skkn đổi mới dạy và học môn NGỮ văn từ góc NHÌN văn học là một DẠNG đạo

Đây là một góc nhìn mới về văn học mà giữa văn và đạo được người viết song chiếu trong mối tương quan để góp phần phát triển việc dạy và học môn Ngữ văn trong nhà trường cũng như các đạo

ĐỔI MỚI DẠY VÀ HỌC MÔN NGỮ VĂN

TỪ GÓC NHÌN VĂN HỌC LÀ MỘT DẠNG ĐẠO

I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

M Gor-ki, nhà văn Nga, đã từng nói: “Văn học là nhân học” Câu nói ấy ngắn gọn nhưng lại có ý nghĩa sâu sắc về tính giáo dục của văn học trong việc hình thành nhân cách con người Văn học có tác dụng to lớn như thế nhưng không khí dạy và học bộ môn Ngữ văn hiện nay lại đang rất đáng buồn: nhiều học sinh thờ ơ với văn học Hậu quả của không khí học văn này là nhiều học sinh bị trầm cảm, hiện tượng bạo lực học đường tăng lên, đạo đức xã hội xuống cấp… Đây là một thực tế đau lòng cho “sứ mệnh của văn học” trong việc bồi đắp đạo đức con người

Và hẳn, mỗi chúng ta đều đã từng nghe đến cụm từ “đạo văn” (nghĩa là chép trộm văn của người khác, một hành vi xấu không chỉ xảy ra ở học sinh mà còn ở cả những người đã lớn tuổi), mà ít ai chú ý đến “văn học là một dạng đạo” (nghĩa là

để có được văn học phải trải qua tu luyện mới thành) Cứ hình dung khi chúng ta đứng gần một cây thì chỉ nhìn thấy cây ấy; nhưng khi lùi xa ra khỏi tầm khuất của cây ấy, chúng ta lại có thể nhìn thấy cả cánh rừng Mối quan hệ giữa văn và đạo cũng vậy, nó giúp chúng ta nhìn nhận, giải quyết, đánh giá vấn đề một cách linh hoạt, lấy ưu điểm của khía cạnh này hỗ trợ cho khía cạnh kia Đây là một góc nhìn mới về văn học mà giữa văn và đạo được người viết song chiếu trong mối tương quan để góp phần phát triển việc dạy và học môn Ngữ văn trong nhà trường cũng như các đạo đã phát triển trong đời sống xã hội

Vì thế, hòa vào xu hướng đổi mới phương pháp dạy và học nói chung và dạy

và học môn Ngữ văn nói riêng, cùng với việc muốn nhận được sự chia sẻ của đồng nghiệp, người viết xin được đưa ra những kiến giải về vấn đề “Đổi mới dạy và học môn Ngữ văn từ góc nhìn văn học là một dạng đạo” cho những bước đầu tập nghiên cứu của mình Đây là vấn đề có tính mới, có tính triết lí, lại liên quan đến nhiều vấn đề khác nên rất mong nhận được sự góp ý của nhiều đồng nghiệp để người viết hoàn thiện đề tài

II TỔ CHỨC THỰC HIỆN ĐỀ TÀI

1 Cơ sở lí luận

- Người viết đã dựa vào câu thơ của Nguyễn Đình Chiểu trong Dương Từ –

Hà Mậu:

“Chở bao nhiêu đạo thuyền không khẳm, Đâm mấy thằng gian bút chẳng tà.”

để đặt ra vấn đề cho bản thân suy nghĩ và thực hiện Bởi lẽ người viết hiểu, theo Nguyễn Đình Chiểu, một trong những nhiệm vụ của thơ văn là chuyên chở đạo lí đến người đọc Vì thế, thơ văn đã sẵn có đạo lí Cho nên, chúng ta khám phá thơ văn là khám phá cái “đạo” được tác giả kí thác vào trong đó Mà muốn khám phá cái “đạo” này, tất yếu, chúng ta phải tìm cách từng bước thâm nhập vào nó

- Người viết cũng tìm hiểu và quan sát thấy các đạo đều ít nhiều dùng văn chương để thể hiện đạo của mình, như:

+ Các nhà nho dùng thơ văn để nói về đạo của mình: thơ nói chí hướng của nho gia (“thi dĩ ngôn chí”), văn chuyên chở đạo lí của đạo nho (“văn dĩ tải đạo”) Chẳng hạn, Nguyễn Công Trứ đã từng viết:

“Vòng trời đất dọc ngang ngang dọc,

Nợ tang bồng vay trả trả vay

Chí làm trai nam bắc đông tây;

Cho phỉ sức vẫy vùng trong bốn bể…”

(“Chí làm trai”) + Các nhà sư cũng sáng tác nhiều thơ văn để nói lên cái tâm của nhà Phật như Mãn Giác thiền sư, Không Lộ thiền sư, Pháp Thuận thiền sư,… Ví như, Mãn Giác thiền sư đã từng thổ lộ:

“Chớ bảo xuân tàn hoa rụng hết, Đêm qua sân trước một cành mai.”

(“Cáo bệnh, bảo mọi người”) + Các nhà Đạo giáo mà đặc biệt là những người say mê tư tưởng Lão – Trang cũng thường hay dùng thơ văn để phản ánh tâm thế “vô vi” của mình Chẳng hạn, Pháp Thuận – một nhà sư – nhưng đã đi sâu vào cái tâm thế “vô vi” ấy khi viết:

“Vô vi trên điện các, Chốn chốn dứt đao binh.”

(“Vận nước”)

- Mặt khác, người viết cũng nhận thấy văn học là môn học dạy tư tưởng đạo lí cho con người, gần nhất với khái niệm “học văn hóa” của nhà trường hiện nay Chính mối quan hệ mật thiết giữa khái niệm và môn học này đã thôi thúc người viết không ngừng suy nghĩ về “đạo” trong văn học, để từ đó tìm cách phát triển nó đúng với yêu cầu trọng tâm và để nó xứng đáng là môn học trung tâm như khái niệm quen gọi của các trường học ngày nay

2 Nội dung, biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài

2.1 Cách hiểu “đạo” để trở thành người “mộ đạo”

- Để làm rõ nội dung của đề tài “Đổi mới dạy và học môn Ngữ văn từ góc nhìn văn học là một dạng đạo”, trước hết, chúng ta nên hiểu rõ khái niệm “đạo” và các khái niệm có liên quan đến đạo như “ngộ đạo”, “mộ đạo”,…

+ “Đạo” có nhiều từ đồng âm Trong bài viết này, người viết muốn nhằm đi tìm hiểu khái niệm của từ đạo có hình dạng (道), phiên âm (dǎo) Từ đạo này cũng

có nhiều nét nghĩa như: (1) Đường lối nguyên tắc mà con người có bổn phận giữ

gìn và tuân theo trong cuộc sống xã hội như đạo làm người, đạo vợ chồng, ăn ở

cho phải đạo, có thực mới vực được đạo; (2) Nội dung học thuật của một học

thuyết được tôn sùng ngày xưa như tìm thầy học đạo, học đạo thánh hiền; (3) Tổ chức tôn giáo như đạo Phật, đạo Thiên Chúa,… (theo nhóm tác giả Hoàng Phê, Từ

điển tiếng Việt, NXB Đà Nẵng, 2004, trang 289, 290).

+ “Ngộ đạo”: biết, trong lòng hiểu thấu về đạo (theo Thiều Chửu, Hán Việt

tự điển, NXB TP Hồ Chí Minh, 2002, trang 204).

+ “Mộ đạo”: tin và một lòng theo đạo (theo nhóm tác giả Hoàng Phê, Từ

điển tiếng Việt, NXB Đà Nẵng, 2004, trang 639).

- Như đã trình bày ở trên, dù “đạo” là “đường lối nguyên tắc” hay “nội dung học thuật của một học thuyết” hay “tổ chức tôn giáo”,… thì cũng đều được phản ánh vào văn học Nội dung của văn học ít nhiều cũng đã hàm chứa “đạo” trong nó

Vì thế, có thể xem văn học là một dạng “đạo” và việc học văn là học “đạo” bởi tìm

hiểu, cảm nhận, khám phá nội dung văn học là tìm hiểu, cảm nhận, khám phá

“đạo” đã được phản ánh vào trong các tác phẩm văn chương

- Nếu đã chấp nhận văn học là một dạng “đạo” và học văn là học “đạo” thì chúng ta cần phải có cách tiếp nhận văn học như một tín đồ “ngộ đạo” Và trừu xuất sự cuồng tín như một số người ở các tôn giáo thì chỉ khi nào hiểu đạo, ngộ đạo mới nói đến chuyện “mộ đạo”; chỉ khi nào biết văn học, hiểu văn học mới nói đến chuyện yêu thích và say mê văn học Và để cái đạo giữa đời này ngày một phát triển, thiết nghĩ, chúng ta cần thực hiện từng bước một mà trước hết là những bước

quan trọng như đấu tranh để gạt bỏ những quan niệm lệch lạc và những hiểu biết

chưa chính xác về văn học, sau đó là chú ý vào ba yếu tố chính để cải thiện việc dạy và học văn học,…

2.2 Đấu tranh để gạt bỏ những quan niệm lệch lạc và những hiểu biết chưa chính xác về văn học

2.2.1 Đấu tranh để gạt bỏ những quan niệm lệch lạc về văn học

- Ý niệm, quan niệm hình thành động cơ và động cơ quyết định đến hành động của con người Quan niệm nhiều khi tạo thành định kiến, ăn sâu vào suy nghĩ của nhiều người khiến người ta khó bỏ Nếu ai đó có quan niệm lệch lạc về văn học thì chắc hẳn rằng con người đó sẽ không có động cơ tốt trong học văn và tất nhiên con người đó sẽ học văn theo những suy nghĩ lệch lạc của mình

- Bởi thế, cho nên để việc dạy và học môn văn được tốt, được đi vào “chính đạo” thì chúng ta cần phải lên tiếng đấu tranh để gạt bỏ những quan niệm lệch lạc

về văn học như sau:

+ Thứ nhất là đấu tranh để gạt bỏ quan niệm “Văn chương chỉ là chuyện nói suông, ít có tính ứng dụng trong cuộc sống nên không cần thiết phải chú trọng vào việc học văn”

Khi nghe được suy nghĩ cất thành lời này của ai đó, chúng ta nên xóa tan cái thành lũy đó ngay khi nó mới đặt xây những viên gạch đầu tiên Và chỉ cho họ thấy rằng văn học có tính ứng dụng nhiều trong cuộc sống hơn bất cứ lĩnh vực khoa học nào Từ việc nhỏ đến việc lớn điều ít nhiều cần đến kiến thức văn học hỗ trợ Việc nhỏ như viết một tờ đơn xin phép cho con nghỉ học thì giữa một người biết về văn

và một người mù mờ về văn đã là hai chuyện khác nhau rồi Việc lớn thì càng

không thể không có kiến thức văn học như làm các luận văn, luận án, đề án của các nhà nghiên cứu khoa học; ra các văn kiện của các cấp chính quyền từ địa phương đến trung ương…

Không những thế, lời ăn tiếng nói của ta hằng ngày không phải là tính ứng dụng của văn học sao? Tại sao cũng truyền đạt một nội dung như thế mà người ta nói thì được người khác khen còn anh nói thì người khác thấy khó chịu, thậm chí còn ghét hay dọa đánh anh Hơn nữa, anh không thấy mọi quan hệ, mọi công việc đều bắt nguồn từ cách ăn nói của con người Mà cách ăn nói đó chẳng lẽ lại không phải từ cách chú trọng đến văn học mà ra hay sao?

Còn nói đến tính ứng dụng phải sinh ra tiền bạc? Thì cứ xem cuộc sống là thấy rõ, ai am hiểu văn học cũng tạo ra tiền bạc như bất cứ ngành nghề nào Nghề dẫn chương trình, nghề môi giới và tiếp thị không phải cũng cần có sự trợ giúp của văn học mà phát triển, mà trưởng thành hay sao?

+ Thứ hai là đấu tranh để gạt bỏ quan niệm “Ngày nay chúng ta đang xây dựng kinh tế nên cần chú trọng đến các ngành khoa học ứng dụng còn văn học thì khi nào chúng ta có kinh tế mạnh chắc chắn nó sẽ phát triển, vì khi đó, người ta sẽ quan tâm đến mặt tinh thần nhiều hơn”

Quan niệm trên nghe ra thì có vẻ có lí, nhưng xét cho kĩ thì quan niệm này đang đưa văn học từ từ, dần dần đi vào quên lãng Đó là một suy nghĩ vô cùng ấu trĩ vì văn học là một thứ “cơm” trong cuộc sống, thử hỏi muốn duy trì sự sống liệu

ta có thể trì hoãn bữa cơm của mình được hay không?

Hơn nữa, kinh tế phát triển phải đi đôi với việc phát triển văn hóa, văn học thì xã hội mới được coi là phát triển ổn định tạo ra sự công bằng, dân chủ, văn minh Nếu chỉ chạy theo vật chất mà bỏ qua tinh thần thì xã hội sẽ chỉ toàn những con người quái ác bởi những suy nghĩ, ứng xử, hành động của họ chỉ có một và một mục đích mà thôi, đó là lợi ích Rồi xã hội đó sẽ đi về đâu…

2.2.2 Đấu tranh để gạt bỏ những hiểu biết chưa chính xác về văn học

- Bên cạnh những quan niệm lệch lạc về văn học, những hiểu biết chưa chính xác về văn học cũng gây cản trở rất lớn cho việc dạy và học văn ngày nay Vì thế, mỗi người chúng ta cần đấu tranh để gạt bỏ những hiểu biết chưa chính xác này để

việc dạy và học văn được tốt dần lên, tiến đến cả xã hội coi văn học là một dạng

“đạo” mà ai ai cũng phải “tu luyện” để trở thành những văn nhân lịch sự

- Cái “đạo” ấy có lớn mạnh được hay không là nhờ một phần chúng ta sửa những hiểu biết chưa chính xác về văn học cho những người chưa hiểu biết chính xác, như:

+ Một là sửa câu cửa miệng “Nhà văn nói láo, nhà báo nói quá”

Thực tế văn chương không nói láo bao giờ Nếu có thì là những nhà văn không chân chính nói láo hay người đọc không “ngộ” ra được cái ẩn ý mà nhà văn

kí thác trong đó mà thôi Văn chương dùng hình tượng để bộc lộ tình tình cảm, nội dung tư tưởng; dùng “tảng băng trôi” (Hê-minh-uê) để chuyên chở suy nghĩ, tâm

sự Vì vậy, nếu người đọc chỉ cảm nhận văn học ở cấp độ trực tiếp, hời hợt thì chỉ thấy một phần nổi của “tảng băng trôi” ấy còn bảy phần chìm sâu xa kia dường như không hay biết Cho nên vô tình, ta đã biến cái công hư cấu, tưởng tượng của nhà văn thành cái tội oan uổng – tội nói láo – mà không biết rằng dù là thần thoại, tiểu thuyết hay khoa học viễn tưởng đi chăng nữa thì cũng đều bắt nguồn từ thực tế

và nhu cầu thực tế mà ra Chẳng hạn, thần thoại “Thần trụ trời” giúp ta hiểu được con người Việt Nam thời sơ khai quan niệm về trời đất theo cách của họ; tiểu thuyết “Chiến tranh và hòa bình” của Lép Tôn-xtôi giúp ta hiểu được cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại của nước Nga với cái giá phải trả cho sự chiến thắng là quá đắt

để người đời sau biết mà trân trọng giá trị của hòa bình; tác phẩm khoa học viễn

tưởng “Tám mươi ngày vòng quanh thế giới” của Giuyn Véc-nơ – nhà văn Pháp –

đã đề cập đến chuyến du hành vào vũ trụ bằng khinh khí cầu trước khi phương tiện này được con người phát minh trong thực tế…

Như vậy, tác dụng của văn chương là tác dụng gián tiếp với kết quả dài lâu nên nhiều người không biết có những khám phá khoa học đi vào trang văn huyền thoại rồi từ trang văn huyền thoại bước ra cuộc sống Rõ ràng, văn chương không nói láo mà nói những điều có ích cho con người để con người nhìn lại quá khứ, biết hiện tại và hi vọng, tin tưởng vào tương lai

+ Hai là sửa thói quen của những người chê văn học nhưng lại sùng bái những loại hình nghệ thuật là con đẻ của văn học

Đó là nhiều người đã tốn cả ngày trời theo dõi các vở kịch, bộ phim,… mà không biết những ngành nghệ thuật ấy đều lấy cơ sở từ văn học mà ra Đã đến lúc,

ai đó phải cho những người này thấy họ đang hái ngọn mà bỏ bê gốc Các vở kịch, các bộ phim thực ra được xây dựng dựa trên các kịch bản văn học

Và thực tế, nhiều người đã thừa nhận rằng câu chuyện xem từ kịch, phim dù

có dàn dựng công phu đến mấy thì vẫn không hay bằng câu chuyện đọc từ tác phẩm văn học Bởi cái đẹp, cái hay của kịch, phim ít nhiều bị giới hạn trong điều kiện cụ thể; còn cái đẹp, cái hay của tác phẩm văn học thì dường như không có một giới hạn nào Mỗi người đọc có thể tưởng tượng những gì mà mình yêu thích trong tác phẩm văn học theo cách riêng của mình; thậm chí, mỗi lúc ở mỗi người còn có những cảm nhận khác nhau Chẳng hạn, sắc đẹp của Thúy Kiều trong

“Truyện Kiều” trong anh khác trong tôi và có thể khác với cả Nguyễn Du Lúc trước, tôi chỉ thấy Thúy Kiều là một mĩ nhân không ai sánh bằng qua ngòi bút của Nguyễn Du: “Một hai nghiêng nước nghiêng thành”, còn bây giờ tôi lại hiểu thêm Thúy Kiều đẹp đến mức “Hoa ghen thua thắm, liễu hờn kém xanh” nên số phận nàng đã bị thiên nhiên đố kị mà vùi dập tơi bời “Thanh lâu hai lượt, thanh y hai lần” (hai lần vào lầu xanh, hai lần làm đầy tớ gái)

Như thế đủ thấy, đỉnh cao của các loại hình nghệ thuật chính là văn học, cả thế giới sẽ ùa vào bộ não ta khi ta đọc một bài thơ, một truyện ngắn hay một tiểu thuyết nào đó Vì thế, song song với việc thưởng thức các loại hình nghệ thuật khác, ta không thể bỏ quên đọc văn học Đó là điều cần thiết trong việc vun xới cho cái gốc để được hái ngọn lâu dài…

2.2.3 Từ những vấn đề đã phân tích ở trên, chúng ta có thể thấy rằng:

- Con người sống thì không thể không nói Mà văn học lại lấy chất liệu ngôn

từ (lời nói, câu văn) để hình thành Cho nên con người không thể tùy tiện rẻ rúng cái mà đã khiến chúng ta trở thành “người” cao quý, chứ không phải chỉ dừng lại ở kiếp “con” nữa

- Còn tính ứng dụng của văn học xét cho cùng cũng như luật nhân – quả của đạo Phật, không giấu mặt mà bày hiện trước mắt chúng ta Có người không nhìn thấy và cũng có người cố tình không nhìn thấy chăng?

- Và sự tương đồng ngẫu nhiên nhưng theo một quy luật tất yếu: muốn đạo phát triển cần phải chú ý vào ba yếu tố chính: người truyền đạo, người theo đạo và kinh sách; văn học muốn phát triển cũng không thể không chú ý vào người dạy, người học và sách giáo khoa

2.3 Chú ý vào ba yếu tố chính để cải thiện việc dạy và học văn học

2.3.1 Chú ý vào người dạy

- Người dạy văn học, như đã nói ở trên, đóng vai trò như người truyền đạo, có

ý nghĩa quyết định đến sự hưng vong của môn học mà mình đang dạy Vai trò của người dạy văn học cũng giống như chủ tướng trên chiến trận, như người lãnh đạo cao cấp của một quốc gia Cho nên người dạy không thể không ý thức vào cả tư tưởng lẫn hành động của mình khi đã chấp nhận chọn nghề dạy văn

- Muốn dạy văn tốt, giáo viên cần chú ý vào những vấn đề sau:

+ Trước hết, thầy cô giáo phải là người toàn tâm toàn ý vào môn dạy của mình Vì khi và chỉ khi yêu môn dạy đó thì mình mới tìm cách dạy tốt hơn Và cũng chỉ khi yêu môn dạy đó thì mình mới xua tan được những lời dèm pha về môn dạy của mình và đả thông những ý nghĩ, quan niệm không tốt của người khác (học sinh, phụ huynh học sinh,…) về môn học mà mình đang dạy Thử nghĩ, một giáo viên Ngữ văn mà lúc nào cũng mặc cảm, tự ti rằng môn của mình không được học sinh ưa chuộng như các môn khoa học tự nhiên thì làm sao khiến cho người khác nể mình, nếu không muốn nói là họ khinh, họ ghét mình nữa là khác Lại thử nghĩ, một người giáo viên Ngữ văn mà khi nghe người khác – bằng những quan niệm lệch lạc và những hiểu biết chưa chính xác – coi khinh môn dạy của mình lại lặng lẽ chấp nhận, thậm chí còn hùa vào làm trò cười thì làm sao còn tâm chí đâu dạy những điều hay lẽ phải cho học sinh từ môn mà mình dạy nữa

Bởi thế cho nên, người chủ tướng là tư tưởng phải vững vàng, kiên định để tạo khí thế cho cả ba quân Người truyền đạo phải tin yêu cái đạo của mình để vỗ

về người theo đạo Thầy cô giáo Ngữ văn phải là linh hồn dẫn dắt các em học sinh

đi vào thế giới rộng lớn trong các tác phẩm văn học

+ Thứ hai, sau khi ý thức về tư tưởng, người dạy phải ý thức ngay vào hành động, bởi chỉ có hành động thì tư tưởng mới thấu suốt, mới tạo được nhiệt huyết cho mình và niềm tin cho người khác Hành động đầu tiên là người dạy phải nắm

vững nội dung kiến thức mà mình truyền dạy Mỗi đơn vị kiến thức mình sắp dạy phải được chuẩn bị kĩ càng để sao cho đúng, cơ bản, gọn nhẹ và dễ hiểu Nếu bản thân người dạy còn chưa nắm vững nội dung bài dạy thì làm sao giúp cho người học tiếp thu kiến thức tốt được, nếu không muốn nói là sơ sài, thậm chí là đi chệch mục tiêu bài học Giống như người truyền đạo phải am hiểu thấu đáo về đạo của mình, người dạy nếu không có con mắt nhìn “thấu sáu cõi” bài dạy thì cũng phải là người hiểu tỏ tường những nội dung mà mình muốn cung cấp cho học sinh

Để làm được điều này, người dạy phải “tu luyện”, thậm chí là phải “khổ luyện” như các nhà tu hành của các đạo Thầy cô giáo phải thu thập nhiều tài liệu, đặc biệt là nghiền ngẫm sách giáo khoa để càng ngày càng nâng cao kiến thức cho mình mà xây dựng một giáo án hợp lí

Và như câu khẩu hiệu của ngành Giáo dục “Mỗi thầy cô giáo là tấm gương đạo đức, tự học và sáng tạo”, thầy có “tu luyện”, “khổ luyện” thì trò mới “tu luyện”, “khổ luyện” theo, còn “thượng bất chính hạ tắc loạn” Cái “đạo” của văn học là nằm ở đây, nằm ở chính chỗ này

Hành động tiếp theo là người dạy cần phải đổi mới phương pháp dạy học Ngữ văn để tạo hứng thú cho từng tiết học và phù hợp với từng đối tượng học sinh

Để tạo hứng thú trong tiết học văn thì giáo viên phải chấp nhận vất vả đi tìm các phương tiện thiết bị có liên quan đến tiết dạy như tranh ảnh, sơ đồ, dụng cụ nghe nhìn, đặc biệt là có thể soạn thành giáo án điện tử Có như thế, học sinh mới vừa tai nghe lại vừa mắt thấy, vừa được học hành lại vừa được thư giãn,… Đồng thời, trong tiết dạy này, giáo viên cũng sẽ cảm thấy thoải mái khi học trò của mình vừa hiểu bài vừa vui vẻ Một tiết học như vậy mới đúng ý nghĩa của tiết học văn bởi vốn dĩ văn học sống mãi trong lòng người đọc không chỉ nhờ chức năng nhận thức mà còn nhờ chức năng giải trí nữa

Để tạo hứng thú trong tiết học văn, giáo viên cũng cần tạo cho học sinh

“đồng sáng tạo” với tác giả, như quan điểm của mĩ học tiếp nhận Thầy cô không nên bắt các em theo một khuôn mẫu nào cả mà cần khơi nguồn sáng tạo cho các

em Văn học không có đáp số chung và đáp số cuối cùng nên sự sáng tạo của các

em là thước đo cho một học sinh giỏi văn thực sự Và sự sáng tạo ấy cũng khác với các môn khoa học tự nhiên là chủ yếu khơi cho các em phát triển về mặt trí tuệ,

văn học – bên cạnh trí tuệ – còn giúp các em phát triển về tình cảm, tâm hồn Nhưng cũng cần hiểu rằng, sáng tạo chứ không phải là suy diễn nên thầy cô giáo phải là người tổ chức, gợi mở, dẫn dắt học sinh tự mình chiếm lĩnh bài văn, tự rút

ra kết luận, những bài học cần thiết cho mình với sự chủ động tối đa

Muốn tạo ra sự hứng thú trong giờ học văn cũng nên xem xét đối tượng học sinh sao cho phù hợp Văn học cũng như triết học là những đường tròn đồng tâm

Vì thế yêu cầu về đơn vị kiến thức ở từng ở từng lứa tuổi, từng cấp học, từng lớp học,… phải làm sao cho vừa sức, tương ứng với đường tròn đồng tâm của lứa tuổi, của cấp học, lớp học đó Hơn nữa, cùng lứa tuổi, cấp học, lớp học ấy nhưng có học sinh tiếp thu yếu, có học sinh lĩnh hội khá, giỏi thì giáo viên cũng cần lựa chọn cách dạy sao cho phù hợp Đối với trường hợp nhiều thành phần trong một lớp học như thế, khi dạy, giáo viên cần xoáy sâu vào những kiến thức cơ bản đã định ra và trực tiếp mời những em học yếu tham gia xây dựng những kiến thức cơ bản đó để những em này biết rằng mình cũng trả lời đúng giống như ai Còn những yêu cầu cao hơn, giáo viên nên gợi để học sinh khá, giỏi tự sáng tạo, đồng thời kích thích vào trí tò mò của các em, đặc biệt là những học sinh có sự đam mê về môn học này Giáo viên không nên có thái độ không tốt khi các em không trả lời được hoặc trả lời sai, đặc biệt là ngắt ngang lời các em – kể cả là sửa sai một lỗi nào đó – khi các em đang phát biểu Giáo viên cũng không quên những câu tán dương mỗi khi các em trả lời đúng để khích lệ em đó và những em khác hăng hái phát biểu Cứ như thế, ắt hẳn tất cả các em trong lớp học ấy sẽ dần dần ngộ ra “cái đạo” của văn học và càng ngày càng yêu thích nó hơn

Một hành động nữa mà người dạy cần quan tâm là việc ra đề và chấm bài kiểm tra cũng như bài thi sao cho vừa sức với học sinh ở từng lứa tuổi, từng cấp học, lớp học Vì trình độ và tâm lí học sinh “học để lấy điểm” là khá phổ biến Ta không nên bỏ qua tâm lí này của các em, vì ở một lí do nào đó, tâm lí này cũng tuân theo một quy luật nhất định như quy luật bão, lũ của thiên nhiên; không chế ngự được tất yếu ta phải tìm giải pháp sống chung với nó Đề kiểm tra và đề thi cần hướng tới là những đơn vị kiến thức cơ bản mà các em đã được học Bên cạnh

đó cũng cần có những yêu cầu cao hơn với quỹ điểm nhỏ như những “câu thử” trong đề kiểm tra, đề thi của môn toán học Đề kiểm tra, đề thi cần rõ ràng để sau