skkn SKKN sử dụng phương tiện dạy học trong dạy và học môn sinh 11 cơ bản

Khái niệm đa phương tiện Multimedia Theo tác giả Dương Tiến Sỹ: “Đa phương tiện là việc sử dụng nhiều phương tiện khác nhau để truyền thông tin ở các dạng như văn bản, hình ảnh tĩnh v

Trang 1

SƠ LƯỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC

6 Fax: E-mail: nutran@nhc.edu.vn

7 Chức vụ: Tổ trưởng chuyên môn

8 Đơn vị công tác: Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh

II TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO

- Học vị (hoặc trình độ chuyên môn, nghiệp vụ) cao nhất: Cử nhân

- Năm nhận bằng: 1985

- Chuyên ngành đào tạo: Sư phạm Sinh

III.KINH NGHIỆM KHOA HỌC

- Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm: Giảng dạy

- Các sáng kiến kinh nghiệm đã có trong 5 năm gần đây:

+ Năm học : 2007-2008- Làm thế nào để đạt hiệu quả cao trong giảng dạy chương: “Chuyển hóa vật chất và năng lượng ở động vật”

+ Năm học : 2008-2009- Một vài kinh nghiệm về đổi mới nội dung và hình thức kiểm tra miệng nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn Sinh học ở trường THPT

+ Năm học : 2009-2010- Một vài kinh nghiệm trong ôn thi cho học sinh để nâng cao chất lượng tốt nghiệp

+ Năm học : 2010- 2011: “Khai thác, sử dụng hiệu quả kênh hình

sách giáo khoa để dạy chương cơ chế di truyền và biến dị sinh học lớp 12 nâng cao”

+ Năm học : 2011- 2012: Một vài kinh nghiệm ứng dụng CNTT trong phần

“Sinh sản ở động vật” – sinh học 11 cơ bản

Trang 2

SKKN: Sử dụng phương tiện dạy học trong dạy và học môn Sinh 11 cơ bản

Tên sáng kiến kinh nghiệm:

SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC TRONG DẠY VÀ HỌC

MÔN SINH 11 CƠ BẢN

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Phương tiện dạy học ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc đổi mới phương pháp dạy học, đặc biệt là những phương tiện dạy học kỹ thuật số trong thờiđại phát triển CNTT phương tiện dạy học giúp người thầy tiến hành bài học khôngphải bắt đầu bằng giảng giải, thuyết trình, độc thoại… mà bằng vai trò đạo diễn, thiết kế, tổ chức, kích thích, trọng tài, cố vấn… trả lại cho người học vai trò chủ thể, không phải học thụ động bằng nghe thầy giảng, mà học tích cực bằng hành động của chính mình

Nội dung kiến thức Sinh học 11 bao gồm những thành phần kiến thức về Sinhhọc cơ thể, nghiên cứu các đặc trưng sống cơ bản của thực, động vật; đó là các đặc tính sống cơ bản như: Quá trình chuyển hóa vật chất và năng lượng; tính cảm ứng,

sự sinh trưởng và phát triển xét trong mối quan hệ giữa sinh vật với môi trường; những kiến thức về vai trò của thực – động vật đối với đời sống con người Đây là

những “kiến thức trừu tượng” nhưng lại mang tính thực tiễn, liên hệ cao Những

kiến thức này đã gây khó khăn cho quá trình dạy và học của GV và HS Đặc biệt hơn nữa là các kiến thức về các cơ chế, quá trình đó lại phải được rút ra từ việc quan sát các thí nghiệm Trong đó, có nhiều thí nghiệm là những thí nghiệm trườngdiễn, không thể tiến hành trên lớp, lại rất khó có kết quả như mong muốn Do đó, cần sưu tầm và xây dựng các phương tiện dạy học ở dạng kỹ thuật số như: hình ảnh tĩnh và động, âm thanh, phim, video… tạo thuận lợi cho GV tổ chức những hoạt động tìm tòi và phát hiện khắc sâu kiến thức cho HS

Hiện nay, Bộ GD và ĐT đã quan tâm trang bị cơ sở vật chất, thiết bị, phòng học bộ môn cho các trường THPT Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh nơi hiện tôi đang công tác đã được trang bị đầy đủ thiết bị của ba phòng học bộ môn : Lý, Hóa,Sinh Ngoài ra BGH cùng với Ban đại diện cha mẹ học sinh đã quan tâm tăng cường trang bị cơ sở vật chất kỹ thuật cho mỗi phòng học một Tivi 46 inch màn Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh -2- GV: Trần Thị Nụ

Trang 3

SKKN: Sử dụng phương tiện dạy học trong dạy và học môn Sinh 11 cơ bảnhình phẳng, tạo điều kiện cho giáo viên dạy các bài giảng có ứng dụng công nghệ thông tin Bởi vậy, việc thiết kế các bài giảng với sự trợ giúp của công nghệ thông tin nhằm nâng cao hiệu quả dạy và học đang được rất nhiều giáo viên quan tâm Làm thế nào để trong thời gian chỉ một tiết dạy, giáo viên có thể vừa kiểm tra bài cũ, vừa khai thác xây dựng, hình thành các kiến thức mới Không những thế giáo viên còn phải khắc sâu, mở rộng kiến thức mới cho học sinh, giúp các em vận dụng tốt các kiến thức mới khi giải thích các sự vật, hiện tượng thực tiễn trong cuộc sống và có thể hoàn thành tốt mọi bài tập có liên quan, giúp học sinh có thêm hào hứng, hứng thú khi học tập để rồi ngày càng yêu thích môn Sinh học hơn Đâycũng chính là một trong những yếu tố góp phần nâng cao chất lượng hiệu quả giờ lên lớp

Để góp phần khắc phục được các khó khăn nêu trên, tôi đã chọn đề tài: “Sử dụng phương tiện dạy học trong dạy và học môn Sinh 11 cơ bản”

II TỔ CHỨC THỰC HIỆN ĐỀ TÀI

1.Cơ sở lý luận

1.1 Khái niệm phương tiện dạy học

Theo Lotsklinbo: “Phương tiện dạy học là tất cả các phương tiện vật chất cần thiết giúp GV hay HS tổ chức và tiến hành hợp lý, có hiệu quả quá trình giáo dục và giáo dưỡng ở các cấp học, ở các lĩnh vực, các môn học để có thể thực hiện được những yêu cầu của chương trình giảng dạy, để làm dễ dàng cho sự truyền đạt và lĩnh hội kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo”.

1.2 Đa phương tiện

1.2.1 Khái niệm đa phương tiện (Multimedia)

Theo tác giả Dương Tiến Sỹ: “Đa phương tiện là việc sử dụng nhiều

phương tiện khác nhau để truyền thông tin ở các dạng như văn bản, hình ảnh tĩnh

và động, âm thanh, phim, video… cùng với siêu liên kết giữa chúng với mục đích giới thiệu thông tin”

Theo tác giả, các yếu tố cấu trúc đa phương tiện (Multimedia) trong dạy – học như sau:

Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh -3- GV: Trần Thị Nụ

Trang 4

SKKN: Sử dụng phương tiện dạy học trong dạy và học môn Sinh 11 cơ bản+ Kênh chữ: Bao gồm nội dung kiến thức trong SGK được thể hiện bằng kênh chữ Đây là yếu tố không thể thiếu trong bài giảng điện tử theo hướng truyềnthông đa phương tiện

+ Kênh hình: Bao gồm ảnh tĩnh và động, phim, video được thiết kế, sưu tầm, chọn lọc và đã được gia công sư phạm, gia công kỹ thuật cho phù hợp với nội dung dạy học Đó là nguồn tư liệu quan trọng giúp HS tìm tòi, khám phá tự lĩnh hội kiến thức mới

+ Kênh âm thanh: Bao gồm lời giảng của GV; tiếng thuyết minh của từng đoạn phim, hình ảnh, nhạc nền của các đoạn phim đã được xử lí phù hợp với nội dung dạy – học Âm thanh là một yếu tố rất quan trọng gây cảm xúc rất mạnh và hứng thú đối với HS

+ Hyperlink (siêu liên kết): Được hiểu là một kết nối từ một vị trí này đến bất

kỳ một đích nào khác như một văn bản, một hình ảnh, phim, video, hay một địa chỉemail, một file, hoặc một chương trình

Các yếu tố cấu trúc đa phương tiện nêu trên có mối quan hệ mật thiết với nhau, hỗ trợ và bổ sung cho nhau làm tăng hiệu quả của bài giảng điện tử

Như vậy, có thể hiểu đa phương tiện như sau:

Multimedia = Digital text + Audio & Visual Media + Hyperlink

1.2.2.Vai trò của đa phương tiện trong quá trình dạy học

Theo tác giả Dương Tiến Sỹ: “Trong dạy học, các công cụ đa phương tiện sẽ giúp GV xây dựng được bài giảng sinh động theo hướng tích hợp truyền thông đa phương tiện, thu hút sự chú ý của HS, thuận lợi áp dụng các phương pháp dạy học tích cực và kiểm tra đánh giá kết quả học tập của HS toàn diện, khách quan ngay trong quá trình học”

Trang 5

SKKN: Sử dụng phương tiện dạy học trong dạy và học môn Sinh 11 cơ bảnBảng điều tra tình hình nhận thức của GV về vị trí, vai trò của phương tiện trực quan trong lí luận dạy học và trong dạy học Sinh học thông qua việc xử lý điều tra được trình bày trong bảng sau:

Vai trò của phương tiện trực

Tỷ lệ

%

Số

ý kiến

Phát huy được tính sáng tạo, độc

Đảm bảo cho HS lĩnh hội kiến

Giúp GV thu được những thông

Bảng 1.1 Kết quả điều tra tình hình nhận thức của GV về vị trí, vai trò của PTTQ trong lí luận dạy học và trong dạy học Sinh học.

2.2.Kết luận: tính cấp thiết của giáo viên khi sử dụng bài giảng đa phương tiện học

sinh luôn được tiếp nhận kiến thức sách giáo khoa theo những phương pháp và tìnhhuống khác nhau làm kích thích khả năng tư học, tự tìm tòi và phát triển tư duy củabản thân

3 Nôi dung, các biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài.

3.1 Sử dụng phương tiện là công nghệ thông tin cho dạy và học sinh học

3.1.1 Sưu tầm, gia công sư phạm và gia công kỹ thuật các tư liệu Mutimedia phù hợp với nội dung bài học

3.1.1.1 Sưu tầm các tư liệu Mutimedia

Trang 6

Ta có thể sưu tầm các tư liệu Mutimedia phục vụ dạy học sinh học từ các nguồn: các đĩa CD – Rom; các địa chỉ website trên Internet bằng các công cụ tìm kiếm và các công cụ hỗ trợ download như công cụ download của Internet Exporer, Internet Download Manager (IDM), Orbit Downloader, Microsoft Download Manager…

a Đối với các hình ảnh tĩnh

Sử dụng các công cụ tìm kiếm như: Google, Altavista, Alltheweb để tìm kiếm các cơ sở dữ liệu có chứa hình ảnh Các công cụ tìm tin có thể cung cấp hàng triệu các hình ảnh được sắp xếp theo mục lục hoặc những chủ đề khác nhau

- Một số công cụ tìm kiếm Internet thông dụng để tìm hình ảnh:

+ http://www.Google.com.vn+ http://www.AltaVista.com+ http://www.Alltheweb.com+ http://www.Mamma.com

* Cách sử dụng công cụ tìm kiếm:

- Vào Internet Explorer và nhập địa chỉ trang Wed tìm kiếm vào

Ví dụ: Sử dụng trang tìm kiếm http://www.Google.com.vn

Hình 2.10 Kết quả khai thác các hình ảnh tĩnh trên mạng Internet

b Đối với các hình ảnh động và phim

Trang 7

SKKN: Sử dụng phương tiện dạy học trong dạy và học môn Sinh 11 cơ bảnCác phim, ảnh động các phim mô phỏng có ý nghĩa rất lớn trong giảng dạy Sinh học đặc biệt là các kiến thức về cơ chế, quá trình Trong đó, có nhiều cơ chế rất trừu tượng mà GV có kinh nghiệm cũng khó diễn giảng cho HS hiểu được cặn kẽ.

Những phim ảnh động này có thể khai thác từ các nguồn sau:

- Sử dụng công cụ tìm kiếm http://www.Google.com.vn

3.1.1.2 Gia công sư phạm và gia công kỹ thuật các tư liệu Multimedia phù hợp với nội dung từng bài học

a Đối với các hình ảnh tĩnh

Hiện nay có rất nhiều phần mềm chỉnh sửa ảnh như MS.Paint, Paint Net, Photoshop… Nhưng hiện nay, phần mềm MS.Paint là phần mềm chỉnh sửa ảnh thông dụng và đơn giản nhất trong số các phần mềm đó

Nếu sử dụng phần mềm MS Paint để chỉnh sửa hình ảnh ta tiến hành như sau:

Ví sụ: Chỉnh sửa, chữ cho ảnh minh họa “Con đường xâm nhập của nước và ion khoáng vào rễ” thuộc Bài 2, Chương 1 – SH 11 cơ bản THPT như sau:

Khi tải hình ảnh từ trên Internet Download Manager thì hình ảnh đó là hình

ảnh gốc ban đầu sau đó cần chỉnh sửa để việt hóa các từ tiếng anh tạo thành hình ảnh sau khi chỉnh sửa mới sử dụng là phương tiện dạy và học

Hình ảnh gốc ban đầu của “Con đường xâm nhập nước và ion khoáng vào rễ”

Trang 8

b Đối với các hình ảnh động và phim

Sử dụng phần mềm Sothink SWF Quicker để chỉnh sửa các đoạn phim hoạt hình là các file Flash có dạng *.swf, với phần mềm này chúng ta phải cài vào máy tính Và chúng ta bắt đầu thực hiện đây là ví dụ để tạo hình, chữ động:

sau khi cài đặt và lick vào Floder Open hoặc lick tổ hợp Ctrl +

O để mở file cần chỉnh sửa

Trang 9

Trang 10

Trang 11

Trang 12

Tùy chỉnh trong Effect

Trang 13

Trang 14

thay nhạc cho file flash

Trang 15

Trang 16

cần thực hành thường xuyên để sử dụng Sothink SWF Quicker thành thạo

C Kết luận:

Nhờ ứng dụng CNTT mà tất cả các hình ảnh tĩnh và hình ảnh động để mô tả hình thái quá trình cơ chế sinh lý của thực động vật, tuy nhiên khâu gia công sư phạm và gia công kỹ thuật các tư liệu cho phù hợp với nội dung từng bài học, làm cho bài hoc sinh động, người thầy nêu được bản chất của vấn đề khắc sâu được kiến thức, HS hiểu sâu và nhớ lâu kiến thức cần lĩnh hội do vậy khâu gia công là rất quan trọng

Tuy nhiên phải có kiến thức về CNTT, khi tải hình ảnh từ trên Internet

Downloand Maneger thì hình ảnh đó là hình ảnh gốc ban đầu không có khâu gia công thì chưa thể gọi là phương tiện dạy và học được mà nhiều khi vô hiệu hóa hoặc gây cho HS nhàm chán môn học

4 Thiết kế bài dạy hình thành bài giảng đa phương tiện.

Thiết kế một bài giảng phải thể hiện rõ được tất cả các yêu cầu về mục đích, nội dung, PPDH, thiết bị, những hoạt động cụ thể của thầy và trò, khâu kiểm tra

Trang 17

đánh giá Nó có cấu trúc như một giáo án truyền thống Nếu coi giáo án là “kịch

bản”thì bài giảng đa phương tiện được coi là “vở kịch được công diễn ”.

Kịch bản giáo án có 3 chức năng sư phạm chính sau đây:

- Kịch bản giáo án phải thể hiện đầy đủ các yếu tố cấu trúc của một giáo án truyền thống

- Kịch bản giáo án phải chỉ rõ trình tự nhập liệu thông tin gồm văn bản text,

âm thanh (sound), hình ảnh (image), video, hoạt hình (animation), đồ họa (graphic)

… vào phần mềm trình chiếu hình thành bài giảng đa phương tiện

- Kịch bản giáo án phải thể hiện tiến trình thực hiện phương pháp tổ chức các hoạt động nhận thức cho HS, trong đó mô tả rõ các hoạt động dạy và học để GV nghiên cứu trước khi sử dụng bài giảng đa phương tiện trên lớp có hiệu quả

Kịch bản giáo án chính là một bản thiết kế bài học thể hiện sự gắn bó chặt chẽ giữa mục đích, nội dung và phương pháp dạy học đều có cấu trúc như sau:

I MỤC TIÊU:

1 Kiến thức

2 Kỹ năng

3 Thái độ

II PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC:

- Máy tính, máy chiếu đa phương tiện

III PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC CHỦ YẾU :

- Phương pháp trực quan kết hợp vấn đáp tìm tòi

- Phương pháp tổ chức hoạt động nhóm

Trang 18

IV HOẠT ĐỘNG DẠY - HỌC:

1 Kiểm tra bài cũ:

V KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ.

* Chú ý: Mục này nhằm kiểm tra, đánh giá lại việc thực hiện mục tiêu bài

học như thế nào chứ không phải là khâu củng cố - hoàn thiện Khâu củng cố - hoàn thiện phải được thực hiện ngay trong các tiểu mục của tiến trình dạy - học

Đó chính là việc chốt kiến thức sau khi đã tổ chức cho HS thảo luận.

VI DẶN DÒ:

- Dặn dò học nội dung trọng tâm của bài học.

- Quan trọng hơn là cần phải hướng dẫn HS chuẩn bị bài học sau như thế nào tạo thuận lợi cho việc học kiến thức mới và bồi dưỡng năng lực tự học

* Chú ý: Mục này cần tập trung vào việc hướng dẫn cách diễn đạt lại nội

dung SGK dưới dạng ngôn ngữ khác như: lập bảng biểu, sơ đồ hóa, tóm tắt ý chính… để tạo thuận lợi cho việc học kiến thức mới và bồi dưỡng năng lực tự học cho HS.

5 Nhập liệu thông tin vào phần mềm PowerPoint hình thành bài giảng đa phương tiện

Bài giảng đa phương tiện là bài giảng được thể hiện qua các phương tiện CNTT (phần mềm, phần cứng) và là một khái niệm mới khi ứng dụng CNTT vào

Định dạng
Số trang	36
Dung lượng	3,87 MB