Ứng dụng phương pháp dạy học tích hợp vào phân môn đọc hiểu văn bản lớp 12 để giáo dục kỹ năng sống thông qua tính thời sự của văn bản

Chuyên đề ỨNG DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH HỢP VÀO PHÂN MÔN ĐỌC HIỂU VĂN BẢN LỚP 12 ĐỂ GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG THÔNG QUA TÍNH THỜI SỰ CỦA VĂN BẢN Người thực hiện : ĐẶNG THỊ PHƯƠNG MAI L

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAIĐơn vị : Trường THPT Long Thành

Mã số : ………

Chuyên đề

ỨNG DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH HỢP VÀO PHÂN MÔN ĐỌC HIỂU VĂN BẢN LỚP 12

ĐỂ GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG THÔNG QUA

TÍNH THỜI SỰ CỦA VĂN BẢN

Người thực hiện : ĐẶNG THỊ PHƯƠNG MAI Lĩnh vực nghiên cứu

 Quản lí giáo dục  Phương pháp dạy học bộ môn

SƠ LƯỢC LÍ LỊCH KHOA HỌC

  

1 Họ và tên : Đặng Thị Phương Mai

2 Ngày tháng năm sinh : 10/02/1969

8 Chức vụ : Tổ trưởng- Giáo viên

9 Đơn vị công tác : Trường THPT Long Thành

- Học vị ( hoặc trình độ chuyên môn cao nhất ) : Cử nhân Khoa học

- Năm nhận bằng : 1992

- Chuyên ngành đào tạo : Ngữ văn

- Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm : giảng dạy chuyên môn

- Số năm kinh nghiệm : 21

- Các sáng kiến kinh nghiệm đã có trong 5 năm gần nay :

1 Phương pháp thảo luận nhóm trong phân môn đọc văn ởtrường THPT ( năm học: 2009-2010)

2 Phương pháp đọc hiểu văn bản theo đặc trưng thể loại(năm học : 2010-2011)

3 Hệ thống câu hỏi trong giáo án đọc hiểu văn bản(năm học : 2011-2012)

có được những hiểu biết về xã hội, văn hoá, văn học, lịch sử, đời sống nội tâmcủa con người Thế nhưng học sinh hiện nay ít suy nghĩ sâu sắc về những vấn đềnhà văn đặt ra trong tác phẩm văn học Hơn thế, vốn hiểu biết về xã hội của các

em cũng chưa sâu sát Các em thường ít quan tâm đến những vấn đề xã hội, đặcbiệt là các vấn đề văn hóa, giáo dục, chính trị, đạo đức…Đây cũng là một trongnhững nguyên nhân khiến học sinh thường không có hứng thú học văn

Xuất phát từ tình hình thực tế đó, bộ giáo dục khi đổi mới sách giáo khoa đã

chú trọng đến tính thời sự trong văn bản văn học Với những văn bản có tính

thời sự, giáo viên có thể bằng sự tìm tòi, hiểu biết của mình hướng học sinh đếnnhững vấn đề nhạy cảm hiện nay Từ đó giúp học sinh có hứng thú hơn trong giờhọc văn, cảm thụ sâu sắc ý nghĩa nghệ thuật cũng như hiểu biết ý nghĩa xã hội,sức sống lâu bền của tác phẩm Cũng qua đó, giúp học sinh hình thành nhân cách

và sống có trách nhiệm với bản thân, xã hội hơn

Trên thực tế dạy học, nhiều giáo viên đã dày công nghiên cứu, ứng dụngtích hợp giáo dục học sinh thông qua tính thời sự trong văn bản ở giờ ngữ văn.Sau nhiều năm thể nghiệm trên bục giảng, ở góc độ hẹp, tác giả bài viết nhỏ này

chỉ xin đề cập đến Ứng dụng phương pháp dạy học tích hợp vào phân môn đọc hiểu văn bản lớp 12 để giáo dục kỹ năng sống thông qua tính thời sự của văn bản.

2 Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài

- Ý nghĩa khoa học: nhằm góp phần làm rõ một phương diện cơ bản của

phương pháp dạy và học văn là “Đổi mới phương pháp dạy và học, phát huy tư

duy sáng tạo và kĩ năng sống học của học sinh”

- Ý nghĩa thực tiễn: nhằm rút ra những bài học kinh nghiệm bổ ích cho việc

giảng dạy tác phẩm văn học ở trường phổ thông

Và thông qua đó giúp HS hứng thú tiếp nhận tác phẩm một cách chủ động,

không bị gò ép, áp đặt mà vẫn biết phân tích, đánh giá tác phẩm một cách đúnghướng, khoa học; giúp các em có thêm vốn sống xã hội, hoàn thiện nhân cách

3 Giới hạn đề tài

Bàn về phương pháp dạy học là bàn về một vấn đề có tính chất nghiên cứukhoa học sâu và rộng Ở đây, trong phạm vi một chuyên đề, nhằm phục vụ trực

tiếp cho công tác dạy học nên tôi chỉ giới hạn nói về kinh nghiệm Ứng dụng

phương pháp dạy học tích hợp trong giờ đọc hiểu văn bản văn học lớp 12 để

giáo dục kỹ năng sống thông qua tính thời sự của văn bản mà thôi

II CƠ SỞ LÝ LUẬN

- Việc vận dụng phương pháp dạy học tích hợp là một trong những cơ sởđánh giá hiệu quả của một tiết dạy về mặt phương pháp

- Đặc trưng bộ môn Ngữ văn có khả năng lớn trong việc vận dụng phương

pháp dạy học tích hợp:

+ Chuyên môn: nội dung, kiến thức, mục tiêu cần đạt ở ba phân môn Đọchiểu, Tiếng Việt, Làm văn có quan hệ mật thiết với nhau và đều hướng tới mụctiêu cuối cùng là nâng cao trình độ sử dụng Tiếng Việt và khả năng cảm thụ vănhọc cho học sinh

+ Giáo dục kỹ năng sống: khả năng nhận thức xã hội, lĩnh hội, sáng tạo, xử

lý các tình huống nảy sinh cuộc sống

2 Cơ sở thực tiễn

- Sách giáo khoa ( SGK ) biên soạn theo hướng tích hợp các phần Ngữ vàVăn Trong hướng dẫn học bài và dạy học, có những vấn đề SGK yêu cầu cầnphải sử dụng phương pháp dạy học tích hợp trong tiết dạy

- Môn văn học thuộc khoa học xã hội, có quan hệ gắn với lịch sử, văn hóa

và xã hội Do vậy, tích hợp dạy các kiến thức xã hội trong bộ môn văn có mộtkhả năng chiếm lĩnh tác phẩm cao

- Việc kiểm tra đánh giá hiện nay đòi hỏi sự vận dụng tích hợp nhiều loạikiến thức, phương pháp, kĩ năng

- Việc vận dụng quan điểm tích hợp vào dạy học Ngữ văn ở trường THPTchẳng những dựa trên cơ sở các mối liên hệ về lí luận và thực tiễn được đề cậptrong các phân môn Văn học, Tiếng Việt, Làm văn cũng như các bộ phận tri thức

khác như hiểu biết lịch sử xã hội, văn hoá nghệ thuật mà còn xuất phát từ đòi hỏithực tế là cần phải khắc phục, xoá bỏ lối dạy học theo kiểu khép kín, tách biệt thếgiới nhà trường và thế giới cuộc sống, cô lập giữa những kiến thức và kỹ năng vốn

có liên hệ, bổ sung cho nhau, tách rời kiến thức với các tình huống có ý nghĩa,những tình huống cụ thể mà học sinh sẽ gặp sau này

- Tính thời sự là tính cập nhật kịp thời, đáp ứng yêu cầu, đòi hỏi của cuộcsống hằng ngày, cuộc sống hiện đại gắn với những vấn đề cơ bản của cộng đồng

xã hội

- Tính thời sự trong văn bản văn học là một khái niệm mới, thường gắn liềnvới các văn bản nhật dụng, nhưng cũng có một số tác phẩm ở các thể loại nhưtruyện ngắn, kịch…

III NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

1 Thực trạng

Như đã phân tích ở trên, việc sử dụng phương pháp dạy học tích hợp là mộttất yếu trong dạy học bộ môn Ngữ văn Thế nhưng, việc vận dụng phương phápnày trong thực tế không phải lúc nào cũng đạt hiệu quả( nhất là tích hợp giáo dụcthông qua tính thời sự trong văn bản văn học)

- Nhiều giờ dạy có cơ hội nhưng giáo viên chưa chú ý đến việc vận dụngtích hợp giáo dục thông qua tính thời sự Do đó, dẫn đến việc khai thác bài dạychỉ mới đạt yêu cầu khám phá nghệ thuật mà chưa có tính liên hệ kiến thức xãhội để học sinh thấy được sức sống thật sự của tác phẩm trong đời thực

Ví dụ : Dạy “ Những đứa con trong gia đình” của Nguyễn Thi, giáo viên

hướng học sinh phân tích làm nổi bật đặc điểm phẩm chất của những con ngườitrong gia đình nhân vật Việt Lúc này giáo viên chỉ chú trọng tích hợp kiến thứcqua các tác phẩm khác Cụ thể như liên hệ đến phẩm chất của các nhân vật trong

tác phẩm Rừng xà nu của Nguyễn Trung Thành để thấy rõ hơn, sâu sắc hơn

những phẩm chất lịch sử của con người Việt Nam thời kháng chiến chống Mĩ.Đồng thời để thấy vẻ đẹp riêng của mỗi con người ở những vùng văn hóa, vùngđất khác nhau Từ đó, học sinh thấy được mối liên hệ của các tác phẩm, chiềusâu của hình tượng…Nhưng tất cả chỉ dừng lại trong quá khứ Nó chưa cho các

em thấy tính thiết thực trong đời sống thực tại Nếu chúng ta giúp các em thấytruyền thống yêu nước của gia đình Việt chính là của quê hương miền Nam, củadân tộc Việt Nam không chỉ trong quá khứ mà còn cả trong thực tại thì giá trị tácphẩm càng sâu sắc hơn

- Nhiều giờ dạy, giáo viên lựa chọn đơn vị kiến thức tích hợp chưa trọngtâm Kiểu vận dụng này, vô hình chung làm lệch nội dung, mục tiêu cần đạt củatiết dạy

Ví dụ : Dạy Vợ Nhặt của Kim Lân thì mục tiêu cần đạt về nội dung là thấy

được vẻ đẹp tâm hồn của những người lao động nghèo bên bờ vực của cái chết

Đó là lòng ham sống, khát vọng hạnh phúc và lòng nhân ái của con người Tínhthời sự chính là giáo dục con người sống cần có khát vọng, lòng nhân ái, nghịlực vươn lên trong cuộc sống Nếu chúng ta chỉ tích hợp nói về thân phận conngười trong xã hội cũ và bây giờ thì đã làm lạc hướng mục tiêu bài học.

- Khi vận dụng tích hợp, giáo viên chưa chủ động chuẩn bị dữ liệu, sử dụngtích hợp một cách tùy hứng dẫn đến hiệu quả tích hợp không cao

- Giáo viên quan niệm tính thời sự chỉ có trong văn bản nhật dụng mà bỏqua văn bản văn học Sự thật nhiều tác phẩm văn học không chỉ có tính thời sự ở

thời điểm nó ra đời mà còn trong thời hiện tại Ví dụ dạy đoạn Mã Giám sinh

mua Kiều( Truyện Kiều- Nguyễn Du) ta có thể liên hệ cho học sinh thấy tội ác

của những kẻ buôn bán phụ nữ và trẻ em ngày nay Cái thủ đoạn lừa gạt của bọn

họ cũng hết sức tàn độc

2 Nguyên nhân

- Giáo viên chưa có ý thức chú trọng đến tích hợp giáo dục tính thời sự bởi

nó khá mới mẻ đối với giáo viên THPT

- Kĩ năng lựa chọn các đơn vị kiến thức tích hợpcủa người dạy còn hạn chế: tích hợp không đúng trong tâm; tích hợp gò ép, gượng gạo

- Chủ quan, tùy hứng, thiếu sự chuẩn bị, thiếu kế hoạch

4.1 Dạy học tích hợp trong môn Ngữ văn

Tích hợp trong quá trình dạy học là sự phối kết hợp các tri thức của một sốmôn học có những nét chính, tương đồng xoay quanh một chủ đề nào đó Nóicách khác, tích hợp là phương pháp phối hợp một cách riêng lẻ các môn họckhác nhau, các phân môn học khác nhau theo những hình thức, cấp độ khác nhaunhằm đáp ứng những mục tiêu, mục đích, yêu cầu cụ thể nào đó của tiết học.Tích hợp trong môn Ngữ văn là sự kết nối tri thức giữa ba phân môn: TiếngViệt, Đọc hiểu và Làm văn và vấn đề xã hội gợi lên từ tác phẩm Đó chính làphương pháp tiếp cận kiến thức từ việc khai thác các tri thức cụ thể của các

phân môn trên cở sở một hoặc một số bài học có những nội dung, đơn vị kiếnthức liên quan và tính thời sự của văn bản.

4.2 Dạy học tích hợp giáo dục tính thời sự trong môn ngữ văn

Tính thời sự là tính cập nhật kịp thời, đáp ứng yêu cầu, đòi hỏi của cuộcsống hằng ngày, cuộc sống hiện đại gắn với những vấn đề cơ bản của cộng đồng

xã hội

Tính thời sự trong văn bản văn học là một khái niệm mới, thường gắn liềnvới các văn bản nhật dụng, nhưng cũng có một số tác phẩm ở các thể loại nhưtruyện ngắn, kịch…

Tích hợp tính thời sự trong giờ học văn là liên hệ tính thời sự trong văn bảnnhằm giúp học sinh tìm hiểu và có cách giải quyết vấn đề xã hội trong chínhcuộc sống xung quanh Đó là những vấn đề thuộc các lĩnh vực: thiên nhiên, môitrường, văn hóa, giáo dục, chính trị, xã hội, đạo đức, nếp sống…

Ví dụ dạy văn bản “Thông điệp nhân ngày thế giới phòng chống AIDS, ngày 1-12-2003” của Cô-Phi An-nan.

Đây là thông điệp của tổng thư kí liên hợp quốc Cô-phi An-nan Tìm hiểuvăn bản này chúng ta biết được tình hình HIV/AIDS: diễn biến phức tạp, conđường lây lan và hậu quả của nó Từ đó, ta thấy được tầm quan trọng của bứcthông điệp và ý thức của mỗi cá nhân trước vấn đề đó Chính vì vậy, học văn bảnnày ngoài việc mở rộng, hiểu biết toàn diện còn tạo điều kiện tích cực để họcsinh hòa nhập cuộc sống cộng đồng xã hội

Ông Cô-phi An-nan đã đưa ra lời kêu gọi có sức thuyết phục mạnh mẽ:

“Hãy lên tiếng thật to và dõng dạc về HIV/AIDS Hãy cùng tôi đánh đổ thành lũy của sự im lặng, kì thị và phân biệt đối xử đang vây quanh bệnh dịch này”.

“Hãy sát cánh cùng tôi, bởi lẽ cuộc chiến chống lại HIV/AIDS bắt đầu từ chính các bạn” Lời kêu gọi tha thiết ấy không chỉ có tác dụng bức thiết ở thời điểm

2003 , mà nó còn vang vọng với mọi thời đại Bởi HIV/AIDS là quả bom hẹngiờ đang đe dọa tính mạng của hàng triệu người trên thế giới Chính vì vậy,những con số và lời kêu gọi là một sự cảnh tỉnh ý thức trách nhiệm của mỗi conngười trên thế giới nói chung và Việt Nam ta nói riêng

Vậy, bản thông điệp này có tính thời sự sâu sắc Ở Việt Nam ta, với tư

tưởng phương Đông nặng nề, họ thường có cái nhìn kì thị với những người bịbệnh HIV Bởi họ cho rằng các đối tượng sống buông thả nên mới mắc bệnh này

và không thể tha thứ được, từ đó xa lánh, kì thị Hành động đó thật sai lầm vì vôtình ta đã đẩy họ vào con đường tội lỗi, khiến cho căn bệnh thế kỉ càng có điềukiện lây lan Có nhiều trường hợp cũng vì cái nhìn kì thị mà khiến những đứa trẻ

vô tội bị bỏ rơi khi cha mẹ chúng chết vì căn bệnh AIDS…Chúng ta phải thẳng

thắn nói về nó và hãy phá bỏ hàng rào ngăn cách giữa “ta” và “họ”, để ngăn

chặn nguy cơ lây lan Vừa bảo vệ người bị bệnh, vừa bảo vệ chính mình và bảo

vệ cộng đồng

Giới trẻ hiện nay là đối tượng dễ có lối sống sai lầm dẫn đến mắc bệnh,nhưng họ cũng chính là những người dám nói, dám hành động nhất Vì vậy, khitìm hiểu văn bản này, người giáo viên cần cung cấp thêm về kiến thứcHIV/AIDS cho các em Bên cạnh đó, phải hướng các em đến ý thức trách nhiệmvới bản thân và xã hội, để có lối sống lành mạnh cho bản thân và an toàn cho xãhội Các em phải là những người tiên phong trong phong trào phòng chống HIV/

AIDS, và phá bỏ bức tường rào ngăn cách giữa “ta” và “họ”.

4.3 Xác định tính thời sự trong một số văn bản lớp 12

Muốn tích hợp tốt ta phải xác định được tính thời sự của tác phẩm là gì Từ

đó chọn cách tích hợp phù hợp Cụ thể tính thời sự trong các văn bản:

(1) Tuyên ngôn độc lập- Hồ Chí Minh

- Nội dung: Tuyên bố chấm dứt chế độ thực dân phong kiến, khai sinh nướcViệt Nam Dân chủ Cộng hoà, mở ra kỉ nguyên độc lập tự do của dân tộc Vạchtrần âm mưu xâm lược, đập tan luận điệu phản động của kẻ thù Thái độ kiênquyết dứt khoát của cả dân tộc quyết bảo vệ nền độc lập

- Tính thời sự: Khẳng định chủ quyền, quyền tự chủ của dân tộc vốn làtruyền thống của dân tộc Việt Nam ta Ta gợi cho học sinh thấy Tuyên ngôn củaBác vẫn còn nguyên giá trị thời sự cho đến hôm nay Hiện nay chúng ta cũngđang đấu tranh vừa mềm mỏng vừa kiên quyết với những kẻ gây hấn, xâm phạmchủ quyền biển đảo của ta

(2) Tây Tiến- Quang Dũng

- Nội dung: vẻ đẹp của thiên nhiên miền Tây Bắc Tổ quốc và hình ảnhngười lính Tây Tiến

- Tính thời sự: Vấn đề bảo vệ thiên nhiên đang được thế giới hết sức quantâm Bởi vô tình hay cố ý thì con người đang ngày ngày tàn phá môi trường tự

nhiên Cho nên vẻ đẹp và tình yêu thiên nhiên của tác giả thể hiện trong Tây

Tiến là vấn đề thời sự ta cần đặt ra cho các em cùng giải quyết Hãy yêu và bảo

vệ thiên nhiên- môi trường sống của con người

(4) Đất Nước- Nguyễn Khoa Điềm

- Nội dung: Cái nhìn mới mẻ, sâu sắc về đất nước: đất nước là của nhândân, do nhân dân sáng tạo, giữ gìn Chất chính luận hòa quyện cùng chất trữ tình

và khả năng vận dụng một cách sáng tạo nguồn chất liệu văn hóa, văn học dângian

- Tính thời sự: Ý thức đất nước là máu xương của mỗi chúng ta Do vậychúng ta phải giữ gìn,bảo vệ, sẵn sàng hy sinh vì đất nước, vì bình yên cho nhândân Bài thơ đặt cho thanh niên phải dám nghĩ, dám làm cho sự phồn vinh đấtnước; sẵn sàng chiến đấu với kẻ thù đang tìm cách chống phá hòa bình của ta.Đồng thời bài thơ còn khơi dậy nềm tự hào và ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa củadân tộc Chúng ta hội nhập, hòa nhập chứ không hòa tan

(5) Đàn ghi ta của Lorca- Thanh Thảo

- Nội dung: Ngợi ca vẻ đẹp nhân cách, tâm hồn và tài năng của Lor-ca, nhàthơ, nhà cách tân vĩ đại của văn học Tây Ban Nha và thế giới thế kỷ XX

- Tính thời sự: thanh niên sống là phải biết đấu tranh cho mục tiêu cao cả.Lorca cho tuổi trẻ bài học sống: phải biết đeo đuổi khao khát, ước mơ; phảimạnh dạn đổi mới, phải can đảm vượt qua thần tượng để biến ước mơ thanh hiệnthực; yêu tự do, đấu tranh cho tự do

(6) Sóng- Xuân Quỳnh

- Nội dung: Vẻ đẹp của người phụ nữ trong tình yêu thể hiện qua hìnhtượng sóng: tình yêu tha thiết, nồng nàn, đầy khát vọng, và sắt son chung thuỷ,vượt lên mọi giới hạn của đời người

- Tính thời sự: xây dựng tình yêu đẹp, trong sáng, có ý nghĩa con người.Dám sống và dám yêu chân thành, sáng trong Thanh niên phải phân biệt đượcsống hết mình cho tình yêu khác với lối sống vội yêu cuồng vụ lợi

(7) Người lái đò sông Đà- Nguyễn Tuân

- Nội dung: Giới thiệu, khẳng định, ngợi ca vẻ đẹp của thiên nhiên và conngười lao động ở miền Tây Bắc của Tổ quốc; thể hiện tình yêu mến, sự gắn bótha thiết của Nguyễn Tuân đối với đất nước và con người Việt Nam

- Tính thời sự: Con người là tài sản quý giá của đất nước Phải biết quýtrọng và sử dụng đúng tài năng của con người cho việc xây dựng Tổ quốc Khaithác tự nhiên là cần thiết nhưng chúng ta đừng để những dòng sông phải chết.Tương tự sông Đà, sông Đồng Nai cũng có tiềm năng thủy điện; chúng ta có nênkhai thác ( xây dựng đập thủy điện 6) mà hy sinh vùng sinh thái ven sông

( 8) Ai đặt tên cho dòng sông- Hoàng Phủ Ngọc Tường.

- Nội dung: Thể hiện những phát hiện, khám phá sâu sắc và độc đáo vềsông Hương; bộc lộ tình yêu tha thiết, sâu lắng và niềm tự hào lớn lao của nhàvăn đối với dòng sông quê hương, với xứ Huế thân thương

- Tính thời sự: Cách khai thác và bảo tồn văn hóa Huế- nền văn hóa gắn liềnvới sông Hương Tuổi trẻ suy nghĩ làm giàu từ tiềm năng du lịch và cách bảo vệthiên nhiên, di sản văn hóa của dân tộc

(9) Vợ chồng A Phủ- Tô Hoài

- Nội dung: Nỗi thống khổ của người dân miền núi Tây Bắc dưới ách thốngtrị của bọn phong kiến và thực dân Vẻ đẹp tâm hồn, sức sống tiềm tàng mãnhliệt và quá trình vùng lên tự giải phóng của đồng bào vùng cao

- Tính thời sự: Từ câu chuyện cuộc đời Mị cho ta suy nghĩ về quyền tự docủa con người nhất là người phụ nữ Tác phẩm gợi lên chống bạo lực gia đình,bảo vệ quyền bình đẳng giới, quyền được sống, được hạnh phúc là khát vọngkhông chỉ ngày xưa mà cả ngày nay Hiện nay, người phụ nữ được bảo vệ nhưngđây đó vẫn còn nhiều người bị tổn thương tinh thần vì sự đè nén áp chế trói buộctinh thần từ những người chồng, người cha Con người phải có nghị lực tự vươnlên đấu tranh bảo vệ mình khỏi cái ác

(10) Vợ nhặt- Kim Lân

- Nội dung: Tố cáo tội ác của bọn thực dân, phát xít đã gây ra nạn đóikhủng khiếp năm 1945 và khẳng định: ngay trên bờ vực của cái chết, con ngườivẫn hướng về sự sống, tin tưởng ở tương lai, khát khao tổ ấm gia đình và thươngyêu, đùm bọc lẫn nhau

- Tính thời sự: Tính thời sự chính là giáo dục con người sống cần có khátvọng, lòng nhân ái, nghị lực vươn lên trong cuộc sống Tình yêu thương có khảnăng đánh thức giá trị thật của con người khi bị hoàn cảnh vùi lấp

(11) Rừng xà nu- Nguyễn Trung Thành

- Nội dung: Ngợi ca tinh thần bất khuất, sức mạnh quật khởi của đồng bàocác dân tộc Tây Nguyên nói riêng, đất nước, con người Việt Nam nói chungtrong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc và khẳng định chân lý của thời đại: đểgiữ gìn sự sống của đất nước và nhân dân, không có cách nào khác là phải cùngnhau đứng lên cầm vũ khí chống lại kẻ thù

- Tính thời sự: Từ hình tượng xà nu và các nhân vật cho tuổi trẻ bài họcđoàn kết sẽ tạo nên sức mạnh chiến thắng Chân lý luôn về phía nhân dân ViệtNam, bởi họ chỉ chống lại kẻ thù xâm phạm quyền tự do của chính mình

(12) Những đứa con trong gia đình- Nguyễn Thi

- Nội dung: Qua câu chuyện về những con người trong một gia đình nông

dân Nam Bộ có truyền thống yêu nước, căm thù giặc, thủy chung với quê hương,với cách mạng, nhà văn khẳng định: sự hòa quyện giữa tình cảm gia đình và tìnhyêu nước, giữa truyền thống gia đình và truyền thống dân tộc đã tạo nên sứcmạnh tinh thần to lớn của con người Việt Nam, dân tộc Việt Nam trong cuộckháng chiến chống Mĩ cứu nước

- Tính thời sự: Hiện nay truyền thống yêu nước vẫn được các bạn trẻ giữgìn Các bạn đã thể hiện bằng nhiều cách khác nhau: viết về biển đảo, góp đá choTrường Sa, từ chối cuộc sống điền kiện để trở về xây dựng quê hương Tất cả

các việc làm đó chứng tỏ dòng sông truyền thống chảy mãi Tình yêu của nhữngngười trong gia đình là đáng quí nhất

(13) Chiếc thuyền ngoài xa- Nguyễn Minh Châu

- Nội dung: Truyện phản ảnh tình trạng bạo lực trong gia đình do cuộc sốngnghèo đói cơ cực Người chồng vì gánh nặng mưu sinh trở thành kẻ vũ phu, thôbạo Người vợ vì thương con nên nhẫn nhục chịu đựng mà không biết đã làm tổnthương tâm hồn thơ dại của con Đứa con vì thương mẹ, bênh vực mẹ mà trở nênthù địch với cha Qua đó, nhà văn thể hiện thái độ trân trọng vẻ đẹp của tình mẫu

tử, đức hy sinh của người phụ nữ ; nỗi lo âu khắc khoải về tình trạng nghèo cực,tăm tối của con người; lên tiếng bảo vệ khát vọng được sống trong yêu thương,yên bình của trẻ thơ

- Tính thời sự: từ câu chuyện người đàn bà và cách ứng xử của Phùng, Đẩu,giáo dục các em về cách sống, ứng xử trong gia đình, nhìn nhận các vấn đề xãhội: bạo lực gia đình, hôn nhân, giáo dục sức khỏe sinh sản, quyền trẻ em…

(14) Hồn Trương Ba, da hàng thịt- Lưu Quang Vũ

- Nội dung: Vở kịch là sự cải biên một truyện cười dân gian Tác giả dângian chỉ tạo ra một tình huống gây cười Lưu Quang Vũ đã biến nó thành một tấn

bi kịch – bi kịch tâm lí Hồn Trương Ba trong sáng nhân hậu, thanh cao lại đượcđặt trong thân xác một anh hàng thịt thô lỗ, phàm tục, đầy sức mạnh bản năngtục tằn Hồn lâm vào tình trạng bi kịch: không được sống như bản thân mìnhmong muốn, không làm chủ được mình Sự đau khổ được đẩy đến tột đỉnh khi bịnhững người thân yêu xa lánh, thậm chí căm ghét, khinh bỉ, khiến ông phải lấycái chết để tự giải thoát

- Tính thời sự: Vở kịch có ý nghĩa xã hội, ý nghĩa hiện thực rõ nét Trongthực tế, tình trạng con người không làm chủ được bản thân mình, không đượcsống như mình mong muốn không phải hiếm hoi gì Nhưng cũng có tình trạngcon người tình nguyện sống khác với bản chất của mình, tự nguyện sắm vai

người khác Như Đế Thích nói thì hiện tượng này khá phổ biến “Dưới đất, trên

trời đều thế cả”

Vở kịch tạo nên bởi yếu tố huyền thoại, nhưng vấn đề được đề cập tới lại có

ý nghĩa thời sự to lớn trong thập niên 80 của thế kỉ XX, ngày nay và mai sau.Không ít người bị tha hóa khi đứng trước những dung tục do lập trường khôngvững vàng Nhưng cũng có người rơi vào bi kịch đó do sự làm việc tắc trách củanhững người quản lí Mỗi con người chúng ta phải biết đấu tranh để được sống làchính mình dù có phải chết như Trương Ba, đừng chạy theo ham muốn vật chất

mà đánh mất chính mình Chúng ta cũng đừng đem lòng tốt hời hợt giúp đởngười khác có khi khiến họ rơi vào bi kịch Tác phẩm là lời cảnh báo tình trạngcon người sống thiếu chân thực chạy theo danh lợi có nguy cơ bị tha hoá

(15) Thuốc- Lỗ Tấn

- Nội dung: Phản ánh tập quán chữa bệnh phản khoa học Qua đó, phê phán

sự dốt nát lạc hậu của quần chúng.Thái độ dửng dưng trước cái chết của ngườicách mạng tiên phong Qua đó, phê phán sự lạc hậu về chính trị của nhân dân,

và cũng là bi kịch xa rời thoát li quần chúng của người cách mạng tiên phong

- Tính thời sự: tác phẩm đặt ra vấn đề về bệnh xa rời quần chúng

(16) Số phận con người- Sô lô khôp

- Nội dung: nỗi bất hạnh của con người sau chiến tranh; niềm tin của tác giả

ở tính cách Nga kiên cường, nhân ái

- Tính thời sự: Lên án chiến tranh đem đến cho con người nhiều bất hạnh.Những vết thương chiến tranh ấy khó có thể hàn gắn Việc nhận Vania làm concủa Xô cô lôp là thông điệp cho chúng ta: chỉ có lòng nhân ái mới xoa dịu nỗiđau của người khác và của chính mình Nếu con người buông xuôi sẽ bị nhấnchìm trong nỗi đau bất hạnh Lời trữ tình ngoại đề kêu gọi mọi người hãy vìtương lai trẻ thơ Số phận mỗi cá nhân cần được cộng đồng quan tâm

(17) Ông già và biển cả- Hê minh uê

- Nội dung: cuộc săn con cá kiếm hết sức khó khăn và sự chiến thắng củaông lão

- Tính thời sự: hình tượng con cá kiến là biểu tượng cho thiên nhiên Conngười hãy xem thiên nhiên là đối thủ để chinh phục chứ không phải kẻ thù đểtiêu diệt Từ đó giáo dục các em tình yêu và ý thức bảo vệ thiên nhiên Conngười không thôi khát vọng, ước mơ, không được đầu hàng mà kiên trì thực hiệnước mơ

- Hình tượng đẹp đẽ, cao cả của nhà thơ – chiến sĩ Lor-ca

- Hình thức biểu đạt mang phong cách hiện đại của Thanh Thảo

2 Kĩ năng:

- Đọc- hiểu một tỏc phẩm thơ trữ tỡnh, bồi dưỡng năng lực cảm thụ thơ

- Làm quen với cỏch biểu đạt mang đậm dấu ấn của trường phỏi siờu thực

III NỘI DUNG LấN LỚP

- Yêu cầu học sinh đọc phần

tiểu dẫn và trả toựm taột vaỏn ủeà

Giáo viên cần nhấn mạnh cho

độc đáo viết về chiến tranh thời hậu chiến

- Thơ Thanh Thảo là sự lên tiếng của ngờitrí thức nhiều suy t, trăn trở về các vấn đề xãhội và thời đại Ông muốn cuộc sống phải đ-

ợc cảm nhận và thể hiện ở bề sâu nên luônkhớc từ lối biểu đạt dễ dãi

đẹp của Lor – ca

3 T ỡm hieồu nhaõn vaọt Lor ca vaứ lụứi ủeà tửứ cuỷa baứi thụ

- Lor ca laứ moọt ngheọ sú ủa taứi, ngửụứi ủaỏu tranh choỏng laùi cheỏ ủoọ ủoọc taứi thaõn phaựt xớt ụỷ Taõy ban Nha, ngửụứi khụỷi xửụựng vaứ laừnh ủaùo phong traứo caựch taõn ngheọ thuaọt ụỷ TBN OÂõng bũ beứ luừ Phraờngcoõ xửỷ baộn khi tuoồi ủụứi coứn raỏt treỷ.

- Lụứi ủeà tửứ cuừng chớnh laứ di chuực cuỷa

1 Bài thơ có thể chia làm mấy

đoạn? Nội dung của từng đoạn?

2 Chủ đề của bài thơ?

3.Nhận xét về nghệ thuật xây dựng

hình tợng thơ?

4 Thanh Thảo đã miêu tả nh thế

nào về những giây phút cuối của

Lor – ca?

)

Lorca, theồ hieọn tỡnh yeõu cuỷa Lorca ủoỏi vụựi ngheọ thuaọt, vụựi ủaỏt nửụực TBN vaứ quan troùn nhaỏt laứ mong muoỏn theỏ heọ sau haừy maùnh daùn bửụực qua oõng ủeồ tieỏn

xa hụn treõn con ủửụứng caựch taõn ngheọ thuaọt maứ oõng ủaừ vaùch ra

II Đọc hiểu văn bản:

1 Lor – ca, ng ời nghệ sĩ tự do:

- Lor – ca đợc miêu tả trên cái nền vănhóa nghệ thuật Tây Ban Nha

+ áo choàng đỏ gắt – hình ảnh gợi liên ởng đến khung cảnh của một đấu trờng vớicuộc đấu giữa võ sĩ với bò tót, một hoạt

t-động văn hóa của Tây Ban Nha +Vầng trăng

+Yên ngựa + Những nốt nhạc ghi ta Li – la li – la

la

=> Lor – ca, ngời nghệ sĩ tự do nhng đơn

độc, đi lang thang với vầng trăng chếnhchoáng trên yên ngựa mỏi mòn, hát nghêungao cùng tiếng đàn bọt nớc Một con ngời

tự do, một nhà cách tân nghệ thuật mongmanh và đơn độc

- Nghệ thuật xây dựng hình tợng thơ:

+ Qua hình ảnh “áo choàng đỏ gắt” để tạodựng không khí chính trị ở Tây Ban Nha:ngột ngạt và nền nghệ thuật già nua cần đợccách tân -> Lor – ca, nghệ sĩ tự do, khátvọng dân chủ đối lập với sự ngột ngạt và giànua đó

+ Âm thanh: Li – la – li, la li la -> sự

đồng cảm sâu sắc của Thanh Thảo với Lor

5 Biện pháp nghệ thuật nào đã

đ-ợc tác giả sử dụng để miêu tả về

cái chết của Lor – ca?

6 Nêu những suy nghĩ về hình ảnh

tiếng đàn nh cỏ mọc hoang?

7 Câu thơ đề từ (cũng là lời di

chúc của Lor - ca) có ý nghĩa gì

khi liên hệ với hình ảnh tiếng đàn

ở đoạn thơ này?

8 Hãy phân tích những hình ảnh

thơ tiêu biểu trong đoạn 4 để thấy

đợc cuộc giải thoát và giã từ của

=> Nỗi xót xa về sự dang dở của khát vọngcách tân

3 Lor – ca với tiếng đàn ghi ta:

ý nghĩa của lời di chúc: dũng cảm vợt qua

cái cũ để làm cái mới, đó là đạo đức của

ng-ời sáng tạo

- Tiếng đàn ghi ta tợng trng cho nghệ thuậtcủa Lor – ca Qua tiếng đàn để hiểu đợctình yêu con ngời và khát vọng của Lor –

ca Lor – ca và tiếng đàn ghi ta có sức sốngmạnh mẽ – nh cỏ mọc hoang mà khôngmột thế lực tàn ác nào hủy diệt

- Nỗi xót thơng cái chết của một thiên tài, lànỗi xót tiếc hành trình cách tân dang dở

đọng lại thành hình ảnh đẹp, buồn: giọt nớc– vầng trăng

4 Những suy t về cuộc giải thoát và cáchgiã từ của Lor – ca:

- Dòng sông rộng mênh mang -> thế giớivô cùng

- Trình bày những điểm nổi bật

về nội dung và nghệ thuật của bài

thơ?

- Đờng chỉ tay đã đứt -> số phận, địnhmệnh, cái chết đợc báo trớc

- Ném lá bàu vào xoáy nớc

- Ném trái tim vào lặng yên cõi chết

dễ bơi sang ngang trên chiếc ghi ta màn bạc

=> Sự giải thoát nhẹ nhàng, chấp nhận sốphận hình ảnh thơ mang ý nghĩa tợng trng

và gợi nhiều suy tởng

- Tiếng đàn ghi ta tạo nên d âm, bản nhạccủa Lor – ca vẫn còn đang tiếp tục

=> Tác giả Thanh Thảo kính trọng và tri âmvới Lor – ca

III Tổng kết:

- Nội dung:

+ Nỗi đau xót sâu sắc trớc cái chết bithảm của Lor – ca, nhà thơ thiên tài TâyBan Nha

+ Thái độ ngỡng mộ ngời nghệ sĩ tự dovới khát vọng chân chính

- Nghệ thuật: Hình ảnh thơ và ngôn ngữthơ mới mẻ, giàn ý nghĩa tợng trng; kết hợphài hòa giữa thơ và nhạc

3.Hướng dẫn HS học ở nhà

- Hoùc baứi cuừ

- Xem trửụực baứi mụựi

Giaựo aựn coự ửựng duùng phửụng phaựp daùy hoùc tớch hụùp ủeồ giaựo duùc kú naờng soỏng cho hoùc sinh thoõng qua tớnh thụựi sửù cuỷa vaờn baỷn

ẹAỉN GHI TA CUÛA LORCA

1 Kiến thức:

- Hỡnh tượng đẹp đẽ, cao cả của nhà thơ – chiến sĩ Lor-ca

- Hỡnh thức biểu đạt mang phong cỏch hiện đại của Thanh Thảo

2 Kĩ năng:

- Đọc- hiểu một tỏc phẩm thơ trữ tỡnh, bồi dưỡng năng lực cảm thụ thơ

- Làm quen với cỏch biểu đạt mang đậm dấu ấn của trường phỏi siờu thực

III NỘI DUNG LấN LỚP

- Yêu cầu học sinh đọc phần

tiểu dẫn và trả toựm taột vaỏn ủeà

Giáo viên cần nhấn mạnh cho

học sinh ghi một số ý

- Yêu cầu học sinh đọc phần chú

thích về Lor – ca

Tớch hụùp: Lorca laứ ngửụứi coự

taàm aỷnh hửụỷng roọng lụựn treõn theỏ

giụựi Laỏy caỷm hửựng tửứ cuoọc ủụứi,

soỏ phaọn bi thaỷm vaứ nhaõn caựch

cao caỷ cuỷa Lorca, Thanh Thaỷo

saựng taực baứi thụ naứy Lieọu raống

I Tiểu dẫn:

1 Tác giả:

- Là nhà thơ trẻ thời chống Mỹ

- Ông đợc công chúng đặc biệt chú ý bởinhững bài thơ và trờng ca mang diện mạo

độc đáo viết về chiến tranh thời hậu chiến

- Thơ Thanh Thảo là sự lên tiếng của ngờitrí thức nhiều suy t, trăn trở về các vấn đề xãhội và thời đại Ông muốn cuộc sống phải đ-

ợc cảm nhận và thể hiện ở bề sâu nên luônkhớc từ lối biểu đạt dễ dãi

đẹp của Lor – ca

3 T ỡm hieồu nhaõn vaọt Lor ca vaứ lụứi ủeà tửứ cuỷa baứi thụ

- Lor ca laứ moọt ngheọ sú ủa taứi, ngửụứi ủaỏu tranh choỏng laùi cheỏ ủoọ ủoọc taứi thaõn phaựt xớt ụỷ Taõy ban Nha, ngửụứi khụỷi xửụựng vaứ laừnh ủaùo phong traứo caựch taõn ngheọ thuaọt ụỷ TBN OÂõng bũ beứ luừ Phraờngcoõ xửỷ