skkn NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG dạy học TRONG GIỜ PHỤ đạo môn vật lí 12

Ý thức tự giác trong học tập của các học viên khá yếu, đa số ỷ lại cho giáo viên, chỉ một số ít có làm các bài tập về nhà.. Lý do chọn đề tài: Môn Vật lý trung học phổ thông có vai trò

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI

Đơn vị: Trung Tâm GDTX Long Thành.

Mã số: ………

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:

NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY – HỌC TRONG

GIỜ HỌC PHỤ ĐẠO MÔN VẬT LÍ 12

Người thực hiện: Phạm Thị Hồng

Môn : Vật lí

Lĩnh vực nghiên cứu:

- Quản lý giáo dục

- Phương pháp dạy học bộ môn: Vật lí

- Lĩnh vực khác:

Năm học 2012 – 2013



SƠ LƯỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC

I THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHÂN

1 Họ và tên: Phạm Thị Hồng

2 Ngày tháng năm sinh: 08/06/1985

3 Nam, nữ: Nữ

4 Địa chỉ: Khu 5, ấp 8, An Phước, Long Thành, Đồng Nai

5 Điện thoại: 0613844583(CQ)/ 0616503862 (NR); ĐTDĐ: 0937248685

6 Fax: E-mail : newlife8_5@yahoo.com

7 Chức vụ: Bí Thư Đoàn TN

8 Đơn vị công tác: Trung Tâm GDTX Long Thành

II TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO

- Học vị ( hoặc trình độ chuyên môn, nghiệp vụ) cao nhất: cử nhân

- Năm nhận bằng: 2007

- Chuyên ngành đào tạo: Sư phạm Vật lí

III KINH NGHIỆM KHOA HỌC

- Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm: giảng dạy bộ môn vật lí

- Số năm có kinh nghiệm: 04 năm

Sáng kiến kinh nghiệm:

NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY - HỌC TRONG GIỜ PHỤ

ĐẠO MÔN VẬT LÍ 12

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

1 Thuận lợi

- Được sự quan tâm, giúp đỡ của Ban Giám Đốc trung tâm và đồng nghiệp

- Bản thân đã được học các phương pháp dạy học mới nhằm phát huy tính chủ động và tích cực của học sinh

- Môn vật lí là môn thường có trong các môn thi tốt nghiệp THPT hệ GDTX nên ngay từ đầu năm BGĐ trung tâm đã kết hợp với hội cha mẹ học viên

có kế hoạch tổ chức cho học viên học phụ đạo ngay từ đầu năm học

2 Khó khăn

- Trình độ học sinh không đồng đều, đa phần học rất yếu, lại nghỉ học nhiều Nhiều học viên nghỉ học từ lâu, mới đi học lại Nhiều học viên vừa học vừa làm, thời gian dành cho học tập còn hạn chế Ý thức tự giác trong học tập của các học viên khá yếu, đa số ỷ lại cho giáo viên, chỉ một số ít có làm các bài tập về nhà

- Khả năng thực hiện các phép toán trên máy tính cầm tay của học viên còn yếu, đặc biệt là các phép tính liên quan đến lượng giác

- Bản thân giáo viên có ít kinh nghiệm giảng dạy

3 Lý do chọn đề tài:

Môn Vật lý trung học phổ thông có vai trò rất quan trọng trong việc hình

thành và phát triển tư duy của học sinh về thế giới quan để vận dụng vào cuộc sống

Trong quá trình giảng dạy, người thầy luôn phải hướng tới mục tiêu là giúp học sinh nắm được kiến thức cơ bản, hình thành phương pháp, kĩ năng, kĩ

xảo, tạo thái độ và động cơ học tập đúng đắn để cho học sinh có khả năng tiếp cận và chiếm lĩnh những nội dung kiến thức mới, khắc ghi nhớ kiến thức cũ đã được học

Thực trạng cho thấy rằng ở cuối cấp : Chất lượng học tập của học sinh luôn không đồng đều ở môn học Vẫn còn số học sinh lơ là trong học tập, chưa xác định được mục đích học tập nên dẫn đến tình trạng kết quả học tập yếu kém Đó là những học sinh có thể vướng phải một số nguyên nhân sau :

- Tâm lý chưa ổn định trong học tập do sự tác động khách quan của môi trường sống, sinh hoạt và học tập

- Nghỉ học quá lâu mới đi học lại, bị đuổi học từ những trường khác xin vào học nên bị mất hoặc quên hết các kiến thức cơ bản ở các lớp dưới

- Thiếu tính cần cù siêng năng trong học tập Không nêu cao ý thức tự học, thường xuyên không thuộc bài và khoâng xem, làm bài trước khi lên lớp

- Lơ là trong giờ học, không tập trung để tiếp thu được nội dung kiến thức của bài học

- Không hứng thú đối với môn học Trong nhiều trường hợp có học sinh

bị ức chế không thích môn học nào đó với những lý do như : sở thích môn học

do sự cảm nhận một cách phieám diện

- Vơi nền kinh tế phát triển, việc bằng cấp đã không còn quan trọng với học viên, một số học viên còn có tư tưởng ỷ lại cho gia đình về tương lai sau này nên coi nhẹ việc học tập

Bên cạnh đó còn có nhiều học viên lớn tuổi, vừa học vừa nên công việc, gia đình chiếm nhiều thời gian Thời gian dành cho học tập ở nhà còn hạn chế

Vì vậy tiết dạy phụ đạo với lớp 12 đã trở thành một thời gian tốt để học viên vừa ôn tập, cũng cố và khắc sâu kiến thức hơn Tuy nhiên, do trình độ học sinh

có sự phân hóa lớn, nên việc thực hiện 1 tiết dạy phụ đạo còn rất nhiều hạn chế Nếu không xử lí tốt sẽ dẫn đến sự ồn ào của một số học sinh yếu kém, hoặc sự

lơ đảng của một số học sinh khá hơn Vì vậy bản thân do còn ít kinh nghiệm, khi được phân công dạy phụ đạo môn vật lí lớp 12 luôn trăn trở, tìm tòi những

phương pháp mới, những kĩ thuật dạy học tích cực, những dạng toán thích hợp

để hướng dẫn cho học viên nắm bắt được những dạng toán và kiến thức căn bản của môn học Tôi xin trình bày những kinh nghiệm nhằm “Nâng cao chất lượng dạy – học trong giờ học phụ đạo môn vật lí 12 GDTX” để quý đồng nghiệp tham khảo và đóng góp ý kiến cho tôi để từng bước hoàn thiện hơn

Dù đã rất cố gắng nhưng thiếu sót là điều khó tránh khỏi, mong quý thầy

cô giáo góp ý, xin chân thành cảm ơn

II TỔ CHỨC THỰC HIỆN ĐỀ TÀI

1 Cở sở lý luận :

- Việc đổi mới phương pháp dạy học đang càng trở nên cấp bách Việc

thầy đọc trò chép, giáo viên áp đặt kiến thức, học viên tiếp thu một cái thụ động

đã lạc hậu, không còn phù hợp với xu hướng Vấn đề đổi mới phương pháp dạy học, rèn luyện tính tích cực, tư duy sáng tạo của người học đã trở thành chủ trương của Đảng và nhà nước Đổi mới phương pháp dạy học là vấn đề được quan tâm hàng đầu và cũng là một vấn đề bức xúc đối với tất cả các cấp học, bậc học ở nước ta hiện nay

Chiến lược phát triển giáo dục 2001-2010 khẳng định quan điểm định hướng cho việc phát triển giáo dục và yêu cầu: “Phát huy tính độc lập suy nghĩ và sáng tạo của HS, sinh viên, để nâng cao năng lực tự học, tự hoàn thiện học vấn và tay nghề”

- Từ những trích dẫn trên có thể khẳng định rằng quan điểm phát huy tính tích cực, độc lập và sáng tạo là một nội dung trọng tâm của chính sách giáo dục

và quan điểm chỉ đạo giáo dục Việt Nam Những quan điểm chỉ đạo này được đặt ra cho toàn bộ hệ thống giáo dục phổ thông cũng như đào tạo đại học, xuất phát từ những yêu cầu của xã hội, nhằm làm cho giáo dục đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao của xã hội trong việc đào tạo con người

Để thực hiện được những quan điểm chỉ đạo này cần vận dụng những tri thức khoa học giáo dục, trước hết là những quan điểm và PPGD tích cực Thay đổi phương pháp dạy học truyền thống, học viên thụ động tiếp thu kiến thức

bằng các phương pháp dạy học tích cực để học sinh tự chiếm lĩnh, giáo viên chỉ đóng vai trò hướng dẫn và quản lí lớp học

2 Cơ sở thực tiễn:

Trong nhiều năm giảng dạy môn vật lí 12 và ôn thi tốt nghiệp môn vật lí lớp 12 cho thấy lượng học sinh yếu kém tham gia vào các hoạt động phụ đạo và

ôn thi rất ít Trong những giờ học phụ đạo sĩ số học sinh của lớp thường <1/2 lớp, chỉ những học viên tiếp thu được nội dung môn học, có hứng thú với môn hoc và thực sự muốn có kiến thức để thi tốt nghiệp mới đến lớp trong những giờ học đó Mặt khác có nhiều học viên hầu như không có thời gian học ở nhà, lại thiếu rất nhiều kỹ năng làm bài tập vật lí Vì vậy thời gian học phụ đạo trên lớp

là thời gian ôn tập chính và thời gian học chính của các đối tượng học viên này Nếu không có sự giúp đỡ của những học viên khác, cùng giáo viên hướng dẫn thì học viên sẽ dẫn đến chán nãn Việc đưa học viên tham gia vào hoạt động của các nhóm, cùng với sự trao đổi ý kiến, làm việc sẽ giúp học viên có thế bù đắp được những lỗ trống trong kiến thức, cũng như phát triển được năng lực của học viên

Qua khảo chất lượng đầu năm hai lớp 12 N và 12 Đ của trung tâm, tỉ lệ học viên có kết quả trên trung bình rất thấp (khoảng 7% đến 30%), không có học viên khá, giỏi Đặc biệt môn vật lí lại là môn thường xuyên có trong các môn thi tốt nghiệp THPT hệ GDTX Vì vậy việc đổi mới phương pháp trong các tiết học phụ đạo trở nên cấp bách

Năm học 2012 – 2013 nhà trường kết hợp với hội cha mẹ học sinh tăng cường việc phụ đạo học sinh yếu kém kết hợp với ôn thi tốt nghiệp một số bộ môn từ ngay đầu năm Đối với môn vật lí với phân phối 2 tiết / 1 tuần học, kết hợp với 2 tiết phụ đạo/1 tuần đã tạo điều kiện cho học viên và giáo viên có khoảng thời gian, cũng cố, ôn tập kiến thức

3 Nội dung, biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài

PHẦN I CÁCH TỔ CHỨC HỌC SINH TRONG MỘT GIỜ HỌC PHỤ

ĐẠO MƠN VẬT LÍ

1 NẮM BẮT ĐỐI TƯỢNG HỌC VIÊN:

- Vào đầu năm học, nhà trường thường tổ chức một đợt kiểm tra chất lượng đầu năm, dựa vào kết quả kiểm tra giáo viên cĩ thể phân chia học viên theo học lực yếu, trung bình, khá, giỏi

- Kết hợp giáo viên chủ nhiệm kiểm tra học bạ của học viên những năm trước, để cĩ được cái nhìn tổng quan về học lực của từng học viên

- Thường xuyên quan sát thái độ học tập của học viên trong các giờ học Trong quá trình giảng dạy GV không chỉ quan tâm đến thời lượng và nội dung quy định tiết dạy của chương trình giáo dục mà còn phải tăng cường sự bao quát, quan tâm đến đối tượng học sinh ở mơn học của mình Qua đĩ vừa nắm bắt được thái độ của học viên đối với mơn học, vừa biết được khả năng tiếp thu của học viên đối với những kiến thức giáo viên truyền đạt

- Kết hợp với giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ mơn, hội cha mẹ học viên, Đồn TN và gia đình học sinh để hiểu được hồn cảnh, tâm sinh lý của học viên dẫn đến những thái độ mà học sinh cĩ đối với mơn học

2 PHÂN LOẠI ĐỐI TƯỢNG HỌC VIÊN

- Dựa vào những kết quả ban đầu, kết hợp với quá trình theo dõi, đánh giá thái độ năng lực của học viên, giáo viên sẽ cĩ những phân loại từng học sinh của thể như sau:

+ Lực lượng học viên nịng cốt : Đĩ là những học viên cĩ ý thức học tập, tiếp thu được nội dung và yêu thích mơn học Cĩ ý thức tự học, tự tìm hiểu Cĩ một lượng kiến thức nền tảng từ lớp dưới, cĩ kỹ năng thực hiện giải được một

số bài tập cơ bản Đồng thời những học viên này cần phải cĩ tinh thần tương trợ, hịa đồng, cĩ ý thức giúp nhau trong học tập

+ Lực lượng học viên khá : Những học viên có khả năng tiếp thu được kiến thức Có một số kỹ năng trong việc giải quyết các bài toán đơn giản Có thái độ học tập tốt

+ Lực lượng học viên trung bình : Là những học viên tiếp thu được kiến thức Tuy nhiên kỹ năng giải một số bài toán đơn giải còn yếu Không tự mình giải quyết được vấn đề

+ Lực lượng học viên yếu : thụ động, mất kiến thức căn bản, tiếp thu chậm hoặc không có hứng thú với môn học, thường có thái độ bất hợp tác, biểu hiện như ngủ gục, nói chuyện, làm việc riêng

3 QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG TRONG MỘT GIỜ HỌC

- Kinh nghiệm những giờ học phụ đạo cho thấy, nếu tổ chức lớp học theo hình thức truyền thống sẽ dẫn đến việc học viên yếu kém không tiếp thu được vấn đề sẽ dễ dẫn đến nói chuyện hoặc bất hợp tác trong quá trình dạy học

- Vì vậy việc xếp lớp theo dạng hình chữ U, kết hợp với việc phân nhóm, phân tổ, có sự quản lí của tổ trưởng sẽ giúp giáo viên dễ quản lí lớp học hơn, cũng như nâng cao chất lượng học tập của học viên

- Trong năm 2012 – 2013 nhà trường kết hợp với hội cha mẹ học viên xây dựng một phòng ứng dụng công nghệ thông tin, kết hợp các thiết bị dạy học trực quan và thiết kế lớp học hình chữ U đã tạo điều kiện thuận lợi cho những cho việc quản lí giờ học

PHẤN II.

SỬ DỤNG CÁC PHƯƠNG PHÁP, KỸ THUẬT DẠY HỌC PHÙ HỢP,

1 Phương pháp luyện tập

1.1 Khái niệm: Là phương pháp tổ chức cho học sinh vận dụng các quy tắc, công thức lý thuyết đã học để làm bài tập.

1.2 Cách tiến hành

- Giáo viên chuẩn bị kỹ các nội dung kiến thức đã học cần luyện.

- Lựa chọn bài tập đa dạng có thể vận dụng kiến thức ngược xuôi và có nhiều phương án giải

- Bước đầu tổ chức và động viên học sinh quan sát từng bước làm theo mẫu

- Gợi ý hướng dẫn học sinh tìm ra những phương pháp giải khác nhau

- Gợi ý hướng dẫn học sinh nhận xét các phương pháp giải từ đó cải tiến để tìm ra phương pháp giải sáng tạo nhất

2 Phương pháp động não kết hợp dạy học nêu vấn đề

3.1 Khái niệm: Là phương pháp tạo ra một số lượng các ý tưởng, phương

pháp nhằm giả quyết 1 bài toán, một vấn đề

Quy tắc

- Mọi ý tưởng đều được hoan nghênh

- Chỉ quan tâm tới số lượng, chứ không cần chất lượng

- Không cho phép đánh giá các ý tưởng

- Ý tưởng là tài sản

3.2 Cách tiến hành:

- Giáo viên lựa chọn một dạng bài tập hoặc 1 vấn đề để học viên cũng nhau cùng nhau phát huy ý kiến, ý tưởng

- Giáo viên phải giải thích cách làm này hết sức kỹ càng

- Học sinh tự do suy nghĩ tìm ý tưởng, phát biểu các ý tưởng, đề xuất với giáo viên để giải quyết

- Khi các ý tưởng đã hết ( tùy vào thời lượng giáo viên có thể thu thập từ 3, 4

ý tưởng) giáo viên chọn lựa những ý kiến hữu ích, phù hợp và đưa ra phương án đơn giản nhất, tốn thời gian ít nhất để giải quyết bài toán, vấn đề

3 Phương pháp hoạt động nhóm

3.1 Khái niệm

Là phương pháp giáo viên chia lớp thành nhiều nhóm nhỏ Các thành viên trong nhóm trao đổi tự do về vấn đề giáo viên yêu cầu nhằm tạo điều kiện cho học sinh bộc lộ quan điểm và ý kiến riêng, đồng thời lắng nghe ý kiến, quan điểm của các bạn học khác

3.2 Cách tiến hành hoạt động thảo luận nhóm:

3.2.1 Lên kế hoạch hoạt động nhóm:

- Đề ra mục tiêu hoạt động nhóm cụ thể phù hợp với nội dung chủ đề cần ôn tập và với đối tượng học sinh

- Lựa chọn nội dung cho hoạt động nhóm

- Quy định thời gian cho hoạt động nhóm và thời gian cho việc tóm tắt hoạt động nhóm

- Cách thức tổ chức cho hoạt động này

3.2.2 Tổ chức các nhóm học sinh:

a Làm việc theo cặp:

- Giáo viên phải tạo ra tình huống: đưa ra dạng bài tập “ lỗ hổng thông tin “ cho học sinh

- Học sinh A trao đổi học sinh B ngồi bên cạnh để giải quyết tình huống do giáo viên nêu ra Có nghĩa là: Học sinh A nắm giữ một số thông tin này, học sinh B nắm giữ một số thông tin khác Chỉ bằng cách hợp tác với nhau ghép các

“ mảnh thông tin “ lại các em mới có thể thu được thông tin đầy đủ

b Nhóm 4 – 5 học sinh:

- Giáo viên chia lớp thành nhiều nhóm Mỗi nhóm 4 – 5 học sinh

- Giáo viên đưa ra tình huống: các bài tập cho hoạt động trao đổi hoặc các bài tập cho hoạt động so sánh

- Mỗi nhóm cử một trưởng nhóm để ghi chép các ý kiến thảo luận Trưởng nhóm không cố định, luân phiên nhau làm trưởng nhóm

- Trong hoạt động trao đổi, mỗi nhóm giải quyết một vấn đề khác nhau nhưng cùng một chủ đề, sau đó trao đổi vấn đề và cách giải quyết của nhóm mình với nhóm khác Hoạt động trao đổi thường dùng cho những bài học có nhiều vấn đề càn giải quyết trong một thời gian ngắn

- Trong hoạt động so sánh, tất cả các nhóm cùng giải quyết một vấn đề, sau

đó so sánh cách giải quyết khác nhau giữa các nhóm Hoạt động so sánh thường dùng cho những bài học có dung lượng không lớn

b Giám sát hoạt động nhóm:

- Việc giám sát hoạt động nhóm của giáo viên đóng vai trò thiết yếu đối với thành công của hoạt động nhóm Giám sát về cơ bản có nghĩa là nhận biết được tiến độ và tiến triển của hoạt động đó và những nhân tố hỗ trợ để hoạt động đó thành công hay không thành công

- Giáo viên quan sát thái độ ứng xử của học sinh khi nói đến hoạt động mà mình vừa yêu cầu thực hiện

- Giáo viên di chuyển quanh lớp học để có thể quan sát được tất cả các nhóm

và lắng nghe các nhóm trao đổi xem họ đi đúng theo chủ đề hay không Giáo viên có thể đặt một số câu hỏi để làm rõ nội dung được đưa ra

- Giáo viên quan sát các học sinh xem: Ai làm tất cả ? Ai bối rối, xấu hổ ? Ai lạc phương hướng ? Ai tỏ rõ vai trò lãnh đạo ?

- Làm cho các nhóm nhận biết được hạn chế thời gian dành cho hoạt động đó

và phải cố gắng hoàn tất công việc trong khung thời gian đã quy định lúc bắt đầu hoạt động

d Kết thúc hoạt động nhóm: Các nhóm báo cáo hoạt động của nhóm mình Có nhiều cách báo cáo:

- Giáo viên gọi một bạn bất kỳ trong nhóm trình bày trên bảng về bài tập vừa làm Mỗi nhóm sẽ có 1 thành viên lên trình bày

- Trình chiếu bài làm của nhóm cho các nhóm khác nhận xét

- Cho điểm theo từng nhóm học, có thể lấy làm cơ sở đánh giá học sinh sau này

e Sau hoạt động nhóm: Nhằm mục đích nhấn mạnh và củng cố các kết quả học tập của hoạt động này.

- Nhấn mạnh các đặc điểm, ý chính đã thu được qua hoạt động

- Làm sáng tỏ những vấn đề hay những ý kiến khác biệt đã nảy sinh trong hoạt động

- Liên hệ hoạt động với toàn bộ buổi học về mặt kiến thức mới thu được hoặc những điều hiểu biết rõ hơn