skkn CỦNG cố bài GIẢNG TRONG dạy học hóa học CHƯƠNG OXI lưu HUỲNH lớp 10 THPT THEO ĐỊNH HƯỚNG đổi mới PHƯƠNG PHÁP dạy học

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM CỦNG CỐ BÀI GIẢNG TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC CHƯƠNG OXI–LƯU HUỲNH LỚP 10 THPT THEO ĐỊNH HƯỚNG ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC Người thực hiện: Phan Thị Thùy TrangLĩnh vực n

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI

Đơn vị: trường THPT chuyên Lương Thế Vinh

Mã số:

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

CỦNG CỐ BÀI GIẢNG TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC CHƯƠNG OXI–LƯU HUỲNH

LỚP 10 THPT THEO ĐỊNH HƯỚNG ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

Người thực hiện: Phan Thị Thùy TrangLĩnh vực nghiên cứu: Phương pháp giảng dạy

- Quản lý giáo dục 

- Phương pháp dạy học bộ môn: Hóa học 

- Lĩnh vực khác: 

Có đính kèm: Các sản phẩm không thề hiện trong bản in SKKN

 Mô hình  Phần mềm  Phim ảnh  Hiện vật khác

SƠ LƯỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC

I THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHÂN

1 Họ và tên: Phan Thị Thùy Trang

2 Ngày tháng năm sinh: 10 – 02 - 1986

8 Đơn vị công tác: trường THPT chuyên Lương Thế Vinh

II TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO

- Học vị (hoặc trình độ chuyên môn, nghiệp vụ) cao nhất: Thạc sĩ

- Năm nhận bằng: 2012

- Chuyên ngành đào tạo: Lí luận và phương pháp giảng dạy hóa học

III KINH NGHIỆM KHOA HỌC

- Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm: phương pháp giảng dạy hóa học

- Số năm có kinh nghiệm: 3 năm

- Các sáng kiến kinh nghiệm đã có trong 5 năm gần đây:

 Hoạt động nhóm trong bộ môn hóa học lớp 10 ở trường trung học phổthông

 Mở đầu bài giảng trong dạy học hóa học chương halogen lớp 10 THPT theo định hướng đổi mới phương pháp dạy học

Tên SKKN:

CỦNG CỐ BÀI GIẢNG TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC CHƯƠNG OXI-LƯU HUỲNH LỚP 10 THPT

THEO ĐỊNH HƯỚNG ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Bài giảng dù hay, hấp dẫn đến đâu nếu không có củng cố thì chưa thể coi làdạy tốt Bởi vì nếu không củng cố thì bài không sâu, học sinh dễ quên Củng cố làgiai đoạn giáo viên chốt lại những tri thức và kĩ năng quan trọng đã truyền thụ,đồng thời đây là khâu hình thành, rèn luyện và phát triển khả năng tư duy, sáng tạocho học sinh Vì vậy nó là một trong những căn cứ quan trọng để đánh giá tiết dạytốt

Từ thực tiễn đó, tôi chọn đề tài “CỦNG CỐ BÀI GIẢNG TRONG DẠYHỌC HÓA HỌC CHƯƠNG OXI - LƯU HUỲNH LỚP 10 THPT THEO ĐỊNHHƯỚNG ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC” với mong muốn nghiên cứu sâuhơn về cách thức củng cố bài giảng theo định hướng đổi mới phương pháp dạy họcnhằm nâng cao hiệu quả dạy học

II TỔ CHỨC THỰC HIỆN ĐỀ TÀI

1 Cơ sở lý luận

1.1 Củng cố bài giảng trong dạy học hóa học ở trường phổ thông

Nâng cao hiệu quả bài lên lớp hóa học là một vấn đề quan trọng nhưng chỉmới được nghiên cứu một cách hệ thống ở các trường sư phạm trong thời gian gầnđây Để một tiết lên lớp thành công, GV phải làm tốt các bước lên lớp

Củng cố bài là một khâu không thể thiếu trong quá trình giảng dạy Nó thểhiện được tính toàn vẹn của bài giảng Thông qua việc củng cố, ôn luyện mà giáoviên có thể khắc sâu kiến thức cho học sinh

Trên thực tế thì khâu cuối cùng này ít được để ý nhiều trong quá trình tiếnhành một bài lên lớp Việc nghiên cứu củng cố trong dạy học hóa học theo địnhhướng đổi mới PPDH là rất cần thiết

1.2 Các đề tài nghiên cứu của sinh viên và học viên cao học

Cho đến nay, đề tài về củng cố bài giảng chưa được nghiên cứu nhiều ỞĐHSP TP.HCM chỉ có một khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu đề tài trên và một sốtiểu luận môn học của các học viên cao học

KLTN: “Nghiên cứu thực trạng các hình thức mở đầu và củng cố bài trong

dạy học hóa học ở trường THPT”, Phạm Ngọc Thùy Linh, sinh viên khoá

1998 - 2002

Trong đề tài nghiên cứu, tác giả đã:

- Hệ thống lí luận về bài giảng và các bước lên lớp, đặc điểm, vai trò, tácdụng, những yêu cầu khi mở đầu và củng cố bài giảng hóa học

- Tác giả đã sử dụng các phương pháp điều tra để khảo sát được mức độ quantâm, rèn luyện và sử dụng một số hình thức mở đầu và củng cố bài đối với giáo

sinh và một số giáo viên ở các trường THPT

- Đề tài cũng đã đề xuất được một số hình thức mở đầu và củng cố bài trongchương trình hóa học lớp 10, 11,12 thông qua việc thu thập, tham khảo ý kiến củacác thầy cô, qua dự giờ và xem một số băng ghi hình các giờ dạy thành công ở cáctrường THPT nhằm mục đích nâng cao chất lượng và hiệu quả của bài lên lớp.Đồng thời giúp sinh viên trước khi đi TTSP có thể làm quen, tiếp xúc với một sốhình thức mở đầu và củng cố bài có hiệu quả

- Đây là tài liệu thiết thực cho sinh viên và giáo viên trong việc rèn luyện kĩnăng dạy học, tuy nhiên vì công việc chính của đề tài là điều tra thực trạng nênchưa có phần thiết kế giáo án và thực nghiệm sư phạm để đánh giá tính khả thi,hiệu quả của việc mở đầu và củng cố Bên cạnh đó khi thết kế các phần mở đầu vàcủng cố bài, tác giả chỉ đưa ra minh họa ở lớp 10, 11 hoặc 12, chứ không đi vàochương nào hay lớp nào cụ thể

Ngoài khóa luận tốt nghiệp trên còn có một số tiểu luận môn kĩ năng dạy học hóa học của học viên cao học chuyên ngành Lí luận và phương pháp dạy học hóa học trường Đại học Sư phạm TP Hồ Chí Minh dưới đây:

- Tô Quốc Anh (2010), Củng cố hệ thống kiến thức, Lớp cao học K19.

- Nguyễn Trí ngẫn (2010), Củng cố hệ thống kiến thức, Lớp cao học K19.

 Các tiểu luận trên của các học viên cao học, mỗi tiểu luận khoảng từ 20-25trang, nêu được một số lí luận và các minh họa cụ thể cho bài dạy Do giới hạn ít ỏicủa một tiểu luận môn học mà các tác giả chưa có điều kiện đi sâu vào các phần lí luận, thực trạng cũng như không thể thực nghiệm sư phạm được

Nhận xét chung: Các đề tài nghiên cứu về phần củng cố bài giảng còn rất ít.Tuy nhiên các tài liệu nêu trên là những tài liệu quý, có giá trị cả về lí luận lẫn thựctiễn từ đó rút ra được nhiều bài học bổ ích, những gợi ý quan trọng

Tham khảo một số trang web – diễn đàn giáo viên thì thấy rất ít thậm chíkhông có các bài viết, trao đổi về củng cố bài giảng Điều này chứng tỏ phần củng

cố bài giảng còn ít được quan tâm, chú ý

2 Nội dung, biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài

Muốn thực hiện hiệu quả phần củng cố bài giảng trước tiên người GV phảiđầu tư công sức cho khâu thiết kế Để định hướng cho việc thiết kế các phần củng

cố bài giảng theo hướng đổi mới phương pháp dạy học, chúng tôi đã đề xuất cácnguyên tắc và quy trình sau:

2.1 Nguyên tắc thiết kế phần củng cố

1 Xác định đúng trọng tâm kiến thức, mục tiêu bài học.

Sau một tiết GV đã truyền tải khá nhiều kiến thức, để HS nắm bài được vữngchắc hơn cần xoáy sâu vào những ý chính giúp HS rút ra cái cần nhớ nhất, hệthống kiến thức và thấy được mối liên hệ giữa các kiến thức với nhau Do đó trướckhi thiết kế phần củng cố giáo viên phải xác định đúng kiến thức trọng tâm của bàihọc Việc củng cố nhất thiết phải giúp HS nắm được phần trọng tâm của bài học

2 Phù hợp với trình độ học sinh.

Tùy thuộc vào khả năng nhận thức và điều kiện tâm sinh lí của HS mà GVcân nhắc đưa ra hình thức củng cố nào cho phù hợp Như vậy trước khi thiết kếhoạt động GV phải nắm được trình độ HS Trong một bài, GV có thể thiết kế vàihình thức củng cố để linh hoạt sử dụng cho trình độ từng lớp

VD: Bài Clo GV có thể thiết kế các hình thức củng cố khác nhau Đối với lớpnhiều HS trung bình - yếu thì GV sử dụng hình thức 3 dùng thơ; với HS khá – giỏithì GV sử dụng grap để củng cố bài

3 Phù hợp với cơ sở vật chất, các điều kiện dạy học của nhà trường.

VD: Đối với phần củng cố tính chất hóa học của axit clohidric nếu sỉ số lớp ít

và phòng thí nghiệm của trường đầy đủ dụng cụ thí nghiệm, GV có thể tổ chức dạyhọc bằng thí nghiệm HS tự làm theo nhóm, nếu lớp đông GV sẽ biễu diễn thínghiệm

4 Sử dụng các quy luật của sự ghi nhớ: hướng đích, ưu tiên, liên tưởng, lặp

lại, kìm hãm

VD: Vận dụng quy luật hướng đích vào phần củng cố, GV khắc sâu kiến thứctrọng tâm thông qua nhấn mạnh ở lời nói, sử dụng phấn màu khi viết bảng, dùngphương tiện trực quan

5 Sử dụng phương tiện trực quan: chuyển những vấn đề trừu tượng thành

hình ảnh cụ thể hơn, giúp HS dễ hình dung, dễ nhớ

VD: Củng cố phần tính chất hóa học của Oxi, GV làm thí nghiệm đốt pháohoa Mg trong oxi

6 Sử dụng các phương tiện, hình thức dạy học có tác dụng hệ thống hóa, khái quát hóa: giúp HS nhanh chóng nắm bắt được phần trọng tâm nhất.

VD: Dùng sơ đồ, grap, sơ đồ tư duy củng cố bài giúp HS có cái nhìn khácquát toàn bộ kiến thức, kiến thức đưa vào sơ đồ cô đọng, ngắn gọn dễ nhớ

7 Kích thích được khả năng tư duy,sáng tạo, phát huy được tính tích cực của học sinh.

Theo định hướng đổi mới phương pháp dạy học, dạy học phải tăng cườngphát huy tính tự tin, tích cực, chủ động, sáng tạo thông qua tổ chức thực hiện cáchoạt động học tập của HS Ở khâu củng cố GV cần tổ chức, chỉ đạo, thông qua đó

HS tự lực khám phá những điều mình chưa rõ, chưa có chứ không thụ động tiếpthu

VD: GV củng cố kiến thức một phần hoặc cả bài học bằng cách yêu cầu HSlập bảng so sánh đòi hỏi HS phải xem xét, đối chiếu cái cần thiết, loại bỏ cái khôngcần thiết, công việc đó đòi hỏi sự tư duy lớn lao, phải huy động cả trí nhớ lẫn trítưởng tượng

8 Đảm bảo đặc trưng bộ môn.

Hóa học là bộ môn khoa học thực nghiệm Vì vậy trong dạy học hóa học phảicoi trọng thí nghiệm hóa học, đối với phần củng cố bài có dùng thí nghiệm giúp

HS tái hiện lại kiến thức đã học, cảm thấy rõ thêm, thông hiểu thêm

Đây là bộ môn khoa học tự nhiên trong đó đối tượng nhận thức tương đối trừutượng và ở mức vi mô do đó để HS dễ tiếp nhận kiến thức GV cần chuyển cái trừutượng thành cái cụ thể như sử dụng các mô hình thay thế, mẫu vật…

VD: GV củng cố phần kích thước nguyên tử bằng cách đưa ra hình ảnh hạtnhân là một quả dâu còn nguyên tử là cả một vườn dâu dài hơn 5 km Từ hình ảnh

cụ thể thực tế, HS sẽ hình dung được ngay

Bên cạnh đó, hóa học lại liên quan đến nhiều vấn đề đời sống thực tế GV cầnkhai thác những hiện tượng tự nhiên và ứng dụng thực tiễn nhờ đó HS cảm thấyhóa học thật gần gũi và thêm yêu khoa học

VD: Khi củng cố bằng bài tập, GV chú ý đến các bài tập thực tiễn

9 Thời gian vừa phải, phù hợp.

Thời gian cho hoạt động củng cố bài chỉ từ 3 – 5 phút Khi thiết kế GV dựkiến trước các tình huống hoạt động để xem xét thời gian không để cháy giáo án.Ngoài ra, GV cần phân phối thời gian hợp lí tránh tình trạng hoạt động củng cố qualoa, vội vàng sau tiếng chuông hết giờ, thời điểm đó HS không còn tập trung chú ýnhư trong tiết học nữa dẫn đến hiệu quả việc củng cố không cao

2.2 Quy trình thiết kế phần củng cố bài giảng

Việc thiết kế phần củng cố bài giảng theo hướng đổi mới cần thực hiện theocác bước sau:

Bước 1: Xác định mục tiêu, nội dung và đặc điểm của bài học

Mục tiêu là các yêu cầu chung của bài học hóa học, căn cứ vào chuẩn kiếnthức, kĩ năng và thái độ Để xác định được các mục tiêu trên, GV cần:

- Nghiên cứu kĩ sách giáo khoa, ngoài ra phải tham khảo thêm sách hướngdẫn GV, chuẩn kiến thức, kĩ năng của Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành và các tàiliệu liên quan

- Nghiên cứu mục tiêu, nội dung của chương Mỗi bài học là một mắt xíchnhỏ liên kết cả chương trình, vì vậy việc xem xét vị trí của bài học trong chươnggiúp GV có cái nhìn tổng thể, từ đó dễ dàng đặt ra hệ thống các mục tiêu và lập kếhoạch thực hiện

- Mục tiêu là thước đo để đánh giá thành tích học tập của HS GV xác địnhmục tiêu càng cụ thể thì việc kiểm tra, đánh giá càng thuận lợi

Bước 2: Tìm hiểu trình độ học sinh và điều kiện cơ sở vật chất

Phân tích khả năng tiếp thu của HS trong lớp Đánh giá khách quan, nghiêmtúc tình trạng kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo và tư tưởng hành vi của HS, điều kiện cơ

sở vật chất của trường để xác định cách thức vào bài cho phù hợp.

Bước 3: Tìm thông tin liên quan (chuyện kể, hình vẽ truy cập trên mạng)

Từ chủ đề của bài học GV tìm kiếm những thông tin liên quan Hiện nay córất nhiều nguồn thông tin, từ sách tham khảo, từ các trang mạng giáo viên chia sẻ.Với nguồn tư liệu phong phú như hiện nay, GV cần lựa chọn những tư liệu nàohay, bổ ích, gần gũi với HS, tìm ra những thông tin về vấn đề của bài học trongthực tế cuộc sống, hình ảnh minh họa sinh động

VD: Để mở đầu bài H2S, GV cần tìm kiếm hình ảnh phân tử, những câuchuyện thực tế liên quan đến chất trên như hiện tương cạo gió, núi lửa phun trào

Bước 4: Lựa chọn cách vào bài và củng cố bài phù hợp

Tùy vào từng nội dung giảng dạy, tùy vào trình độ HS, tùy vào điều kiện vậtchất của trường mà GV đưa ra cách thức vào bài cho phù hợp, đôi khi phải kết hợpcùng lúc nhiều hình thức

Bước 5: Lựa chọn các phương tiện hỗ trợ (mô hình, mẫu vật, máy chiếu,

hình ảnh…).

Sự bùng nổ về công nghệ thông tin đã tạo ra bước tiến dài trong dạy học, GV

có thể đưa ra các mô hình, mẫu vật để cụ thể hóa cái trừu tượng, cho HS xem tranhảnh, flash, thí nghiệm trên máy chiếu là việc GV nên làm giúp HS tiếp thu nhanhchóng với kiến thức mới Các phương tiện hỗ trợ dạy học phải chuẩn bị nếu có làbảng phụ, các học liệu bổ trợ như tranh ảnh, hình vẽ, phim, phần mềm, những dụng

cụ đo, thiết bị trình diễn thông tin như máy tính, máy chiếu, phông nền, phải kiểmtra ánh sáng trong phòng học khi sử dụng các thiết bị trên… GV lựa chọn phươngtiện nào hỗ trợ đắc lực cho việc giảng dạy

Bước 6: Thiết kế hoạt động của GV và HS khi vào bài

Sau các bước chuẩn bị, bước cuối cùng GV thiết kế hoạt động vào bài nhưviệc xây dưng một kịch bản Người GV cần đầu tư công sức để phác thảo các ýtưởng về những công việc HS sẽ làm, sắp xếp chúng một cách logic, sau đó chọnhình thức hoạt động, cách thức thực hiện và dự kiến các tình huống có thể xảy ra,xin ý kiến của đồng nghiệp, các giáo viên giàu kinh nghiệm chỉnh sửa, hoàn thiện

2.3 Một số hình thức củng cố bài thường sử dụng

Củng cố không đơn thuần là lập lại những vấn đề đã trình bày, nếu lặp lạinguyên si thì học sinh sẽ mau chán Theo PGS.TS.Trịnh Văn Biều [10] có thể củng

cố dưới các hình thức sau:

 Hình thức 1: Nhắc lại ý nhưng minh họa bằng ví dụ khác

VD: Khi dạy bài HIDROSUNFUA để củng cố bài học giáo viên yêu cầu họcsinh nhắc lại tính chất hóa học của hidrosunfua (dung dịch hidrosunfua trong nước

là một axit yếu, hidrosunfua là một chất khử) Giáo viên yêu cầu học sinh viếtphương trình phản ứng hóa học chứng minh H2S là một chất khử (lấy ví dụ mới,không trùng với những phản ứng đã trình bày)

 Hình thức 2: Nhắc lại nhưng phát triển thêm

VD: Khi giảng bài kể một câu chuyện, dừng lại khi vấn đề tương đối trọn vẹn.Khi củng cố kể lại thêm một đoạn mới

Bảng 1.2 Thuốc thử dùng nhận biết các dung dịch

Quỳ tím Xanh (1) Đỏ (2) Xanh (3) Xanh (4) Nhận được HCl

HCl

Có PƯ nhưng không

có hiện tượng (5)

x

Sủi bọtkhí(CO2)(6)

Có PƯ nhưng không

có hiện tượng

Nhận được

Na2CO3

Có kết tủatrắng tạothành(CaCO3)(7)

Nhận đượcCa(OH)2 vàNaOH

 Hình thức 5: Trình bày lật ngược lại vấn đề.

VD: Khi dạy bài ANKEN, để củng cố bài giáo viên yêu cầu học sinh cho biếtmối liên hệ về số mol của CO2 và H2O trong phản ứng cháy Học sinh sẽ trả lời: Sốmol CO2 bằng số mol H2O Giáo viên đặt câu hỏi ngược lại: Nếu đốt cháy mộthidrocacbon mà số mol CO2 và H2O bằng nhau ta suy ra hidrocacbon đó là ankenđược không? Giáo viên dẫn dắt học sinh trả lời đúng câu hỏi này sẽ giúp các emnhớ bài lâu hơn: Không được vì có thể là anken nhưng cũng có thể là xicloankan,chỉ có thể kết luận CTPT của hidrocacbon là CnH2n mà thôi

 Hình thức 6: Củng cố bằng cách đặt câu hỏi

VD: Khi dạy bài ANKIN để củng cố bài GV đặt hệ thống câu hỏi:

a So sánh công thức cấu tạo của anken và ankin?

b Những phản ứng hóa học của ankin? Phản ứng nào là phản ứng đặc trưng?

c Điều kiện để một ankin tham gia phản ứng thế với AgNO3/NH3?

 Hình thức 7: Củng cố bằng cách ra một bài tập, một câu hỏi

VD: Khi dạy bài PHẢN ỨNG TRAO ĐỔI ION TRONG DUNG DỊCHCHẤT ĐIỆN LI LỚP 11, giáo viên củng cố bài học bằng cách ra một bài tập: Viết phương trình phân tử và ion rút gọn của các phản ứng nếu xảy ra:

Al2(SO4)3 + Ba(NO3)2 →

FeS + HCl →

Na2CO3+ H2SO4 →

CH3COONa + H2SO4 →

 Hình thức 8: Củng cố bằng cách so sánh với những kiến thức đã học

VD: Khi dạy bài GLUCOZƠ, để củng cố bài học giáo viên yêu cầu học sinh

so sánh công thức cấu tạo, tính chất hóa học của glucozơ với glixerol và andehitđơn chức Thông qua việc so sánh này học sinh sẽ nhớ bài lâu hơn

 Hình thức 9: Củng cố bằng cách hệ thống hóa kiến thức (Trình bày cụ thểtrong chương 2)

 Hình thức 10: Củng cố bằng hoạt động của người học: cho học sinh phátbiểu những suy nghĩ, nhận thức của bản thân

VD: Khi dạy bài HÓA HỌC VÀ VẦN ĐỀ Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG lớp 12,Giáo viên củng cố bài học bằng hoạt động của người học: Theo thông tin đạichúng, Công ty VEDAN Việt Nam đã gây ô nhiễm môi trường Em hãy cho biếtnhững tác hại có thể có do ô nhiễm môi trường ở đây gây ra Bản thân em có thái

độ gì về vần đề gây ô nhiễm môi trường của công ty VEDAN Việt Nam ?

 Hình thức 11: Củng cố bằng hình thức trắc nghiệm kiến thức

Các câu hỏi được chuẩn bị sẵn trên giấy hoặc dùng bản trong chiếu cho họcsinh quan sát, cũng có thể tiến hành dưới hình thức kiểm tra viết ngắn rồi củng cốbài dựa trên những câu trả lời của học sinh Tất nhiên việc tiến hành trả lời và nhậnxét của giáo viên là công khai trước lớp để học sinh có thể thấy được những chỗsai của mình Đây cũng là cách giúp học sinh ghi nhớ tốt bài học

 Hình thức 12: Đặt vấn đề hoặc câu hỏi để HS về nhà suy nghĩ và tìm lờigiải đáp

VD: Khi kết thúc bài PHÂN BÓN HÓA HỌC, giáo viên đặt câu hỏi về nhàcho học sinh: Dùng kiến thức hóa học giải thích hai câu ca dao sau:

“Lúa chiêm lấp ló đầu bờ

Hễ nghe tiếng sấm phất cờ mà lên”

2.4 Giáo án thiết kế có phần củng cố bài giảng theo định hướng đổi mới PPDH được thực nghiệm tại trường THPT

2.4.1 Giáo án bài “Hidro sunfua – Lưu huỳnh đioxit – Lưu huỳnh trioxit”

I/.MỤC TIÊU

1 Kiến thức

Biết được:

- Tính chất vật lí, trạng thái tự nhiên, tính axit yếu, ứng dụng của H2S

- Tính chất vật lí, trạng thái tự nhiên, tính chất oxit axit, ứng dụng, phươngpháp điều chế SO2, SO3

Hiểu được tính chất hoá học của H2S (tính khử mạnh) và SO2 (vừa có tính oxihoá vừa có tính khử)

2 Kĩ năng

- Dự đoán, kiểm tra, kết luận được về tính chất hoá học của H2S, SO2,SO3

- Viết phương trình hóa học minh hoạ tính chất của H2S, SO2, SO3

- Phân biệt H2S, SO2 với khí khác đã biết

- Tính % thể tích khí H2S, SO2 trong hỗn hợp

3 Về giáo dục

- Ảnh hưởng của khí H2Sđến môi trường

- Sự ảnh hưởng của SO2 tới sức khỏe, môi trường

4 Trọng tâm: Tính chất hoá học của H2S (tính khử mạnh) và SO2 (vừa cótính oxi hoá vừa có tính khử)

II/ CHUẨN BỊ CỦA GV VÀ HS:

1 GIÁO VIÊN:

- Thí nghiệm điều chế SO2 từ H2SO4, Na2SO3

- Thí nghiệm làm mất màu cánh hoa hồng của khí SO2

2 HỌC SINH: Chuẩn bị bài theo SGK.

III/.TIẾN TRÌNH DẠY – HỌC:

Hoạt động 1: Vào bài phần hidro sunfua (hình thức 2: dùng kể chuyện)

“Một thảm họa vì hidro sunfua”

GV: Cách đây gần 100 năm, tại đảo Matin (ở Đại Tây Dương) vào một buổi chiều như bao buổi chiều bình thường khác Tự nhiên từ núi lửa Mongdelo có một luồng khí phụt ra Linh tính báo một điều không lành sẽ xảy đến Mọi người trong làng Xanvara cách đó 5 km đều chạy trốn Nhưng không kịp rồi! Làn khói đặc đã bao trùm khắp làng Họ thấy khó chịu, đau đớn, mê man

đồng thời mọi thứ đồ bạc trong nhà đều bị xám xịt, các vật bằng kim loại khác đều bị phá hủy Sau một đêm, cả làng tiêu điều, người và súc vật đều chết hết.

Về sau những nghiên cứu khoa học cho biết khí thoát ra từ miệng núi lửa chính là hidro sunfua có công thức là H 2 S.

Hôm nay chúng ta sẽ cùng nghiên cứu hidro sunfua.

Cách khác: (hình thức 3: dùng liên hệ thực tế)

GV: Vì sao ta hay dùng bạc để “đánh gió” khi bị bệnh cảm ?

GV: Hiện tượng “đánh gió” đã được ông bà ta sử dụng từ rất xa xưa cho đến tận bây giờ để chữa bệnh cảm Cách làm này rất có cơ sở khoa học mà mọi người cần phải biết Khi bị bệnh cảm, trong cơ thể con người sẽ tích tụ một lượng khí H 2 S tương đối cao Chính lượng H 2 S sẽ làm cho cơ thể mệt mỏi Khi

ta dùng Ag để đánh gió thì Ag sẽ tác dụng với khí H 2 S Do đó, lượng H 2 S trong

cơ thể giảm và dần sẽ hết bệnh Miếng Ag sau khi đánh gió sẽ có màu đen xám:

4Ag + 2H 2 S + O 2 → 2Ag 2 S↓ + 2H 2 O

(đen)

Hôm nay chúng ta sẽ cùng nghiên cứu H 2 S.

Hoạt động 2: Nghiên cứu tính chất vật lí hidro sunfua

- GV hướng dẫn HS nghiên cứu tính

chất vật lí của H2S

Trạng thái, mùi đặc trưng, tỉ khối so

với không khí

Khả năng tan trong nước

Lưu ý tính độc của H2S có ở khí gas,

Tan ít trong nước

Hoạt động 3: Nghiên cứu tính axit yếu

- GV giới thiệu: Khí hiđrosunfua H2S

tan vào nước tạo thành dung dịch axit

sunfuhiđric là một axit rất yếu, yếu

hơn cả axit cacbonic

- HS: Nghe giảng và rút ra nhận xét

Hiđro sunfua tan trong nước dd axitsunfuhiđric

Tính axit rất yếu (yếu hơn H2CO3)

- GV yêu cầu HS thảo luận: Khi cho

H2S tác dụng với dung dịch NaOH có

thể tạo ra những muối nào ? Viết

phương trình hóa học

- GV hướng dẫn HS nhận xét: Khi nào

tạo muối trung hòa và khi nào tạo

muối axit ?

- HS: H2S là axit 2 lần axit, có thể tạo

ra 2 loại muối là muối trung hòa và muối axit

2

 Nếu T  1 tạo thành muối NaHS

Nếu T  2 tạo muối Na2SNếu 1 < T < 2 tạo 2 muối NaHS và

Na2S

Hoạt động 4: Nghiên cứu tính khử mạnh của H2 S

- GV yêu cầu HS nhận xét về SOXH

của S trong H2S

H2Scó tính oxi hóa hay tính khử ?

- GV bổ sung: Tùy thuộc vào điều

- HS: Trong H2S, lưu huỳnh có SOXH

là -2, đây là SOXH thấp nhất của S

- GV yêu cầu HS giải thích: Tại sao

dung dịch H2S để lâu trong không khí

bị vẩn đục màu vàng?

- GV mô tả thí nghiệm: Nếu sục khí

H2S vào dung dịch nước brom (màu

vàng nâu) thì thấy dung dịch bị mất

màu Hãy viết phương trình hóa học

Yêu cầu HS viết phương trình hóa

học tương tự với nước Cl2

HS:

Do bị oxi không khí oxi hóa

H2S tạo thành S kết tủa màu vàng

HS: Phương trình hóa học 2H 2

- GV yêu cầu HS xác định SOXH

S có thể bị oxi hóa thành o

S , 4

S hoặc  6

S

Hoạt động 5: Tìm hiểu trạng thái tự nhiên và điều chế H2 S

- GV yêu cầu HS đọc SGK và hướng

Cho HS coi ảnh vui về hiện tượng

mưa axit GV nói cho HS biết SO 2 là

một trong những nguyên nhân hàng

đầu gây ra hiện tượng trên.

Cách khác: (hình thức 1: dùng dẫn

dắt logic)

Trong tiết học trước chúng ta đã

nghiên cứu về H 2 S Hôm nay chúng

ta tiếp tục nghiên cứu hai hợp chất

quan trọng khác của lưu huỳnh là

SO 2 và SO 3

Hoạt động 8: Nghiên cứu tính chất vật lí lưu huỳnh đioxit

GV cho HS quan sát một bình khí SO2

được điều chế sẵn và yêu cầu HS nhận

xét về: Trạng thái, màu sắc, mùi vị, d

SO2 so với không khí, khả năng hòa tan

trong nước

GV bổ sung SO2 hóa lỏng ở -10oC, ở

20oC một thể tích nước hòa tan được 40

thể tích khí SO2 Khí SO2 rất độc, hít

thở phải không khí có khí này sẽ gây

viêm đường hô hấp

HS: Quan sát, lập luận và rút ra

- Lưu huỳnh đioxit

- Lưu huỳnh (IV) oxit

- Anhiđrit sunfurơ

Hoạt động 9: Nghiên cứu tính chất hóa học của lưu huỳnh đioxit

1 Lưu huỳnh đioxit là oxit axit

GV yêu cầu các nhóm HS thảo luận về

tính chất hóa học của oxit axit

- Tác dụng với những chất nào ?

- Viết phương trình hóa học

GV hướng dẫn HS cách biện luận sản

phẩm muối dựa vào tỉ lệ :

GV yêu cầu HS thảo luận:

- Vì sao SO2 vừa là chất khử vừa là

đổi SOXH của các nguyên tố, chỉ ra

chất oxi hóa và chất khử trong mỗi

H2SO3 là axit yếu (mạnh hơn H2S

và axit cacbonic), không bền

- Tác dụng với dd bazơ tạo muối axit hoặc muối trung hòa

SO2 + NaOH NaHSO3

SO2 + NaOH Na2SO3 + H2OBiện luận

4 2

 Ứng dụng của phản ứng này là thu hồi H2S, làm sạch không khí

Hoạt động 10: Tìm hiểu ứng dụng và điều chế lưu huỳnh đioxit

nội dung lên màn hình:

Hãy viết các phương trình hóa học điều

chế khí SO2 từ các chất sau đây

H2S, Na2SO3, S, FeS2, O2, dung dịch

H2SO4

GV hướng dẫn HS phân tích rút ra

phương pháp nào được dùng trong

phòng thí nghiệm và trong công

HS thảo luận:

2H2S + 3O2   t o 2SO2 + H2O

Na2SO3+H2SO4  Na2SO4+SO2+H2O

S + O2   t o SO24FeS2+11O2 

Trong công nghiệp

S + O2   t o SO24FeS2 + 11O2   t o 2Fe2O3 + 8SO2

Hoạt động 11: Nghiên cứu lưu huỳnh trioxit

GV phát phiếu học tập số 3 và chiếu

nội dung lên màn hình:

Trộn SO2 và O2 đun nóng có xúc tác

thu được chất A

a) Xác định CTPT của A Gọi tên

b) A có tan trong nước không ?

c) Dự đoán các tính chất hóa học của A

? Viết các phương trình hóa học để