SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAITrường THPT Bình Sơn SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ BIỆN PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ TRONG TIẾT DẠY BÀI TẬP VẬT LÍ ĐỐI VỚI HỌC SINH TRUNG BÌNH,YẾU Ngườ
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI
Trường THPT Bình Sơn
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ BIỆN PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ TRONG TIẾT DẠY BÀI TẬP VẬT LÍ ĐỐI VỚI
HỌC SINH TRUNG BÌNH,YẾU
Người thực hiện : NGUYỄN THỊ LỊCHLĩnh vực nghiên cứu :
Trang 2Sở GD&ĐT Đồng Nai CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Trường THPT Bình Sơn Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
SƠ LƯỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC
4 Địa chỉ : Ấp 3, An Phước , Long Thành, Đồng Nai
5 Điện thoại : Cơ quan : 0613533100
ĐTDĐ : 0969554479
6 E-mail :
7 Chức vụ : Giáo viên giảng dạy
8 Đơn vị công tác : Trường THPT Bình Sơn
II TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO :
- Học vị : Đại học
- Năm nhận bằng : 2004
- Chuyên ngành đào tạo : Vật Lí
III KINH NGHIỆM KHOA HỌC :
- Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm : Giảng dạy môn Vật Lí
- Số năm có kinh nghiệm : 09
- Các sáng kiến kinh nghiệm đã có trong 5 năm gần đây:
Trang 4
MỘT SỐ BIỆN PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ TRONG TIẾT DẠY BÀI TẬP VẬT LÍ ĐỐI VỚI HỌC SINH TRUNG BÌNH, YẾU.
I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI :
Mặt dù được sự quan tâm và lãnh đạo tốt của Ban Giám Hiệu, tập thểgiáo viên (GV) nhiệt tình giúp đỡ nhưng do đầu vào lớp 10 (xét tuyển) củahọc sinh rất thấp nên đa số học sinh (HS) có ý thức học kém, khả năng tư duythấp, nhiều em bị mất căn bản
Vì thế GV gặp không ít khó khăn trong việc lựa chọn nội dung bài tập,cách thức tổ chức giải bài tập cho HS Đặc biệt đối với GV trẻ hoặc GV côngtác ở những vùng sâu, vùng xa việc chọn được hệ thống các bài tập phù hợpvới HS, phát huy được tính tích cực của HS và đáp ứng được yêu cầu của dạyhọc là vấn đề hết sức quan trọng
Là GV giảng dạy bộ môn vật lý ở trường trung học phổ thông (THPT),tôi mong muốn tìm ra những biện pháp nhằm khắc phục phần nào những khó
khăn và hạn chế của việc dạy - học bài tập vật lý ở trường THPT, nhất là đối với đối tượng học sinh trung bình, yếu.
Với những lý do trên tôi xác định đề tài nghiên cứu: MỘT SỐ BIỆN
PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ TRONG TIẾT DẠY BÀI TẬP VẬT
LÍ ĐỐI VỚI HỌC SINH TRUNG BÌNH, YẾU
II THỰC TRẠNG TRƯỚC KHI THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP CỦA
ĐỀ TÀI :
Khi nói chuyện với nhiều học sinh (đang học hoặc đã ra trường) thì đa
số cho biết: Môn Vật lí là môn học trừu tượng, khó hiểu, phải học là do bắtbuộc nên không hứng thú Trong giờ bài tập, do hạn chế về thời gian nên GVchỉ yêu cầu một vài em lên bảng làm bài tập, số còn lại theo dõi quá trình làmbài tập của các HS trên Lâu dần nhiều học sinh hình thành thói quen ỷ lại, thụđộng, ý thức học tập giảm dần
Trang 5Việc HS không hiểu bản chất của vấn đề, tiếp thu kiến thức một cáchmáy móc và thụ động làm cho sau khi học xong các em không hề có mối liên
hệ giữa lí thuyết với thực tế và kiến thức cũng bị quên đi nhanh chóng
Mặt khác, môn vật lí có rất nhiều công thức , do đó có nhiều đại lượng ,nhiều đơn vị Đối với những học sinh trung bình, yếu thì vấn đề thuộc côngthức, đổi đơn vị gặp nhiều khó khăn
1 Thuận lợi :
- Được sự quan tâm và lãnh đạo tốt của BGH và địa phương
- Tập thể giáo viên hòa đồng, đoàn kết, nhiệt tình giúp đỡ
em chưa có thói quen lao động trí óc, ngại suy nghĩ, gặp những tình huống khókhăn thường trông chờ sự hướng dẫn của GV
- Học sinh lạm dụng với việc sử dụng máy tính bỏ túi nên dẫn đến việclàm tính rất yếu
- Trước những thay đổi rất lớn của xã hội nhiều phương tiện kỹ thuậthiện đại, nhiều cơ sở vui chơi giải trí mọc lên, gia đình quản lý con cái lỏnglẻo dẫn đến việc học tập của con cái bị sa sút rất nhiều
- Một số phụ huynh chưa nắm bắt rõ yêu cầu, mục tiêu giáo dục củatừng bậc học dẫn đến việc quan tâm vấn đề học tập của học sinh chưa đúngmức nên kết quả học tập của học sinh còn thấp
- Học sinh chưa hình thành được thói quen tự học tập ở nhà cùng với sựkhông quan tâm của phụ huynh học sinh dẫn đến việc học trước quên sau nhớkhông sâu, không kỹ dẫn đến học sinh yếu, kém
- Trường TH PT Bình Sơn thuộc trường vùng sâu, vùng xa Điều kiệnkinh tế của dân còn thấp, trình độ dân trí không đều Điều kiện học tập, đi lạicủa học sinh còn nhiều khó khăn, thiếu thốn
Trang 6- Ngoài ra những bậc phụ huynh rất ít quan tâm đến vấn đề học tập của con cáingay từ bậc tiểu học, hoặc phụ huynh không hiểu rõ tâm lí trẻ, không có mộtphương pháp sư phạm nhất định thì trẻ khó tiếp thu bài khi học ở nhà
b) Khó khăn về phía GV: GV trẻ, đa số nhà ở xa trường, còn thiếu kinh
nghiệm trong việc lựa chọn, phân loại bài tập
III NỘI DUNG ĐỀ TÀI :
Đối với lứa tuổi HS, hoạt động chủ yếu của các em là học tập Bằng hoạtđộng này và thông qua hoạt động này, các em chiếm lĩnh kiến thức, hình thành
và phát triển năng lực trí tuệ cũng như nhân cách đạo đức, thái độ Trong hoạtđộng học tập, HS cũng phải tìm ra cái mới nhưng cái mới này không phải đểlàm phong phú thêm kho tàng tri thức của nhân loại mà chỉ là cái mới đối vớichính bản thân HS, cái mới đó đã được loài người tích luỹ, đặc biệt GV đãbiết Việc khám phá ra cái mới của HS cũng chỉ diễn ra trong một thời gianngắn, với những dụng cụ sơ sài, đơn giản, đặc biệt sự khám phá này diễn radưới sự chỉ đạo và giúp đỡ của GV Do đó hoạt động nhận thức của HS diễn ramột cách thuận lợi, không quanh co gập ghềnh Cũng chính vì vậy mà GV dễdẫn đến một sai lầm là chỉ thông báo cho HS cái mới mà không tổ chức cho
HS khám phá tìm ra cái mới đó Để tổ chức tốt hoạt động nhận thức cho HS,
GV cần phát huy tính tích cực, tự giác, độc lập nhận thức của HS, tạo điềukiện để cho học sinh phải tự khám phá lại để tập làm công việc khám phá đótrong hoạt động thực tiễn sau này
Trang 7Đối với vật lý học, một khoa học thực nghiệm, phương pháp nghiên cứucũng như học tập đều dựa trên cơ sở quan sát, thí nghiệm để phân tích tổnghợp, so sánh, khái quát hoá, trừu tượng hoá thành các khái niệm, định luật,thuyết vật lý…rồi từ lý thuyết vận dụng nghiên cứu các sự vật, hiện tượng ởphạm vi rộng hơn Do vậy, để tạo điều kiện cho HS tự khám phá kiến thức,
GV cần tổ chức tốt quá trình quan sát và tư duy của HS Trong dạy học vật lý
có thể có nhiều loại quan sát như: Quan sát thí nghiệm, quan sát hiện tượng tựnhiên, quan sát một bài thực nghiệm…
Để quan sát được sâu sắc cần phải hướng dẫn HS xác định mục đích, nộidung, trình tự quan sát, ghi lại dấu hiệu, phân tích và xử lý số liệu, kỹ năng đặtcâu hỏi với một dấu hiệu bất kỳ….Qua nhiều hoạt động và nhiều nội dung mớirèn được óc quan sát cho HS, giúp HS nhận thức tích cực hơn và tạo điều kiệncho tư duy HS phát triển
2 Một số biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài:
- Biện pháp cơ bản để dạy học sinh yếu là giúp các em phương pháp suynghĩ, phương pháp học tập là tạo điều kiện để các em học tập với tốc độ thíchhợp, với những bài tập và câu hỏi vừa trình độ để nâng dần các em lên, thườngxuyên ôn tập, củng cố những kiến thức đã học là cần thiết cho việc tiếp thukiến thức mới, giúp các em vươn lên bằng sức của chính mình Hợp lí hơn làchỉ cho học sinh làm những bài tập đơn giản
- Hướng dẫn cho học sinh biết cách ghi chép bài Nó có tác dụng lý giải
và ghi nhớ kiến thức và là một phần nhất định cần phải nắm bắt
- Xây dựng nề nếp học bài, tự làm bài ở trường và ở nhà của học sinh.Xây dựng mối quan hệ tốt giữa thầy và trò góp phần khắc phục dần những mặtcòn yếu của học sinh
- Kết hợp với gia đình cùng chăm lo đến kết quả học tập của các emnhư: thường xuyên liên lạc với phụ huynh để cùng trao đổi việc học tập củacon em
- Giáo viên phải theo dõi, kiểm tra bằng nhiều hình thức để kịp thờiphát hiện và biểu dương những tiến bộ nhỏ của các em, kịp thời phát hiện và
có biện pháp giúp các em khắc phục những sai lầm về kiến thức, kỹ năng
- Song bên cạnh đó rèn luyện kỹ năng tính toán cho học sinh là rất quantrọng, xây dựng cho các em có phương pháp suy nghĩ, phương pháp học tập,tạo điều kiện cho các em nắm vững tri thức khoa học
IV BÀI HỌC KINH NGHIỆM :
Trang 8Tuy thời gian áp dụng các biện pháp trên cha nhiều nhng thông qua nhữngkết quả thu nhận ban đầu và những thông tin phản hồi tích cực từ phía học sinh
đã giúp tôi khẳng định đợc hớng đi của mình
Tuy nhiên đối với một số ít học sinh quá kém thì tôi nhận thấy các biệnpháp trên cha phát huy nhiều tác dụng Ngoài ra do đặc điểm tâm lí lứa tuổicủa các em: thích các hoạt động sôi nổi, thích thi đua và khẳng định bản thânnên một số ít HS khi tham thảo luận chơi còn gây ồn
Trong những năm tới tôi sẽ cố gắng phát huy những u điểm và tìm hiểu học hỏithêm để khắc phục những hạn chế nói trên nhằm nâng cao hiệu quả của các tiết
dạy bài tập vật lớ đối với học sinh trung bỡnh, yếu
V KẾT LUẬN:
Trên đây là một vài biện pháp tôi đã áp dụng, việc áp dụng còn phải tuỳthuộc từng điều kiện dạy và học cụ thể của từng trờng Tuy nó có nhiều u điểmnhng cũng không thể tránh khỏi những hạn chế nhất định Do vậy rất mongnhận đợc sự đóng góp ý kiến của các bạn đồng nghiệp và của cỏc ban ngànhhữu quan
VI.TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Nguyễn Văn Khải - Phạm Thị Mai - Nguyễn Duy Chiến: Lý luận dạyhọc Vật lý ở trường phổ thụng, 2008
2 Phương phỏp dạy học vật lý (2002) Phương phỏp dạy học vật lý ởtrường phổ thụng, Nhà xuất bản ĐHSP Hà Nội
3 Nguyễn Ngọc Bảo: Phỏt triển tớnh tớch cực, tự lực của HS trong quỏtrỡnh dạy học Bộ Giỏo dục và Đào Tạo - Vụ GV, 1995
4 Nguyễn Văn Đồng – An Văn Chiờu - Nguyễn Trọng Di – Lưu Văn Tạo:Phương phỏp giảng dạy Vật lý ở trường phổ thụng, tập 1,2 – NXB Giỏo dục 1979
5 Sỏch Giỏo khoa Vật Lớ 12.Ban Cơ bản– NXB Giỏo dục
6 Sỏch Giỏo khoa Vật Lớ 10.Ban Cơ bản– NXB Giỏo dục
Long Thành, ngày 6 thỏng 5 năm 2013
Người thực hiện
NGUYỄN THỊ LỊCH
Trang 9Phần hai : NỘI DUNG SKKN
MỘT SỐ BIỆN PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ TRONG TIẾT DẠY
BÀI TẬP VẬT LÍ ĐỐI VỚI HỌC SINH TRUNG BÌNH, YẾU
Người thực hiện : NGUYỄN THỊ LỊCHLĩnh vực nghiên cứu :
Trang 10Sỏng kiến kinh nghiệm:
MỘT SỐ BIỆN PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ TRONG TIẾT DẠY BÀI TẬP VẬT LÍ ĐỐI VỚI HỌC SINH TRUNG BèNH, YẾU.
1 Tạo hứng thú học tập cho HS.
Để tiết học có hiệu quả đạt đợc các mục tiêu đề ra thì GV phải tạo ra đợcmột không khí thi đua học tập, HS tích cực tham gia vào các hoạt động học tập.Muốn vậy GV phải đổi mới PPDH, đầu t cho kế hoạch dạy học
Quá trình học tập chỉ thực sự có hiệu quả khi HS hăng hái tham gia cáchoạt động học tập Do đó làm thế nào để học sinh tự giác, tích cực học tập luôn
là câu hỏi mà không chỉ tôi mà nhiều GV khác cũng băn khoăn, trăn trở Quaquá trình nghiên cứu và học hỏi đồng nghiệp tôi đa ra một số biện pháp và đãmang lại kết quả rất tốt:
a Khuyến khích học sinh tích cực phát biểu xây dựng bài.
Trong quá trình dạy học tôi luôn động viên khuyến khích những HS hănghái phát biểu xây dựng bài, những em học yếu, nếu các em có phát biểu đúngthì luôn nhận đợc điểm động viên thoả đáng(cộng vào điểm hệ số 1) Nếu lầntrớc em đã bị điểm kém thì tôi luôn luôn nhắc các em cố gắng lần sau và sẵnsàng tạo điều kiện cho các em gỡ điểm
Để nhớ cụng thức tớnh sin, cosin… cú cõu : “Sin đi học
Cứ khúc hoàiThụi đừng khúc
,cú cõu : “ụm() khụng mỏi” hoặc “ kớ mốt”…
Để nhớ cụng thức: T =2 m k ,cú cõu : “thương mỡnh khụng” hay “tớnh muốn khựng” hoặc “T một kớ ”…
Trang 113.Tỡm hiểu và túm tắt đầu bài.
- Đọc kỹ đầu bài
- Ghi cỏc đại lượng đó cho và cỏi phải tỡm bằng cỏc ký hiệu quen dựng
- Đổi đơn vị của cỏc đại lượng đó cho về đơn vị phự hợp
- Vẽ hỡnh hoặc sơ đồ, trờn hỡnh vẽ nờn ghi rừ cỏc yếu tố cú liờn quan đếnbài tập
Tỡm hiểu đầu bài khụng phải chỉ là đọc đi đọc lại nhiều lần đầu bài, màphải hiểu cặn kẽ và cú thể phỏt biểu lại một cỏch ngắn gọn, chớnh xỏc dướihỡnh thức này hay hỡnh thức khỏc Kết quả phản ỏnh mức độ hiểu đầu bài củahọc sinh là việc dựng cỏc kớ hiệu để mó hoỏ đầu bài hay dựng hỡnh vẽ để diễnđạt đầu bài
4 Tổ chức cho HS tham gia các hoạt động củng cố nhận thức ( thường ỏp dụng cho tiết bài tập cuối mỗi chương hoặc tiết ụn tập, ụn thi).
a Hoạt động 1( khoảng 10 phút): Kiểm tra bài cũ
Thờng thì tôi kiểm tra các kiến thức cần nhớ mà tôi đã yêu cầu các emchuẩn bị từ tiết trớc và gọi một hoặc hai em lên sửa các bài tập trong sách giỏokhoa
Nếu tiết nào chuẩn bị cho các bài kiểm tra một tiết, hay ôn tập học kì thìkiến thức cần đợc kiểm tra một cách hệ thống hơn Gọi một hoặc hai em thìkhó có thể kiểm tra đợc hết Do vậy tôi chuyển hoạt động này thành hoạt độngnhóm lớn Các nhóm sẽ cùng thảo luận các câu hỏi
b Hoạt động 2( khoảng 15 phút): Làm bài tập trắc nghiệm
Thờng thì tôi đa ra khoảng 10 câu trắc nghiệm, trong đó có khoảng 5 câu
ở mức độ nhận biết, 3 câu ở mức độ thông hiểu và 2 câu ở mức độ vận dụng.Thời gian để cho các nhóm thảo luận là khoảng 10 phút
Mỗi lớp đợc chia ra làm 8 nhóm nhỏ, mỗi nhóm gồm hai bàn GV phátphiếu học tập cho mỗi nhóm và hạn định thời gian thảo luận cho mỗi nhóm.Các nhóm thi xem nhóm nào nhanh và đúng nhất thì giành thắng lợi Sau khicác nhóm nộp phiếu học tập thì GV hớng dẫn cả lớp thảo luận chung và thốngnhất đáp án đúng Cuối cùng GV tổng kết và cộng điểm cho nhóm thắng cuộc.Các BT trắc nghiệm này cũng đợc in sẵn trong phiếu học tập Sau khi cácnhóm thống nhất đáp án thì học sinh tự hoàn thành vào phiếu
c Hoạt động 3( khoảng 20 phút): Làm bài tập tự lu ậ n
Trang 12Tôi đa ra khoảng 2 đến 3 bài tập tự luận Tuỳ theo khả năng và trình độcủa HS để đa ra các bài tập nên ở mức độ phức tạp nh thế nào, sao cho phù hợp
và có tác dụng phát triển ở HS năng lực vận dụng kiến thức và kĩ năng mộtcách tích cực và sáng tạo trong việc giải các BT này Các bài tập đợc đa ra theotrình tự từ dễ đến khó Bài cuối cùng thờng là BT dành cho đối tợng khá củalớp
GV để cho HS tự lực giải mỗi bài tập tự luận trong khoảng 5 phút Sau đó
đề nghị một HS trình bày cách giải (khuyến khích HS lập sơ đồ giải và trìnhbày sơ đồ này) và nêu đáp số trớc lớp Gọi các HS khác nhận xét cách giải này
và nêu ra cách giải khác (nếu có) Nếu việc tìm ra cách giải khác là khó đối với
HS thì GV nên tổ chức thảo luận theo nhóm để mỗi nhóm đề xuất cách giảikhác Sau đó một vài nhóm trình bày cách giải này cho cả lớp Các nhóm khácnhận xét, đánh giá u nhợc điểm của các cách giải này.(Đối với các HS khá giảimỗi bài tập xong trớc các bạn khác, tôi đề nghị các em tìm cách giải khác hoặcmột bài tập khác có phần phức tạp hơn có liên quan đến bài đã cho)
Cuối mỗi bài, GV tổng kết và nêu cách giải hợp lí và ngắn gọn nhất, cũng
nh đáp số đúng của bài tập đó GV yêu cầu HS cho biết bài tập vừa làm thuộcdạng nào, cách giải của dạng bài đó
*Giỏo ỏn minh họa: Giỏo ỏn dạy tiết bài tập theo phõn phối chương trỡnh
của lớp 12 Ban cơ bản:
- Giải được những bài toỏn đơn giản về dao động của con lắc lũ xo
- Giải được những bài toỏn đơn giản về dao động của con lắc đơn
3 Thỏi độ: Tớch cực, chủ động trong học tập, nghiờn cứu.
Trang 13- Làm trước các bài tập trong SGK và một số bài tập trong SBT.
- SGK + SBT + Vở
III Phương Pháp: Pháp vấn, diễn giảng, gợi mở,thảo luận.
IV Tiến Trình Lên Lớp:
1 Ổn định
2 Kiểm tra bài cũ:
- Động năng của con lắc lị xo: 1 2
3 Triển khai bài học:
Hoạt động 1: Ơn t p ki n th c c b n.ập kiến thức cơ bản ến thức cơ bản ức cơ bản ơ bản ản.
Gv: Yêu cầu học sinh mơ tả về
Gv: Yêu cầu học sinh nêu định
nghĩa dao động điều hồ?
Trang 14Hs: Trả lời và viết biểu thức.
- Viết CT tính vmax và amax của
;
k m
Gv: Đưa biểu thức về năng
lượng
Của con lắc lò xo
Hs: Tiếp nhận thông tin
Gv: Đơn vị của các đại lượng
trong các công thức trên?
2kx ; Wđ = 2
2
1
mv )Đơn vị: K(N/m) ; m (kg) ; (rad/s) ; f(Hz) ; T(s) ;F(N) ; Wt ,Wđ ,W(J); l(m)