xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập gây hứng thú nhằm nâng cao kết quả học tập môn hóa học lớp 12 trung học phổ thông

Bài tập hóa học chú ý mở rộng hiểu biết một cách sinh động về kiến thức hóa học và ứng dụng trong thực tiễn; rèn luyện các thao tác, kỹ năng làm thí nghiệm…Từ đó, GV đóng vai trò chủ đạo

1

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HỒ CHÍ MINH

H ồ Thị Mai Sương

Thành phố Hồ Chí Minh – 2013

2

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HỒ CHÍ MINH

H ồ Thị Mai Sương

Chuyên ngành: Lí lu ận và phương pháp dạy học bộ môn Hóa học

1

LỜI CẢM ƠN

Luận văn được hoàn thành với sự nỗ lực, cố gắng của bản thân, cùng với sự động viên, giúp đỡ nhiệt tình của các thầy cô, gia đình, bạn bè và các em học sinh

Đầu tiên em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến cô Trang Thị Lân và thầy

Trịnh Văn Biều đã dành nhiều thời gian hướng dẫn, động viên, khuyến khích và

tạo điều kiện để em có thể hoàn thành luận văn

Nhân đây, tôi xin gởi lời cảm ơn chân thành nhất đến Ban Giám hiệu trường Đại học Sư phạm TP Hồ Chí Minh, Phòng Sau đại học, quý thầy cô giảng viên

đã tận tình giảng dạy, khắc sâu kiến thức và tạo mọi điều kiện thuận lợi để các học viên được học tập, nghiên cứu và hoàn thành khóa học

Xin gửi lời cảm ơn đến các thầy cô giáo tổ Hóa học và các em học sinh trường THPT Chu Văn An, trường THPT Trần Khai Nguyên, Khoa Đào Tào Trung Học trường ĐHCNTP, trường THPT Dân Lập Thái Bình - Thành phố HCM và trường THPT Bình Sơn tỉnh Đồng Nai đã tạo điều kiện để tôi hoàn thành tốt các thực nghiệm sư phạm

Cuối cùng, xin cảm ơn gia đình, bạn bè đã luôn là chỗ dựa tinh thần vững chắc nhất cho tôi trong suốt thời gian thực hiện luận văn này

Với thời gian và khả năng còn hạn chế nên luận văn không tránh khỏi những thiếu sót Rất mong nhận được sự đóng góp chân thành của quí thầy cô và các bạn

Xin chân thành cảm ơn!

Thành phố Hồ Chí Minh – năm 2013

Hồ Thị Mai Sương

2

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN 1

MỤC LỤC 2

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT 5

M Ở ĐẦU 6

1 Lý do ch ọn đề tài 6

2 M ục đích nghiên cứu 7

3 Nhi ệm vụ của đề tài 7

4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 7

5 Ph ạm vi nghiên cứu 7

6 Gi ả thuyết khoa học 8

7 Phương pháp nghiên cứu 8

8 Nh ững đóng góp mới của đề tài nghiên cứu 8

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 9

1.1 Tổng quan về vấn đề nghiên cứu 9

1.1.1 Các sách, bài viết về hứng thú nhận thức 9

1.1.2 Các luận văn, khóa luận về hứng thú nhận thức 10

1.2 Hứng thú 13

1.2.1 Khái niệm 13

1.2.2.Biểu hiện của hứng thú [29], [35] 16

1.2.3 Tác dụng của việc gây hứng thú trong dạy học [17], [35] 17

1.2.4 Bản chất của việc gây hứng thú trong dạy học [17], [21], [26], [29], [35] 18

1.2.5 Các quy luật của việc gây hứng thú trong dạy học [17], [23], [29], [35] 20

1.2.6 Các biện pháp gây hứng thú trong dạy học hóa học [17], [21], [26], [29] 21

1.3 Bài tập hoá học 26

1.3.1 Khái niệm bài tập hóa học 26

1.3.2 Tác dụng của bài tập hóa học 26

1.3.3 Phân loại bài tập hóa học [14], [17], [19], [40] 27

1.3.4 Phương hướng phát triển của bài tập hóa học theo định hướng đổi mới 27

1.4 Bài tập gây hứng thú [17], [20], [32], [36] 28

1.4.1 Khái niệm 28

1.4.2 Phân loại 29

3

1.4.3 Đặc điểm của bài tập gây hứng thú 29

1.4.4 Tác dụng của bài tập gây hứng thú 29

1.5 Thực trạng việc sử dụng bài tập gây hứng thú 30

1.5.1 Mục đích điều tra 30

1.5.2 Đối tượng điều tra 30

1.5.3 Kết quả điều tra 31

CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP GÂY HỨNG THÚ MÔN HÓA HỌC LỚP 12 THPT 40

2.1 Tổng quan về môn Hoá học lớp 12 THPT 40

2.1.1 Cấu trúc và nội dung môn Hóa học lớp 12 THPT 40

2.1.2 Chuẩn kiến thức, kỹ năng môn Hóa học lớp 12 THPT 42

2.2 Nguyên tắc xây dựng hệ thống bài tập gây hứng thú môn Hóa học 51

2.2.1.Đảm bảo gây được hứng thú cho học sinh 51

2.2.2 Đảm bảo tính chính xác, khoa học và đa dạng 52

2.2.3 Góp phần thực hiện tốt mục tiêu môn học 53

2.2.4 Góp phần củng cố kiến thức cho học sinh 53

2.2.5 Phải phát huy tính tích cực nhận thức, năng lực sáng tạo của học sinh 53

2.3 Quy trình thiết kế hệ thống bài tập gây hứng thú môn Hóa học 54

2.3.1 Bước 1: Xác định mục đích của hệ thống bài tập 54

2.3.2 Bước 2: Xác định nội dung hệ thống bài tập 54

2.3.3 Bước 3: Xác định loại bài tập, các kiểu bài tập 54

2.3.4 Bước 4: Thu thập, tìm kiếm thông tin để xây dựng hệ thống bài tập 54

2.3.5 Bước 5: Tiến hành xây dựng bài tập 55

2.3.6 Bước 6: Tham khảo, trao đổi ý kiến với đồng nghiệp 55

2.3.7 Bước 7: Thực nghiệm, chỉnh sửa và bổ sung 55

2.4 Hệ thống bài tập gây hứng thú học tập môn hóa học lớp 12 THPT 55

2.4.1 Bài tập có sử dụng thí nghiệm 55

2.4.2 Bài tập sử dụng hình ảnh, sơ đồ, bảng biểu 63

2.4.3 Bài tập có kiến thức hóa học gắn với thực tiễn và giáo dục môi trường 69

2.4.4 Bài tập có chứa các câu chuyện lịch sử hoặc nội dung mang tính thời sự 72

2.4.5 Bài tập có phương pháp giải đặc biệt (giải nhanh, nhiều cách giải) 77

2.5 Các biện pháp sử dụng bài tập gây hứng thú 82

2.5.1 Sử dụng bài tập gây hứng thú để tạo tình huống có vấn đề 82

4

2.5.2 Tổ chức hoạt động nhóm làm bài tập 83

2.5.3 Tổ chức hoạt động ngoại khóa có sử dụng các bài tập gây hứng thú 84

2.5.4 Xây dựng đề kiểm tra có bài tập gây hứng thú 85

2.5.5 Sử dụng bài tập gây hứng thú khi dạy bài mới, khi ôn tập, thực hành 85

2.6 Thiết kế một số bài lên lớp có sử dụng bài tâp gây hứng thú lớp 12 THPT 86

2.6.1 Giáo án bài “Este” 86

2.6.2 Giáo án bài “Lipit” 91

2.6.3 Giáo án bài “Luyện tập” 95

2.6.4 Giáo án bài “Saccarozơ tinh bột và xen lulozơ” 98

2.6.5 Giáo án bài thực hành số 1 105

C HƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 110

3.1 Mục đích thực nghiệm sư phạm 110

3.2 Nội dung thực nghiệm 110

3.3 Tiến trình thực nghiệm 110

3.3.1 Chọn địa bàn và đối tượng thực nghiệm 110

3.3.2 Tiến hành dạy trên các lớp TN – ĐC 111

3.3.3 Khảo sát kết quả 112

3.4 Kết quả thực nghiệm 113

3.4.1 Kết quả bài kiểm tra lần 1 113

3.4.2 Kết quả bài kiểm tra lần 2 116

3.4.3 Kết quả bài kiểm tra lần 3 118

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 123

TÀI LIỆU THAM KHẢO 126

PHỤ LỤC 130

10 KLK: kim loại kiềm

11 KLKT: kim loại kiềm thổ

cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”

Quan điểm dạy học ngày nay đã xem trọng người học, đặt học sinh vào thế chủ động, tích cực và sáng tạo Điều đó đòi hỏi người dạy phải “giàu nghệ thuật” khi đứng trên lớp Giáo viên phải tạo môi trường thuận lợi để học sinh hứng thú tự tìm tòi và nắm bắt kiến

thức; học sinh có được niềm vui khám phá ra tri thức mới thì việc học mới hiệu quả

Hoá học là môn học vừa giúp học sinh rèn luyện một số kĩ năng: quan sát, phán đoán, giải thích hiện tượng trong cuộc sống; vừa giúp học sinh rèn luyện các thao tác tư duy: so sánh, phân tích, tổng hợp Tuy nhiên, hầu hết học sinh lại cho rằng lý thuyết hóa

học khô khan, bài tập hóa học thì khó nên việc tác động vào tình cảm học sinh, việc làm các

em chủ động trong học tập bộ môn này không phải dễ dàng Do vậy hứng thú có ý nghĩa rất quan trọng đối với sự thành công trong học tập của các em

Ngày nay, theo xu hướng đổi mới phương pháp dạy học, bài tập hóa học thay đổi cả

về nội dung lẫn hình thức Bài tập hóa học chú ý mở rộng hiểu biết một cách sinh động về

kiến thức hóa học và ứng dụng trong thực tiễn; rèn luyện các thao tác, kỹ năng làm thí

nghiệm…Từ đó, GV đóng vai trò chủ đạo, phải biết xây dựng cũng như sử dụng linh hoạt các bài tập hóa học giúp học sinh có hứng thú học tập môn hóa học

Xuất phát từ thực tế đó tôi chọn đề tài “XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP GÂY HỨNG THÚ NHẰM NÂNG CAO KẾT QUẢ HỌC TẬP MÔN HÓA HỌC

LỚP 12 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG” Với mục đích giúp các em học sinh yêu thích bộ môn hóa học, từ đó chủ động học tập, khắc sâu kiến thức, nâng cao hiệu quả học tập Đề tài

7

được thực hiện sẽ góp phần làm phong phú thêm các bài tập hóa học theo định hướng đổi

mới phương pháp dạy học hiện nay

2 Mục đích nghiên cứu

Xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập gây hứng thú môn Hóa học lớp 12 THPT nhằm giúp HS tích cực chủ động học tập góp phần nâng cao chất lượng dạy và học môn

Hóa ở trường trung học phổ thông

3 Nhiệm vụ của đề tài

- Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn về hứng thú học tập; bài tập gây hứng thú học tập và

vai trò của nó trong việc nâng cao chất lượng dạy học

- Đề xuất các nguyên tắc xây dựng bài tập gây hứng thú

- Xây dựng hệ thống bài tập gây hứng thú nhằm nâng cao chất lượng dạy và học môn Hóa

học lớp 12 THPT

- Đề xuất biện pháp sử dụng hệ thống bài tập đã xây dựng nhằm nâng cao chất lượng dạy

và học môn Hóa học ở trường THPT

- Thiết kế một số giáo án có sử dụng bài tập gây hứng thú

- Thực nghiệm sư phạm ở một số trường THPT để chứng minh tính khả thi và hiệu quả của

đề tài

- Kết luận và đề xuất

4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Việc xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập gây hứng thú môn hóa

Học lớp 12 nhằm nâng cao chất lượng dạy và học ở trường THPT

- Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học hóa học ở trường trung học phổ thông

5 Phạm vi nghiên cứu

- Nội dung: Bài tập gây hứng thú môn Hóa học lớp 12 THPT

- Địa bàn nghiên cứu: Một số trường THPT ở Tp Hồ Chí Minh và Đồng Nai

- Thời gian nghiên cứu: từ tháng 10/2012 đến 10/2013

8

6 Gi ả thuyết khoa học

Nếu xây dựng được hệ thống bài tập gây hứng thú học tập có tính khoa học đồng thời

có biện pháp sử dụng chúng một cách hợp lí thì sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy và học môn Hóa ở trường trung học phổ thông

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

- Đọc và nghiên cứu các tài liệu liên quan đến đề tài

- Sử dụng phối hợp các phương pháp phân tích, tổng hợp, phân loại, hệ thống hóa, khái quát hóa

7.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Thăm lớp, dự giờ, trò chuyện, trao đổi ý kiến với giáo viên và học sinh

- Phỏng vấn một số giáo viên có kinh nghiệm giảng dạy lâu năm

- Điều tra bằng phiếu hỏi

- Phương pháp chuyên gia

- Phương pháp thực nghiệm (thực nghiệm sư phạm để kiểm nghiệm giá trị thực tiễn của các kết quả nghiên cứu và khả năng ứng dụng của những đề xuất)

7.3 Phương pháp toán học

- Phương pháp phân tích số liệu

- Phương pháp thống kê toán học

8 Nh ững đóng góp mới của đề tài nghiên cứu

- Góp phần hệ thống và tổng kết lý luận về hứng thú nhận thức

- Xây dựng hệ thống bài tập gây hứng thú môn Hóa học lớp 12

- Đề xuất một số biện pháp sử dụng hệ thống bài tập đã xây dựng để nâng cao chất lượng dạy học

- Thiết kế một số bài lên lớp có sử dụng bài tập gây hứng thú môn Hóa học lớp 12 có nội dung và phương pháp phù hợp nhằm giúp HS nâng cao kết quả học tập

9

1.1 Tổng quan về vấn đề nghiên cứu

Trên thế giới, những công trình nghiên cứu về hứng thú nhận thức ra đời tương đối

sớm và ngày càng phát triển Ở Việt Nam, cũng có nhiều tác giả quan tâm đến vấn đề này Tuy nhiên các quan điểm về hứng thú nhận thức có khác nhau, đôi khi đối lập nhau Ở đây, chúng tôi xin giới thiệu những công trình gần gũi với đề tài mà chúng tôi nghiên cứu

1.1.1 Các sách, bài viết về hứng thú nhận thức

• “V ấn đề hứng thú nhận thức trong khoa học giáo dục” của tác giả Su-ki-na do nhà

xuất bản Giáo dục Mockba phát hành năm 1971 (được tác giả Nguyễn Văn Diên, Đại học

Sư phạm Hà Nội I biên dịch và tổ tư liệu trường Đại học Sư phạm Hà Nội I ấn hành năm 1975)

Trong tài liệu, tác giả đã đề cập đến vai trò quan trọng của hứng thú nhận thức học

tập, phương pháp nghiên cứu, biện pháp kích thích hứng thú học tập cho học sinh thông qua các hoạt động tổ chức dạy học các môn học Đây là tài liệu tham khảo quý giá cho những ai đang tìm hiểu, nghiên cứu về hứng thú

• “T ừ hứng thú đến tài năng” của tác giả L.X.Xô-Lô-Vây-Trích (biên dịch bởi Lê Khánh

Trường, do nhà xuất bản Phụ Nữ Hà Nội phát hành năm 1975)

Đây là quyển sách hay nói về hứng thú và tài năng Thông qua các câu chuyện kể cụ

thể, có thật trong cuộc sống chúng ta hiểu được mối liên hệ giữa hứng thú và tài năng Nội dung sách đơn giản, dễ hiểu, cách dẫn chuyện sinh động Tuy nhiên, tác giả không đi vào trình bày cơ sở lý luận của hứng thú và tài năng mà chỉ giới thiệu những câu chuyện thực tế, đòi hỏi người đọc tự suy ngẫm, thấu hiểu nội dung mà tác giả gửi gắm trong từng câu chuyện

• “Tìm h ứng thú cho môn học thấy tẻ nhạt” trên báo http://kenh14.vn/ của tác giả MyH

10

• “T ạo hứng thú học tập cho học sinh” trên báo thanh niên

http://www.thanhnien.com.vn của tác giả Minh Luân ngày 20-12-2012 cũng đã đề cập đến

hứng thú học tập Tác giả cho rằng nâng cao chất lượng giảng dạy luôn là vấn đề khiến thầy

cô ngày đêm trăn trở, sử dụng các phương pháp dạy học nhằm giúp học sinh yêu thích môn

học Bài viết này đưa ra các phương án nhằm tạo hứng thú trong học tập của HS, là tài liệu tham khảo cho GV và HS

1.1.2 Các luận văn, khóa luận về hứng thú nhận thức

* Các lu ận văn nghiên cứu về hứng thú trong dạy học hóa học

• Luận văn “Sử dụng thí nghiệm vui và ảo thuật hóa học nhằm: Nâng cao hứng thú học

t ập hóa học cho học sinh phổ thông” của học viên Hoàng Thị Minh Anh, Đại học Sư

phạm Hà Nội (1995)

Điểm nổi bật của luận văn: Tác giả đã xây dựng và sưu tầm được 117 thí nghiệm vui

và ảo thuật hóa học Ở mỗi thí nghiệm và ảo thuật, tác giả đều mô tả chi tiết cách tiến hành,

hiện tượng và giải thích hiện tượng xảy ra Đây là tài liệu tham khảo rất bổ ích cho giáo viên

và sinh viên ngành Hóa học

• Luận văn “Những biện pháp gây hứng thú trong dạy học Hóa học ở trường phổ

thông” của học viên Phạm Ngọc Thủy, Khoa Hóa - trường Đại học Sư phạm TP.HCM (năm 2008)

Điểm mới và nổi bật của luận văn: thiết kế được 9 minh họa về thí nghiệm hóa học kích thích tư duy, giới thiệu 16 bài thơ, 27 thông tin mới lạ của hóa học Việt Nam và nước ngoài Những tư liệu tác giả cung cấp là các thông tin mới lạ, hấp dẫn gây được hứng thú

học tập cho học sinh

• Luận văn “Xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập gây hứng thú học tập nhằm nâng

cao ch ất lượng dạy học phần Hóa phi kim lớp 10 chương trình nâng cao” của học

viên Phạm Thị Thanh Hương, Khoa Hóa - trường Đại học Sư phạm TP.HCM (năm 2011)

Điểm mới và nổi bật của luận văn: bổ sung một số lý luận về hứng thú nhận thức và bài tập gây hứng thú học tập Xây dựng và lựa chọn được 157 bài tập gây hứng thú học tập

gồm 4 dạng bài tập Thiết kế 7 giáo án phần hóa phi kim lớp 10 có sử dụng hệ thống bài tập

đã xây dựng

11

Luận văn trình bày logic, chặt chẽ, các bài tập chứa đựng nội dung chính xác, hấp

dẫn Đây là tài liệu có giá trị nhằm tạo hứng thú học tập cho học sinh

Các khóa lu ận tốt nghiệp nghiên cứu về hứng thú trong dạy học hóa học

• Khóa luận tốt nghiệp “Tạo động cơ, hứng thú trong dạy học môn hóa ở trường phổ

thông” của Phạm Thị Thanh Nga, Khoa Hóa – Đại học Sư phạm TP.HCM (năm 2000) Điểm mới và nổi bật của đề tài: tác giả đưa ra các hình thức tạo động cơ, hứng thú trong dạy học môn Hóa ở trường phổ thông Đặc biệt, trong từng hình thức đều có tư liệu minh họa cụ thể Các hình thức tổ chức đố vui, các câu hỏi và đáp án phù hợp với kiến thức

học sinh đã được học

Tuy việc trình bày các tư liệu có chỗ chưa được rõ ràng, chưa có hệ thống, chưa làm

nổi bật nội dung của tư liệu nhưng có thể xem đây là tài liệu có giá trị trong thời điểm đó

Bởi vì lúc đó chúng ta đang bước đầu thực hiện đổi mới phương pháp dạy học

• Khóa luận tốt nghiệp "Tạo hứng thú học tập môn hóa học cho học sinh ở trường

THPT” c ủa sinh viên Phan Thị Ngọc Bích, Khoa Hóa – Đại học Sư phạm TP.HCM

(năm 2003)

Điểm mới và nổi bật của đề tài: Tạo hứng thú học tập bằng cách giáo dục mối quan

hệ giữa hóa học và sự ô nhiễm môi trường Tác giả đã biết gây hứng thú học tập hóa học

bằng cách tác động vào tình cảm và ý thức công dân của học sinh

Đây là tài liệu khá đầy đủ về cơ sở lý luận của hứng thú Tác giả đã làm rõ tầm quan trọng

của hứng thú, đi sâu vào nghiên cứu các các biện pháp gây hứng thú

• Khóa luận tốt nghiệp “Gây hứng thú học tập môn hóa học cho học sinh phổ thông

b ằng các thí nghiệm vui, tranh ảnh hình vẽ và chuyện vui hóa học” của sinh viên

Phạm Thùy Linh, Khoa Hóa – Đại học Sư phạm TP.HCM (năm 2005)

Điểm mới và nổi bật của đề tài: Tác giả đã thiết kế 17 thí nghiệm mới, 8 thí nghiệm

mô phỏng, thiết kế bảng hệ thống tuần hoàn bằng phần mềm Microsoft Office Powerpoint,

sưu tầm được nhiều tư liệu hay phục vụ cho việc gây hứng thú trong quá trình giảng dạy

Đây là tài liệu tham khảo có giá trị với nhiều tư liệu về thí nghiệm vui, tranh ảnh, hình vẽ và chuyện vui về hóa học

• Khóa luận tốt nghiệp “Thiết kế một số hoạt động dạy học gây hứng thú nhận thức

trong môn hóa h ọc lớp 10” của sinh viên Tô Quốc Anh, Khoa Hóa – Đại học Sư phạm

TP.HCM (năm 2007)

12

Điểm mới và nổi bật của đề tài: tác giả đã xây dựng 11 trò chơi học hóa học lớp 10, 4

dạng dụng cụ dạy học hóa học, soạn 4 giáo án hóa học lớp 10 Phần nội dung không chỉ sử

dụng trong dạy học hóa học lớp 10 mà còn có thể khai thác và sử dụng ở các khối lớp và các

bộ môn khác Vì vậy đây là tài liệu có giá trị cho sinh viên và giáo viên ở tất cả các bộ môn

• Khóa luận tốt nghiệp “Một số biện pháp gây hứng thú học tập cho học sinh trong

gi ảng dạy bộ môn hóa học ở trường phổ thông” của Lê Thị Thanh Trâm, Khoa Hóa –

Đại học Sư phạm TP.HCM (năm 2009)

Điểm mới và nổi bật của đề tài: đưa ra 5 biện pháp gây hứng thú, đặc biệt trong mỗi

biện pháp có trình bày tác dụng, yêu cầu, ví dụ cụ thể, soạn được 5 giáo án, cung cấp các hình ảnh đẹp, phong phú

Trước đề tài này, các đề tài nghiên cứu về hứng thú thường tập trung vào lớp 10 hoặc

11, chương trình cải cách lớp 12 còn khá mới mẻ và chưa được nghiên cứu nhiều Do đó đề tài này góp phần làm phong phú thêm tài liệu tham khảo cho các giáo viên dạy lớp 12 nâng cao

• Khóa luận tốt nghiệp “Sử dụng thí nghiệm của học sinh để gây hứng thú học tập môn

hóa h ọc ở trường trung học phổ thông” của Bùi Thị Lệ Huyền, Khoa Hóa - Đại học Sư

phạm TP.HCM (năm 2010)

Điểm mới và nổi bật của đề tài:

- Tác giả trình bày 2 hình thức sử dụng thí nghiệm của HS gồm thí nghiệm hóa học phát huy

tư duy sáng tạo và thí nghiệm minh họa kiến thức Trong mỗi hình thức, tác giả có đưa ra khái niệm, đặc điểm, cách thiết kế và sử dụng

- Tác giả đã minh họa được 5 thí nghiệm cho mỗi hình thức Các thí nghiệm này rất gần gũi

với HS, hóa chất dễ tìm nên HS không cần đến phòng thí nghiệm mà có thể thực hành ngay

tại nhà của mình

• Khóa luận tốt nghiệp “Tạo hứng thú khi mở đầu bài giảng điện tử trong giảng dạy hóa

h ọc ở trường phổ thông” của sinh viên Nguyễn Thị Ngọc Quỳnh, Khoa Hóa – Đại học

Sư phạm TP.HCM (năm 2010)

Điểm mới và nổi bật của đề tài:

- Tác giả giới thiệu 3 hình thức mở đầu bài giảng điện tử: kể chuyện qua hình ảnh, liên hệ

thực tế cuộc sống, đố vui, trong mỗi hình thức, tác giả trình bày cụ thể khái niệm, tác dụng, các bước tiến hành…

13

Đề tài đã đi sâu tìm hiểu bước mở đầu bài giảng, làm rõ tầm quan trọng của việc mở đầu và giới thiệu một số hình thức mở đầu bài giảng điện tử Đây là tài liệu có giá trị và phù

hợp với các phương tiện dạy học

Ngoài ra còn một số tài liệu khác cũng đã nghiên cứu về vấn đề hứng thú nhận thức

và bài tập giúp HS tích cực học tập, đây là tài liệu có giá trị cho những ai đang tìm hiểu về bài tập gây hứng thú học tập

• Báo cáo khoa học “Hứng thú học tập môn vật lý THCS”, của Bùi Văn Nhật, trường

CĐSP Hải Dương năm (2008)

• Báo cáo khoa học “Đặc diểm hứng thú của học sinh THPT đối với các môn học” của

Đinh Thị Sao, ĐHSP Hà Nội năm 2010

• Luận văn thạc sĩ “Xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập có nhiều cách giải để rèn

luy ện tư duy cho học sinh lớp 12 THPT” của Lương Công Thắng, ĐHSP Tp.HCM năm

2010

• Luận văn thạc sĩ “Tuyển chọn và xây dựng hệ thống bài tập hóa học gắn với thực tiễn

dùng trong d ạy học hóa học ở trường THPT” của Lê Thị Kim Thoa, ĐHSP Tp.HCM năm

2009

1.2 H ứng thú

1.2.1 Khái niệm

Vấn đề về hứng thú được nghiên cứu từ rất sớm và có rất nhiều quan điểm khác nhau

về hứng thú Ngày nay, vấn đề này được nghiên cứu sâu hơn và được xem xét trong nhiều lĩnh vực, môn học khác nhau Qua các tài liệu [17], [29], [35] có thể rút ra một số quan điểm sau:

1.2.1.1 Quan điểm duy tâm và phiến diện siêu hình về hứng thú

- Annoi, nhà tâm lý học người Mỹ cho rằng hứng thú là một sự sáng tạo của tinh thần với đối tượng mà con người muốn tham gia vào

- Harlette Buhler đưa ra khái niệm hứng thú là một hiện tượng phức hợp cho đến nay vẫn chưa được xác định, hứng thú không những chỉ toàn bộ những hành động khác nhau mà còn thể hiện cấu trúc bao gồm các nhu cầu

14

- Theo K.Strong và W.James thì hứng thú là một trường hợp riêng của thiên hướng biểu

hiện xu thế hoạt động của con người như là một nét tính cách

- E.Super nhận thấy hứng thú không phải là thiên hướng hay nét tính cách của cá nhân

Hứng thú là một cái gì khác, riêng rẽ với thiên hướng, riêng rẽ với tính cách, riêng rẽ với

cảm xúc Tuy nhiên, ông lại không đưa ra một quan niệm rõ ràng về hứng thú

- Klapalet đã nghiên cứu thực nghiệm và đi đến kết luận hứng thú là dấu hiệu của nhu cầu,

bản năng khát vọng đòi hỏi cần được thỏa mãn của cá nhân

- Theo I.Ph.Shecbac thì hứng thú là thuộc tính bẩm sinh vốn có của con người, nó được biểu

hiện thông qua thái độ, tình cảm của con người vào một đối tượng nào đó trong thế giới khách quan

1.2.1.2 Quan điểm duy vật biện chứng về hứng thú

Theo quan điểm duy vật biện chứng, hứng thú không phải là cái trừu tượng vốn có trong mỗi cá nhân mà là kết quả của sự hình thành và phát triển nhân cách cá nhân, nó phản ánh một cách khách quan thái độ đang tồn tại ở con người Khái niệm hứng thú được xét dưới nhiều khía cạnh khác nhau như:

• Theo s ự lựa chọn của cá nhân đối với thế giới khách quan

- X.L.Rubinstêin đưa ra tính chất hai chiều trong mối quan hệ tác động qua lại giữa đối tượng với chủ thể Nếu như một vật nào đó mà tôi chú ý có nghĩa là vật đó rất thích thú đối

với tôi

- A.N.Lêônchiev cũng xem hứng thú là thái độ nhận thức nhưng đó là thái độ nhận thức đặc

biệt của chủ thể đối với đối tượng hoặc hiện tượng của thế giới khách quan

15

- P.A.Đudich cho rằng hứng thú là biểu hiện xu hướng đặc biệt của cá nhân nhằm nhận thức

những hiện tượng nhất định của cuộc sống xung quanh, đồng thời biểu hiện thiên hướng tương đối ổn định của con người đối với các hoạt động nhất định

- A.V.Daparôzét coi hứng thú như là khuynh hướng lựa chọn của sự chú ý Ông đưa ra khái

niệm “Hứng thú là khuynh hướng chú ý tới đối tượng nhất định là nguyện vọng tìm hiểu chúng một cách càng tỉ mỉ càng tốt”

- B.M.Cheplốp coi hứng thú là thiên hướng ưu tiên chú ý vào một đối tượng nào đó

• H ứng thú xét theo khía cạnh gắn với nhu cầu

- Sbinle cho rằng hứng thú được kết cấu bởi nhiều nhu cầu Quan niệm này là đồng nhất

hứng thú với nhu cầu Thực chất hứng thú có quan hệ mật thiết với nhu cầu của từng cá nhân nhưng nó không phải là chính bản thân nhu cầu Vì nhu cầu là những đòi hỏi tất yếu

cần được thỏa mãn, là cái con người ta cần, nhưng không phải mọi cái đều đem lại sự hứng thú Quan điểm này đã đem bó hẹp khái niệm hứng thú chỉ trong phạm vi với nhu cầu

- Trong Từ điển tâm lý học, hứng thú được coi là một biểu hiện của nhu cầu, làm cho chủ

thể tìm cách thỏa mãn nhu cầu tạo ra khoái cảm thích thú

- Ngoài ra, nhà tâm lý học A.Phreiet cho rằng: Hứng thú là động lực của những xúc cảm khác nhau

- Sbinle giải thích hứng thú là tính nhạy cảm đặc biệt của xúc cảm

• M ột vài quan điểm khác về hứng thú

- Trên thế giới:

+ Trong cuốn tâm lý học cá nhân, A.G.Côvaliốp coi hứng thú là sự định hướng của cá nhân, vào một đối tượng nhất định, tác giả đã đưa ra một khái niệm được xem là khá hoàn

chỉnh “Hứng thú là một thái độ đặc thù của cá nhân đối với đối tượng nào đó, do ý nghĩa

của nó trong cuộc sống và sự hấp dẫn về mặt tình cảm của nó”

+ L.A.Gôđơn coi hứng thú là sự kết hợp độc đáo của các quá trình tình cảm, ý chí, trí tuệ, làm cho tính tích cực của hoạt động con người nói chung được nâng cao

+ A.Kossakowski, nhà tâm lý học người Đức, coi hứng thú là hướng tích cực tâm lý vào

những đối tượng nhất định với mục đích nhận thức chúng, tiếp thu những tri thức và nắm

vững những hành động phù hợp Hứng thú biểu hiện mối quan hệ tới tính lựa chọn đối với môi truờng và kích thích, con người quan tâm tới những đối tượng những tình huống hành động quan trọng có ý nghĩa đối với mình

+ Theo Giáo sư Nguyễn Quang Uẩn, trong tâm lý học đại cương, hứng thú là thái độ đặc

biệt của cá nhân đối với đối tượng nào đó, vừa có ý nghĩa đối với cuộc sống, vừa có khả năng mang lại khoái cảm cho cá nhân trong quá trình hoạt động Khái niệm này vừa nêu được bản chất cửa hứng thú, vừa gắn hứng thú với hoạt động của cá nhân

+ Nhóm của tác giả Phạm Minh Hạc – Lê Khanh – Trần Trọng Thủy cho rằng: khi ta có

hứng thú về một cái gì đó, thì cái đó bao giờ cũng được ta ý thức và hiểu ý nghĩa của nó đối

với cuộc sống của ta Hơn nữa ở ta xuất hiện một tình cảm đặc biệt đối với nó, do đó hứng thú lôi cuốn hấp dẫn chúng ta về phía đối tượng của nó tạo ra tâm lý khát khao tiếp cận đi sâu vào nó

Tóm l ại, có thể quan niệm hứng thú là thái độ đặc thù của cá nhân đối với một đối tượng nào đó, vừa có ý nghĩa đối với cuộc sống, vừa mang lại khoái cảm cho cá nhân trong quá trình ho ạt động

Gây h ứng thú trong dạy học là quá trình người giáo viên tác động vào nội dung học

t ập, môi trường giúp học sinh thích thú, quan tâm đến chúng từ đó ham thích tìm hiểu để tự

b ổ sung kiến thức, nâng cao trình độ Việc làm này là một điều rất quan trọng, nó góp phần giúp cho quá trình d ạy và học đạt được hiệu quả cao

1.2.2.Biểu hiện của hứng thú [29], [35]

Có khá nhiều quan niệm khác nhau về những biểu hiện của hứng thú Tuy nhiên, quan niệm sau đây được xem là gần với đề tài nghiên cứu của chúng tôi

Hứng thú được biểu hiện ở các mặt sau:

- Về mặt kiến thức:

+ Luôn say mê, tích cực sáng tạo trong tìm hiểu nhận thức sự việc

+ Có đầu óc tò mò khoa học, ham hiểu biết, sẵn sàng học hỏi

+ Biết phát huy sáng kiến, ý tưởng

17

+ Biết vận dụng vào thực tiễn cuộc sống và thích làm những công việc khó

- Về mặt ý chí:

+ Kiên nhẫn, không ngại khó, khắc phục khó khăn tìm hiểu vấn đề cho đến cùng

+ Chịu khó tìm hiểu qua internet, các phương tiện thông tin đại chúng hay qua những người xung quanh để nâng cao tầm hiểu biết của mình về vấn đề

- Về mặt kỹ năng:

Phát triển mạnh mẽ và thể hiện rõ nét những năng lực thuộc lĩnh vực nhận thức như

kỹ năng quan sát, năng lực tư duy, năng lực so sánh, năng lực tổng hợp, năng lực phân tích, năng lực khái quát hóa - trừu tượng hóa,…

- Về thái độ, tình cảm:

+ Rất hứng thú, phấn khởi trong quá trình tham gia học tập

+ Chủ động dành nhiều thời gian cho việc tìm tòi, khám phá kiến thức

+ Thích vượt qua những khó khăn và vui sướng, hạnh phúc khi biết thêm một kiến thức

mới

- Về kết quả:

+ Biết rút ra bài học kinh nghiệm

+ Đạt kết quả cao trong học tập

+ Thường xuyên thành công trong công việc

1.2.3 Tác dụng của việc gây hứng thú trong dạy học [17], [35]

Hóa học không chỉ bao gồm những định luật, học thuyết cơ bản mà còn có các thao tác, kỹ năng tiến hành thí nghiệm… học sinh phải nắm bắt Việc tiếp thu và ghi nhớ các

kiến thức này đòi hỏi ở học sinh sự chủ động, tích cực Vì vậy, gây hứng thú trong dạy học hóa học sẽ tạo nguồn kích thích tới học sinh, từ đó các em thêm say mê tìm hiểu môn hóa

học và đem lại hiệu quả trong việc tìm tòi, tiếp thu kiến thức Việc gây hứng thú trong dạy

học mang lại một số tác dụng đặc biệt như:

- Duy trì tr ạng thái tỉnh táo của cơ thể Khi có hứng thú, cơ thể sẽ xuất hiện nhu cầu hoạt

động liên tục, tránh được sự uể oải

- H ứng thú giúp chúng ta duy trì sự chú ý trong một thời gian dài, mức độ tập trung vào

công việc rất cao từ đó giúp hiệu quả công việc đạt được như ý muốn

18

- Hứng thú làm chỗ dựa cho sự ghi nhớ Khi có hứng thú thì sự ghi nhớ là tự nguyện và kiến

thức được khắc sâu hơn

- Ảnh hưởng đến tính chất, cường độ, diễn biến, kết quả của dạy và học giúp cho hiệu quả

của hoạt động này được nâng cao

- Tạo ra và duy trì tích cực nhận thức và hoạt động nhận thức

- Giúp điều khiển hoạt động định hướng vì chính cảm xúc hứng thú tham gia điều khiển tri

giác và tư duy

- T ạo cơ sở động cơ cho hoạt động nghiên cứu, sáng tạo Hứng thú giúp con người phát huy

tối đa tính sáng tạo của bản thân

- Hứng thú là động cơ quan trọng trong sự phát triển kỹ năng, kỹ xảo và trí tuệ

- H ứng thú rất cần thiết cho sự phát triển nhân cách, tri giác và nhận thức

- Có vai trò quan trọng trong việc duy trì tình cảm thầy trò Khi HS có hứng thú với môn

học thì tình cảm thầy trò cũng trở nên tốt đẹp hơn Đây là một trong những yếu tố giúp xây

dựng bầu không khí lớp học trở nên thân thiện và sẽ thúc đẩy hiệu quả của quá trình truyền

thụ tri thức được nâng cao

1.2.4 B ản chất của việc gây hứng thú trong dạy học [17], [21], [26], [29], [35]

Qua quá trình tìm hiểu, nghiên cứu về vấn đề hứng thú trong dạy học, chúng tôi đã rút ra một số kết luận về bản chất của việc gây hứng thú trong dạy học hóa học như sau:

1.2.4.1 Hứng thú là kết quả của sự hình thành và phát triển cá nhân

Hứng thú của con người không phải là những thuộc tính có sẵn hay mang tính bẩm sinh Việc hình thành hứng thú không phải là quá trình tự phát bên trong của bản thân cá nhân mà nó bị quy định bởi môi trường xã hội xung quanh Hứng thú kèm theo và ảnh hưởng đến sự phát triển tâm lí cá nhân Hứng thú như là hiện tượng tâm lý – giáo dục với

những tính chất phức tạp bởi vì nó không chỉ phụ thuộc vào đối tượng mà còn phụ thuộc vào con người hướng dẫn, giáo dục, di truyền, khả năng tập trung hứng thú Hứng thú luôn

có khuynh hướng về một đối tượng nhất định, các hứng thú của con người rất đa dạng tùy theo kinh nghiệm và sự phát triển cá nhân

19

1.2.4.2 Hứng thú có liên quan mật thiết với nhu cầu

Hứng thú là một thuộc tính tâm lý mang tính chất cá nhân và liên quan mật thiết với nhu cầu Nhu cầu là cái có trước còn hứng thú là cái phát triển trên cơ sở nhu cầu Tuy nhiên, động lực cơ bản thúc đẩy hoạt động của con người không phải là các nhu cầu mà chính là hứng thú, tình cảm, niềm tin, quan điểm Đây chính là nguồn mong muốn hành động của con người Các nhu cầu của con người là cơ sở đầu tiên, là lực thúc đẩy sơ cấp, là nguyên nhân thúc đẩy con người sống và hoạt động Trên cơ sở nhu cầu mà những yếu tố

hứng thú, tình cảm, niềm tin, quan điểm xuất hiện trong đời sống xã hội và trong hoạt động phong phú của con người Những yếu tố này tham gia vào những quan hệ và liên hệ tương

hỗ phức tạp với nhu cầu Mối liên hệ giữa nhu cầu và hứng thú trong một lĩnh vực như hoạt động nhận thức của con người lại càng đặc biệt và nhiều vẻ Hình thức hứng thú nhận thức đầu tiên là tò mò, đó là sự phản ứng lại với hoàn cảnh thay đổi, với sự xuất hiện cái mới ngoài ngoại giới Sau đó, tính ham hiểu biết xuất hiện, đây chính là hình thức hiệu nghiệm

của biểu hiện hứng thú nhận thức

1.2.4.3 Hứng thú nhận thức là động cơ của hoạt động học tập

Trong quá trình dạy học, hứng thú nhận thức được coi là động cơ của hoạt động học

tập Có thể hiểu, động cơ chính là sức hấp dẫn, lôi cuốn của đối tượng mà cá nhân cần chiếm lĩnh để thỏa mãn nhu cầu hay mong muốn của mình Nói ngắn gọn, người học học vì cái gì thì cái đó chính là động cơ học tập của họ Tuy nhiên, để có động cơ nói chung hay động cơ học tập nói riêng thì trước hết phải có đối tượng ở bên ngoài chủ thể, có giá trị đối

với chủ thể và làm nảy sinh ở chủ thể nhu cầu chiếm lĩnh nó Khi nhu cầu chiếm lĩnh đối tượng đó được cá nhân ý thức, sẽ trở thành động cơ thúc đẩy, định hướng và duy trì hành động Trong quá trình dạy học, hứng thú luôn luôn có đối tượng của mình, trong đó thể hiện

rõ nét xu hướng ở một lĩnh vực bộ môn xác định mà học sinh muốn ngày một hiểu biết sâu

sắc bộ môn đó

1.2.4.4 Hứng thú là một phương tiện dạy học

Trong quá trình dạy học và giáo dục, hứng thú là phương tiện nâng cao tính tích cực

hoạt động nhận thức của học sinh giúp cho quá trình này trở nên hấp dẫn hơn, lôi cuốn được

sự chú ý tự nhiên đối với các em Chúng ta không thể truyền đạt tất cả những kiến thức về

20

thế giới xung quanh cho học sinh mà cần phải giúp các em biết lựa chọn những điều cần thiết, có ý nghĩa đối với bản thân để các em chủ động tìm hiểu Hứng thú nhận thức của học sinh chịu nhiều ảnh hưởng bởi tài nghệ của người thầy

1.2.5 Các quy luật của việc gây hứng thú trong dạy học [17], [23], [29], [35]

Qua quá trình tìm hiểu, nghiên cứu về việc gây hứng thú trong dạy học, chúng tôi rút

ra một số quy luật của việc gây hứng thú trong dạy học sau:

1.2.5.1 Sự hứng thú phụ thuộc vào những đặc điểm riêng của mỗi học sinh

Việc hình thành hứng thú bị quy định bởi môi trường xã hội xung quanh chứ không

phải là quá trình tự phát bên trong của bản thân mỗi cá nhân Khi giáo viên khơi dậy sự

hứng thú của học sinh trong lớp học, không phải tất cả các em đều hình thành hứng thú

giống như nhau về cùng vấn đề đó Khi học sinh chưa hiểu hoặc đang mơ hồ về vấn đề giáo viên đang trình bày thì các em không thể hứng thú với nó được Nếu học sinh hiểu được vấn

đề giáo viên trình bày nhưng vẫn còn một số nội dung, thông tin các em thấy hấp dẫn, lôi

cuốn mà chưa được biết đến hay chưa giải thích được thì các em sẽ bị kích thích để tìm hiểu

và đưa ra lời giải cho điều còn thắc mắc đó Tuy nhiên, học sinh cũng không thể hứng thú

với những vấn đề mà các em đã hiểu rõ Chính vì vậy, người giáo viên cần phải hiểu học sinh của mình về trình độ, sở thích và sự phát triển tâm lý lứa tuổi

1.2.5.2 Quá trình hứng thú phụ thuộc vào môi trường, điều kiện cụ thể

Môi trường học tập tốt thật sự cần thiết đối với học sinh Khi có các điều kiện vật

chất, vệ sinh, tâm lý đạo đức và thẩm mỹ thích hợp, học sinh dễ dàng tiếp thu bài học và

hứng thú với nội dung hơn Nếu môi trường học tập không trong lành, có những tiếng ồn, mùi hương hay đối tượng khác lạ sẽ làm giảm khả năng tập trung của các em Ngược lại,

những điều kiện và tác động bên ngoài tốt sẽ ảnh hưởng đến tâm lý các em, giúp cho quá trình hứng thú của các em có cơ hội phát triển Vì thế, nhà trường và giáo viên cần lưu ý tạo cho các em một môi trường học tập trong lành Như vậy, quá trình gây hứng thú cho học sinh trong khi giảng dạy sẽ đạt kết quả khả quan hơn

1.2.5.3 Quá trình hứng thú gắn liền với nhu cầu cá nhân và động cơ học tập

Mỗi học sinh có những nhu cầu cá nhân và động cơ học tập riêng Các em đến trường đều với mục đích chung là tiếp thu kiến thức Tuy nhiên, đằng sau mục đích chung này, mỗi

21

học sinh có nhu cầu và động cơ học tập khác nhau Từ đó, các em có những thái độ học tập

và tình cảm riêng đối với từng nội dung của môn học Nếu giáo viên hiểu được những nhu

cầu cá nhân cũng như động cơ học tập của các em thì việc xây dựng nội dung gây hứng thú trong quá trình dạy học càng đạt hiệu quả cao

1.2.5.4 Thỏa mãn hứng thú không đạt đến trạng thái bão hòa

Hứng thú không giống như những thuộc tính tâm lý khác của con người Khi học sinh thỏa mãn, đạt được cảm giác hứng thú, chúng sẽ không dừng lại ở cảm giác đó Ngược

lại, các em sẽ có nguyện vọng tìm hiểu, nắm kiến thức với một kích thích mới, tìm nguồn

hứng thú mới Cứ thế, quá trình này cứ liên tục diễn ra mà không có điểm dừng Vì thế, khi giáo viên gây hứng thú, học sinh được thỏa mãn hứng thú của mình ngay tại thời điểm đó Nhưng quá trình này không kết thúc, hay có thể hiểu là hứng thú của các em chưa đạt đến được trạng thái bão hòa Quá trình hứng thú khác lại hình thành, tiếp tục diễn ra giúp các em tìm đến với những điều kiện mới để thỏa mãn hứng thú khác của mình Điều này rất cần thiết trong hoạt động dạy học, nếu giáo viên giúp học sinh tìm được hứng thú về một vấn đề thì các em sẽ tiếp tục tìm hiểu thêm để thỏa mãn sự hứng thú của mình về những thông tin liên quan đến vấn đề đó Như vậy, học sinh sẽ nâng cao tinh thần tự học, ham hiểu biết để

mở rộng tri thức

1.2.6 Các biện pháp gây hứng thú trong dạy học hóa học [17], [21], [26], [29]

1.2.6.1 Gây hứng thú khi khai thác các thủ pháp về tâm lý

a) Tạo không khí thoải mái, vui vẻ trong học tập

- GV không nên quá khắt khe, áp đặt đối với HS

- GV không khó chịu, khó tính mà luôn vui vẻ giảng giải khi HS có nhu cầu, tạo điều

kiện cho các em học tập

- Gần gũi thân thiện với HS nhưng vẫn phải nghiêm túc

- Giọng nói nhẹ nhàng, truyền cảm

b) Khai thác những kiến thức mới, lạ, bí ẩn, những câu chuyện hay

- Dẫn dắt những kiến thức mới lạ, liên quan đến thực tế cuộc sống sẽ tạo được nhiều sự quan tâm

- Kể chuyện lịch sử, chuyện vui có liên quan tới bài học

22

- Khai thác những tin tức nóng hổi vừa để giáo dục HS vừa thay đổi không khí

- GV không nên sa đà vào việc nói chuyện vui để tránh ảnh hưởng đến giờ học

- GV có thể tìm thông tin ở các trang web: http://www.google.com.vn, http://altavista.com

và http://metacrawlwer.com (tìm ki ếm phổ thông); http://sciseek.com,

http://sciencedirect.com (tìm ki ếm thông tin khoa học) Ngoài ra, chúng ta cũng có tham

khảo những trang web khoa học của Việt Nam như: http://www.khoahoc.com.vn, các

báo, t ạp chí

c) Mở bài hấp dẫn, bất ngờ hay lời dẫn bài lý thú, hài hước

- Áp dụng các cách vào bài hấp dẫn, thú vị để kích thích HS học tập

- Sử dụng ngôn ngữ hài hước kết hợp cử chỉ điệu bộ để tạo sự chú ý, sự vui vẻ

- Sử dụng văn thơ về hóa học, liên kết các kiến thức trong bài học với cuộc sống hàng ngày…

d) Quan tâm tới HS: hoàn cảnh gia đình, tâm trạng, sức khỏe

- Thường xuyên hỏi thăm HS về hoàn cảnh gia đình, cuộc sống thường ngày của các em

- Quan tâm đặc biệt tới các HS cá biệt

- Nhắc nhở HS chăm lo sức khỏe để học tập tốt

e) Xây dựng tình cảm tốt đẹp giữa thầy và trò

- Luôn đối xử công bằng, không thiên vị, định kiến

- Dạy dỗ HS bằng tình yêu thương

- Luôn tin tưởng vào khả năng học tập của các em

Hoạt động dạy học không chỉ đơn thuần là hoạt động khoa học hay hoạt động nghệ thuật mà chúng còn mang bản chất khoa học công nghệ kết hợp với nghệ thuật của người giáo viên Trong cấu trúc của phương pháp dạy học, thủ pháp nghệ thuật được xem là tầng cao nhất Người giáo viên có thể khai thác thủ pháp ngôn ngữ hoặc thủ pháp hành vi để giúp

học sinh hứng thú với nội dung môn học

- Về thủ pháp hành vi: trong quá trình dạy học, người giáo viên có thể kết hợp sử dụng giao

tiếp phi ngôn ngữ; xây dựng mối quan hệ tốt đẹp giữa thầy và trò; khai thác những thí nghiệm vui đơn giản…

- Về thủ pháp ngôn ngữ: trước hết, người giáo viên nên luyện tập sao cho giọng nói trở nên truyền cảm, khai thác các đặc tính âm thanh (cao độ, trường độ, âm sắc) và vốn từ Sau đó,

23

cần sưu tầm những cách dẫn bài hấp dẫn, những câu chuyện vui, những câu nói hài hước,

những bài thơ ngắn liên quan đến nội dung bài học giúp gây sự hứng thú cho học sinh

Tuy nhiên, không phải khi nào sử dụng thủ pháp tâm lý cũng có thể đem lại kết quả cao Chính vì vậy, người giáo viên cần khéo léo vận dụng vào từng thủ pháp tâm lý khác nhau vào trong từng nội dung cụ thể, không lạm dụng dễ gây phản tác dụng làm học sinh

cảm thấy vô duyên, nhàm chán

1.2.6.2 Gây hứng thú bằng cách sử dụng phương tiện dạy học

a) Sử dụng thí nghiệm hóa học

- Thí nghiệm là đặc thù của môn hóa học

- GV chọn lựa thí nghiệm phù hợp với nội dung, mục đích bài học

- Thí nghiệm do GV làm có thể khó hơn, thí nghiệm do HS làm phải đơn giản, ít độc hại và

dễ thành công

- GV phải đầu tư thiết kế các thí nghiệm kích thích tư duy để tạo hứng thú học tập

- Cho HS làm thí nghiệm các em rất thích thú, hứng khởi

Ví dụ: thí nghiệm ĐỐT CHÁY TRÁI TIM KHÔ

- Các em có biết điều gì giúp trái tim chúng ta luôn tươi trẻ và đầy sức sống không?

- Chúng ta sẽ làm gì khi có một trái tim khô và không còn sức sống nhỉ?

- Làm trái tim khô:

+ Uốn dây kẽm thành hình trái tim

+ Bôi một lớp keo dán lên xung quanh trái tim

+ Rắc bột magiê lên đều khắp sợi dây kẽm

+ Để một thời gian để keo dán và bột magiê khô, dính chặt vào dây kẽm

- Đặt vào trong cốc một miếng cồn khô và mẩu giấy có gói một viên natri

- Cắm trái tim khô vào miếng cồn khô

- Nào các em cùng thầy/cô tưới nước cho trái tim xem có gì xảy ra đây

24

b) Sử dụng các đồ dùng dạy học (Sơ đồ, bảng biểu, hình vẽ, mô hình, máy móc, phim ảnh…)

- GV phải chọn lựa kỹ lưỡng sơ đồ, hình vẽ, phim ảnh phù hợp, đẹp mắt

- Có thể cho HS vẽ hình, sơ đồ để kích thích tư duy, lòng yêu thích

- Sơ đồ, hình ảnh, phim ảnh có sẵn thì GV chú ý đặt câu hỏi để kích thích tư duy hoặc diễn đạt chi tiết cho HS dễ hiểu

- Phim ảnh dùng để thay thế các thí nghiệm độc hại, khó thực hiện hay giới thiệu quy trình

sản xuất các chất hóa học

- Có thể chiếu phim vào các buổi ngoại khóa hoặc những đoạn phim ngắn trong các bài học trên lớp

c) Sử dụng bài giảng điện tử

- Sử dụng các phần mềm hóa học để thiết kế bài giảng

- Chú ý rèn luyện các kỹ năng soạn giáo án điện tử

- Kết hợp với thí nghiệm và các phương tiện trực quan khác

d) Sử dụng hệ thống BT có tác dụng gây hứng thú học tập

- Hệ thống BT có các giải nhanh, BT có nhiều cách giải

- Hệ thống BT sử dụng sơ đồ, biểu bảng, hình vẽ, mô hình…

- Hệ thống BT hay, độc đáo, BT gây hứng thú

- Hệ thống BT thực nghiệm, thực tiễn, rèn trí thông minh…

- GV cần chú ý cách sử dụng để dùng đúng trường hợp, thời điểm nhằm mang lại hiệu quả

tốt nhất

1.2.6.3 Gây hứng thú bằng việc sử dụng đa dạng các phương pháp dạy học

- Sử dụng nhiều PPDH khác nhau nhằm kích thích tư duy, sáng tạo của HS

- GV chú ý ưu và nhược điểm của từng phương pháp để mang hiệu quả cao nhất

- Sử dụng các PPDH tích cực

- GV tùy vào trình độ, năng lực, điều kiện của HS mà lựa chọn PPDH phù hợp, thay đổi PP

để tránh nhàm chán và luôn tạo cơ hội cho HS hoạt động

Trong quá trình dạy học, người giáo viên cần biết rõ các ưu điểm, hạn chế của mỗi phương pháp và kết hợp nhiều phương pháp với nhau để đạt hiệu quả cao Giáo viên nên thường xuyên thay đổi các phương pháp cho phù hợp với nội dung cần truyền đạt để giúp

25

cho học sinh hứng thú trong quá trình tiếp nhận tri thức Tránh để cho các em bị rơi vào tâm

trạng nhàm chán, không khí lớp học nặng nề, giảm sút khả năng tiếp nhận tri thức

Sau đây là một số xu hướng đổi mới phương pháp dạy học hóa học ở trường phổ thông hiện nay:

- Hoạt động hóa người học nhằm nâng cao vai trò chủ thể hoạt động nhận thức và tư duy tích cực, sáng tạo của học sinh

- Phối hợp các phương pháp dạy học tích cực nâng cao hiệu quả dạy học

- Áp dụng dạy học đặt vấn đề và giải quyết vấn đề trong dạy học hóa học

- Áp dụng dạy học chương trình hóa trong dạy học hóa học

Những đổi mới phương pháp dạy học này khi được khai thác, sử dụng hợp lý sẽ có tác dụng rất lớn trong việc tạo hứng thú cho học sinh

1.2.6.4 Gây hứng thú bằng các hình thức tổ chức dạy học

- Tổ chức các hoạt động ngoài giờ lên lớp

- Gây hứng thú bằng cách tổ chức hoạt động nhóm, các trò chơi dạy học

- Tổ chức hoạt động ngoại khóa

- Cần xây dựng nội dung cho các hoạt động thật sinh động, hấp dẫn để tạo sự thích thú cho

HS

- Chú ý phối hợp với các GV khác hay trợ lý thanh niên để tổ chức các hoạt động lớn

Giáo viên là người tổ chức hoạt động cho mỗi cá nhân và tập thể trong những điều

kiện sư phạm khác nhau, vừa là hạt nhân để gắn kết các học sinh thành một tập thể, vừa là người tuyên truyền và liên kết, phối hợp với các lực lượng giáo dục Vì vậy năng lực tổ

chức hoạt động là năng lực quan trọng của người giáo viên

Ngày nay, xu thế “dạy học hướng vào người học” đang được các trường, giáo viên tổ

chức thực hiện Học sinh đã quen thuộc với các hoạt động dạy học trong lớp cũng như ngoại khóa Những hoạt động này giúp các em thay đổi cách học tập, suy nghĩ và tiếp nhận kiến

thức giúp cho các em có nhiều hứng thú trong quá trình học Người giáo viên nên khai thác

kiến thức bài học cần cung cấp và kết hợp cùng các hoạt động dạy học giúp học sinh tự tìm tri thức Nên khai thác những hoạt động dạy học theo nhóm để rèn luyện cho học sinh khả năng giao tiếp và làm việc tập thể Để gây hứng thú cho học sinh khi tổ chức các hoạt động

dạy học đòi hỏi người giáo viên phải lên kế hoạch, xây dựng nội dung chi tiết một cách cẩn

26

thận Người giáo viên phải là người dẫn đường, định hướng cho HS phát huy năng lực cá nhân, nắm bắt kiến thức một cách trọn vẹn

1.3 Bài tập hoá học

1.3.1 Khái niệm bài tập hóa học

Bài tập hóa học là nhiệm vụ mà giáo viên đặt ra cho người học, buộc người học phải

vận dụng các kiến thức đã học hoặc các kinh nghiệm thực tiễn sử dụng hành động trí tuệ hay hành động thực tiễn để giải quyết các nhiệm vụ đó nhằm chiếm lĩnh tri thức, kỹ năng

một cách tích cực, chủ động, sáng tạo [40]

1.3.2 Tác dụng của bài tập hóa học

Qua tham khảo một số tài liệu [7], [14], [17], [40] chúng tôi tóm tắt một số tác dụng

của bài tập như sau:

- Bài tập có tác dụng phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh

- Bài tập giúp học sinh hiểu rõ và khắc sâu kiến thức

Thông qua bài tập hệ thống hóa các kiến thức đã học: một số lớn các bài tập hóa học đòi hỏi học sinh phải vận dụng kiến thức của nhiều nội dung trong bài, trong chương Dạng bài tổng hợp đòi hỏi học sinh phải vận động vốn hiểu biết trong nhiều chương, nhiều bộ môn (Hóa, Toán…)

- Cung cấp thêm kiến thức mới, mở rộng hiểu biết của học sinh về các vấn đề thực tiễn cuộc

sống và sản xuất hóa học

- Rèn luyện một số kỹ năng, kỹ xảo cho học sinh như:

+ Sử dụng ngôn ngữ hóa học

+ Lập công thức, cân bằng phương trình hóa học

+ Tính theo công thức và phương trình

+ Các tính toán đại số: quy tắc tam suất, giải phương trình và hệ phương trình…

+ Kỹ năng giải từng loại bài tập khác nhau

- Phát triển tư duy: học sinh được rèn luyện các thao tác tư duy như: phân tích, so sánh, quy

nạp, diễn dịch, tổng hợp, suy luận tương tự…

- Bài tập cũng giúp giáo viên đánh giá được kiến thức và kỹ năng của học sinh Học sinh cũng tự kiểm tra biết được những lỗ hổng kiến thức để kịp thời bổ sung

27

- Giải bài tập rèn cho học sinh tính kiên trì, chịu khó, tính cẩn thận, chính xác khoa học… Làm cho các em yêu thích bộ môn, say mê với khoa học

1.3.3 Phân loại bài tập hóa học [14], [17], [19], [40]

Có rất nhiều cách phân loại bài tập hóa học Tùy vào mục đích, nội dung, tính chất

ta có thể phân các loại như sau:

- Dựa vào mức độ kiến thức: bài tập cơ bản hay tổng hợp

- Dựa vào tính chất của bài tập: bài tập định tính hay định lượng

- Dựa vào mục đích dạy học: bài ôn tập, luyện tập, kiểm tra

- Dựa vào cách tiến hành trả lời: bài tập TNKQ hay tự luận

- Dựa vào kỹ năng, phương pháp giải bài tập: bài tập lập công thức, tính khối lượng, thể tích các chất, hiệu suất phản ứng, nhận biết

Gần đây, việc kiểm tra đánh giá học sinh đã chuyển dần sang trắc nghiệm nhưng bài

tập tự luận vẫn được phát triển và sử dụng khá rộng rãi do những ưu điểm của nó như: đo được khả năng độc lập suy nghĩ, phát huy được tính sáng tạo của học sinh, hạn chế hiện tượng vẫn chọn đáp án khi không biết làm bài… Mặt khác để tăng cường hứng thú học tập, nghiên cứu hóa học cho học sinh; bài tập thực tế, bài tập có sự dụng hình vẽ, sơ đồ, đồ thị,

bảng biểu hiện nay cũng được chú trọng xây dựng

1.3.4 Phương hướng phát triển của bài tập hóa học theo định hướng đổi mới

Các xu hướng xây dựng bài tập hóa học hiện nay

- Loại bỏ những bài tập có nội dung hóa học nghèo nàn nhưng lại cần đến những thuật toán

phức tạp để giải

- Loại bỏ những bài tập có nội dung lắt léo, giả định rắc rối, phức tạp, xa rời hoặc phi thực

tiễn hóa học

- Tăng cường sử dụng bài tập thực nghiệm

- Tăng cường sử dụng bài tập trắc nghiệm khách quan

- Xây dựng bài tập mới về bảo vệ môi trường và phòng chống ma túy

- Xây dựng bài tập mới để rèn cho học sinh năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề

- Đa dạng hóa các loại hình bài tập như bài tập hình vẽ, bài tập vẽ đồ thị, sơ đồ, bài tập lắp

dụng cụ thí nghiệm

28

- Xây dựng những bài tập có nội dung hóa học phong phú, sâu sắc, phần tính toán đơn giản

nhẹ nhàng

- Xây dựng và tăng cường sử dụng bài tập thực nghiệm định lượng

Các d ạng bài tập mới cần chú ý xây dựng

- Bài tập để rèn luyện cho HS năng lực phát hiện vấn đề và giải quyết vấn đề

- Bài tập bằng hình vẽ

- Bài tập lắp dụng cụ thí nghiệm

- Bài tập sử dụng đồ thị

- Bài tập vẽ đồ thị

- Bài tập thực nghiệm định lượng

- Bài tập về các hiện tượng tự nhiên

- Bài tập về các vấn đề toàn cầu

- Bài tập về bảo vệ môi trường

1.4 Bài tập gây hứng thú [17], [20], [32], [36]

1.4.1 Khái niệm

Thông qua thực tiễn giảng dạy, chúng tôi nhận thấy các em học sinh bị yếu môn hóa thường ngại giải bài tập Khi giáo viên giao bài tập, các em này chỉ làm những câu lý thuyết đơn giản như viết PTHH của phản ứng và rất e dè khi gặp phải các bài tập yêu cầu giải thích

hiện tượng; đặc biệt với những bài tập định lượng thì hầu như các em không đọc cả đề bài… Đây là một trong những nguyên nhân làm các em không thích học môn Hóa Trên cơ sở đó, chúng tôi muốn đề xuất một biện pháp giúp học sinh hứng thú khi học môn Hóa đó là sử

dụng “bài tập gây hứng thú học tập”

Theo chúng tôi, bài t ập gây hứng thú học tập là bài tập hóa học có tác dụng kích thích m ạnh mẽ đến tính tích cực cá nhân, giúp học sinh thích thú, quan tâm từ đó ham thích được giải để tự bổ sung kiến thức

Như vậy, khi xây dựng bài tập gây hứng thú học tập, giáo viên cần chú ý đến “các

yếu tố gây hứng thú học tập” để kích thích hoạt động tư duy, sự tò mò, lôi cuốn học sinh như: hình vẽ, kiến thức liên quan đến thực tiễn, môi trường, vấn đề về lịch sử hóa học

- Bài tập có chứa các câu chuyện lịch sử hoặc nội dung mang tính thời sự

- Bài tập sử dụng hình ảnh, sơ đồ, bảng biểu

- Bài tập có kiến thức gắn với thực tiễn và giáo dục môi trường

- Bài tập có phương pháp giải đặc biệt (giải nhanh, nhiều cách giải)

1.4.3 Đặc điểm của bài tập gây hứng thú

- Một bài tập bình thường, chỉ chứa dữ kiện là các con số cùng với yêu cầu của đề bài sẽ rất

dễ dẫn đến sự khô khan, nhàm chán Bài tập gây hứng thú có chứa các yếu tố mới lạ, hay kích thích sự tò mò, dễ tạo cảm giác hưng phấn cho HS khi tiếp xúc với bài tập

- Làm cho học sinh tích cực nhận thức Hứng thú tạo động cơ thúc đẩy quá trình quá trình

tiếp nhận tri thức

- Bài tập dựa vào các điểm đặc biệt của hóa học, bài tập được xây dựng dựa vào đặc điểm riêng của hóa học, ví dụ thí nghiệm là một trong những yếu tố gây được hứng thú cao cho

học sinh

- Bài tập có chứa các yếu tố gây hứng thú học tập cho HS như: có hình ảnh đẹp, có các sơ

đồ, đồ thị đẹp, có nội dung gắn với thực tiễn, môi trường, hay bài tập có phương pháp giải hay…

- Kích thích sự đam mê học tập, khám phá khoa học của học sinh Bài tập có chứa các yếu

tố gây hứng thú sẽ kích thích được sự say mê, mong muốn được biết, được giải quyết những

vấn đề chưa rõ

1.4.4 Tác dụng của bài tập gây hứng thú

- Bài tập có tác dụng phát huy tính tích cực, sáng tạo, tự lực của HS và hình thành phương pháp học tập hợp lý

- Rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo

- Cung cấp thêm các thông tin mới lạ, những hiện tượng xung quanh hấp dẫn, mở rộng hiểu

biết cho HS một cách đa dạng và phong phú

30

- Kích thích hứng thú học tập của học sinh, tạo cảm giác thích giải bài tập

- Giúp thay đổi bầu không khí lớp học, học sinh chủ động và tích cực làm việc Tiết học không còn tẻ nhạt, chán ngắt với những kiến thức khô khan, học sinh bị cuốn vào các hoạt động tư duy nên các em buộc phải làm việc hoặc hứng thú làm việc để giải đáp sự tò mò

- HS tiếp thu và nắm vững kiến thức một cách sâu sắc cũng như giúp cho HS ôn tập, hệ

thống hóa kiến thức một cách tốt nhất

- Đặc biệt bài tập gây hứng thú có tác dụng kích thích mạnh mẽ tới sự tò mò, học hỏi của

HS nên góp phần rất lớn vào việc nâng cao hứng thú học tập bộ môn

- Góp phần vào việc nâng cao hiệu quả dạy và học

1.5 Thực trạng việc sử dụng bài tập gây hứng thú

1.5.1 Mục đích điều tra

- Tìm hiểu nhận định về tác dụng của bài tập có sử dụng thí nghiệm hóa học, bài tập thực nghiệm, giáo dục môi trường, bài tập về lịch sử hóa học và bài tập có cách giải đặc biệt

- Tìm hiểu thực trạng việc sử dụng bài tập gây hứng thú trong dạy học hóa học (thống kê

mức độ các dạng bài tập trên để đưa ra định hướng sử dụng)

1.5.2 Đối tượng điều tra

- Chúng tôi tiến hành điều tra với 57 GV thuộc địa bàn các tỉnh: Bình Dương (9GV), Bình Phước (7GV), Đồng Nai (9GV), Tiền Giang (10GV) và Thành phố Hồ Chí Minh (17GV)

B ảng 1.1 GV các trường tham gia khảo sát

31

- Chúng tôi tiến hành điều tra với 386 HS thuộc địa bàn: Tỉnh Tiền Giang (104HS), Thành

phố Hồ Chí Minh (210HS) và Bình Dương (76HS)

1.5.3 Kết quả điều tra

1.5.3.1 Kết quả khảo sát ý kiến giáo viên

Số phiếu phát ra là 57, phiếu thu vào hợp lệ là 55 phiếu

B ảng 1.2 Mức độ sử dụng các dạng bài tập

M ức độ sử dụng các dạng bài tập Ít khi Th ỉnh

tho ảng

Thường xuyên

sơ đồ, bảng biểu, tiếp đó là bài tập có phương pháp giải nhanh để làm bài trắc nghiệm Các

dạng bài tập có sử dụng thí nghiệm, bài tập có kiến thức gắn với thực tiễn và giáo dục môi trường, bài tập có chứa các câu chuyện lịch sử hoặc nội dung mang tính thời sự ít được GV

sử dụng hơn Có lẽ các GV vẫn chú trọng nhiều vào việc giải bài tập tính toán để phục vụ cho việc thi tốt nghiệp, thi đại học, họ không có nhiều thời gian đầu tư xây dựng các dạng bài tập gây hứng thú

B ảng 1.3 Tác dụng của bài tập có sử dụng thí nghiệm

Giúp HS yêu thích môn học, hứng thú học tập 0% 36.4% 63.6%

32

Tạo sự đa dạng, phong phú cho hệ thống bài tập 12.7% 34.5% 52.7%

- Tác dụng của bài tập có sử dụng thí nghiệm: đa số GV đánh giá cao về tác dụng giúp HS

có cái nhìn trực quan sinh động và tạo hứng thú học tập cho HS HS rất thích được làm thí nghiệm hay xem thí nghiệm biễu diễn của GV, các em rất tập trung chú ý trong giờ học có thí nghiệm Nếu xây dựng được hệ thống bài tập có sử dụng thí nghiệm sẽ giúp cho giờ học sinh động, hấp dẫn, HS sẽ được rèn luyện các kỹ năng thực hành hóa học, một kỹ năng rất

cần thiết khi học môn hóa học

B ảng 1.4 Tác dụng của bài tập có sử dụng hình ảnh, sơ đồ, bảng biểu

Tác d ụng của bài tập sử dụng hình ảnh, sơ đồ,

Giúp HS yêu thích môn học, hứng thú học tập 9.1% 47.3% 43.6% Rèn luyện kỹ năng quan sát, phân tích, đánh giá 7.3% 49.1% 43.6%

Tạo sự đa dạng, phong phú cho hệ thống bài tập 10.9% 32.7% 56.4%

- Tác dụng của bài tập có sử dụng hình ảnh, sơ đồ, bảng biểu: Các GV cũng cho rằng đây là

dạng bài tập mang tính trực quan sinh động, giúp HS rèn luyện các kỹ năng như quan sát, phân tích, tổng hợp và tạo sự thích thú trong học tập cho HS Dạng bài tập này giúp học sinh

củng cố kiến thức, liên hệ các bài học với nhau và góp phần làm cho hệ thống bài tập đa

dạng, phong phú hơn

B ảng 1.5 Tác dụng của bài tập có kiến thức thực tiễn và giáo dục môi trường

Tác d ụng của bài tập có kiến thức gắn với thực tiễn

Giúp HS thấy môn học rất gần gũi với cuộc sống 3.6% 20% 76.4% Giúp HS yêu thích môn học, hứng thú học tập 14.5% 52.7% 32.7%

Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường, sức khỏe 27.3% 52.7% 20%

HS vận dụng kiến thức giải thích các hiện tượng trong 52.7% 36.4% 10.9%

rất gần gũi, thân thiết với cuộc sống hàng ngày của các em

B ảng 1.6 Tác dụng của bài tập có chứa các câu chuyện lịch sử hoặc nội dung mang tính

thời sự

Tác d ụng của bài tập có chứa các câu chuyện lịch

Giáo dục đức tính tốt đẹp qua tấm gương của các

Giúp HS hiểu biết thêm về lịch sử khoa học 36.4% 30.9% 32.7%

Cập nhật các vấn đề thời sự, các thông tin mới lạ cho

Giúp HS yêu thích, tạo hứng thú học tập 25.5% 54.5% 20%

- Tác dụng của bài tập có chứa các câu chuyện lịch sử hoặc nội dung mang tính thời sự: giáo

dục các em đam mê khoa học qua các tấm gương của các nhà khoa học Các GV cũng cho

rằng dạng bài tập này sẽ cung cấp cho HS nhiếu kiến thức bổ ích, những vấn đề toàn cầu,

những vấn đề thời sự trong nước cũng như thế giới Từ đó các em có cái nhìn mới về thế

giới, biết thu thập thông tin, chọn lọc kiến thức cho bản thân, đây cũng là một kỹ năng sống

cần thiết cho con người hiện đại mà ngành giáo dục cần chú trọng

B ảng 1.7 Tác dụng của bài tập có phương pháp giải đặc biệt

34

Tác d ụng của bài tập có phương pháp giải đặc biệt 1 2 3

Phát triển tư duy logic, rèn trí thông minh cho HS 12.7% 56.4% 30.9% Giúp HS yêu thích môn học, tạo hứng thú học tập 18.2% 52.7% 29.1%

- Tác dụng của bài tập có phương pháp giải đặc biệt: đa số GV đều cho rằng dạng bài tập này giúp các em thích thú môn học hơn, có thể là do cách giải ngắn gọn hoặc có nhiều sự

lựa chọn cho cách giải giúp các em có cơ hội phát huy năng lực của mình Mặt khác dạng bài tập này còn giúp rèn luyện kỹ năng tư duy logic, phát triển trí thông minh rất tốt cho HS

- Dạng bài tập này thường có trong các kỳ thi học kỳ, thi tuyển sinh đại học nên khá cần thiết và đa số các em đều được làm dạng bài này

B ảng 1.8 Những phương pháp và hình thức tổ chức dạy học nào thầy/ cô đã sử dụng khi

- Về các hình thức, phương pháp tổ chức học tập cho HS: đa số GV vẫn sử dụng phương pháp thuyết trình, nhưng PPDH theo nhóm, dạy học nêu vấn đề, phương pháp nghiên cứu đã được nhiều GV chú ý đến Nếu GV biết kết hợp hài hòa giữa các PPDH với hệ thống bài tập hay, phù hợp với trình độ học sinh chắc chắn sẽ nâng cao hiệu quả dạy - học

Tóm lại qua kết quả khảo sát ở một số trường THPT chúng tôi nhận thấy hầu hết các

GV đánh giá khá cao về tác dụng của các dạng bài tập gây hứng thú học tập Nhưng việc sử

dụng các dạng bài tập này còn chưa đều đặn, chưa thường xuyên và chưa có hệ thống nên chưa phát huy hết các tác dụng của nó Các GV đã sử dụng nhiều PPDH tích cực nhằm giúp

HS phát huy khả năng học tập của mình Như vậy, nếu kết hợp các PPDH với việc sử dụng

35

các dạng bài tập gây hứng thú một cách khoa học sẽ hứa hẹn một kết quả học tập rất tốt cho các em học sinh

Kết quả điều tra học sinh

H ọc sinh: Số phiếu phát ra là 386; Số hiếu thu về hợp lệ: 318

Câu 1: Hứng thú học tập môn hóa của em?

- Tuy nhiên cũng có 23% HS rất yêu thích môn Hóa, điều này cho thấy môn Hóa cũng là

một môn học rất hấp dẫn với các em

Câu 2: Thời gian tự học bộ môn hóa mỗi ngày của em?

B ảng 1.10 Thời gian tự học hóa mỗi ngày

- Thời gian học tập của HS khoảng 30-45 chiếm 55,7% là thời gian học tập cân đối chứng tỏ

đa số HS cũng đã có ý thức học tập

- Tuy nhiên số HS học tập dưới 30 phút chiếm 15,4% và ý kiến khác chiếm 6% cũng là kết

quả đáng lo ngại Ý kiến khác của các em cho rằng vì nhiều em đi học cả ngày nên mệt mỏi không muốn học vào buổi tối

Câu 3: Mức độ chuẩn bị bài của em trước khi học bài mới?

B ảng 1.11 Mức độ chuẩn bị bài của học sinh

Chuẩn bị theo hướng dẫn và đọc thêm tài liệu khác 30.5%

36

- Tỉ lệ HS có chuẩn bị bài chiếm khá cao, chứng tỏ các em đã có ý thức học tập, việc chuẩn

bị bài theo hướng dẫn của GV là có tỉ lệ cao nhất

- Tỉ lệ HS không chuẩn bị bài cũng là một con số không nhỏ, các em cho rằng việc chuẩn bị bài là không cần thiết, không quan tâm đến việc chuẩn bị bài

Câu 4: Cách giải quyết của em khi gặp bài tập khó?

B ảng 1.12 Giải quyết của HS khi gặp bài tập khó

- Đa số các em đều cố gắng tìm cách để làm được bài, điều này cho thấy HS đã có ý thức

học tập, cố gắng để hoàn thành nhiệm vụ được giao Đây là một yếu tố đáng mừng

- Vẫn có 2,2% HS không làm bài tập, GV cần quan tâm nhiều hơn những HS này, sử dụng nhiều biện pháp để tạo được sự yêu thích thật sự môn Hóa học cho HS

Câu 5: Lý do em yêu thích bộ môn hóa học?

B ảng 1.13 Lý do thích học hóa

- Các em đều yêu thích môn học vì Hóa học là môn có thí nghiệm trực quan và có nhiều ứng

dụng trong cuộc sống, đây là yếu tố cần khai thác để tạo hứng thú lâu dài trong học tập cho các em

Câu 6: Những khó khăn thường gặp khi học tập môn hóa?

B ảng 1.14 Khó khăn thường gặp khi học hóa

Câu 7: Em có tham khảo thêm các tài liệu ngoài tài liệu thầy cô cho không?

B ảng 1.15 Mức độ tìm hiểu thêm tài liệu

- Phần lớn các em không tham khảo thêm các tài liệu khác lý do là thời gian học tập ít mà

khối lượng bài học rất nhiều, hơn nữa các em chưa thấy hứng thú với môn học nên ít đọc thêm các tài liệu khác Tuy nhiên cũng có một số em đã thường xuyên xem thêm tài liệu khác, điều đó cho thấy những em này rất yêu thích môn Hóa

Câu 8: Em mong muốn gì khi học môn Hóa?

B ảng 1.16 Mong muốn của HS khi học môn Hóa

GV sử dụng nhiều loại bài tập giúp HS thích thú học tập hơn 35.8%

GV tổ chức các buổi ngoại khóa, trò chơi hóa học 39.9%

- Các em có khá nhiều mong muốn trong giờ học Hóa học, nhiều nhất là việc đưa thêm kiến thức hóa học vào thực tiễn vì môn hóa học rất gần gũi với cuộc sống Các em mong muốn đưa thêm thí nghiệm, tổ chức các buổi ngoại khóa hóa học để học tập hăng say hơn, hứng thú hơn

Câu 9: Những dạng bài tập mà em đã được làm?

B ảng 1.17 Các dạng bài tập HS đã được làm

xuyên Thỉnh thoảng Chưa bao giờ

BT có các cách giải đặc biệt (giải nhanh,

- Về các dạng bài tập mà các em sử dụng thường xuyên nhất đó là bài tập có cách giải đặc

biệt, bài tập sử dụng hình ảnh, sơ đồ, bảng biểu Thỉnh thoảng có làm bài tập sử dụng thí nghiệm, nhưng dạng bài tập gắn với thực tiễn và giáo dục môi trường lại không được làm nhiều

Tóm lại qua kết quả điều tra HS chúng tôi nhận thấy các em chưa yêu thích môn Hóa

học nhiều, tuy nhiên cũng có một phần các em đã thấy thích thú và ra sức học tập, tìm tòi khám phá, đây cũng là một dấu hiệu đáng mừng Cũng từ kết quả này chúng tôi thấy rất nên đưa các dạng bài tập gây hứng thú vào chương trình học tập của các em một cách khoa học,

có hệ thống và kết hợp với các phương pháp dạy học phù hợp để nâng cao hiệu quả học tập cho các em

TÓM TẮT CHƯƠNG 1

Trong chương 1, chúng tôi đã thực hiện được các công việc sau:

1 Nghiên cứu cơ sở lý luận của đề tài:

- Tìm hiểu lịch sử vấn đề

- Nghiên cứu tổng quan về hứng thú, khái niệm gây hứng thú trong dạy học và các nhóm biện pháp gây hứng thú trong dạy học hóa học Nghiên cứu biểu hiện của hứng thú về các mặt khác nhau Từ đó, rút ra một số kết luận về bản chất và qui luật của việc gây hứng thú trong dạy học hóa học

- Nghiên cứu về bài tập gây hứng thú: khái niệm, tác dụng, phân loại, hướng phát triển

của bài tập hóa học theo định hướng đổi mới

2 Nghiên cứu cơ sở thực tiễn của đề tài: