skkn rèn luyện kỹ năng lập bảng hệ thống hóa kiến thức cho học sinh trong dạy học phần tiến hóa sinh lớp 12CB

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM RÈN LUYỆN KỸ NĂNG LẬP BẢNG HỆ THỐNG HÓA KIẾN THỨC CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC PHẦN TIẾN HÓA SINH LỚP 12 - BAN CƠ BẢN... Tên sáng kiến kinh nghiệm:RÈN LUYỆN KỸ NĂNG L

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAIĐơn vị: TRƯỜNG THPT NGUYỄN HỮU CẢNH

  

Mã số:………….

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

RÈN LUYỆN KỸ NĂNG LẬP BẢNG HỆ THỐNG HÓA KIẾN THỨC CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC PHẦN TIẾN HÓA

SINH LỚP 12 - BAN CƠ BẢN

SƠ LƯỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC

I THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHÂN:

1 Họ và tên: Dương Thị Oanh

2 Ngày 28 tháng 6 năm 1968

3 Giới tính: Nữ

4 Địa chỉ:

- Cơ quan: Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh – Long Bình Tân – Biên Hòa

- Nhà riêng: B7/N4-Khu phố 2-Phường Long Bình Tân-Biên Hòa- Đồng Nai

5 Điện thoại: 0918608870

6 E-mail: duongoanh@nhc.edu.vn

7 Chức vụ: Chủ tịch Công đoàn; giáo viên

8 Đơn vị công tác: Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh – Biên Hòa – Đồng Nai

II TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO:

1 Học vị (hoặc trình độ chuyên môn, nghiệp vụ) cao nhất: Cử nhân

2 Năm nhận bằng: 1990

3 Chuyên ngành đào tạo: Sinh học

III KINH NGHIỆM KHOA HỌC:

1 Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm: Giảng dạy

2 Số năm có kinh nghiệm: 22 năm

3 Các sáng kiến kinh nghiệm đã có trong 5 năm gần đây:

- Năm học 2007 – 2008: Suy nghĩ về phương pháp đánh giá, kiểm tra kết quả họctập của học sinh bằng trắc nghiệm khách quan

- Năm học 2008 – 2009: Một số ý kiến đóng góp vào phương pháp chủ nhiệm

- Năm học 2009 – 2010: Áp dụng phương pháp dạy học tích cực vào giảng dạychương III: Sinh trưởng và Phát triển” – Sinh 11 chương trình nâng cao

- Năm học 2010 – 2011: Một số kinh nghiệm lồng ghép kiến thức giáo dục giớitính trong giảng dạy môn sinh lớp 11

- Năm học 2011 – 2012: Vận dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề vào giảngdạy bài 10,11,12 sinh lớp 12 Ban cơ bản

MỤC LỤC

I Lí do chọn đề tài Trang 1

II Nội dung:

1 Cơ sở lý luận Trang 2 1.1 Khái niệm về kỹ năng hệ thống hóa kiến thức trong học tập Trang 2 1.2 Biện pháp rèn luyện kỹ năng lập bảng Trang 3

2 Nội dung, biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài Trang 4 2.1 Sử dụng bảng hệ thống hóa kiến thức điều khiển quá trình dạy học Trang 4 2.2 Sử dụng bảng hệ thống hóa kiến thức tổ chức hoạt động học tập Trang 7

2.3 Sử dụng bảng hệ thống hóa kiến thức củng cố, vận dụng và nâng cao kiến

thức Trang 10

2.4 Sử dụng bảng hệ thống hóa kiến thức tổ chức hoạt động tự học ở nhà của

học sinh Trang 14 III Hiệu quả của đề tài……… Trang 17

IV Đề xuất, khuyến nghị khả năng áp dụng……… Trang

21

V Tài liệu tham khảo Trang 22

Tên sáng kiến kinh nghiệm:

RÈN LUYỆN KỸ NĂNG LẬP BẢNG HỆ THỐNG HÓA KIẾN THỨC

CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC PHẦN TIẾN HÓA

SINH LỚP 12 - BAN CƠ BẢN

* * *

-I – LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀ-I

Trong xã hội hiện đại, khoa học kỹ thuật phát triển nhanh như vũ bão với

sự xuất hiện của nhiều ngành khoa học mới đặc biệt là sự bùng nổ của công nghệthông tin làm cho khối lượng tri thức tăng lên một cách nhanh chóng Điều đó đãđặt ra cho dạy học một yêu cầu mới không chỉ dạy học kiến thức mà quan trọnghơn là dạy cho học sinh cách học và tự học Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn Đảng

và Nhà nước đã và đang tiến hành đổi mới toàn diện về giáo dục ở các cấp họctrong đó có THPT nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả đào tạo Sự đổi mới nàyliên quan đến rất nhiều lĩnh vực như: đổi mới mục tiêu, nội dung, phương pháp,hình thức tổ chức dạy học và kiểm tra đánh giá Trong đó đổi mới phương phápdạy học được đặt lên hàng đầu Luật giáo dục điều 28.2 đã ghi: “Phương phápgiáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo củahọc sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phươngpháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đếntình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh” có thể nói cốt lõi củađổi mới dạy và học là “ hướng tới hoạt động học tập chủ động, chống lại thóiquen học tập thụ động”

Tuy nhiên, trong thực tiễn việc dạy học ngày nay gặp rất nhiều khó khăn,hầu hết thầy cô giáo đều mang tâm huyết và lòng nhiệt tình của mình để đầu tưvào giảng dạy với mong muốn là học sinh của mình sẽ đạt được kết quả học tậptốt, đạo đức tốt để sau này phục vụ đất nước, phục vụ nhân dân Nhưng ngược lại,kết quả học tập của học sinh chưa cao, ít tiến bộ, thậm chí có em sức học ngàycàng sa sút Có nhiều ý kiến khác nhau về kết quả này, nhưng hầu hết đều chorằng có ba yếu tố ảnh hưởng đến học tập của các em:

- Ý thức tự học tập, khả năng chủ động tiếp thu kiến thức của các em kém, bị tràolưu chơi game, phim ảnh không lành mạnh tác động tiêu cực

- Chương trình học còn nặng nề, ôm đồm về mặt kiến thức Xét riêng chươngtrình sinh học của lớp 12 bao gồm 3 phần chính: Di truyền; Tiến hóa; Sinh thái;nếu trước đây lượng kiến thức này học sinh được học cả ở lớp 11 thì nay chỉ góigọn trong lớp 12

- Phương pháp dạy học chưa đáp ứng được nội dung sách giáo khoa Hiện nayhầu hết các giáo viên đều chủ động tích cực đổi mới phương pháp dạy học nhằmhướng hoạt động học tập cho học sinh theo hướng tích cực tuy nhiên việc lựachọn phương pháp phù hợp với nội dung bài dạy, đối tượng học sinh không phảigiáo viên nào cũng làm tốt

Trong chương trình sinh học lớp 12, phần tiến hóa chỉ có 11 tiết học tươngứng với 11 bài, chiếm 23% toàn bộ kiến thức, chiếm 25% điểm số kỳ thi tốt

nghiệp (10/40 câu), 20% điểm số kỳ thi đại học (12/60 câu) nhưng lại là một phầnkhó dạy vì phần tiến hóa là tích hợp của các khoa học trong sinh học, đặc trưngbởi tính lý thuyết và khái quát cao Để chứng minh cho quá trình tiến hóa người taphải sử dụng các sự kiện từ tất cả các bộ môn trong sinh học mặt khác cácphương tiện hỗ trợ dạy học như tranh ảnh, CNTT so với phần di truyền và sinhthái ít do vậy khi giảng dạy phần này nhiều giáo viên còn lúng túng và thiếu kinhnghiệm trong việc sử dụng các biện pháp nghiệp vụ sư phạm để tổ chức hoạtđộng nhận thức tích cực, chủ động cho học sinh Thực tế phần này lại được bố trídạy ở thời điểm giao giữa học kì I và học kì II nên trong quá trình ra đề thi, đềkiểm tra một tiết ít được chú ý, chính vì vậy đa số học sinh không có hứng thúcòn xem nhẹ phần này

Qua quá trình giảng dạy môn sinh lớp 12 tôi nhận thấy hệ thống hoá làmột trong các biện pháp, thao tác tư duy logic quan trọng, đạt hiệu quả cao trongdạy học phần tiến hoá Hệ thống hóa là thao tác được thực hiện nhằm gia công,

xử lý những tài liệu đã được qua giai đoạn phân tích – tổng hợp, so sánh, đốichiếu để từ đó rút ra những kết luận khái quát, có tính quy luật của sự vận độngđối tượng nghiên cứu Việc hệ thống hóa còn có tác dụng làm phong phú thêmkiến thức đã học bằng một tư tưởng mới, xem xét các vấn đề đã học dưới góc độmới, từ đó đã đạt được kết quả là không những củng cố những điều đã học màcòn sắp xếp chúng thành hệ thống chặt chẽ giúp học sinh lý giải được ý nghĩa sâu

xa của kiến thức ấy Hệ thống hóa kiến thức có nhiều kỹ năng, nhưng lập bảng hệthống hóa kiến thức là một trong những kỹ năng phù hợp với trình độ của họcsinh, vận dụng có hiệu quả cao trong dạy và học phần tiến hóa chính vì vậy trongsáng kiến kinh nghiệm này tôi xin trình bày một số kinh nghiệm của bản thân vềrèn luyện kỹ năng lập bảng hệ thống hóa kiến thức cho học sinh trong dạy họcphần tiến hóa, sinh học lớp 12 ban cơ bản

II- TỔ CHỨC THỰC HIỆN ĐỀ TÀI:

1 – Cơ sở lý luận:

1.1 - Khái niệm về kĩ năng hệ thống hóa trong học tập:

a Khái niệm: là khả năng vận dụng thành thạo các thao tác tư duy, để sắp xếp kiến

thức đã học vào những trật tự logic chặt chẽ khác nhau, tuỳ theo mục đích cần hệthống

b Ưu điểm của sử dụng hệ thống hóa trong dạy học tiến hóa:

+ Hệ thống hoá là một biện pháp lôgic để cấu thành hoạt động tư duy lý luận Do

đó nó là một tiêu chí đánh giá năng lực tư duy sáng tạo của học sinh Bất kể mônhọc nào cũng cần rèn luyện cho hệ thống hóa kĩ năng hệ thống hóa , từ đó giúphọc sinh có khả năng tư duy sáng tạo

+ Do tính chất nội dung môn học (thuyết tiến hoá vốn được hình thành trên cơ sở,khái quát, hệ thống các thành tựu của nhiều lĩnh vực sinh học), đòi hỏi tiếp cận nóbằng phương thức hệ thống hoá Muốn lĩnh hội được các khái niệm, quy luật vềtiến hóa thì không thể thiếu kĩ năng khái quát hóa kiến thức ở nhiều lĩnh vực.Những nhà tiến hóa luận vốn là những người sử dụng thành công nhất các sự kiện

để từ đó khái quát hóa, hệ thống hóa chúng trong một hệ thống nhất định hìnhthành quy luật tiến hóa của sinh giới

+ Mặt khác việc rèn luyện kĩ năng hệ thống hóa sẽ giúp cho học sinh lĩnh hội kiếnthức một cách nhẹ nhàng, nhanh chóng và ghi nhớ lâu bền Đây là một phươngtiện đặc biệt quan trọng để phát triển năng lực tư duy nói chung và năng lực tưduy sinh học nói riêng Trong khi tập hệ thống hóa, học sinh phải luôn luôn sửdụng các thao tác tư duy khác như phân tích, đối chiếu, so sánh, tổng hợp, kháiquát hóa, xác lập các mối liên hệ, tư duy của các em luôn luôn hoạt động và pháttriển, giúp học sinh hiểu được các khái niệm tiến hóa trong mối quan hệ với cáckhái niệm khác, vạch ra bản chất các học thuyết tiến hóa cổ điển, thuyết tiến hóahiện đại…,đồng thời còn kiểm tra đánh giá kiến thức của học sinh sau mộtchương, một phần ở mức độ cao hơn.

Tóm lại tính quy luật của sự tiến hóa sinh giới đã quy định hoạt động nhậnthức nội dung đó phải theo logic hệ thống hóa, khái quát hóa, do vậy nội dung củaphần tiến hóa trong chương trình sinh học THPT đòi hỏi tiếp cận nó bằng phươngthức hệ thống hóa

c Các biện pháp rèn luyện kỹ năng hệ thống hóa cho học sinh trong dạy học tiến hóa:

- Biện pháp rèn luyện kỹ năng đọc, phân tích sách giáo khoa, tài liệu tham khảo

- Biện pháp rèn luyện kỹ năng sử dụng các thao tác tư duy (phân tích – tổng hợp,đối chiếu - so sánh)

- Biện pháp rèn luyện kỹ năng quan sát, phân tích tranh ảnh, hình vẽ trong SGKhoặc tranh ảnh phóng to

- Biện pháp rèn luyện kỹ năng phân tích và lập các loại sơ đồ

- Biện pháp rèn luyện kỹ năng phân tích các bảng biểu cho sẵn

- Biện pháp rèn luyện kỹ năng lập bảng

1.2 – Biện pháp rèn luyện kỹ năng lập bảng.

1.2.1 - Các biện pháp sử dụng bảng hệ thống hóa trong dạy học tiến hóa.

a Sử dụng bảng hệ thống hóa điều khiển quá trình dạy học:

Qua việc thực hiện kỹ năng lập bảng của học sinh, giáo viên biết được kết quảhọc tập, qúa trình suy nghĩ của học sinh do vậy giáo viên có thể điều khiển cách thứcsuy nghĩ, định hướng sự suy nghĩ đúng, uốn nắn cách suy nghĩ sai, đồng thời giúpgiáo viên kiểm tra khả năng nắm vững kiến thức của học sinh, qua đó điều chỉnhviệc dạy của mình cho phù hợp với trình độ học sinh

c Sử dụng bảng hệ thống hóa củng cố, vận dụng và nâng cao kiến thức:

Giúp học sinh củng cố những điều đã học, sắp xếp chúng thành hệ thống chặtchẽ, lí giải được ý nghĩa sâu xa của kiến thức ấy

d Sử dụng bảng hệ thống hóa tổ chức hoạt động tự học ở nhà của học sinh:

Sau mỗi chương, mỗi bài giáo viên có thể ra các bài tập yêu cầu học sinh lậpbảng so sánh khái quát hóa kiến thức cho từng bài, từng chương, một vấn đề xuyênsuốt một chương hay nhiều chương hoặc tổ chức cho học sinh tìm hiểu trước bàimới, chương mới, từ đó đảm bảo việc thực hiện tiết học trên lớp diễn ra nhẹ nhàng

và đỡ tốn thời gian học sinh sẽ chủ động tiếp thu bài mới một cách hào hứng và đạtchất lượng cao hơn

1.2.2- Các bước chính rèn luyện kỹ năng lập bảng hệ thống hóa kiến thức cho học sinh:

- Bước 1: Xác định chủ đề cần lập bảng

- Bước 2: Xác định các tiêu chí của chủ đề và những tiêu chí chủ yếu của kháiniệm thuộc chủ đề để đặt vào đầu mỗi hàng và cột của bảng

- Bước 3: Xác định nội dung của các tiêu chí và đặt chúng vào đúng ô tương ứng

- Bước 4: Kiểm tra lại nội dung và hoàn thiện bảng

2 Nội dung, biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài:

Trong đề tài này tôi xin trình bày một số kinh nghiệm rèn luyện kỹ năng lậpbảng hệ thống hoá kiến thức cho học sinh trong dạy học phần tiến hoá được vậndụng cụ thể trong điều khiển quá trình dạy học; tổ chức quá trình học tập của họcsinh; củng cố và vận dụng nâng cao kiến thức; tổ chức hoạt động tự học ở nhà củahọc sinh; qua 4 bước cơ bản Đối tượng là học sinh lớp 12 ban cơ bản của trườngTHPT Nguyễn Hữu Cảnh Biên Hòa, đa số lực học trung bình, trung bình khá

2.1 Sử dụng bảng hệ thống hóa kiến thức điều khiển quá trình dạy học:

Bài 25: HỌC THUYẾT ĐAC UYN

Trọng tâm của bài: học sinh thấy được đóng góp quan trọng nhất của họcthuyết ĐacUyn là: đưa ra được học thuyết chọn lọc để lí giải các vấn đề thíchnghi, hình thành loài và nguồn gốc các loài, do vậy để xây dựng nội dung của bàitrước hết giáo viên cần cho học sinh hiểu và phân biệt được 2 con đường chọn lọc

tự nhiên và chọn lọc nhân tạo theo quan niệm của Đacuyn

+ Bước 1: Xác định chủ đề: So sánh quan niệm của Đacuyn về CLTN và CLNT+ Bước 2: Xác định các tiêu chí của chủ đề: Tác nhân, động lực, đối tượng, thờigian, kết quả

+ Bước 3: Xác định nội dung của các tiêu chí và đặt chúng vào đúng ô tương ứng

Để giúp học sinh sử dụng SGK hoàn thành các kiến thức trong bảng nhanh, đúngtrọng tâm, giáo viên nên đặt hệ thống câu hỏi bám sát vào nội dung của các vấn

- Đối tượng của quá trình chọn lọc tự nhiên và nhân tạo?

- Thời gian của quá trình chọn lọc tự nhiên và nhân tạo?

- Kết quả của quá trình chọn lọc tự nhiên và nhân tạo?

Do con người tiến hành và chỉgiữ lại những biến dị phù hợp,

có ích cho con người

Động lực

Là đấu tranh sinh tồn của mỗi

cá thể trong điều kiện tựnhiên

Nhu cầu thị hiếu nhiều mặt củacon người

Đối tượng Toàn bộ sinh vật trong tựnhiên. Vật nuôi và cây trồng.

Thời gian Có trước, kể từ khi sự sốngbắt đầu xuất hiện. Có sau kể từ khi con người biếtchăn nuôi và trồng trọt.Kết quả

Hình thành loài mới và cácđơn vị phân loại trên loài

Hình thành các nòi mới Hay thứ mới trong phạm vi mộtloài

Bài 26: HỌC THUYẾT TIẾN HÓA TỔNG HỢP HIỆN ĐẠI

Đây là một bài dài và khó, theo phân phân phối chương trình còn lồng ghépthêm phần khung cuối bài 27( Quá trình hình thành quần thể thích nghi) vào phầnchọn lọc tự nhiên Vì thế khi dạy phải đưa ra những kiến thức chuẩn như: Nêu rõkhái niệm thế nào là nhân tố tiến hóa, phân biệt vai trò của từng nhân tố tiến hóađối với sự thay đổi của tần số alen, thành phần kiểu gen của quần thể (đặc biệt là độtbiến và chọn lọc tự nhiên) vai trò chung của các nhân tố đối với quá trình tiến hóa.

+ Bước 1: Xác định chủ đề cần lập bảng: So sánh vai trò của các nhân tố tiến hóachi phối quá trình tiến hóa nhỏ

+ Bước 2: Xác định các tiêu chí của chủ đề: Vai trò của các nhân tố đối với sựthay đổi của tần số alen, thành phần kiểu gen của quần thể, vai trò chung đối vớiquá trình tiến hóa

+ Bước 3: Nội dung của các tiêu chí và đặt chúng vào đúng ô tương ứng

Trong quá trình xây dựng bảng giáo viên hướng học sinh tới việc chứng minh cácnhân tố tiến hóa đã làm thay đổi vốn gen của quần thể như thế nào trên cơ sở đóthấy được những điểm giống và khác nhau trong vai trò của các nhân tố đối vớitiến hóa

Đột biến Thay đổi tần số

tương đối của cácalen (rất chậm)

Thay đổi thành phầnkiểu gen cuả quầnthể

- Là nguồn nguyênliệu sơ cấp của quátrình tiến hoá

Di nhập gen Thay đổi tần số

tương đối của cácalen, có thể mangđến alen mới

Thay đổi thành phầnkiểu gen cuả quầnthể

- Làm cho vốn gencủa quần thể thêmphong phú

Chọn lọc tự

nhiên

Thay đổi tần sốtương đối của cácalen theo một hướngxác định

Thay đổi thành phầnkiểu gen cuả quầnthể

- Là nhân tố quy định chiều hướng

- Là nguồn nguyênliệu thứ cấp choquá trình tiến hoá

Các yếu tố

ngẫu nhiên

Thay đổi tần sốtương đối của cácalen không theohướng xác định

Thay đổi thành phầnkiểu gen cuả quầnthể

Là nhân tố làm thayđổi vốn gen củaquần thể một cáchngẫu nhiên hay xảy

ra ở những quần thể

có kích thước nhỏ

Bài 28: LOÀI Khi giảng dạy phần II Các cơ cách li sinh sản giữa các loài, giáo viên có

thể hướng dẫn học sinh hoàn thành bảng sau:

+ Bước 1: Xác định chủ đề cần lập bảng: Phân biệt cơ chế cách li trước hợp tử vàsau hợp tử

+ Bước 2: Xác định các tiêu chí của chủ đề: Khái niệm, lấy ví dụ cụ thể cho mỗi

các sinh vật giao phối vớinhau; thực chất là cơ chếcách li ngăn cản sự thụ tinhtạo ra hợp tử

Cách li nơi ở (sinh cảnh) Cách li tập tính.

Cách li thời gian (mùa vụ) Cách li cơ học.

việc tạo ra con lai hoặc tạo

ra con lai hưũ thụ

Lai khác loài.

2.2 Sử dụng bảng hệ thống hóa kiến thức tổ chức hoạt động học tập:

Bài 24: CÁC BẰNG CHỨNG TIẾN HÓA.

Theo chương trình giảm tải của Bộ giáo dục học sinh chỉ học 2 bằng chứnglà:

- Bằng chứng giải phẫu so sánh

- Bằng chứng tế bào học và sinh học phân tử

+ Bước 1: Chủ đề cần lập bảng: phân biệt cơ quan tương đồng và cơ quan tương tự.+ Bước 2: Các tiêu chí của chủ đề: đặc điểm, vai trò đối với tiến hóa, ví dụ

+ Bước 3: Nội dung của các tiêu chí và đặt chúng vào đúng ô tương ứng

Nội dung

so sánh

Cơ quan tương đồng

Cơ quan tương tự

+ Nguồn gốc các cơ quan

+ Vị trí tương ứng của các cơ quan

+ Chức năng của các cơ quan.

- Giáo viên phân biệt rõ hai khái niệm:

+ Tiến hóa phân li: các cơ quan có cùng nguồn gốc thực hiện các chức năng khácnhau

+ Tiến hoá đồng qui: các cơ quan khác nguồn gốc thực hiện các chức năng nhưnhau nên có kiểu hình thái tương tự

Bước 4: Kiểm tra lại nội dung và hoàn thiện bảng

Nội dung

so sánh

Cơ quan tương đồng Cơ quan tương tự

Đặc điểm Là những cơ quan nằm ở

những vị trí tương ứng trên

cơ thể, có cùng nguồn gốctrong quá trình phát triểnphôi nên có kiểu cấu tạogiống nhau

Là những cơ quan khác nhau

về nguồn gốc nhưng đảmnhiệm những chức phậngiống nhau nên có kiểu hìnhthái tương tự

Vai trò đối với

tiến hóa

Phản ánh sự tiến hoá phân li Phản ánh sự tiến hoá đồng

qui

Ví dụ Tuyến nọc độc của rắn tương

đồng với tuyến nước bọt cuảcác động vật khác

Chi sau của cá voi và đuôicủa cá

Qua quá trình lập bảng học sinh thấy được vai trò của các dẫn chứng giảiphẫu so sánh trong việc chứng minh nguồn gốc chung của các loài; đồng thờicũng giải thích tại sao từ một nguồn gốc chung nhưng sinh giới đã tiến hóa theonhiều hướng khác nhau

Bài 26: HỌC THUYẾT TIẾN HÓA TỔNG HỢP HIỆN ĐẠI

Trong phần I.Quan niệm tiến hóa và nguồn gốc tiến hóa sách giáo khoa

phân biết rất rõ tiến hóa nhỏ và tiến hóa lớn, vì vậy giáo viên có thể cho học sinhthảo luận nhóm và hoàn thành bảng sau:

Bảng 1:

+ Bước 1: Xác định chủ đề: Phân biệt tiến hóa nhỏ và tiến hóa lớn

+ Bước 2: Xác định các tiêu chí của chủ đề: thực chất, phạm vi nghiên cứu( sinhvật, không gian, thời gian), phương pháp nghiên cứu, kết quả

+ Bước 3: Nội dung của các tiêu chí và đặt chúng vào đúng ô tương ứng

Kết quả

+ Bước 4: Kiểm tra nội dung và hoàn thiện bảng.

Thực chất

Là quá trình biến đổi thànhphần kiểu gen của quầnthể ( gồm 4 giai đoạn) vàkết quả hình thành loàimới

Là quá trình hình thànhcác nhóm phân loại trênloài

Phạm

vi

nghiên

cứu

Sinh vật Phạm vi một loài Phạm vi trên loài

Không gian Hẹp, có thể nghiên cứu ởphòng thí nghiệm. Rộng lớn

Thời gian Thời gian lịch sử tươngđối ngắn. Thời gian địa chất dài

Phương pháp nghiên

cứu

Có thể nghiên cứu bằngthực nghiệm

Nghiên cứu gián tiếp,thông qua các bằngchứng trực tiếp và giántiếp

Kết quả Hình thành loài mới. Hình thành các đơn vịphân loại trên loài.

+ Bước 3: Nội dung của các tiêu chí và đặt chúng vào đúng ô tương ứng

Nội dung phân biệt Giao phối không

ngẫu nhiên

Giao phối ngẫu nhiên

Tần số alen

Thành phần kiểu gen

Vai trò đối tiến hóa

+ Bước 4: Kiểm tra lại nội dung và hoàn thiện bảng

Nội dung phân biệt Giao phối không

ngẫu nhiên

Giao phối ngẫu nhiên

Tần số alen Không làm thay đổi tần số

alen

Không làm thay đổi tần sốalen

Thành phần kiểu gen Làm thay đổi thành phần

kiểu gen của quần thể

Không làm thay đổi thànhphần kiểu gen của quần thể

Vai trò đối tiến hóa Nguồn nguyên liệu thứ cấp Nguồn nguyên liệu thứ cấp

của CLTN của CLTN.

Thông qua bảng học sinh nhận thấy giao phối không ngẫu nhiên và giaophối ngẫu nhiên đều là nguồn nguyên liệu thứ cấp của CLTN, nhưng giao phốingẫu nhiên không làm thay đổi tần số alen thành phần kiểu gen của quần thể nênkhông được xem là nhân tố tiến hóa

2.3 Sử dụng bảng hệ thống hóa kiến thức củng cố, vận dụng và nâng cao kiến thức:

Việc sử dụng bảng hệ thống hóa để củng cố, vận dụng và nâng cao kiến thức

có hiệu quả rất cao, giúp học sinh sử dụng thành thạo các thao tác tư duy để sắpxếp những kiến thức đã học thành hệ thống chặt chẽ dễ dàng ghi nhớ và vậndụng

+ Bước 3: Xác định nội dung của các tiêu chí và đặt chúng vào đúng ô tương ứng

Vấn đề Học thuyết Đacuyn Thuyết tiến hóa hiện đại

Các nhân tố tiến hóa

+ Bước 4: Kiểm tra lại nội dung và hoàn thiện bảng.

Vấn đề Học thuyết Đacuyn Thuyết tiến hóa hiện đại

Các nhân tố tiến hóa Biến dị di truyền và

CLTN

QTĐB, QTGP, CLTN vàcác cơ chế cách li

CLTN

Nguyên liệu Biến dị cá thể Đột biến, biến dị tổ hợp

Thực chất

Là sự phân hóa về khảnăng sống sót của các cáthể trong loài

Là phân hoá khả năngsống sót và sinh sản củacác cá thể với các kiểugen khác nhau trong quầnthể