skkn CÁCH SOẠN GIẢNG bài đọc THÊM môn học NGỮ văn ở bậc THPT

- Về học sinh Mặc dù có học sinh đam mê học văn nhưng đó chỉ là số ít còn lại đa phần học sinh trung bình - yếu nên khả năng đọc hiểu và cảm nhận các bài đọc thêm là rất thấp.Đồng thời đ

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI

Đơn vị : TRỪƠNG THPT TRẦN PHÚ

Mã số:

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM CÁCH SOẠN GIẢNG BÀI ĐỌC THÊM MÔN HỌC NGỮ VĂN Ở BẬC THPT

Người thực hiện: Danh Kiều Oanh

Lĩnh vực nghiên cứu:

- Quản lý giáo dục 

- Phương pháp dạy học bộ môn: Ngữ văn

- Lĩnh vực khác: 

Có đính kèm:

 Mô hình  Phần mềm  Phim ảnh  Hiện vật khác

Năm học: 2012 - 2013

BM 01-Bia SKKN

SƠ LƯỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC

I THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHÂN

1 Họ và tên: Danh Kiều Oanh

2 Ngày tháng năm sinh: 02/12/1979

3 Nam, nữ: Nữ

4 Địa chỉ: 121/1 Thôn Xây Dựng, Giang Điền, Trảng Bom, Đồng Nai

5 Điện thoại: 0909590359 (CQ)/ (NR); ĐTDĐ:

7 Chức vụ: Giáo viên

8 Đơn vị công tác: Trường THPT Trần Phú

II TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO

- Học vị (hoặc trình độ chuyên môn, nghiệp vụ) cao nhất: ĐHSP

- Năm nhận bằng: 2005

- Chuyên ngành đào tạo: Sư phạm Ngữ văn

III.KINH NGHIỆM KHOA HỌC

- Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm: Công tác giảng dạy

Số năm có kinh nghiệm: 8 năm

- Các sáng kiến kinh nghiệm đã có trong 5 năm gần đây:

1 Một số kinh nghiệm trong công tác chủ nhiệm

2 Mối tình của Chí Phèo và Thị Nở

3 Ứng dụng bài Lí luận văn học vào phân tích nhân vât trong truyện

CÁCH SOẠN GIẢNG BÀI ĐỌC THÊM

MÔN HỌC NGỮ VĂN



I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Trong chương trình học đối với môn học Ngữ văn số bài đọc thêm tương

đối nhiều so với tổng số bài trong chương trình học Nhưng với thời gian hạn hẹp theo phân phối chương trình thì không đủ để chúng ta truyền đạt tất cả nội dung bài học cho học sinh hiểu Vả lại những tác phẩm ấy theo tôi đó cũng là những tác phẩm hay, nó giúp học sinh hiểu biết củng cố thêm về những tác giả văn học, về những giai đoạn văn học, về trào lưu văn học… Vậy làm thế nào để truyền tải hết nội dung cơ bản trong thời gian cho phép Đó là trăn trở của giáo viên khi giảng dạy các bài đọc thêm Hơn nữa, theo chương trình năm

1011-1012 lại cắt một số bài chính trong chuyền sang đọc thêm- những bài ấy lại là những bài hấp dẫn Ví dụ: Đoạn trích “Ra ma buộc tội”(Lớp 10) “Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn”(lớp 10) “Ba cống hiến vĩ đại của Mác”(lớp 11)…nếu

bỏ qua thật đáng tiếc

Mặc khác nói đến hai chữ “đọc thêm” thì dường như học sinh xem nhẹ nếu như không nói là không muốn học Vậy làm thế nào để học sinh không có suy nghĩ đó Từ những lí do trên bản thân tôi nghĩ ra cách soạn giảng các bài học thêm đối với môn học Ngữ văn Hy vọng đề tài này là sự chia sẻ kinh nghiệm của cá nhân với đồng nghiệp Rất mong được sự đóng góp ý kiến của đồng nghiệp để đề tài tôi được hoàn thiện hơn, ứng dụng vào công tác giảng dạy

II.TỔ CHỨC THỰC HIỆN ĐỀ TÀI

1 Cơ sở lí luận và thực tiễn

1.1 Cơ sở lí luận

Luật giáo dục nêu rõ “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực tự giác, chủ động sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm từng lớp học, từng môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tế, tác động đến tình cảm , đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh” Tôi chú trọng đến một trong những yếu tố mà luật giáo dục đã đề

cập-tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui ,hứng thú cho học sinh Với những

suy nghĩ trên, bản thân tự nhận thấy cần thiết có một cách soạn giảng phù hợp với nội dung các bài đọc thêm mặc dù chưa có tài liệu để tham khảo

Tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui và hứng thú cho học sinh là phương pháp chủ yếu mà bản thân hay sử dụng trong quá trình giảng dạy Muốn cho học sinh hoạt động tích cực, giáo viên phải khơi gợi nguồn cảm hứng và tác động đến tinh thần tự giác của học sinh để học sinh chuẩn bị tốt bài soạn ở nhà Học sinh chuẩn bị bài xong các em sẽ hứng thú học hơn

Hơn nữa các bài đọc thêm có rất nhiều bài hay như: Rama buộc tội trích

Ramayana, Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn của Ngô Sĩ Liên, Nỗi thương mình trích Truyện Kiều cũa Nguyễn Du ( lớp 10 ).Vịnh khoa thi hương

của Tú Xương, Chay giặc của Nguyễn Đình Chiểu, Lai Tân của Hồ Chí Minh,

Nhớ Đồng của Tố Hữu,…(Ngữ văn 11)Tiếng hát con tàu của Chế Lan Viên, Đất nước của Nguyễn Khoa Điềm, ( Ngữ văn 12 ) mà các bài đọc thêm này chỉ

dành thời gian từ 10 đến 20 phút để hướng dẫn cho học sinh Nếu như không có cách soạn giảng cho phù hợp thì không tài nào giáo viên truyền tải hết nội dung cần thiết và học sinh cũng khó để khai thác hết những yếu tố đặc sắc trong tác phẩm

1.2 Cơ sở thực tiễn

Thực tế cho thấy trong nhiều năm gần đây các bài đọc thêm chỉ được hướng dẫn cho học sinh trên lớp chứ không có thời gian giảng dạy Nhưng đối với tình hình chung của trường Trần Phú, đa phần học sinh trung bình-yếu mà chỉ hướng dẫn thì học sinh sẽ lờ đi Vậy là giá trị của các bài đọc thêm không có tác dụng.Tất

cả các yếu trên là là cơ sở thực tiễn của đề tài

1.2.1 Thuận lợi

- Về giáo viên

Như đã nói ở trên đề tài này đã được khá nhiều giáo viên quan tâm Điều đó giúp cho tôi có tâm huyết hơn và dễ dàng trao đổi khi gặp khó khăn trong quá trình thực hiện

Về bản thân, tôi cũng đam mê văn học nên các bài đọc thêm trong chương trình cũng là tâm điểm gây sự tìm tòi khám phá của tôi Vì vậy mà việc xác định nội dung cần đạt trong các bài đọc thêm tương tối dễ dàng

- Về học sinh, nhìn chung ở mỗi lớp học ít nhiều đều có những học sinh tích cực và hứng thú học văn Việc kết hợp giữa giáo viên và học sinh trong việc dạy và học giờ đọc thêm hết sức thuận lợi, tiện cho việc nắm bắt mức độ đọc hiểu của học sinh Từ đó người giáo viên có cách soạn giảng phù hợp

1.2.2.Khó khăn

- Về giáo viên

Hiện nay có rất ít tài liệu đề cập đến nội dung và kiến thức của các bài đọc thêm Nên nguồn tài liệu hổ trợ đề tài không tìm ra, đặc biệt là những tài liệu nói về cách soan giảng

Với nguồn hiểu biết hạn hẹp cộng với lòng đam mê, tôi mạo muội viết đề tài này bằng những quan niệm suy nghĩ cá nhân do vậy đề tài khai thác sẽ chưa đầy

đủ, sâu sắc

Với những khó khăn trên chắc chắn đề tài sẽ không tránh khỏi sai sót Tôi mong chờ nhận được sự góp ý chân thành của quý thầy cô

- Về học sinh

Mặc dù có học sinh đam mê học văn nhưng đó chỉ là số ít còn lại đa phần học sinh trung bình - yếu nên khả năng đọc hiểu và cảm nhận các bài đọc thêm là rất thấp.Đồng thời đa phần học sinh đều xem nhẹ bài đọc thêm vì không nằm trong yêu cầu của đề thi.Vì vậy trong quá trình giảng dạy dù người giáo viên hết sức cực lực mà kết quả vẩn chưa cao

2 Nội dung thực hiện đề tài

2.1 Cách soạn

Soạn là một khâu quan trọng quyết định kết quả của tiết dạy và học, giáo viên soạn tốt bài dạy sẽ dễ dàng thực hiện, học sinh soạn tốt học rất dễ hiểu Với những nội dung có sẳn đến khi dạy giáo viên chỉ cần dựa vào đó mà trình bày theo hệ thống logic, học sinh dựa vào đó trả lời câu hỏi

2.1.1 Học sinh

Để thực hiện có hiệu quả bài dạy thì cần có sự chuẩn bị của học sinh Việc chuẩn bị bài trước giúp học sinh nắm được nội dung và nghệ thuật văn bản – không cần đọc lại Mặc khác học sinh cũng sẽ chủ động hơn trong việc khai thác vấn đề trên lớp( giáo viên dành 1 đến 2 phút sau tiết học trước để dặn dò học sinh soạn bài theo câu hỏi sách giáo khoa)

2.1.2 Giáo viên

Giáo viên thể hiện phần chuẩn bị của mình trên giáo án trong cột hoạt động giáo viên và học sinh

- Phần hoạt động của giáo viên và học sinh

+ Cách đặt câu hỏi gợi mở để tạo hứng thú cho học sinh:

Thông thường tâm lí học sinh thường xem nhẹ các bài đọc thêm từ đó các

em lơ là, không quan tâm Việc tạo tâm thế cho giờ học là rất quan trọng Với thời gian hạn hẹp giáo viên tận dụng ngay vào giời học bằng những câu hỏi gợi

mở Điều ấy còn có tác dụng khích lệ tinh thần chủ động tích cực của một số học sinh yếu kém Khi trả lời được các câu hỏi học sinh sẽ cảm thấy hứng thú hơn và tiết đọc thêm nó sẽ trở nên nhẹ nhàng đơn giản Muốn làm được những điều đó thì giáo viên chuẩn bị thật cẩn thận một hệ thống câu hỏi trong giáo án của mình

Ví dụ: để khích lệ tinh thần xung phong tạo hứng thú trong giờ học bài

Lai Tân của Hồ Chí Minh, giáo viên có thể đặt câu hỏi sau:

Câu hỏi: Năm 1942, Bác Hồ sang Trung Quốc để làm gì Kết quả như thế nào? Đây là câu hỏi mang tính chất gợi mở nên chỉ cần những ý nhỏ để học sinh xác định câu trả lời.(Có lẽ tất cả học sinh đều trả lời được câu hỏi trên vì các em đã

được học bài Chiều Tối) Với danh nghĩa là đại biểu của Việt Nam độc lập đồng

minh hội và phân bộ quốc tế phản xâm lược của Việt Nam, Hồ Chí Minh sang Trung Quốc để tranh thủ sự viện trợ của thế giới Người bị chính quyền Tưởng Giới Thạch bắt giam vô cớ

Khi học sinh trả lời được câu hỏi đó, phần nào các em đã có nhận định sơ

về xã hội Trung Quốc thời Tưởng Giới Thạch nếu như không nói các em sẽ có cái nhìn phản cảm về xã hội Trung Quốc Từ đó đặt tiếp các câu hỏi có liên quan

để tìm hiểu nội dung văn bản

Câu hỏi: Trong những ngày bị giam cầm tác giả cảm nhận điều gì về nhà tù Trung Quốc?

Học sinh trả lời : đó chính là thực trạng đen tối thối nát của xã hội Trung Quốc

mà mọi người tưỡng là yên ấm tốt lành

Câu hỏi : Phân tích sắc thái châm biếm, mỉa mai ở câu cuối( Trời đất Lai Tân vẫn thái bình)

Học sinh trả lời: Châm biếm mỉa mai sự yên ấm tốt lành chỉ là cái vỏ để che đậy thực trạng thối nát bên trong

Trả lời được câu hỏi gợi mở bên trong thì hai câu hỏi còn lại trong sách giáo khoa không khó khăn gì với học sinh Trong phần câu hỏi sách giáo khoa đã gợi cho các em hiểu được bộ máy quan lại ở Lai Tân không làm tròn trọng trách của mình-kẻ thì lo đánh bạc, kẻ thì tham ô hối lộ, kẻ thì làm việc riêng qua việc soạn bài ở nhà Nắm được các ý trên là học sinh đã hiểu được nội dung của bài

Qua ví dụ ta thấy chỉ với hai câu hỏi xoáy sâu vào nội dung và những câu hỏi gợi mở đã giúp học sinh nắm được nội dung và tư tưởng văn bản trong thời gian hạn hẹp

Một ví dụ khác: Khi dạy đoạn trích Rama buộc tội- sử thi Ramayana của

Vanmiki (lớp 10)nội dung cần đạt: thấy được vẻ đẹp tinh thần của nhười Ấn Độ

cổ đại trong cuộc chiến vì danh dự, nghĩa vụ và tình yêu

Đối với đoạn trích này buộc học sinh phải đọc trước ở nhà và nắm vững cốt truyện để hiểu được lời lẽ buộc tội và ruồng bỏ vợ của nhân vật Rama cũng như những mâu thuẫn trong tâm trạng của một nhân vật anh hùng cổ đại Từ đó đặt câu hỏi gợi mở:

Câu hỏi 1: Trong những lí do mà Rama đưa ra để giải cứu Xita có lí do nào xuất phát từ tình yêu của chàng dành cho Xi ta kông?

Câu trả lời: Tất cả những lí do mà Rama giải cứu Xi ta là vì danh dự, vì tài năng

vì bảo vệ tiếng tâm của dòng tộc

Câu hỏi 2: Em có nhận xét gì về nhân vật Rama?

Câu trả lời: Đó là một nhân vật anh hùng trọng danh dự vì bản thân là một đức vua nên phải đặt lợi ích cộng đồng lên tình cảm cá nhân mình Phải hi sinh tình yêu để bảo vệ oai danh của dòng tộc

Câu hỏi 3: Thế thì Rama có yêu vợ không Vì sao chàng làm như vậy?

Trả lời được câu hỏi trên học sinh đã nhận ra sự mâu thuẫn trong tâm trạng của nhân vật Rama- cuộc chiến vì danh dự, ngĩa vụ và tình yêu

+ Kết hợp hệ thống câu hỏi gợi mở với câu hỏi sách giáo khoa để làm nổi bật nội dung cơ bản:

Đa phần câu hỏi sách giáo khoa đã đủ làm nổi bật nội dung tư tưởng nên việc sử dụng câu hỏi sách giáo khoa rất tiện lợi cho việc soạn giảng bài đọc thêm

Cũng ví dụ từ bài Lai Tân-Hồ Chí Minh (lớp 11).Để đạt được nội dung yêu cầu

như đã nói ở trên giáo viên có thể sử dụng nguyên văn câu hỏi 1 và 2 trang 45 sách giáo khoa kết hợp với những câu hỏi gợi mở tạo hứng thú cho học sinh đủ làm sáng tỏ dung yêu cầu của bài đọc thêm trên lớp

Để dạy bài Lai Tân chỉ cần hai câu hỏi gợi mở và hai câu hỏi sách giáo khoa đủ

làm nổi bật nội dung tư tưởng của văn bản:

Ví dụ :

Câu hỏi gợi mở: Năm 1942, Bác Hồ sang Trung Quốc để làm gì Kết quả như thế nào?

Câu trả lời: Với danh nghĩa là đại biểu của Việt Nam độc lập đồng minh hội và phân bộ quốc tế phản xâm lược của Việt Nam, Hồ Chí Minh sang Trung Quốc

để tranh thủ sự viện trợ của thế giới Người bị chính quyền Tưởng Giới Thạch bắt giam vô cớ

Câu hỏi gợi mở: Trong những ngày bị giam cầm tác giả cảm nhận điều gì về nhà

tù Trung Quốc?

Câu trả lời : đó chính là thực trạng đen tối thối nát của xã hội Trung Quốc mà mọi người tưỡng là yên ấm tốt lành

Câu hỏi sách giáo khoa: Trong ba câu đầu bộ máy quan lại ở Lai Tân đã được miêu tả như thế nào? Ban trưởng, cảnh trưởng, huyện trưởng có làm đúng chức năng của những người đại diện cho pháp luật không?

Câu trả lời: Họ không làm đúng chức trách của mình, ban trưởng thì lo đánh bạc

Giam phòng ban trưởng thiên thiên đổ, cảnh trưởng thì lo tham lam tiền phạm

nhân bị giải Cảnh trưởng tham thôn giải phạm tiền, còn huyện trưởng thì làm việc riêng Huyện trưởng thiêu đăng biện công sự.

Câu hỏi sách giáo khoa: Phân tích sắc thái châm biếm, mĩa mai ở câu thơ cuối? Câu trả lời: Từ vẫn thái bình thể hiện sắc thái châm biếm, mĩa mai xã hội Trung Quốc thời Tưởng Giới thạch, sự yên ấm tốt lành chỉ là cái vỏ để che đậy thực tế thối nát bên trong

Đó là một số câu hỏi ví dụ để thấy được sự kết hợp ngững câu hỏi gợi mở với những câu hỏi sách giáo khoa là rất tiện lợi trong việc soạn giảng bài đọc thêm- tiết kiệm được thời gian, lớp học sinh động, kiến thức cô đọng

Chú ý khi đặt câu hỏi cần dựa vào những hình ảnh then chốt và những từ ngữ đăc sắc mà trong thơ gọi là "thi nhãn".Đây là yếu tố rất quan trọng giáo viên đặc biệt quan tâm để tiết kiệm được tthời gian tiết học Những hình ảnh then chốt góp phần quan trọng không kém vào việc thể hiện chủ đề của tác phẩm nếu giáo viên dựa cào đó đặt câu hỏi thì nội dung bài học hiện lên một cách rõ nét hơn

Ví dụ: Ban trưởng nhà lao chuyên đánh bạc

Giải người cảnh trưởng kiếm ăn quanh

Chong đèn huyện trưởng làm công việc

Trời đất Lai Tân vẫn thái bình

(Lai Tân-Hồ Chí Minh) Khi đọc những từ ngữ gạch chân ở trên ngoài việc hiểu nghĩa đen còn phải

hiểu sắc thái nghĩa mà từ ngữ biểu đạt.Ví dụ từ chuyên ngoài nghĩa chuyên môn,

chuyên làm, chuyên nghiệp còn có nghĩa công việc đó làm nhiều lần thành

chuyên môn mục đích châm biếm việc chuyên đánh bạc.Hay từ quanh ngoài

nghĩa quanh năm suốt tháng quanh quẩn còn có nghĩa là cứ quanh quẩn lo thu

gom tiền hối lộ của phạm nhân hoặc tìm cách để thu thêm tiền phạt quên hết nhiệm vụ cai tù của mình

Nói đến ngôn ngữ nghệ thuật lúc nào ta cũng hiểu cho được hai chức năng

cơ bản của nó- chức năng thông tin và chức năng thẩm mĩ Nên ngoài nghĩa gốc

mà từ ngữ thể hiện còn có một lớp nghĩa nữa là nghĩa phái sinh Từ đó ta kết luận nội dung tư tưởng văn bản

Với bài thơ thất ngôn tứ tuyệt ngắn gọn như vậy, giáo viên chỉ cần 5 phút hướng dẫn học sinh tìm hiểu nội dung một cách dễ dàng thông qua những câu hỏi có tính chất quyết định

- Phần nội dung cần đạt

Ở phần này giáo viên chỉ ghi những ý cơ bản, còn lại trong quá trình giảng thầy cô sẽ diễn giải thêm.(Xem phần giáo án minh họa)

2.2.Cách giảng

Bước 1: Giáo viên hướng dẫn học sinh đọc hiểu văn bản

Khi đổi mới phương pháp dạy và học, người ta đã chú trọng đến vấn đề này Đọc hiểu là khâu quan trọng để học sinh nắm được nội dung cơ bản Vậy thì đọc như thế nào hiểu ra làm sao giáo viên cần hướng dẫn một cách cụ thể(nếu cần giáo viên giải thích cho học sinh những từ ngữ khó hiểu trước khi đọc văn bản trên lớp).Tùy theo độ dài văn bản mà giáo viên có thể cho học

Đọc hiểu là hai yếu tố đi đôi với nhau Nhưng “đọc” là vấn đề thông thường còn “hiểu” thì tùy thuộc vào năng lực cảm thụ văn học của từng học sinh

và đa phần học sinh gặp khó khăn trong vấn đề này.Hơn nữa đây là bài đọc thêm không có thời gian đọc trên lớp học sinh tự đọc hiểu nên càng khó khăn hơn Để hiểu được nội dung văn bản thì phải dựa vào đâu?Làm thế nào để hiểu đúng mục đích mà tác giả sử dụng ngôn ngữ đó? Đó là vấn đề mà học sinh thường thắc mắc Vậy thì giáo viên nên hướng dẫn học sinh cụ thể những yếu tố quan trọng trong văn bản là đều dựa vào những ngôn từ nghệ thuật, ngô ngữ nghệ thuật là phương tiện chuyển tải nội dung văn bản nên khi khai thác một tác phẩm văn học ta dựa vào hai yếu tố: nội dung và nghệ thuật để thấy được giá trị tư tưởng