Theo ch tiêu... L y…Bình Thu n, sông LrongBuk Daklak, sông Hà Thanh Bình nh….
Trang 1K IL
M
M C L C
Ph n 1: t v n đ
Ph n 2: nêu m t s khái ni m c b n
- Suy thoái môi tr ng
- Taì nguyên n c
Ph n 3: Th c tr ng, nguyên nhân c a suy thoái tài nguyên n c
- Th c tr ng và bi u hi n c a suy thoái tài nguyên n c Vi t nam
- Nguyên nhân d n đ n suy thoái ngu n tài nguyên n c
- H u qu c a suy thoái ngu n tài nguyên n c
Ph n 4: ý ki n đ xu t và gi i pháp
- H n ch và gi m thi u suy thoái Tài nguyên n c do bi n đ i khí h u toàn c u
- H n ch và gi m thi u suy thoái Tài nguyên n c do Phát tri n, s d ng Tài
nguyên n c không h p lý
- H n ch và gi m thi u suy thoái Tài nguyên n c do Qu n lý, T ch c và Lu t
pháp
Ph n 5: K t lu n
Trang 2K IL
O B
O O
K S C O
M
PH N1: T V N
“N c là tài nguyên quan tr ng nh t c a loài ng i và sinh v t trên trái
đ t.Vi n s Xiđorenko kh ng đ nh “ n c là khoáng s n quý h n các lo i
khoáng s n”.Vai trò quan tr ng c a n c th hi n rõ nét trong t t c m i m t
c a đ i s ng con ng i : n c chi m 99% tr ng l ng sinh v t s ng trong môi
tr ng n c và 44% tr ng l ng c th con ng i,ngoài ch c n ng tham gia
vào chu trình s ng trên,n c còn mang n ng l ng (h i tri u,thu n ng,ch t
mang v t li u và là tác nhân quan tr ng đi u hoà khí h u,th c hi n các chu trình
tuàn hoàn v t ch t trong t nhiên.Có th nói,s s ng c a con ng i và m i sinh
v t trên trái đ t ph thu c vào n c
Hi n nay,s suy thoái ngu n tài nguyên thiên nhiên đang di n ra v i m c đ
nghiêm tr ng,trong đó có ngu n tài nguyên n c.V i nh ng ý nghiã to l n nh
v y,ngu n tài nguyên n c luôn là đi u ki n c n cho t t c m i ho t đ ng di n
ra trên trái đ t,nh ng có m t th c t , đây c ng chính là ngu n tài nguyên b con
ng i l m d ng nhi u nh t,và luôn o t ng v tính vô t n c a nó.trên trái
đ t,97% l ng n c là n c m n,2%n c ng t t p trung 2 c c,0,6%là n c
ng m,còn l i là n c sông h Trong nh ng n m g n đây do s bùng n v dân
s , Tài nguyên thiên nhiên nh r ng b khai thác c n ki t, đi u ki n kinh t xã
h i phát tri n m nh, yêu c u dùng n c ngày càng t ng, ch t th i trong nông
nghi p, công nghi p và trong đ i s ng xã h i ngày càng nhi u, s tác đ ng c a
con ng i vào thiên nhiên ngày càng m nh, c ng v i thiên nhiên ngày càng bi n
đ i kh c nghi t d n đ n tình tr ng ngu n n c ngày càng khan hi m, c n ki t
N u trong th i gian này chúng ta không nhìn nh n n c là tài nguyên quý giá,
ph i có bi n pháp b o v s d n đ n tình tr ng chi n tranh đ giành ngu n n c
ph c v cu c s ng
Trang 3K IL
O B
O O
K S C O
M
PH N 2: NÊU M T S KHÁI NI M C B N
Tr c khi trình bày c th v suy thoái
tài nguyên n c,c n ph i hi u rõ m t s khái ni m c b n:
- Suy thoái môi tr ng: là s suy gi m v s l ng và ch t l ng c a thành
ph n môi tr ng,gây nh h ng x u đ n con ng i và sinh v t
- Theo “Thu t ng thu v n và môi tr ng n c”,tai nguyên n c: là l ng
n c trên 1 vùng đã cho ho c l u v c,bi u di n d ng n c có th khai
thác ( n c m t và n c d i đ t)
Suy thoái tài nguyên n c là m t v n đ r ng l n, đòi h i quá trình nghiên
c u,làm vi c công phu và lâu dài.Vì v y trong ph m vi gi i h n ki n th c và
ngu n tài li u c a môn h c,Nhóm 4 xin phép trình bày nh ng v n đ chung nh t
trong suy thoái ngu n tài nguyên n c Vi t Nam
Vi t Nam là m t n c có ngu n Tài nguyên n c vào lo i trung bình trên th
gi i có nhi u y u t không b n v ng S không b n v ng đó ngày m t t ng tr m
tr ng do t ác đ ng c a bi n đ i khí h u toàn c u, do s phát tri n và s d ng
thi u h p lý k c khâu qu n lý d n đ n Tài nguyên n c Vi t Nam có xu th
ngày càng suy thoái, c n ki t, nghèo n c
N c ta có kho ng 830 t m3 n c m t trong đó ch có 310 t m3 đ c
t o ra do m a r i trong lãnh th Vi t Nam chi m 37% còn 63% do l ng m a
ngoài lãnh th ch y vào T ng tr l ng ti m tàng kh n ng khai thác n c d i
đ t ch a k ph n h i đ o c tính kho ng 60 t m3/n m Tr l ng n c giai
đo n tìm ki m th m dò s b m i đ t kho ng 8 t m3/n m (kho ng 13% t ng
tr l ng)
N u k c n c m t và n c d i đ t trên ph m vi lãnh th thì bình quân đ u
ng i đ t 4400 m3/ng i, n m (Th gi i 7400m3/ng i, n m) Theo ch tiêu
Trang 4K IL
O B
O O
K S C O
M
đánh giá c a H i Tài nguyên n c Qu c t IWRA thì qu c gia nào d i
4000m3/ng i, n m là qu c gia thi u n c Nh v y, n c ta là m t trong
nh ng n c đang và s thi u n c trong m t t ng lai r t g n (Th c t n u k
c l ng n c t các lãnh th n c ngoài ch y vào thì Vi t Nam trung bình đ t
kho ng 10.600m3/ng i, n m) L ng n c s n sinh t ngoài lãnh th chi m
x p x 2/3 t ng l ng n c có đ c, r t khó ch đ ng, th m chí không s d ng
đ c S phân b c a c n c m t l n n c d i đ t r t không đ u Theo không
gian, n i có l ng m a nh t là B ch Mã 8000mm/n m, B c Quang, Bà Nà đ t
kho ng 5000mm/n m, trong khi C a Phan Rí ch đ t x p x 400mm/n m Theo
th i gian, mùa l ch kéo dài t 3- 5 tháng nh ng chi m t i 70- 85% l ng n c
c n m Mùa l , l ng m a m t ngày l n nh t đ t trên 1500mm/ngày song mùa
c n t n t i hàng nhi u tháng không có gi t m a nào M a, l đ t k l c trong
vùng ông Nam á là ven bi n Mi n Trung H n hán x y ra nghiêm tr ng i u
đó c n ph i tích n c trong mùa l đ đi u ti t b sung mùa c n là gi i pháp tích
c c nh t, quan tr ng nh t.N c ta có kho ng 2360 con sông có chi u dài l n
h n 10 km Trong s 13 l u v c sông chính và nhánh có di n tích l n h n
10.000 km2 thì có đ n 10/13 sông có quan h v i các n c láng gi ng, trong đó
có 3/13 sông th ng ngu n Vi t Nam, h ngu n ch y sang n c láng gi ng, 7
sông th ng ngu n n c láng gi ng, h ngu n Vi t Nam i u này Vi t
Nam không nh ng b ràng bu c ngu n l i v n c c a qu c gia th hai, th
ba… chia s , đ ng thu n.T ng l ng n c n m ng v i p = 75% kho ng 720 t
m3, t ng l ng n c mùa c n có kho ng 170 t m3 (k c 30 t m3 đi u ti t t
các h ch a tính đ n n m 2010) T ng nhu c u n c n m 2010 là 110 t m3,
trong mùa c n kho ng 85 t m3 (ch a k đ n l u l ng n c đ m b o môi
tr ng sinh thái h l u) N u qu n lý không t t thì đ n n m 2010 kh n ng thi u
n c đã rõ ràng vào t ng n i, t ng th i k , đ c bi t là các vùng Ninh Thu n,
Bình Thu n, Daklak, Daknông, BSCL, Trung du S Thái Bình và sông H ng
và d i ven bi n
Không nh ng ngu n n c m t mà ngu n n c ng m c ng đang trong tình
tr ng b suy thoái nghiêm tr ng c bi t là hàm l ng asen trong các m u n c
Trang 5K IL
O B
O O
K S C O
M
ng m đi n hình nh khu v c đ ng b ng B c b nói chung đ u cao h n nhi u so
v i tiêu chu n cho phép Trong khi đó vi c khai thác n c ng m c ng ch a có
quy ho ch hoàn ch nh, tình tr ng ng i dân t khoan gi ng di n ra kh p n i nên
tình tr ng ô nhi m ngày càng nghiêm tr ng
Dân s t ng, ch s l ng n c trên đ u ng i gi m N m 1943 là 16.641
m3/ng i, n u dân s n c ta t ng lên 150 tri u ng i thì ch còn đ t 2467
m3/ng i, n m x p x v i nh ng qu c gia hi m n c.Theo C c B o v môi
tr ng, ch t l ng n c 3 LVS C u, Nhu - áy, ng Nai - Sài Gòn đang b ô
nhi m nghiêm tr ng Th m chí có nh ng đo n sông thu c 3 LVS trên đã "ch t"
hoàn toàn, nh t là các vùng h l u Trên LVS Nhu - áy, các sông n i
thành Hà N i, sông Nhu t th xã Hà ông đ n th xã Ph Lý b ô nhi m r t
nghiêm tr ng Trên LVS ng Nai - Sài Gòn, đo n h l u sông ng Nai, sông
Sài Gòn, sông Th V i t n t i nhi u đo n sông "ch t" Các LVS b ô nhi m n ng
ch y u là do n c th i t sinh ho t, s n xu t công nghi p, các làng ngh , b nh
vi n, s n xu t nông nghi p và th y s n, ch t th i r n, khai thác khoáng
s n…Theo C c Th y l i (B Nông nghi p và PTNT), TNN trên LVSH ng c ng
đang suy gi m v s l ng, b i vì m c n c sông H ng đang ngày càng h th p
h n vào mùa ki t Mùa khô 2004 - 2005 m c n c sông H ng xu ng t i m c
1,36m - th p nh t trong vòng 100 n m qua Mùa khô 2006 - 2007, m c n c
sông H ng xu ng t i 1,12m - m c th p nh t k t khi có tr m quan tr c trên
sông H ng
Trang 6K IL
O B
O O
K S C O
M
II NGUYÊN NHÂN D N N SUY THOÁI NGU N TÀI
1 Do các Qu c gia th ng ngu n khai thác n c các sông ngày càng nhi u
và có chi u h ng b t l i Ví d : Trung Qu c đã và đang xây d ng h n 10 h
ch a l n trên sông Mekong, sông Nguyên; Lào đã và đang xây d ng 35 công
trình thu l i- th y đi n trong đó có 27 h ch a trên sông nhánh và 8 đ p dâng
trên sông chính Thái Lan, đã có 10 h ch a v a và l n và đang có k ho ch
xây thêm Campuchia có d ki n gi m c n c Bi n H v i m t cao trình
nh t đ nh đ phát tri n t i…
2 N n phá r ng ngày m t t ng cao đ tr ng càphê ( khi đ c giá), phá r ng đ
l y g , l y c i, l y đ t làm n ng r y… khó ki m soát đã làm ngu n n c v
mùa c n nhi u sông su i, khô ki t, v mùa l làm t ng t c đ xói mòn đ t, t ng
tính tr m tr ng c a l l t… ó là ch a k h u qu gây gi m sút đáng k v a
d ng sinh h c Ô nhi m n c ngày m t tr m tr ng do t c đ đô th hoá, công
nghi p hoá, hi n đ i hoá ngày m t t ng nhanh trong khi n c th i, rác th i ch a
đ c ki m soát ch t ch ó là ch a k ô nhi m do s d ng hoá ch t b o v
th c v t, phân bón hoá h c ngày m t t ng khó ki m soát, ô nhi m n c do n c
th i, ch t th i c a các ao nuôi thu s n x tr c ti p không qua x lý vào ngu n
n c
3 Nhi t đ không khí có xu th ngày m t t ng lên đã đ c kh ng đ nh K ch
b n có th ch p nh n là đ n n m 2070, các vùng ven bi n có kh n ng t ng
thêm +1,5oC, vùng n i đ a +2,5oC Chúng kéo theo l ng t ng b c thoát h i
lên kho ng 7,7 8,4%, nhu c u n c t i t ng lên, l ng dòng ch y n c m t
s gi m đi t ng ng khi l ng m a không đ i
4 ElNino g n li n v i vi c gây h n hán r t n ng n n c ta Nh ng n m có
ElNino, l ng m a và l ng dòng ch y trong sông đ c bi t là trong mùa c n
th ng b gi m m nh, th m chí không có dòng ch y nh sông Lòng Sông, S
L y…(Bình Thu n), sông LrongBuk (Daklak), sông Hà Thanh (Bình nh)…
Trang 7K IL
O B
O O
K S C O
M
H n đ n n i ngay c súc v t c ng không th s ng đ c, ng i dân ph i di
chuy n chúng đ n vùng khác Hàng ch c ngàn ha cây tr ng b ch t do thi u
n c
5 M n xâm nh p sâu do m c n c bi n dâng lên trung bình 20mm/n m nh
h ng l n đ n vi c c p n c và thoát n c, suy thoái n c
6 Do h n hán l ng n c trong sông c n ki t không đ kh n ng pha loãng
làm n c trong sông ngày càng b ô nhi m, suy thoái
7 S phát tri n dân s kéo theo s phát tri n di n tích tr ng lúa và s n l ng
thóc
– N m 2000 so v i n m 1900: Dân s Vi t Nam t ng g p 1,6 l n Flúa t ng
g p 2,56 l n, s n l ng thóc t ng 8,2 l n
– Phá và tr ng r ng N m 1943 đ che ph là 43%, đ n nay đ che ph
r ng còn đ t kho ng 35% song ch t l ng r ng b gi m n ng n ph n l n
là r ng th sinh, r ng thoái hoá, r ng trông
– Xây d ng h ch a thu l i, thu đi n tr c n m 1994 có t ng dung tích
kho ng 20 t m3 n c, t ng dung tích hi u ích kho ng 16 t m3
– S d ng n ng l ng b ng than, khí, quá trình công nghi p, ch t th i đã
phát th i khí nhà kính m t t tr ng
8 Qu n lý tài nguyên n c b phân tán, tính ràng bu c không ch t ch , thi u
th ng nh t nên đã x y ra tình tr ng:
- Thi u n c “nhân t o” do không có qui trình v n hành h v mùa c n
(n c sông H ng không đáp ng yêu c u m c n c c n thi t trong các tháng II,
III hàng n m)
- Thi u t p trung, thi u nghiêm l nh, nhi u c quan ban hành nh ng
không có c quan nào quy t đ nh Ví d : Trên sông Krong Ana đo n c u Giang
S n, Tr m Thu v n Giang S n có 3 qui đ nh c a 3 B : B giao thông, B Tài
nguyên và Môi tr ng, B Nông nghi p và Phát tri n Nông thôn v i ba bi n
c m cùng có 1 đi u c m: C m l y cát trên đo n sông Th c t không đ c ch p
hành: Tr c c u v n b xói, tàu thuy n v n đ u kín khai thác cát gây xói l b
sông, làm sai l ch s li u quan tr c thu v n
Trang 8K IL
O B
O O
K S C O
M
III H U QU C A SUY THOÁI MÔI TR NG N C
S gia t ng dân s và s phát tri n kinh t xã h i trong th k 21 s làm gia t ng
m nh nhu c u dùng n c và đ ng th i tác đ ng m nh m đ n tài nguyên n c
Tài nguyên n c (xét c v l ng và ch t) li u có đ m b o cho s phát tri n b n
v ng kinh t xã h i trong hi n t i và t ng lai c a n c ta hay không? ây là
m t v n đ l n c n đ c quan tâm D i đây xin nêu m t s thách th c ch y u
Tr c h t, s gia t ng dân s s kéo theo s gia t ng v nhu c u n c s ch cho
n u ng và l ng n c c n dùng cho s n xu t ng th i, tác đ ng c a con
ng i đ n môi tr ng t nhiên nói chung và tài nguyên n c nói riêng s ngày
càng m nh m , có th d n đ n nh ng h u qu r t nghiêm tr ng
n c ta, m c b o đ m n c trung bình cho m t ng i trong m t n m t
12.800 m3/ng i vào n m 1990, gi m còn 10.900 m3/ng i vào n m 2000 và
có kh n ng ch còn kho ng 8500 m3/ng i vào kho ng n m 2020 Tuy m c
b o đ m n c nói trên c a n c ta hi n nay l n h n 2,7 l n so v i Châu á (3970
m3/ng i) và 1,4 l n so v i th gi i (7650 m3/ng i), nh ng ngu n n c l i
phân b không đ u gi a các vùng Do đó, m c b o đ m n c hi n nay c a m t
s h th ng sông khá nh : 5000 m3/ng i đ i v i các h th ng sông H ng, Thái
Bình, Mã và ch đ t 2980 m3/ng i h th ng sông ng Nai Theo H i N c
Qu c t (IWRA), n c nào có m c b o đ m n c cho m t ng i trong m t n m
d i 4000 m3/ng i thì n c đó thu c lo i thi u n c và n u nh h n 2000
m3/ng i thì thu c lo i hi m n c Theo tiêu chí này, n u xét chung cho c
n c thì n c ta không thu c lo i thi u n c, nh ng không ít vùng và l u v c
sông hi n nay đã thu c lo i thi u n c và hi m n c, nh vùng ven bi n Ninh
Thu n - Bình Thu n, h l u sông ng Nai ó là ch a xét đ n kh n ng m t
ph n đáng k l ng n c đ c hình thành n c ngoài s b s d ng và tiêu
hao đáng k trong ph n lãnh th đó
Trang 9K IL
O B
O O
K S C O
M
H n n a, ngu n n c sông t nhiên trong mùa c n l i khá nh ch chi m
kho ng 10 - 40% t ng l ng n c toàn n m, th m chí b c n ki t và ô nhi m,
nên m c b o đ m n c trong mùa c n nh h n nhi u so v i m c b o đ m n c
trung bình toàn n m
Cùng v i s phát tri n kinh t xã h i và s gia t ng dân s , nhu c u dùng n c
cho sinh ho t, s n xu t công nông nghi p s t ng lên m nh m trong t t c các
vùng Theo k t qu đánh giá n m 1999, t ng l ng n c c n dùng c a c n c
chi m kho ng 8,8% t ng l ng dòng ch y n m t ng ng v i t n su t 75%,
t ng lên t i 12,5% vào n m 2000 và 16,5% vào kho ng n m 2010 T ng l ng
n c dùng đ t i cho cây tr ng khá l n, t 41 km3 (chi m 89,8%) n m 1985,
t ng lên 46,9 km3 (n m 1990) và 60 km3 n m 2000 (chi m 85%) L ng n c
c n dùng trong mùa c n r t l n, nh t là l ng n c dùng cho nông nghi p T ng
l ng n c c n dùng trong mùa c n n m 2000 đ t t i 70,7 km3, chi m kho ng
42,4% t ng l ng n c có kh n ng cung c p trong mùa c n (bao g m n c
sông, n c d i đ t và n c do các h ch a đi u ti t), hay 51% t ng l ng
dòng ch y mùa c n t ng ng v i t n su t 75% Vào kho ng n m 2010, t ng
l ng n c c n dùng trong mùa c n có th t i 90 km3, chi m kho ng 54% t ng
l ng n c có th cung c p hay 65% t ng l ng dòng ch y trong mùa c n
t ng ng v i t n su t 75% c bi t, không ít vùng và l u v c sông, l ng
n c c n dùng có th g p vài l n t ng l ng n c có th cung c p, t c là ch ng
nh ng v t quá xa ng ng l ng n c c n có đ duy trì sinh thái mà còn không
có ngu n n c t i ch đ cung c p cho sinh ho t và s n xu t
Nh trên đã nêu, s gia t ng dân s và các ho t đ ng c a con ng i s ngày
càng tác đ ng m nh m đ n môi tr ng t nhiên nói chung và môi tr ng n c
nói riêng Nh ng ho t đ ng t phát, không có quy ho ch c a con ng i nh ch t
phá r ng b a bãi, canh tác nông lâm nghi p không h p lý và th i ch t th i b a
bãi vào các thu v c đã và s gây nên nh ng h u qu r t nghiêm tr ng, làm
cho ngu n n c b c n ki t, b ô nhi m, h n hán có kh n ng càng kh c li t
Nguy c thi u n c s ch càng tr m tr ng, nh t là vào mùa c n các vùng m a
Trang 10K IL
O B
O O
K S C O
M
ít.y trì sinh thái mà còn không có ngu n n c t i ch đ cung c p cho sinh ho t
và s n xu t
S bi n đ i c a khí h u toàn c u đã, đang và s tác đ ng m nh m đ n tài
nguyên n c Theo đánh giá b c đ u, vào kho ng n m 2070, v i k ch b n
nhi t đ không khí t ng thêm 2,5 - 4,50C, l ng dòng ch y sông ngòi c ng s
bi n đ i tu theo m c đ bi n đ i c a l ng m a, n u l ng m a gi m 10% thì
dòng ch y n m có th gi m 17 - 53% đ i v i k ch b n nhi t đ không khí t ng
2,50C và gi m 26 - 90% v i k ch b n nhi t đ không khí t ng 4,50C M c đ
bi n đ i m nh nh t x y ra Nam Trung B và ông Nam B
Ngoài ra, trái đ t nóng lên s làm cho n c bi n có th dâng cao thêm 0,3 - 1,0
m và do đó nhi u vùng th p đ ng b ng sông C u Long, vùng đ ng b ng châu
th B c B và ven bi n Trung B s b ng p chìm trong n c bi n N u n c
bi n dâng 1 m, di n tích ng p l t là 40.000 km2, ch y u đ ng b ng sông C u
Long, 1700 km2 vùng đ t ng p n c c ng b đe do và 17 tri u ng i s ch u
h u qu c a l l t Cu i cùng, s c n ki t, ô nhi m ngu n n c c ng nh s
khan hi m ngu n n c s càng tr m tr ng n u không có các bi n pháp qu n lý
t t tài nguyên n c C ng vì l đó mà ng i ta cho r ng, kh ng ho ng n c hi n
nay không ch do n c quá ít không đ đ tho mãn nhu c u c a con ng i mà
còn do s qu n lý ngu n n c quá kém gây nên hàng t ng i và môi tr ng
gánh chu h u qu
c u
a Gi m nh khí nhà kính theo k ho ch hành đ ng c a Qu c gia
c C i thi n, nâng c p và m r ng các h th ng thoát l , tiêu úng
1) Nâng c p các h th ng c
2) Qui ho ch xây d ng b sung h th ng m i, đ c l p v i t i, c p n c