skkn LỒNG GHÉP GIÁO dục GIỚI TÍNH vào CHƯƠNG TRÌNH SINH học 11 – cơ bản

Tên sáng kiến kinh nghiệm:LỒNG GHÉP GIÁO DỤC GIỚI TÍNH VÀO CHƯƠNG TRÌNH SINH HỌC 11 - CƠ BẢN * * * -I – LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀ-I Ngày nay, chúng ta đang sống trong một xã hội phát triển, hiệ

SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI

TRƯỜNG THPT TÔN ĐỨC THẮNG

- -Mã số:……

Người thực hiện: Phạm Thị Thu Nga

SƠ LƯỢC LÍ LỊCH KHOA HỌC

I/ THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHÂN :

1/Họ và tên : Phạm Thị Thu Nga

2/ Sinh ngày : 12 tháng 10 năm 1982

3/ Giới tính: Nữ

4/ Địa chỉ : Ấp 9- Nam Cát Tiên - Tân Phú – Đồng Nai – ĐT:016674948195/ Chức vụ : Tổ trưởng

6/ Đơn vị công tác : Trường THPT Tôn Đức Thắng

II/ TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO

1/ Học vị : Cử nhân

2/ Năm nhận bằng : 2005

3/ Chuyên ngành : Sinh học

III/ KINH NGHIỆM KHOA HỌC

1/ Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm : Công tác giảng dạy

2/ Số năm kinh nghiệm : 07

MỤC LỤC

I Lí do chọn đề tài Trang 1

II Thực trạng trước khi thực hiện các giải pháp Trang 2

1 Thực trạng về giáo dục giới tính, sức khỏe sinh sản vị thành niên, tình dục an

toàn Trang 2

2 Những thuận lợi và khó khăn khi thực hiện đề tài Trang 3

3 Số liệu thống kê Trang 4

III Nội dung Trang 6

1 Cơ sở lí luận Trang 6

2 Nội dung, biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài Trang 7

IV Kết quả ……… Trang 24

V Kiến nghị……… Trang 26

VI Kết luận Trang 26

VII Tài liệu tham khảo Trang 27

Tên sáng kiến kinh nghiệm:

LỒNG GHÉP GIÁO DỤC GIỚI TÍNH VÀO CHƯƠNG TRÌNH SINH HỌC 11 - CƠ BẢN

* * *

-I – LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀ-I

Ngày nay, chúng ta đang sống trong một xã hội phát triển, hiện đại với biếtbao đổi thay đang diễn ra Chất lượng cuộc sống con người ngày càng đượcnâng cao Chúng ta đang cố gắng tiếp cận với những cái mới, cái hiện đại và cáivăn minh Nhưng đồng thời chúng ta cũng phải chống lại những mặt tồn tại củachúng Đó là sự bùng nổ dân số, bệnh hiểm nghèo, ô nhiễm môi trường, tệ nạn

xã hội, ngày càng nặng nề, sức khỏe con người ngày càng bị đe dọa trầmtrọng, nhất là ở những nước đang phát triển Chúng đe dọa cuộc sống và sứckhỏe của mọi lứa tuổi, đặc biệt là thế hệ trẻ phải đương đầu chịu đựng Trongvòng 10 năm trở lại đây, xã hội mà đối tượng chủ yếu là thanh thiếu niên đangnổi lên các hiện tượng sống thử, phá thai, các “bà mẹ” 14 – 15 tuổi, quan hệ tìnhdục không an toàn, đồng tính,

Nhìn chung, dư luận hầu như chỉ nhắm vào sự việc đã rồi của những thanhthiếu niên còn “trẻ người non dạ”, kiến thức giới tính, sức khỏe sinh sản cònnhiều hạn chế Mặt khác, do quan niệm của người Á Đông, cho đến nay, trongphạm vi xã hội nói chung, và góc độ gia đình nói riêng, chuyện giáo dục giớitính, sức khỏe sinh sản cho con trẻ còn bị né tránh Theo nhiều kết quả nghiêncứu cho rằng đấy chính là một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn đếnnhững hậu quả không mong muốn như trên Trong giai đoạn hiện nay, giáo dụcgiới tính rất quan trọng Bởi giáo dục giới tính có vai trò rất quan trọng trongviệc hình thành nhân cách cho trẻ ở lứa tuổi đang lớn và việc duy trì thế hệ maisau, góp phần tạo ra cho xã hội một thế hệ phát triển toàn diện về thể trạng tâm

lý và sinh lý Xã hội càng phát triển, điều kiện sống càng được nâng cao, tuổidậy thì của trẻ em càng sớm Điều này khiến các em giảm bớt tuổi thơ ngây,sớm trở thành người lớn, dẫn đến sự chênh lệch giữa phát triển thể xác với pháttriển sự khôn ngoan Có nghĩa là tinh thần các em chưa đủ khôn ngoan để đốiphó với những cám dỗ, cạm bẫy của thể xác Vì vậy, sự thiếu hiểu biết về sứckhỏe sinh sản, về giới tính một cách đúng đắn dễ dẫn đến những hành vi “lầmđường lạc lối”, và để lại hậu quả không nhỏ

Theo thống kê của hội Kế hoạch hóa gia đình Việt Nam, mỗi năm nước ta có khoảng 300.000 ca đình chỉ thai nghén ở độ tuổi từ 15 – 19 tuổi Với con số này,Việt Nam đang dẫn đầu Đông Nam Á và xếp thứ năm trên thế giới về tỷ lệ nạo phá thai ở trẻ vị thành niên

Trước đây, tỷ lệ nạo phá thai ở tuổi vị thành niên chỉ chiếm 5 - 7% tổng số canạo phá thai, tuy nhiên vài năm gần đây, tỷ lệ này tăng lên 10% Việc mang thai

ngoài ý muốn tăng một phần bởi một bộ phận giới trẻ có suy nghĩ quá dễ dãi trong quan hệ tình dục

Thực tế đang diễn ra cho thấy vai trò quan trọng của việc cung cấp cho phụ nữ đặc biệt là trẻ em gái những kiến thức chung về kế hoạch hóa gia đình Nếu không hiểu biết, phải đình chỉ thai nghén dù một lần hay nhiều lần cũng có nguy

cơ gây hậu quả khôn lường với những tai biến nguy hiểm

Giáo dục giới tính và sức khỏe sinh sản hiện nay đã trở thành một nhu cầu cấpbách của xã hội Trong các môn học có thể nói sinh học là môn dễ lồng ghépnhững kiến thức cơ bản về việc giáo dục giới tính và sức khỏe sinh sản giúp các

em có ý thức bảo vệ cơ thể, sống lành mạnh

Trong các năm học trước, tôi đều chứng kiến cảnh các em học sinh nữ phải nghỉhọc để lập gia đình, đa số các em đang học lớp 11 và 12 Trong số đó có cả emhọc lực khá, như vậy rõ ràng là các em chỉ được tiếp thu kiến thức của các mônhọc mà không hề trang bị cho mình những kiến thức về giáo dục giới tính, về kĩnăng sống

Trong hai năm học qua để giáo dục học sinh có ý thức bảo vệ sức khỏe, bảo

vệ mình, sống lành mạnh, trong các tiết dạy có kiến thức liên quan tôi đã chú

ý lồng ghép vấn đề này vào trong bài dạy, tôi nhận thấy đã đạt được một sốhiệu quả nhất định Các em trao đổi mạnh dạn, tự tin, tự nhiên hơn khi nói vềmột số kiến thức về giáo dục giới tính Tỉ lệ các học sinh nữ phá thai, nghỉhọc lấy chồng cũng giảm hẳn.Với mong muốn giúp học sinh tích cực và chủđộng trong việc tiếp thu chủ đề này, để các em có thể tự giải đáp những tò

mò, thắc mắc của bản thân đồng thời có những hành trang cần thiết để bướcvào đời, tôi đã tìm hiểu thu thập thông tin, sử dụng một số phương pháp,phương tiện dạy học lồng ghép nhằm khai thác có hiệu quả nội dung giáo dụcgiới tính và sức khỏe sinh sản cho học sinh khi giảng dạy môn sinh lớp 11 Cơbản

Qua thực tế giảng dạy môn sinh học đăc biệt là lớp 11 tôi xin đưa ra một kinh

nghiệm nhỏ trong vấn đề: Lồng ghép giáo dục giới tính vào chương trình sinh học 11 – cơ bản

II - THỰC TRẠNG TRƯỚC KHI THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP CỦA

ĐỀ TÀI

1 Thực trạng về giáo dục giới tính, sức khỏe sinh sản vị thành niên, tình dục an toàn

- Việc đưa giáo dục giới tính vào trường học là điều rất cần thiết Nhưng hầu hết

các trường THPT đều lúng túng khi đưa giáo dục giới tính vào giảng dạy Cáctrường đều chọn giải pháp là lồng ghép hoặc ngoại khoá Các giáo viên thiếukiến thức chuyên môn, thiếu kĩ năng giảng dạy về vấn đề nhạy cảm này Cũngchưa có trường nào xây dựng được chuẩn kiến thức chung về vấn đề này khi dạylồng ghép Nếu dạy thì cũng chỉ thiên về lí thuyết còn thực hành thì bỏ ngỏ Về

giáo cụ trực quan là không có, giáo viên không được tập huấn kĩ càng để giảngdạy về vấn đề giới tính

- Các cấp lãnh đạo cũng bỏ ngỏ khâu quản lí theo dõi giáo dục giới tính Chưa

có tổng kết, đánh giá về hoạt động này trong nhà trường một cách chính xác, sátthực Dạy lồng ghép chỉ là phương án tạm thời, rất cần thiết có những chươngbài chi tiết, cụ thể, phù hợp về giáo dục giới tính Rất cần thiết đào tạo một độingũ giáo viên chuyên nghiệp, được trang bị đầy đủ kĩ năng, kiến thức, nắm bắtđược tâm lí học sinh để thực hiện các bài dạy giáo dục giới tính, giáo dục sứckhoẻ sinh sản vị thành niên, tình dục an toàn một cách hiệu quả

2 Những thuận lợi và khó khăn khi thực hiện đề tài

- Cơ sở vật chất trang thiết bị thuận lợi cho việc giảng dạy

- Sự hứng thú học tập của HS và sự giúp đỡ nhiệt tình của đồng nghiệp giúpcông việc triển khai dễ dàng hơn

- Sự bùng nổ của CNTT thuận lợi cho việc tìm kiếm tài liệu phục vụ cho côngtác giảng dạy

- Bản thân tôi là một giáo viên nữ, đã có gia đình nên việc giảng dạy kiến thứcsinh sản gặp nhiều thuận lợi hơn

b Khó khăn

- Hiện nay, ở nước ta, vấn đề giáo dục giới tính cho học sinh chưa được quantâm đúng mức Chưa hề có môn giáo dục giới tính được đưa vào nội dung giảngdạy Vấn đề này được lồng ghép vào một số nội dung của một số bài trong mônsinh học, môn giáo dục công dân, môn địa lí Tuy nhiên, những nội dung đó vẫncòn chung chung, chưa đáp ứng được nhu cầu hiểu biết và sự cần thiết phải nắmvững các kiến thức về giới tính của các em học sinh

- Trường THPT Tôn Đức Thắng thuộc khu vực miền núi, tập hợp học sinh củacác xã Phú Thịnh, Phú Lập, Tà Lài, Núi Tượng, Nam Cát Tiên Đây đều là các

xã khó khăn, học sinh ít có điều kiện tiếp nhận kiến thức về giáo dục giới tínhqua các phương tiện thông tin đại chúng Trong thư viện nhà trường, những tàiliệu cung cấp thông tin về giáo dục giới tính là rất hiếm Phụ huynh đa số sốngbằng nghề làm rẫy nên cũng không chú trọng đến vấn đề nhạy cảm này Do đómỗi năm tình trạng học sinh mang thai, phá thai, nghỉ học để lập gia đình đềudiễn ra

- Thái độ của các em khi nói đến những vấn đề liên quan đến giới tính còn khá

dè dặt, các em chưa hề mạnh dạn trong quá trình tìm hiểu hay tiếp thu nhữngkiến thức đó

- Giáo dục giới tính là một lĩnh vực hoàn toàn mới đối với học sinh THPT.Trong khi đó một tiết học chỉ có 45 phút nên nội dung lồng ghép phải cô đọng,truyền tải phải hiệu quả.

- Giáo dục giới tính là một vấn đề nhạy cảm đối với cả tâm lí người dạy vàngười học

- Các phương tiện cung cấp thông tin về GDGT còn ít cho các em HS

- Đa số giáo viên dạy môn sinh trường tôi là giáo viên trẻ, chưa lập gia đình nên việc lồng ghép những nội dung liên quan đến giáo dục giới tính vào dạy cũng gặp rất nhiều khó khăn

3 Số liệu thống kê

Tôi đã tiến hành khảo sát một số kiến thức cơ bản về giáo dục giới tính trước khithực hiện đề tài ở 6 lớp 11b2, 11b3, 11b4, 11b5, 11b6, 11b7 tại trường THPTTôn Đức Thắng với 10 câu hỏi sau:

Câu 1: Dấu hiệu nhận biết có thai sớm nhất là

Câu 3: Nếu quan hệ tình dục có giao hợp ở tuổi vị thành niên sẽ:

a Không gây hậu quả vì cơ quan sinh dục chưa phát triển đầy đủ

b Có thai vì ở nữ trứng đã chín và rụng; ở nam đã hình thành tinh trùng

Câu 5: Thế nào là tình dục an toàn?

a Thỏa mãn nhu cầu sinh lý

b Đảm bảo không nhiễm các bệnh lây lan qua đường tình dục, không gâytổn thương cơ quan sinh dục

c Cả hai đều đúng

Câu 6: Giai đoạn dậy thì chính thức ở bạn nữ được đánh dấu bằng hiện tượng

a vỡ tiếng

b ngực phát triển

c hành kinh lần đầu

Câu 7: Tác hại của việc mang thai ở tuổi vị thành niên:

a Ảnh hưởng tới sức khỏe, tâm sinh lí

b Ảnh hưởng tới kinh tế xã hội, tương lai của bản thân

c Cả 2 ý trên đều đúng

Câu 8: Điểm khác biệt giữa tình bạn cùng giới và khác giới là:

a Tình bạn giữa bạn nam và bạn nữ

b Có sự chân thành tin cậy, đồng cảm sâu sắc

c Có một khoảng cách tế nhị, không dễ biểu lộ thân mật gần gũi,

Câu 9: Tuổi vị thành niên được hiểu là giai đoạn từ

a khi sinh ra đến 10 tuổi

bình

21,4 35,5 31,0 28,1 24,7 44,7 40,1 37,1 28,8 19,4

III - NỘI DUNG ĐỀ TÀI

- Giáo dục kỹ năng giao tiếp ứng xử trong quan hệ giữa bạn trai, bạn gái ở tuổi

vị thành niên

- Hiểu biết sâu sắc các giá trị của tình bạn, tình yêu, hiểu biết những thất bại tâm

lý và các nguy hại lâu dài phải gánh chịu nếu mang thai ở tuổi vị thành niên

- Giáo dục bạn trai, bạn gái biết tôn trọng, bảo vệ nhau, cùng giữ gìn cho mộttình yêu trong sáng

1.2 Một số bài dạy có thể lồng ghép kiến thức giáo dục giới tính trong chương trình sinh học 11 - cơ bản ở trường THPT:

1

Bài 38 - Các nhân tố ảnh hưởng

đến sinh trưởng và phát triển ở

động vật

- Dậy thì và các yếu tố ảnh hưởng đến sức khoẻ sinh sản

- Hoocmon giới tính

2 Bài 39 - Các nhân tố ảnh hưởng

đến sinh trưởng và phát triển ở

động vật (tt)

Các yếu tố bên ngoài ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản tuổi vị thành niên

3 Bài 40 Thực hành Xem phim về

sinh trưởng và phát triển ở động

vật

Xem phim về

- Quá trình thụ tinh ở người

- Quá trình phát triển của thai nhi

4 Bài 45 Sinh sản hữu tính ở động

- cơ chế điều hoà sinh sản

- Hiện tượng kinh nguyệt

- Phòng tránh thai

6 Bài 47 Điều khiển sinh sản ở động

vật và sinh đẻ có kế hoạch ở người

Các biện pháp phòng tránh thai và dân

- Phương pháp dạy học đa dạng, sinh động, lôi cuốn

- Khuyến khích việc tự tìm hiểu, nghiên cứu của học sinh

- Kích thích tối đa tính tích cực, bạo dạn nhưng nghiêm túc của học sinh

- Giáo viên sử dụng thuật ngữ chính xác nhưng khéo léo làm giảm tính căngthẳng trong tiết học

- Kết hợp giữa kiến thức khoa học với kiến thức xã hội, tình yêu, hôn nhân vàgia đình

2 - Nội dung, biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài

- Thế nào là giai đoạn dậy thì?

- Những thay đổi về cấu tạo cơ thể, tâm sinh lí ở giai đoạn dậy thì? Nguyên nhâncủa sự thay đổi này

II Vận dụng vào tiết dạy:

Ho t động 1: Tìm hiểu ảnh hưởng của các hoocmôn sinh trưởng và phát ng 1: Tìm hi u nh hểu ảnh hưởng của các hoocmôn sinh trưởng và phát ảnh hưởng của các hoocmôn sinh trưởng và phát ưởng của các hoocmôn sinh trưởng và phát ng c a các hoocmôn sinh trủa các hoocmôn sinh trưởng và phát ưởng của các hoocmôn sinh trưởng và phát ng v phát à phát tri n ểu ảnh hưởng của các hoocmôn sinh trưởng và phát ởng của các hoocmôn sinh trưởng và phát động 1: Tìm hiểu ảnh hưởng của các hoocmôn sinh trưởng và phát ng v t có xật có xương sống ương sống.ng s ng.ống

Hoạt động của giáo viên, học sinh Nội dung kiến thức

- GV: Cho HS quan sát Tranh vẽ H 38.1 và yêu

cầu HS thực hiện lệnh SGK/ 152

- HS: quan sát, trả lời

I Nhân tố bên trong

1 Các hoocmon ảnh hưởng đến sinh trưởng

và phát triển của động

y/c HS nêu được:

+ Tuyến yên tiết ra hooc môn sinh trưởng

+ Tuyến giáp tiết ra Tirôxin

+ Buồng trứng tiết ra Ơstrôgen

+ Tinh hoàn tiết ra Testostêron

- GV: Các tổ thảo luận (4') và nêu vai trò của các

- HS: Các tổ thảo luận, báo cáo

y/c nêu được nội dung 4 vai trò của 4 hoocmôn

trong hình 38.1

- GV: Hướng dẫn HS quan sát hình 38.1, chỉ cho

HS thấy nơi sản sinh ra ơstrôgen và testosterôn, 2

hoocmôn này gọi là hoocmôn sinh dục hay còn gọi

là hoocmôn giới tính, kích thích biểu hiện các đặc

điểm sinh dục phụ thứ cấp, ở người các đặc điểm

này biểu hiện mạnh ở giai đoạn dậy thì

- GV: Thế nào là dậy thì?

- HS : Nghiên cứu, trả lời.

Tuổi dậy thì là mốc đánh dấu sự trưởng thành về

mặt sinh học của cơ thể Đánh dấu một bước ngoặt

quan trọng trong cuộc đời Đây chính là giai đoạn

chuyển tiếp từ trẻ con thành người lớn Ở Việt

Nam, tuổi dậy thì thường kéo dài từ 3 - 5 năm và

có thể chia thành 2 giai đoạn nhỏ:

+ giai đoạn trước dậy thì từ 11 – 13 tuổi ở nữ, 13

-HS : Nghiên cứu, trả lời.

+ Trẻ em nữ dậy thì được đánh dấu bằng lần có

kinh nguyệt đầu tiên; trẻ em nam dậy thì được

vật có xương sống

+ Tuyến yên tiết ra hoocmôn sinh trưởng.+ Tuyến giáp tiết ra Tirôxin

+ Buồng trứng tiết ra Ơstrôgen

+ Tinh hoàn tiết ra Testostêron

đánh dấu bằng lần xuất tinh không chủ định đầu tiên.

- GV: Tuổi dậy thì gây ra những thay đổi gì?

- HS: Nêu một vài biểu hiện thay đổi mà dễ nhận thấy.

* Những thay đổi về thể chất: dưới tác dụng của tuyến yên và tuyến sinh dục, cơ thể diễn ra hàng loạt những biến đổi về hình thể, về sinh lí Các cơ quan sinh dục ngoài phát triển, kích thích cơ thể tăng nhanh, trung bình mỗi năm chiều cao tăng thêm 4 - 8 cm, khối lượng cơ thể tăng thêm 4 - 8

kg Hệ cơ cũng phát triển mạnh nhưng tốc độ chậm hơn so với hệ xương, làm cho trẻ em thường gầy, cao, chân tay lèo khèo, động tác vụng về thiếu chính xác Có một số trường hợp, khối lượng cơ thể tăng rất nhanh và béo bệu Hệ mao mạch dưới

da phát triển làm cho da trở nên hồng hào hơn, nhất là các em nữ, lông mọc ở mu và nách, tuyến

mồ hôi và tuyến nhờn phát triển mạnh, có thể xuất hiện trứng cá.

+ Những thay đổi trong cấu tạo cơ quan sinh dục của nam: da bìu bắt đầu thẫm màu và nhăn lại, tinh hoàn to lên, các ống sinh tăng kích thước và bắt đầu sinh sản tinh trùng gây xuất tinh Cơ phát triển mạnh, vai rộng, chậu hông hẹp, tầm vóc cao

to, thanh quản nở rộng, gây vỡ giọng.

+ Những thay đổi trong cấu tạo cơ quan sinh dục của nữ: sự phát triển của tử cung và 2 buồng trứng, các nang trứng phát triển mạnh và hình thành các trứng chín và rụng gây hiện tượng kinh nguyệt Trong thời gian đầu, chu kì kinh nguyệt không đều và độ dài của chu kỳ, về số ngày hành kinh và lượng máu chảy Vú và mông to lên, xương chậu phát triển theo chiều rộng, mô mỡ dưới da phát triển và dày tạo nên dáng mềm mại

* Những thay đổi về tâm lý: thường kém tập trung, kém nhạy cảm và trí nhớ chưa tốt Quá trình hưng phấn thường mạnh hơn quá trình ức chế nên trẻ

em thường nóng tính khả năng kềm chế kém, phản ứng thường bộp chộp, thiếu chính xác, cảm xúc thường thay đổi đột ngột.

Xuất hiện trạng thái mơ mộng và sự quan tâm đến

bạn bè khác giới, nảy sinh những suy nghĩ về giới

tính, về quan hệ tình dục

- GV: Nguyên nhân những thay đổi ở giai đoạn

này?

-HS : Nghiên cứu, trả lời.

Do các hoocmon sinh dục (ơstrôgen và

testostêron) Ở giai đoạn trước tuổi dậy thì, hàm

lượng các hoocmon này còn thấp, nhưng đến tuổi

dậy thì hàm lượng tăng cao kích thích sự chuyển

hóa và hoàn thiện của các tế bào sinh dục, làm

phát triển các đặc điểm sinh dục phụ thứ cấp.

Bài 39:

CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SINH TRUỞNG VÀ PHÁT TRIỂN

Ở ĐỘNG VẬT( Tiếp theo)

I Kiến thức giáo dục giới tính:

- Ảnh hưởng của các nhân tố bên ngoài (thức ăn , một số chất độc hại ) đối với sức khỏe tuổi vị thành niên

II Vận dụng vào tiết dạy:

Hoạt động 1: Tìm hiểu ảnh hưởng nhân t bên ngo i ống à phát đến sinh trưởng vàn sinh trưởng của các hoocmôn sinh trưởng và phát ng và phát phát tri n ểu ảnh hưởng của các hoocmôn sinh trưởng và phát ởng của các hoocmôn sinh trưởng và phát động 1: Tìm hiểu ảnh hưởng của các hoocmôn sinh trưởng và phát ng v t.ật có xương sống

Hoạt động của giáo viên, học sinh Nội dung kiến thức

- GV: y/c HS thực hiện lệnh SGK/155:

cho vài ví dụ về nhân tố ngoại cảnh ảnh

hưởng đến sinh trưởng và phát triển

của động vật và con người

- HS: liên hệ thức tế, trả lời

- GV: y/c HS thảo luận (5'): Hãy cho

biết ảnh hưởng của : thức ăn, nhiệt độ,

ánh sáng, các chất độc hại tới sinh

trưởng phát triển của ĐV và con người

+ tổ 1: Ảnh hưởng của thức ăn

+ tổ 2: Ảnh hưởng của nhiệt độ

+ tổ 3: Ảnh hưởng của ánh sáng

+ tổ 4: Ảnh hưởng của các chất độc hại

đối với động vật và con người

II Các nhân tố bên ngoài

1 Thức ăn

2 Nhiệt độ

3 Ánh sáng

- HS: thảo luận theo tổ, đại diện tổtrình bày.

- GV: Vì sao chế độ dinh dưỡng ở tuổi

vị thành niên lại rất quan trọng?

- HS: liên hệ thực tế, trả lời.

- GV: So với cả đời người, lứa tuổi vị thành niên chỉ là một giai đoạn ngắn nhưng lại có những tác động lớn lao tới sự phát triển và tăng tiến của cuộc đời mỗi con người Vì ở lứa tuổi này, các chất dinh dưỡng đóng vai trò tối cần thiết trong việc tăng cường thể lực, trí lực và ảnh hưởng cả đối nhân xử thế Trong giai đoạn phát triển vượt bậc này, cần rất nhiều năng lượng, nhất là từ những chất thật bổ dưỡng Nguồn dinh dưỡng tốt nghĩa là ăn thức

ăn phù hợp để cơ thể khỏe mạnh

Những người khỏe mạnh có sức đề kháng tốt Thức ăn đủ chất nghĩa là chế độ ăn uống hàng ngày phải có nhiều loại thức ăn, có đầy đủ các thực phẩm thuộc 4 nhóm:

+ Nhóm thức ăn chứa nhiều đạm: cá, thịt, trứng,

+ Nhóm thức ăn tinh: cơm, mì,ngũ cốc

+ Nhóm thức ăn chứa chất xơ: các loại rau xanh

+ nhóm thức ăn chứa lipit: đậu phụng, dầu ăn,

Ở các em nữ đang trong thời kì kinh nguyệt mất một lượng máu lớn, do đó phải bổ sung năng lượng nhiều và bổ

+ Biết tìm hiểu những thực phẩm nào

có lợi cho sự phát triển của chúng ta,

và ngược lại những thực phẩm nào có

+ Bổ sung chất kẽm: Đối với nam,

lượng kẽm cần bổ sung mỗi ngày là

33%, đối với nữ là 20%, so với thời kỳ

trước dậy thì.

+ Ăn nhiều thức ăn chứa canxi: Cả

nam và nữ đến độ dậy thì đều cần thêm

chừng 33% hàm lượng canxi so với

giai đoạn trước (tương đương 1200

miligram mỗi ngày, so với 800

miligram ở giai đoạn trước dậy thì).

- Ăn nhiều thức ăn chứa nhiều loại

vitamin trong thực phẩm

- Lựa chọn các chất béo có lợi, ăn

nhiều cá và giảm các món sử dụng dầu

ăn và mỡ động vật.

Nhu cầu năng lượng

Nhu cầu năng lượng tăng cao ở tuổi

13-15 đối với nữ (2.200kcal/ngày) và

16-19 đối với nam (2.700kcal/ngày)

Lượng đạm (protein) cần ở giai đọan

này là 55g/ngày (nữ) và 65g/ngày

(nam) Tương đương khoảng 250g thịt

cá mỗi ngày.

Dưỡng chất cần lưu ý

Ở giai đoạn tiền dậy thì và trong suốt

thời gian dậy thì, các em thường thiếu

chất kẽm, canxi, và sắt do nhu cầu tăng

đáng kể nhưng chế độ ăn thường

không cung cấp đủ

Kẽm cần thiết cho sự phát triển khối

cơ và hệ sinh dục Nhu cầu của các em

cần 12-15mg kẽm mỗi ngày Các em có

thể nhận kẽm từ thức ăn giàu đạm (thịt

Tóm lại, để sự phát triển thể chất được hoàn chỉnh, các em cần lưu ý

ăn đủ bữa và nhiều loại thực phẩm khác nhau để nhận đủ các dưỡng chất cần thiết Nhớ uống 2-3 ly sữa mỗi ngày, ăn đủ thực phẩm giàu đạm, rau và trái cây, hạn chế thức

ăn chế biến sẵn và soda.

gia cầm, trứng, sữa,…) và ngũ cốc nguyên hạt

Canxi cần để phát triển khối xương

Nhu cầu canxi của các em là

700mg/ngày Canxi có nhiều trong sữa, sản phẩm từ sữa (yaourt, phô-mai,

…), cá nhỏ ăn cả xương, tôm tép, đậu

và rau xanh

vitamin B1, B2, và niacin, là những

vitamin tham gia trong quá trình

chuyển hóa năng lượng

Folate và vitamin B12 cần thiết để

tổng hợp DNA và RNA

Nhu cầu vitamin B6 cũng tăng theo sự

tăng tổng hợp acid amin trong giai đọan này

Vitamin D cần thiết để phát triển khối