lí…

- Bồi dưỡng những phương pháp đặc thù của nhận thức vật lí, đặc biệt là phương pháp thực nghiệm

b Về kĩ năng

- Rèn luyện những kĩ năng đặc trưng của vật lí như: kĩ năng thực hành, kĩ năng chế tạo những thiết bị kĩ thuật đơn giản có ứng dụng những kiến thức vật lí đã học

- Rèn kĩ năng vận dụng các kiến thức vật lí vào giải thích các hiện tượng vật lí

gặp trong tự nhiên và trong cuộc sống hàng ngày

- Rèn các kĩ năng sống như: kĩ năng thể hiện sự tự tin, kĩ năng hợp tác và giao tiếp, kĩ năng tìm kiếm và xử lí thông tin, kĩ năng tổ chức và quản lí hoạt động của nhóm, kĩ năng giải quyết vấn đề, ra quyết định…

c.Về thái độ

- Có hứng thú học vật lí, yêu thích tìm tòi khoa học; trân trọng đối với những đóng góp của vật lí cho sự tiến bộ của xã hội và đối với công lao của các nhà khoa học

- Có thái độ hòa đồng, thân thiện với bạn bè, thầy cô; nhiệt tình trong công việc, hết lòng giúp đỡ bạn bè trong các công việc của nhóm, của lớp

- Tạo môi trường giao lưu, học hỏi lẫn nhau giữa các HS trong cùng một nhóm, một lớp và HS các lớp khác với nhau từ đó làm cho HS ngày càng yêu thích các HĐNK

- Có tính kiên trì, tỉ mỉ, tinh thần trách nhiệm cao trong công việc

1.5.3.2 Đối với giáo viên:

- Nâng cao và mở rộng những hiểu biết về kiến thức chuyên môn

- Rèn luyện, bồi dưỡng những kĩ năng trong tổ chức các HĐNK như: kĩ năng tập hợp học sinh , kĩ năng giao tiếp, quan hệ với các lực lượng giáo dục trong và ngoài

nhà trường, kĩ năng lập kế hoạch và tổ chức thực hiện kế hoạch, kĩ năng đánh giá học sinh thông qua HĐNK…

- Có thái độ, tinh thần trách nhiệm cao, nhiệt tình trong công việc; thương yêu, gần gũi, thân thiện với học sinh, tăng cường sự hiểu biết giữa thầy và trò

1.5.4 Vai trò của hoạt động ngoại khóa môn vật lí

1.5.4.1.Vai trò của HĐNK trong việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh

a Khái niện KNS:

- Theo tổ chức y tế thế giới (WHO), KNS là khả năng để có hành vi thích ứng (adaptive) và tích cực (positive), giúp các cá nhân có thể ứng xử hiệu quả trước các nhu và thách thức của cuộc sống hàng ngày

- Theo UNICEP, KNS là cách tiếp cận giúp thay đổi hoặc hình thành hành

vi mới Cách tiếp cận này lưu ý đến sự cân bằng về tiếp thu kiến thức, hình thành thái độ, kĩ năng

- Theo Tổ chức Giáo dục, khoa học và văn hóa Liên Hợp Quốc (UNESSCO), KNS là năng lực cá nhân để thực hiện đầy đủ các chức năng và tham gia vào cuộc sống hàng ngày KNS gắn liền với 4 trụ cột của giáo dục, đó là:

+ Học để biết (Learning to know) gồm kĩ năng tư duy như: tư duy phê

phán, tư duy sáng tạo, ra quyết định, giải quyết vấn đề, nhận thức được hậu quả…,

+ Học để làm (Learning to do) gồm các kĩ năng thực hiện công việc và các

nhiệm vụ như: kĩ năng đạt mục tiêu, đảm nhận trách nhiệm…

+ Học để làm người (Learning to be) gồm các kĩ năng như : kĩ năng ứng

phó với căng thẳng, kĩ năng kiểm soát cảm xúc, kĩ năng tự nhận thức, tự tin…

+ Học để chung sống (Learning to live together) gồm các kĩ năng xã hội

như: giao tiếp, thương lượng, tự khẳng định, hợp tác, làm việc theo nhóm, thể hiện cảm thông…

Từ những quan niệm trên có thể thấy KNS bao gồm một loạt các kĩ năng cụ thể, cần thiết cho cuộc sống hàng ngày của con người Bản chất của KNS là kĩ năng

tự quản lí bản thân và kĩ năng xã hội cần thiết để cá nhân tự lực trong cuộc sống, học tập và làm việc hiệu quả Nói cách khác, KNS là khả năng làm chủ bản thân của

mỗi con người, khả năng ứng xử phù hợp với những người khác và với xã hội, khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống của cuộc sống

b Tầm quan trọng của việc giáo dục KNS cho HS ở nhà trường phổ

thông

* KNS thúc đẩy sự phát triển cá nhân và xã hội:

Thực tế cho thấy có khoảng cách giữa nhận thức và hành vi của con người ,

có nhận thức đúng chưa chắc có hành vi đúng Do vậy rất nhiều người có sự hiểu biết, thậm chí rất sâu sắc về pháp luật nhưng vẫn vi phạm pháp luật Đó là vì họ đã thiếu KNS

KNS là nhịp cầu để giúp con người biến những kiến thức thành thái độ, hành vi và thói quen lành mạnh, tích cực, lành mạnh Người có KNS phù hợp sẽ luôn vững vàng trước những thử thách khó khăn

Không những thúc đẩy sự phát triển của cá nhân, KNS còn góp phần thúc đẩy sự phát triển của xã hội Thiếu KNS của cá nhân sẽ là nguy cơ nảy sinh nhiều vấn đề tiêu cực của xã hội Ngược lại, mỗi cá nhân có KNS tốt, xã hội sẽ ngày càng phát triển

* Giáo dục KNS là yêu cầu cấp thiết đối với thế hệ trẻ

Thế hệ trẻ chính là chủ nhân tương lai của đất nước, người sẽ quyết định sự phát triển của đất nước trong những năm tới Nếu không có KNS các em sẽ không thể thức hiện tốt trách nhiệm với bản thân, gia đình, cộng đồng và đất nước

Lứa tuổi HS là lứa tuổi đang hình thành những giá trị nhân cách, giàu ước

mơ, ham hiểu biết, thích tìm tòi, khám phá nhưng thiếu hiểu biết sâu sắc về xã hội, còn thiếu kinh nghiệm sống, dễ bị lôi kéo, kích động…Đặc biệt trong bối cảnh hội nhập quốc tế và cơ chế thị trường như hiện nay, thế hệ trẻ thường xuyên chịu tác động của nhiều yết tố tích cực lẫn tiêu cực, luôn bị đặt vào hoàn cảnh phải lựa chọn những giá trị, phải đương đầu với khó khăn thách thức, những áp lực tiêu cực Vì vậy, việc giáo dục KNS cho HS là thật cần thiết, giúp các em hòa nhập cuộc hiện đại, năng động một cách tốt nhất

* Giáo dục KNS nhằm thực hiện yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông

Luật giáo dục năm 2005, Điều 2 đã xác định: “Mục tiêu giáo dục là đào

tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm

mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.”

Như vậy mục tiêu giáo dục phổ thông là chuyển từ chủ yếu trang bị kiến thức cho HS sang trang bị những năng lực cần thiết cho các em, đặc biệt là năng lực hành động, năng lực thực tiễn Phương pháp giáo dục phổ thông cũng đổi mới theo

hướng “ phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người

học…”

Giáo dục KNS cho HS với bản chất là hình thành và phát triển cho các em khả năng làm chủ bản thân, khả năng ứng xử phù hợp với những người khác và với

xã hội…rõ ràng là phù hợp với mục tiêu của giáo dục phổ thông

* Giáo dục KNS cho HS trong các nhà trường phổ thông là xu thế chung của nhiều nước trên thế giới

Hiện nay hầu hết các nước trên thế giới rất quan tâm đến việc giáo dục KNS cho HS và đã được thực hiện trong các nhà trường phổ thông Việc giáo dục KNS cho HS thường được tổ chức theo ba hình thức:

+ KNS là một môn học riêng biệt

+ KNS được tích hợp vào một vài môn học chính

+ KNS được tích hợp vào nhiều hoặc tất cả các môn học

Từ những lí do trên, có thể khẳng định rằng việc giáo dục KNS cho học sinh trong trường phổ thông là rất cần thiết và có tầm quan trọng đặc biệt.[6],[17]

c Giáo dục kĩ năng sống trong HĐNK môn vật lí

Có rất nhiều KNS được rèn luyện thông qua việc HS tham gia các HĐNK Tuy nhiên, trong HĐNK vật lí , một số KNS chủ yếu sau sẽ được rèn luyện cho HS thông qua quá trình các em tham gia các HĐNK

* Kĩ năng thể hiện sự tự tin

Thông qua các HĐNK vật lí, học sinh được rèn luyện kĩ năng thể hiện sự tự tin Các em tin vào khả năng bản thân mình khi thực hiện các công việc được giao

Ví dụ một em học sinh không mạnh dạn tham gia vào hoạt động thuyết trình một vấn đề nào đó trước đám đông, vì không tự tin bản thân mình có thể làm tốt được Nhưng khi tham gia các HĐNK, được sự động viên của bạn bè, thầy cô , một môi trường học tập cởi mở, em đã chiến thắng bản thân mình để tham gia và thể hiện tốt bài thuyết trình, được thầy cô và bạn bè khen ngợi, đánh giá cao Từ đó,

em tự tin vào bản thân mình hơn và mạnh dạn tham gia vào các hoạt động khác cũng như tự tin mỗi khi nhận nhiệm vụ mà thầy cô giao cho

Ngoài ra, kĩ năng thể hiện sự tự tin giúp các em HS giao tiếp hiệu quả hơn, mạnh dạn bày tỏ suy nghĩ và chính kiến của mình, quyết đoán trong việc ra quyết định và giải quyết vấn đề

HĐNK nói chung và HĐNK vật lí nói riêng là cơ hội rất tốt để rèn luyện kĩ năng hợp tác cho HS Bởi lẽ, thông thường các HĐNK được tổ chức cho các nhóm

HS Khi tham gia vào các nhóm sinh hoạt, HS sẽ được rèn luyện những đức tính sau:

- Biết tôn trọng mục đích, mục tiêu hoạt động của nhóm, tôn trọng những quyết định chung, những điều đã cam kết Ví dụ như : thực hiện đúng giờ giấc sinh hoạt của nhóm, hoàn thành công việc được giao đúng thời hạn…

- Biết giao tiếp hiệu quả, tôn trọng, đoàn kết và cảm thông, chia sẻ với các thành viên khác trong nhóm

- Biết bày tỏ ý kiến, tham gia xây dựng kế hoạch hoạt động của nhóm Đồng thời biết lắng nghe, tôn trọng, xem xét các ý kiến, quan điểm của mọi người trong nhóm

- Nỗ lực phát huy năng lực, sở trường cá nhân để hoàn thành tốt nhiệm vụ

đã được phân công

- Biết cùng cả nhóm đồng cam cộng khổ, vượt qua những khó khăn, vướng mắc để hoàn thành mục tiêu, nhiệm vụ của nhóm

- Có trách nhiệm về những thành công hay thất bại của nhóm, về những sản phẩm do nhóm tạo ra

* Kĩ năng tìm kiếm và xử lí thông tin

Trong thời đại bùng nổ thông tin hiện nay, kĩ năng tìm kiếm và xử lí thông tin là một KNS quan trọng giúp con người có thể có được những thông tin cần thiết một cách đầy đủ, khách quan, chính xác, kịp thời

HĐNK vật lí là một hoạt động giúp học sinh củng cố và mở rộng kiến thức

Do đó, để tham gia các hoạt động, kiến thức yêu cầu đối với HS không những chỉ

có ở sách giáo khoa mà còn ở nhiều nguồn tư liệu khác như các tạp chí, sách tham khảo, internet….Do đó, với một “ rừng ” thông tin như vậy, HS phải có kĩ năng tìm kiếm, phân tích và chọn lọc những thông tin cần thiết và phù hợp cho mình

Ví dụ : để tìm kiếm thông tin cho bài thuyết trình về cuộc đời và sự nghiệp nhà bác học Ampe, HS phải biết tìm kiếm và khai thác thông tin này từ các sách tham khảo, internet chứ không thể ở trong sách giáo khoa vì ở đó thông tin rất ít Các đoạn phim, hình ảnh và thông tin phong phú sẽ giúp bài thuyết trình của các em thành công hơn Hay như khi tham gia làm một mô hình thiết bị máy móc nào đó vận dụng các nguyên lí của vật lí, HS có thể khai thác thông tin từ mạng internet, tìm những trang web có hướng dẫn về vấn đề này hay tham khảo từ thầy cô, các anh chị học khóa trước, bạn bè, người thân…Thông qua các hoạt động đó, HS dần có kĩ năng tìm kiếm và xử lí thông tin và có thể những lần sau, khi cần tìm kiếm thông tin các em biết cách tìm được nhiều thông tin bổ ích và cần thiết trong thời gian ngắn nhất

Như vậy, HĐNK vật lí là điều kiện tốt để GV có thể lồng ghép giáo dục KNS cho học sinh đồng thời cùng với việc tổ chức cho học sinh lĩnh hội các tri thức

và kĩ năng vật lí khác Vì những đặc thù của HĐNK, việc lồng ghép giáo dục kĩ năng sống qua HĐNK có nhiều thuận lợi so với các hoạt động tổ chức dạy học khác Nếu làm tốt điều này, HĐNK đã góp phần rất lớn vào việc giáo dục toàn diện cho HS

1.5.4.2.Vai trò của HĐNK vật lí đối với việc nâng cao hứng thú học tập môn

vật lí

a Khái niệm :

Hứng thú học tập môn vật lí là sự yêu thích, ham học, có cảm giác phấn chấn khi tiếp xúc với môn học, phát triển tối đa trí tuệ, sức sáng tạo, tích cực, chủ động nghiên cứu, tìm tòi Từ đó lĩnh hội tri thức, kĩ năng vật lí một cách nhẹ nhàng, không căng thẳng

- Có hứng thú, các em sẽ chủ động trong học tập, không đợi thầy cô, cha mẹ nhắc nhở Các em biết phân chia thời gian hợp lí trong học tập nhằm đạt kết quả cao nhất

Như vậy, việc tạo hứng thú học tập cho học sinh là điều vô cùng cần thiết

Có thể nói rằng, nếu GV tạo được hứng thú cho HS trong một giờ học thì đã tạo được 80% sự thành công của giờ học đó Người GV có khả năng tạo hứng thú cho

HS trong dạy học là một sự thuận lợi rất lớn góp phần vào sự thành công của quá trình dạy học

c Những biểu hiện của hứng thú trong học tập:

Hứng thú học tập biểu hiện ở sự tập trung cao độ, ở sự say mê học tập môn học Cụ thể:

+ Trong giờ học: các em chăm chú lắng nghe thầy cô, tích cực tham gia

phát biểu ý kiến xây dựng bài, hoạt động nhóm tích cực, đặt câu hỏi với thầy cô, tranh luận với thầy cô, bạn bè…

+Ngoài giờ học: chủ động làm bài tập về nhà, chuẩn bị bài mới, tìm hiểu

mở rộng thêm nhiều kiến thức được học trong lớp thông qua sách tham khảo, internet, thầy cô, bạn bè; sưu tầm nhiều sách tham khảo, tài liệu phục vụ học tập; tự làm đồ dùng học tập, các đồ chơi vận dụng kiến thức đã học, vận dụng kiến thức phục vụ cuộc sống hàng ngày…[15]

d.Vai trò của HĐNK đối với việc nâng cao hứng thú học tập môn vật lí:

Hiện nay, với chủ trương đổi mới phương pháp học tập ở mọi bậc học, cấp học, yêu cầu phương pháp học tập phải tác động đến tình cảm, đem lại hứng thú học tập cho học sinh HĐNK với những nội dung và hình thức tổ chức phong phú là điều kiện tốt để giúp nâng cao hứng thú học tập bộ môn vật lí cho học sinh Có thể dẫn chứng một số ví dụ như sau:

- Một HS mất căn bản về một kiến thức vật lí nào đó, qua HĐNK học nhóm chẳng hạn, em được bạn bè giúp củng cố lại kiến thức đó Từ đó em cảm thấy tự tin hơn và hứng thú học tập hơn

- Khi tham gia vào HĐNK tìm tư liệu cho bài thuyết trình về cuộc đời và sự nghiệp của các nhà vật lí, các em có thể học tập được những đức tính từ các nhà bác học, họ là những gương sáng cho các em noi theo Từ đó, các em có những chuyển biến trong nhận thức về việc học và hứng thú hơn trong học tập

- Một HS nhút nhát, không tự tin, nhưng thông qua các HĐNK cùng làm

việc với thầy cô, bạn bè, được thầy cô, bạn bè động viên, giúp đỡ, khen ngợi em sẽ thấy tự tin hơn từ đó trở nên hứng thú trong học tập môn vật lí

- Nhiều GV khi tổ chức dạy học trên lớp cứng nhắc chạy theo thời gian cho kịp bài học, phương pháp nhàm chán làm HS mất hứng thú học vật lí Nhưng thông

qua HĐNK, thời gian chủ động hơn và hình thức phong phú là cho em lấy lại hứng thú trong học tập

- Có trường hợp HS do không thích GV môn vật lí nên không hứng thú học

bộ môn này, thông qua HĐNK, thầy trò có thời gian tiếp xúc nhiều hơn, có thể các

em sẽ hiểu hơn về GV, từ đó cải thiện mối quan hệ thầy-trò cũng giúp em hưng thú hơn trong việc học

- Tham gia HĐNK vật lí, các em HS có điều kiện tìm hiểu sâu rộng hơn về những ứng dụng của vật lí trong cuộc sống, thấy được vai trò của vật lí trong việc mang lại lợi ích phục vụ cuộc sống hàng ngày Từ đó, các em có ước mơ, hoài bão

về tương lai, nghề nghiệp của mình Đó chính là động lực, hứng thú để các em học tập

Như vậy, tổ chức HĐNK một cách thích hợp sẽ là điều kiện tốt để người

GV khơi gợi hứng thú học tập nơi học sinh Có hứng thú thì các em mới chủ động, tích cực trong học tập từ đó kết quả học tập sẽ được nâng lên

1.5.4.3 Vai trò của HĐNK vật lí đối với việc củng cố và mở rộng kiến thức:

Tổ chức HĐNK là cơ hội tốt để cho người GV giúp học sinh củng cố

và mở rộng các kiến thức đã được học trong giờ chính khóa Khi tham gia các trò chơi thi kiến thức giữa các đội, các em sẽ được ôn luyện lại những kiến thức đã được học Hoặc khi chuẩn bị cho các bài thuyết trình hay chế tạo một thiết bị có ứng dụng kiến thức vật lí nào đó thì sẽ buộc các em HS phải xem lại các kiến thức

để vận dụng vào việc thực hiện sản phẩm của mình, nhờ đó giúp các em củng cố lại kiến thức đã được học

Môn học vật lí có rất nhiều loại kiến thức rất hay như: các kiến thức

về ứng dụng vật lí trong cuộc sống, kiến thức về lịch sử vật lí …mà trong giờ học chính khóa GV không có điều kiện truyền đạt được nhiều cho HS Tổ chức các HĐNK là cơ hội rất tốt để GV thực hiện công việc này Tổ chức các hoạt động có liên quan đến những mảng kiến thức trên sẽ được sự hủng hộ nhiệt tình của HS

Tham gia các HĐNK các em sẽ được tìm hiểu những kiến thức mở rộng so với chương trình chính khóa trong lớp

1.5.5 Các hình thức thường dùng trong tổ chức động ngoại khóa môn vật lí

Hình thức tổ chức HĐNK thì rất nhiều và đa dạng Qua tham khảo từ các tài liệu, các đồng nghiệp cũng như kinh nghiệm bản thân chúng tôi nhận thấy trong vật lí thường được sử dụng những hình thức HĐNK sau:

1.5.5.1 Hội thi vật lí

Hội thi vật lí là một hình thức tổ chức HĐNK thường được tổ chức trong các trường phổ thông hiện nay Đây là một hình thức đơn giản, dễ dàng tổ chức theo nhiều quy mô khác nhau và điều kiện cơ sở vật chất khác nhau Quy mô, đối tượng tham gia, cách thức tổ chức hội thi phụ thuộc vào mục đích, yêu cầu, điều kiện tổ chức nhà trường Tùy quy mô và điều kiện mà hội thi có thể tổ chức cho học sinh một lớp, một khối lớp, hay học sinh toàn trường Hội thi là dịp để các HS tham gia thể hiện khả năng của mình trong lĩnh vực dự thi, để tập thể một nhóm thể hiện kết quả của quá trình làm việc cùng nhau và thể hiện sự đoàn kết Hội thi còn là dịp để

GV thể hiện khả năng tổ chức và điều hành của mình trong việc tổ chức các hình thức dạy học khác nhau

a Các hình thức thường được tổ chức trong một hội thi vật lí:

- Thi giải ô chữ

- Thi trả lời nhanh

- Thi giải thích hiện tượng vật lí

- Thi giải bài tập vật lí

- Thi thiết kế và làm thí nghiệm vật lí

- Thi thiết kế các thiết bị kĩ thuật có ứng dụng vật lí

- Thi kể chuyện về các nhà vật lí

- Thi thuyết trình về một chủ đề vật lí

- Thi một số trò chơi có ứng dụng kiến thức vật lí

- Thi kiến thức vật lí bằng cách sử dụng các biến thể của trò chơi game

show trên truyền hình

Việc lựa chọn hình thức nào trong hội thi là do HS và GV cùng nhau bàn luận để lựa chọn Ngoài ra, việc lựa chọn này còn phụ thuộc vào mục đích của hội thi, nội dung cũng như trình độ tổ chức của GV và năng lực của HS Để các phần thi trở nên hấp dẫn và lôi cuốn HS, người tổ chức cần lồng ghép, phối hợp linh hoạt giữa các hình thức với nhau

b Các bước để tổ chức một hội thi vật lí

Để tổ chức một hội thi vật lí dù quy mô lớn hay nhỏ đều có những bước cơ bản sau:

Bước 1: Chuẩn bị

- Lập kế hoạch, xin chủ trương tổ chức hội thi từ tổ bộ môn và BGH: Kế hoạch cần nêu rõ mục đích của hội thi, nội dung và đối tượng tham gia Kế hoạch cũng cần thể hiện rõ thời gian, địa điểm tổ chức; thành phần ban tổ chức, dự trù kinh phí, hình thức và mức khen thưởng…

- Sau khi kế hoạch được thông qua, Ban tổ chức hội thi cần có phân công cụ thể công việc cho từng thành viên để mỗi thành viên chuẩn bị các ông việc của mình như: chuẩn bị cơ sở vật chất ( hội trường, âm thanh, máy vi tính, máy chiếu, văn phòng phẩm, các phần thưởng, vật dụng tổ chức các trò chơi…), nội dung các câu hỏi các phần thi, thang điểm chấm của ban giám khảo, bài phát biểu khai mạc, người dẫn chương trình, các tiết mục văn nghệ…Sự chuẩn bị tốt góp phần rất quan trọng vào sự thành công của hội thi

Bước 2: Tổ chức hội thi

Tiến hành tổ chức hội thi theo kế hoạch Tuy nhiên cần lưu ý một số vấn đề sau:

- Ban giám khảo là những giáo viên giỏi chuyên môn, vô tư, không thiên vị Cần có sự thống nhất về đáp án và thang điểm những người trong ban giám khảo

- Ban thư kí cần tính toán đảm bảo nhanh, chính xác, công bằng

- Người dẫn chương trình phải có kiến thức vững vàng, thông minh, nhanh nhẹn trong ứng xử, đối đáp, nhất là xử lí những tình huống ngoài dự kiến Ngoài ra người dẫn chương trình cần có thái độ vô tư, khách quan trong nhận xét, đánh giá,

bình luận Người dẫn chương trình cũng cần phải dí dỏm để tạo không khí vui vẻ cho cuộc thi

Bước 3: Tổng kết hội thi

Đây là khâu cũng rất quan trọng góp phần rút kinh nghiệm cho các lần tổ chức sau tốt hơn Trong phần này, ngoài việc công bố kết quả hội thi, khen thưởng cho các cá nhân, các đội đoạt giải thí cần có những đánh giá thẳng thắn và nghiêm túc những việc làm được và chưa được từ khâu chuẩn bị đến khâu tổ chức Ban tổ chức cần phát huy những ưu điểm, tiếp thu những ý kiến đóng góp một cách chân tình, nghiêm túc sẽ giúp cho những lần tổ chức tiếp theo thành công hơn

Trên là 3 bước cơ bản để tổ chức một hội thi vật lí Tuy nhiên, nếu hội thi có quy mô nhỏ, các bước tiến hành có thể đơn giản hơn

1.5.5.2 Hội vui vật lí

Là một hình thức ngoại khóa vật lí thường được tổ chức theo chuyên

đề hoặc kết hợp với các môn khác Hội vui thường mang tính biểu diễn hơn là thi thố giữa các cá nhân và tập thể, mặc dù trong hội vui vật lí cũng có những trò chơi thi đấu Đối tượng tham gia thường HS cả một khối lớp, hoặc HS toàn trường, thậm chí của nhiều trường

a Các hình thức thường được tổ chức trong hội vui vật lí

- Nói chuyện về tiểu sử của các nhà bác học vật lí, các giai đoạn phát triển của vật lí học

- Biểu diễn các thí nghiệm, các ảo thuật vui

- Giới thiệu máy móc, thiết bị kĩ thuật, các ứng dụng của vật lí trong khoa học kĩ thuật và trong đời sống, xem triễn lãm tranh, sản phẩm…

- Giới thiệu các thành tựu của vật lí hiện đại

- Giới thiệu cách giải hay đối với một số bài tập lí khó

- Giới thiệu các vấn đề chưa có điều kiện đưa vào chương trình vật lí phổ thông: Thiên văn học, giáo dục môi trường…

- Thảo luận các vấn đề của vật lí học

- Tổ chức cho học sinh tham gia vào một trò chơi dùng kiến thức vật lí

- Tổ chức xemina

- Tổ chức giao lưu giữa HS và các cá nhân có thành tích nổi bật trong học vật

lí như: học sinh đạt giải quốc gia, quốc tế, cựu HS, giáo viên, nhà khoa học…về phương pháp học tập, kinh nghiệm trong học và thi về vật lí…

Cũng tùy theo mục đích, quy mô tổ chức, điều kiện mà ban tổ chức lực chọn các hình thức phù hợp

b Các bước để tổ chức một hội vui vật lí

Về cơ bản các bước tổ chức một hội vui vật lí cũng gồm 3 bước chính như

tổ chức hội thi đó là: chẩn bị, tổ chức và tổng kết Tuy nhiên, thông thường hội vui thường được tổ chức với quy mô lớn và cần không gian rộng hơn Do đó khâu chuẩn bị và tổ chức hết sức quan trọng Sự phối hợp nhịp nhàng giữa các thành viên trong ban tổ chức góp phần rất lớn vào sự thành công của ngày hội

1.5.5.3 Tham quan vật lí

Tham quan ngoại khóa là một hình thức tổ chức dạy học trong thực tế nhờ quan sát trực tiếp của học sinh dưới sự hướng dẫn của giáo viên và cơ sở tham quan nhằm nghiên cứu sự vật, hiện tượng cần tìm hiểu trong nội dung dạy học

Nếu tổ chức tham quan nhằm chuẩn bị cho việc học một kiến thức nào đó được dễ dàng, tạo hứng thú cho HS thì được gọi là tham quan chuẩn bị Cũng có thể

tổ chức tham quan sau khi học một kiến thức nhằm cho HS hiểu sâu và củng cố kiến thức đã được học, thấy được sự ứng dụng của kiến thức vật lí đó trong đời sống, kĩ thuật thì được gọi là tham quan tổng kết

a Các nội dung tham quan vật lí thường được tổ chức

- Tham quan cở sở sản xuất các thiết bị có ứng dụng kiến thức vật lí được học

- Tham quan các nhà máy, xí nghiệp tìm hiểu các máy móc được hoạt động dựa trên các nguyên lí, định luật vật lí…

- Tham quan các phòng thí nghiệm, các bảo tàng có liên quan đến kiến thức được học…

-

b Các bước tổ chức một buổi tham quan học tập

Giống như khi tổ chức một hội thi hay hội vui vật lí, quá trình tham quan cũng phải trải qua 3 bước: chuẩn bị, tiến hành tham quan, tổng kết

Trong bước chuẩn bị, GV tổ chức phải liên hệ trực tiếp trước với nơi dự định đến tham quan để thống nhất chương trình và nội dung tham quan GV có thể

đi “tiền trạm” trước xem xét những điều kiện của cơ sở tham quan để có đề xuất giúp đỡ cũng như định hướng cho buổi tham quan nhằm đạt mục tiêu đề ra Để nâng cao hiệu quả của buổi tham quan, GV cần yêu cầu HS ôn tập lại các kiến thức liên quan, chuẩn bị trước các nội dung, vấn đề cần tìm hiểu Ngoài ra, phương án đảm bảo sức khỏe, an toàn cho HS khi tham quan cũng phải được bàn tính thật kĩ vì hoạt động trên được diễn ra ngoài phạm vi nhà trường

Trong quá trình tham quan cần bám sát nội dung tham quan, thiết kế nội dung hợp lí nhằm tạo hứng thú cho HS Ngoài ra cần đảm bảo trật tự, kỉ luật, hướng dẫn HS ghi chép những kiến thức thu thập được để buổi tham quan ngoại khóa học tập không trở thành một buổi tham quan đơn thuần

Sau khi tổng kết, đánh giá buổi tham quan nhằm rút kinh nghiệm cho những lần tổ chức sau, GV cần yêu cầu HS viết bản thu hoạch Đây là dip để GV hướng dẫn cho HS cách viết báo cáo kết quả về buổi học tập thực tế Và vì có yêu cầu viết báo cáo thu hoạch nên các em HS sẽ chú ý và nghiêm túc trong quá trình tham quan

1.5.5.4 Câu lạc bộ vật lí

Câu lạc bộ vật lí là nơi tập trung những HS yêu thích, đam mê về vật lí Đây là môi trường hết sức thuận lợi để các em có thể giao lưu học tập, trao đổi những kinh nghiệm lẫn nhau Việc tham gia CLB dựa trên tinh thần tự nguyện nhằm phát huy năng lực bản thân và trang bị cho HS những kĩ năng cần thiết để vận dụng vào cuộc sống

Khác với các hình thức HĐNK vật lí khác, thời gian tham tổ chức CLB vật

lí thường kéo dài trong suốt năm học hoặc cả những năm tiếp theo Thông thường,

các CLB có thể tổ chức sinh hoạt 1lần/tháng hoặc 2lần/tháng tùy theo điều kiện Mỗi tháng câu lac bộ sinh hoạt theo một chủ đề hoặc một vài chủ đề

a Tổ chức câu lạc bộ vật lí

Để CLB hoạt động, GV cần thông báo chủ chương ngay từ đầu năm học để cho HS tìm hiểu và đăng kí tham gia Câu lạc bộ phải có “Ban chủ nhiệm” để điều hành hoạt động Chủ nhiệm CLB là một GV có năng lực chuyên môn cao và tâm huyết Ngoài ra, CLB cũng cần một “Ban cố vấn” để góp ý cho CLB về nội dung, hình thức các hoạt động cũng như giúp đỡ HS khi gặp những khó khăn về mặt kiến thức Trong tổ chức của CLB có thể chia các thành viên theo các nhóm chuyên đề nhằm phù hợp với sở thích và phát huy thế mạnh của mỗi HS

Để duy trì hoạt động của CLB cần có một địa điểm cố định để hoạt động

có thể là hội trường hoặc phòng bộ môn vật lí Kinh phí hoạt động của CLB một phần do các thành viên tham gia đóng góp và xin hỗ trợ từ nhà trường, tác tổ chức như : Hội phụ huynh, Đoàn thanh niên…

b Các hình thức thường tổ chức trong sinh hoạt câu lạc bộ vật lí

Hoạt động của CLB vật lí rất đa dạng và phong phú Tùy điều kiện tổ chức

mà mỗi lần sinh hoạt thể tổ chức các hình thức khác nhau như:

- Tổ chức thi thiết kế các thiết bị kĩ thuật, đồ chơi có ứng dụng kiến thức vật lí

- Học làm và biểu diễn các thí nghiệm

- Trao đổi, hướng dẫn nhau trong học tập môn vật lí

- Tổ chức các cuộc thi tìm hiểu kiến thức vật lí, các trò chơi…

- Tổ chức các buổi giao lưu, nói chuyện về kinh nghiệm trong học tập vật lí…tổ chức các chuyến tham quan học tập

- Tổ chức các buổi xemina về vật lí

- Tổ chức viết báo nội bộ vật lí

Trên đây là các hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa vật lí phổ biến ở trường phổ thông hiện nay Mỗi hình thức tổ chức lại có những ưu điểm riêng và nếu chỉ giữ nguyên một hình thức tổ chức sẽ gây nhàm chán Do đó trong điều kiện