tóm tắt hoàn thiện công tác kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại ngân hàng TMCP công thương việt nam

Để hạn chế và ngăn ngừa rủi ro tín dụng, ngoài các biện pháp kỹ thuật nghiệp vụ tín dụng thì việc hoàn thiện công tác kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng sẽ góp phần quan trọng trong việ

BÙI THỊ THU HIỀN

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC KIỂM SOÁT NỘI BỘ HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG TMCP

CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM

Chuyên ngành : Tài chính - Ngân hàng

Mã số : 60.34.20

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN TRỊ KINH DOANH

Đà Nẵng - Năm 2015

Người hướng dẫn khoa học: TS ĐINH BẢO NGỌC

Phản biện 1: PGS TS Nguyễn Hoà Nhân

Phản biện 2: TS Nguyễn Văn Hùng

Luận văn đã được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ Quản trị kinh doanh chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng họp tại Đại học Đà Nẵng vào ngày 17 tháng 10 năm

2015

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

- Trung tâm Thông tin – Học liệu, Đại học Đà Nẵng;

- Thư viện trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong các hoạt động kinh doanh của ngân hàng, nghiệp vụ tín dụng là nghiệp vụ sử dụng vốn quan trọng nhất của NHTM vì nó giúp quay vòng nguồn vốn huy động đầu vào và tạo ra lợi nhuận cao nhất cho NHTM Tuy nhiên, đây cũng là hoạt động tiềm ẩn rủi ro cao nhất Để hạn chế và ngăn ngừa rủi ro tín dụng, ngoài các biện pháp

kỹ thuật nghiệp vụ tín dụng thì việc hoàn thiện công tác kiểm soát nội

bộ hoạt động tín dụng sẽ góp phần quan trọng trong việc kiểm soát và giám sát rủi ro tín dụng, hạn chế đ ợc s thất thoát vốn của ngân hàng Công tác kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng của khối Q RR Ngân hàng TMCP công th ng iêt Nam hiện nay hiệu qu đạt đ ợc

ch a cao, ch a đạt mức kỳ vọng của Ban lãnh đạo là phát hiện sớm rủi ro gi m tổn thất về mức tối thiểu cho NHCT Trên c sở các lý luận khoa học về kiểm soát nội bộ và th c tế công tác kiểm soát nội

bộ hoạt động tín dụng tại NHCT tác gi đã chọn đề tài: “Hoàn thiện công tác Kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại ngân hàng TMCP Công th ng iệt Nam” làm luận văn thạc sĩ kinh tế

2 Mục tiêu nghiên cứu

- Hệ thống hóa c sở lý luận về kiểm soát nội bộ nói chung

và kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại Ngân hàng th ng mại

- Phân tích th c trạng công tác kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại Ngân hàng TMCP Công th ng iệt Nam, đánh giá những mặt đạt đ ợc, hạn chế của công tác này

- Đề xuất một số gi i pháp nhằm hoàn thiện công tác kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại Ngân hàng TMCP Công th ng Việt Nam

* Câu hỏi nghiên cứu

- Kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng trong NHTM là gì? Tiêu chí nào để đánh giá hoạt động này?

- Th c trạng công tác kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại Ngân hàng TMCP Công th ng iệt Nam diễn ra nh thế nào? Những hạn chế tồn tại trong công tác KSNB hoạt động tín dụng tại NHCT cần khắc phục?

- Ngân hàng TMCP Công th ng iệt Nam cần có gi i pháp

gì để hoàn thiện công tác kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng?

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối t ợng nghiên cứu: Nghiên cứu những vấn đề lý luận và

th c tiễn liên quan đến công tác kiểm soát nội bộ đối với hoạt động tín dụng tại Ngân hàng TMCP Công th ng iệt Nam

- Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu những vấn đề lý luận và

th c tiễn liên quan đến công tác kiểm soát nội bộ đối với hoạt động tín dụng tại Ngân hàng TMCP Công th ng iệt Nam

4 Phương pháp nghiên cứu

- Ph ng pháp kh o cứu, tham kh o, hệ thống hóa: Kh o cứu tham kh o các c sở chung về Kiểm soát nội bộ và trên c sở những kiến thức mà b n thân tìm hiểu để hệ thống hóa thành lý luận chung về Kiểm soát nội bộ

- Ph ng pháp tổng hợp, phân tích, so sánh đối chiếu:

- Ph ng pháp thu thập, thống kê, tính toán vận dụng lý luận vào th c tiễn

5 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham kh o, nội dung chính của luận văn đ ợc trình bày gồm có 3 ch ng:

Ch ng 1: C sở lý luận về kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng trong Ngân hàng th ng mại

Ch ng 2: Th c trạng về công tác kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại Ngân hàng TMCP Công th ng iệt Nam

Ch ng 3: Gi i pháp hoàn thiện công tác kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại Ngân hàng TMCP Công th ng iệt Nam

6 Tổng quan tài liệu nghiên cứu

Tác gi tham kh o một số luận văn thạc sĩ về kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng của các công trình nghiên cứu tại Việt Nam nh sau:

- Luận văn “Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ đối với nghiệp vụ tín dụng trong các Ngân hàng thương mại trên địa bàn tỉnh Bình Dương” của tác gi Phan Thụy Thanh Th o (2007), Đại học

Kinh tế TP Hồ Chí Minh

- Luận văn: “Hoàn thiện công tác kiểm tra kiểm soát nội bộ đối

với hoạt động tín dụng tại Ngân hàng TMCP Quân đội” (2010) của

tác gi Phạm Thị Huyền Trang

- Luận văn “Tăng cường kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng của Ngân hàng TMCP Xuất Nhập khẩu Việt Nam – Chi nhánh Đà Nẵng” (2011) của tác gi Phạm Thị Mỹ Ly

- Luận văn “Hoàn thiện công tác kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam”

(2013) của Nguyễn Thị Quỳnh Tâm

- Luận văn “Hoàn thiện công tác KSNB hoạt động tín dụng tại Ngân hàng TMCP ngoại thương Việt Nam Chi nhánh Đà Nẵng”

(2013) của tác gi Phạm Thị Thu H ng

1.1.1 Khái niệm về kiểm soát nội bộ

Báo cáo của COSO đ ợc công bố d ới tiêu đề “Kiểm soát nội

bộ - Khuôn khổ hợp nhất” đã định nghĩa về kiểm soát nội bộ nh sau:

“Kiểm soát nội bộ là một quá trình bị chi phối bởi ng ời

qu n lý, hội đồng qu n trị và các nhân viên của đ n vị, nó đ ợc thiết lập để cung cấp một s đ m b o hợp lý nhằm đạt đ ợc các mục tiêu sau đây:

+ S hữu hiệu và hiệu qu của hoạt động

+ S tin cậy của báo cáo tài chính

+ S tuân thủ pháp luật và các quy định.”

1.1.2 Nguyên tắc hoạt động của hệ thống KSNB trong các Ngân hàng thương mại

Để hệ thống KSNB của NHTM hoạt động có hiệu qu cần tuân thủ 9 nguyên tắc c b n

1.1.3 Mục tiêu của hệ thống kiểm soát nội bộ

- Mục tiêu hoạt động

- Mục tiêu thông tin

- Mục tiêu tuân thủ

1.2 CÔNG TÁC KIỂM SOÁT NỘ BỘ HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

1.2.1 Khái quát về hoạt động tín dụng của Ngân hàng thương mại

a Khái niệm tín dụng ngân hàng

Tín dụng ngân hàng là quan hệ kinh tế về sử dụng vốn tạm thời giữa ngân hàng và các tổ chức kinh tế và các cá nhân theo nguyên tắc hoàn tr nhằm thỏa mãn nhu cầu về vốn của các tổ chức

và cá nhân trong kinh doanh

b Đặc trưng tín dụng ngân hàng: tín dụng có tính rủi ro; tín

dụng mang yếu tố lòng tin, tính thời hạn và tính hoàn tr

c Vai trò tín dụng trong ngân hàng

- Vai trò tín dụng đối với hoạt động kinh doanh ngân hàng

- Vai trò của tín dụng ngân hàng đối với nền kinh tế

d Các nguyên tắc của tín dụng ngân hàng

Hoạt động cấp tín dụng của ngân hàng ph i đ m b o ba nguyên tắc sau:

(1) Vốn vay ph i có mục đích, b o đ m sử dụng vốn đúng mục đích và hiệu qu

(2) Vốn vay ph i có đ m b o

(3) Vốn vay ph i hoàn tr đầy đủ, đúng hạn c vốn gốc lẫn lãi

e Rủi ro tín dụng của Ngân hàng thương mại

- Khái niệm rủi ro tín dụng

Rủi ro tín dụng là rủi ro phát sinh trong tr ờng hợp ngân hàng không thu hồi đ ợc đầy đủ c vốn gốc và lãi của kho n vay hoặc việc thanh toán nợ gốc và lãi không đúng kỳ hạn đã thỏa thuận giữa ngân hàng và khách hàng vay

- Nguyên nhân dẫn đến rủi ro tín dụng

+ Nguyên nhân khách quan

+ Nguyên nhân chủ quan

1.2.2 Mục tiêu, chức năng và nhiệm vụ của kiểm soát nội

bộ đối với hoạt động tín dụng của NHTM

a Mục tiêu của kiểm soát nội độ đối với hoạt động tín dụng của NHTM

b Chức năng nhiệm vụ của kiểm soát nội bộ đối với hoạt động tín dụng ngân hàng

1.2.3 Các thành phần cơ bản của thệ thống kiểm soát nội

bộ

Theo báo cáo của COSO năm 1992, hệ thống KSNB bao gồm 05 yếu tố c b n có mối liên hệ chặt chẽ với nhau, đó là

a Môi trường kiểm soát

b Quản lý và đánh giá rủi ro

c Hệ thống thông tin và cơ chế trao đổi thông tin

d Các hoạt động kiểm soát

e Cơ chế giám sát hoạt động kiểm soát

1.2.4 Nội dung kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại các Ngân hàng Thương mại

a Công tác tổ chức thực hiện kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng

- Phạm vi hoạt động của bộ máy KTKSNB:

- Công việc tổ chức kiểm tra, KSNB được thực hiện như sau:

+ Xây d ng kế hoạch/điều chỉnh kế hoạch kiểm tra tr c tiếp hàng năm/quý/tháng đối với các chi nhánh trình HĐQT hay Tổng Giám đốc phê duyệt

+ Xây d ng, trình duyệt đề c ng, nội dung kiểm tra và thành lập các Đoàn kiểm tra/tổ kiểm tra tại các đ n vị, chi nhánh

+ Bộ máy KTKSNB hoạt động theo ph ng thức giám sát từ

xa và kiểm tra tr c tiếp

b Công tác giám sát từ xa đối với hoạt động tín dụng

- Mục tiêu giám sát từ xa:

- Mức độ thực hiện:

- Các nội dung kiểm tra:

c Công tác kiểm tra trực tiếp đối với hoạt động tín dụng

- Mục tiêu kiểm tra trực tiếp:

- Mức độ thực hiện:

- Các nội dung kiểm tra:

+ Kiểm soát quy trình xét duyệt khoản tín dụng

+ Kiểm soát quy trình giải ngân/cấp khoản tín dụng

+ Kiểm soát quá trình giám sát sau khi cấp tín dụng

+ Kiểm soát thu hồi khoản tín dụng

1.2.5 Các tiêu chí đánh giá hiệu quả công tác kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng

a Thước đo số lượng

b Thước đo chất lượng

+ Chất lượng của biên bản kiểm tra, báo cáo kết quả kiểm tra

+ Chất lượng tín dụng

c Thước đo chi phí

1.2.6 Các nhân tố ảnh hưởng đến công tác kiểm soát nội

bộ hoạt động tín dụng tại ngân hàng thương mại

a Nhân tố bên trong

- Thứ nhất, môi trường kiểm soát

- Thứ hai, hệ thống quản lý và đánh giá rủi ro

- Thứ ba, hệ thống thông tin và cơ chế trao đổi thông tin

- Thứ tư, hệ thống cơ chế chính sách, quy trình

- Thứ năm, hoạt động giám sát

b Nhân tố bên ngoài

- Môi trường pháp lý

- Môi trường kinh tế

- Khách hàng vay vốn

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC KSNB HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG TMCP CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM

2.1 KHÁI QUÁT VỀ NGÂN HÀNG TMCP CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM

2.1.1 Lịch sử hình thành và phát triển của Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam

2.1.2 Cơ cấu tổ chức của NHCT

2.1.3 Tình hình hoạt động kinh doanh của Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam

2.2.1 Nội dung kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam

a Công tác tổ chức thực hiện kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng

Việc tổ chức th c hiện kế hoạch KSNB tại NHCT đ ợc th c hiện nh sau: Phòng Khu v c đề xuất kế hoạch, Phòng KSNB trụ sở chính tổng hợp, trình kế hoạch, sau đó trình Giám đốc khối QLRR phê duyệt kế hoạch, trên c sở kế hoạch đã đ ợc phê duyệt phòng KSNB trụ sở chính sẽ giao kế hoạch cho các phòng khu v c th c hiện, định kỳ phòng KSNB trụ sở chính sẽ tổng hợp và xem xét việc

th c hiện kế hoạch của các phòng khu v c có đúng phê duyệt hay không

* Nhận xét:

- Ưu điểm

+ Đa dạng hóa các ph ng thức kiểm tra giám sát (kiểm tra đột xuất, chuyên đề, giám sát…)

+ Xây d ng đ ợc mục tiêu và công việc phù hợp với định

h ớng của ban lãnh đạo

+ Xây d ng kế hoạch chi tiết trên c sở cân đối nguồn l c và yêu cầu công việc của từng khu v c

- Nhược điểm

+ Phòng KSNB trụ sở chính ch a sát sao trong việc kiểm soát và th c hiện kế hoạch của Phòng KV

+ Một số phòng Khu v c triển khai ch a đúng kế hoạch của

trụ sở chính, kiểm tra đột xuất ch a đúng h ớng dẫn

b Công tác giám sát từ xa đối với hoạt động tín dụng

Sơ đồ quy trình giám sát từ xa hoạt động tín dụng tại NHCT

Thu thập thông tin

Báo cáo kết qu giám sát

Xử lý, xác minh thông tin

* Nhận xét

- Ưu điểm

+ Quy trình giám sát chi nhánh đã đ ợc xây d ng chặt chẽ, phân định rõ trách nhiệm của từng bộ phận, xây d ng đ ợc các tiêu chí giám sát cụ thể Qua đó phát hiện đ ợc những dấu hiệu bất

th ờng, các rủi ro, sai sót, các dấu hiệu không an toàn về kho n vay

+ Các tiêu chí giám sát đ ợc chiết xuất riêng rẽ theo từng màn hình riêng biệt nên ch a đánh giá bao quát hết các rủi ro, dấu hiệu bất th ờng đối với một kho n vay hoặc một khách hàng nên đôi lúc còn bỏ sót hoặc ch a nhận biết hết các rủi ro tiềm ẩn trong hoạt động cho vay

c Công tác kiểm tra trực tiếp đối với hoạt động tín dụng

B ớc 1: Kiểm tra tổng thể tình hình hoạt động tín dụng tại Chi nhánh

B ớc 2: Kiểm tra đánh giá cụ thể đối với từng Khách hàng theo mẫu chọn kiểm tra

B ớc 3: Đánh giá, c nh báo rủi ro và kiến nghị sau khi kiểm tra

B ớc 4: Kiểm tra việc khắc phục chỉnh sửa và th c hiện các kiến nghị của Đoàn kiểm tra nội bộ

gi m thiểu lỗi tuân thủ tại các khâu, nghiệp vụ đó Đồng thời đ a ra kiến nghị đối với chi nhánh đ ợc kiểm tra và các phòng ban có liên quan sớm có biện pháp khắc phục, xử lý các sai phạm về hoạt động tín dụng Nhờ vậy giúp cho hoạt động tín dụng đ ợc an toàn, hiệu

qu h n và nâng cao ý thức trách nhiệm của cán bộ trong công tác của mình

- Nhược điểm

+ Kết qu kiểm tra phụ thuộc vào mẫu chọn kiểm tra nên

ch a đánh giá hết toàn diện tình hình hoạt động tín dụng tại Chi nhánh

+ Thời gian kiểm tra tr c tiếp diễn ra dài ngày có thể nh

h ởng đến tình hình hoạt động kinh doanh của các Chi nhánh đ ợc kiểm tra

2.2.2 Kết quả công tác kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam

a Kết quả kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng phản ánh qua thước đo số lượng

- Số lượng các cuộc Kiểm tra hoạt động tín dụng

Số liệu b ng 2.2 cho thấy số l ợng các cuộc KSNB trong năm

2013 tăng so với năm 2012 tuy nhiên trong năm 2014 số l ợng các cuộc KSNB gi m so với năm 2013 điều này một phần do năm 2012 tình hình

nợ xấu, nợ quá hạn tại ietibank tăng cao do đó Ban lãnh đạo NHCT đã tăng c ờng nhiều h n công kiếm soát nội bộ năm 2013 để phát hiện và hạn chế tổn thất cho NHCT, đồng thời năm 2014 ban lãnh đạo NHCT đã

th c hiện kiểm tra nhiều chuyên đề vào chung 1 cuộc kiểm tra để hạn chế số l ợng các cuộc kiểm tra tại Chi nhánh

- Số lượng hồ sơ tín dụng được kiểm tra

Qua b ng 2.3, ta thấy rằng số l ợng hồ s tín dụng đ ợc kiểm tra năm 2014 tăng lên đáng kể từ 267.688 bộ hồ s đ ợc kiểm tra năm 2013, đến năm 2014 con số này là 300.789 bộ Điều này thể hiện công tác KSNB hoạt động tín dụng ngày càng đ ợc NHCT chú trọng h n

- Số lượng các sai sót được phát hiện và khắc phục chỉnh sửa qua kiểm tra

Qua b ng 2.4 cho thấy số l ợng các lỗi khắc phục, chỉnh sửa sau kiểm tra tại các Chi nhánh tăng lên rõ rệt cho thấy mức độ tuân thủ của các Chi nhánh ngày càng tăng, các Chi nhánh quan tâm h n đến việc th c hiện các kiến nghị của đoàn kiểm tra điều này cho thấy chất

l ợng công tác kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng ngày càng đ ợc

nâng cao

b Kết quả kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng phản ánh qua thước đo chất lượng

- Chất lượng của biên bản kiểm tra, báo cáo kết quả kiểm tra

+ Chất lượng ghi nhận lỗi

Theo báo cáo kết qu họp giao ban toàn bộ máy KSNB NHCT tháng 12/2014 cho thấy chất l ợng ghi nhận lỗi của các biên

b n kiểm tra trong năm 2014 tốt h n rất nhiều so với năm 2013

+ Xác định nguyên nhân gây ra lỗi

Việc ghi nhận nguyên nhân gây ra lỗi vẫn ch a đ ợc chú trọng phân tích sâu, đa số Phòng khu v c đều chọn là lỗi tác nghiệp hoặc lỗi khác trong khi b n chất của s kiện rủi ro có thể phân tích, đánh giá kỹ l ỡng h n nữa Xác định nguyên nhân gây ra lỗi không chính xác hoặc không rõ ràng rất phổ biến Ngoài ra, việc mô t cụ thể nguyên nhân còn s sài, tồn tại tr ờng hợp chỉ ghi lại tên nguyên nhân, không mô t cụ thể

+ Nội dung nhận định, đánh giá chung, đề xuất kiến nghị

Hầu hết các biên b n kiểm tra đã có những nhận định và đánh giá đ ợc toàn diện tình hình hoạt động của Chi nhánh, đã có những kiến nghị cụ thể, phù hợp với tình hình tại Chi nhánh tuy nhiên vẫn còn tồn tại một số biên b n kiểm tra nội dung c nh báo chung hoặc c nh báo khách hàng không thống nhất với phần đề xuất, kiến nghị

- Chất lượng tín dụng

Qua b ng 2.6 tại phần phụ lục cho thấy tỷ lệ nợ xấu tại ietinbank năm 2012 là 1,47 % gi m xuống còn 1% năm 2013, tuy nhiên năm 2014 tỷ lệ nợ xấu tại ietinbak tăng nhẹ lên 1,11% Mặc

dù tỷ lệ nợ xấu của toàn ngành Ngân hàng tăng nhanh từ năm 2011