Tìm hiểu về Phật giáo ở Huế và ảnh hưởng của Phật giáo đến con người Huế

K IL

.C O

M

Ph t giáo là m t tôn giáo g n bó v i Vi t Nam trong m t th i gian

dài c a l ch s dân t c Vào th i Nhà Lý và Nhà Tr n, Ph t giáo tr thành

qu c đ o và trong th i k đó Vi t Nam đã đ t đ c nh ng thành t u r c

r v m i m t kinh t - chính tr - v n hoá - xã h i - quân s Trong l n đi

th c t p t i Hu l n này, em đã có d p tìm hi u v Hu , con ng i Hu ,

đ c bi t em đã có th i gian và đi u ki n đ m r ng tri th c c a mình v

Ph t giáo Hu Trong bài báo cáo th c t p này em s nói v Ph t giáo

Hu và s nh h ng c a Ph t giáo đ n con ng i Hu

K IL

O B

O O

K S C O

M

I PH T GIÁO VÀ S DU NH P C A PH T GIÁO VÀO

VI T NAM

o ph t có ngu n g c n c đ i, ng i sáng l p là T t t

a (Siddhartha), h Gôtoma (Gautama), sinh kho ng n m 563 tr c Công

nguyên kinh thành Kapilavastu (chân núi Hymalaya v phía nam, nay

thu c mi n Nam n c Nêpan, giáp phía b c n ) , là thái t con vùa

T nh Ph n ng i đ i tôn x ng ông là Thích Ca Mâu Ni (Sakyamuni)

Ông m t n m 483 tr c Công nguyên, th 80 tu i

Khi T t t a ra đ i, xung quanh ông là m t xã h i nhi u đau kh ,

bi t bao nhiêu con ng i là n n nhân c a ch đ đ ng c p dã man, c a

thiên tai quái ác Lúc đó n đã có nhi u lo i t t ng vf tôn giáo, nh

đ o Vêda (đ o Ph à) th nhi u th n, đ o Bà La Môn (Brátman) th m t

th n, đ o Jâim ch tr ng tu kh h nh v.v… o Ph t c a T t t a ra

đ i là m t s ph n ng có tính ch t bác b đ i v i ch đ đ ng c p kh c

nghi t đ ng th i, đ i v i đ o Bà La Môn nghi t ngã và đ i v i ph ng

pháp tu hành kh h nh c a Jana, ng th i là s kh ng đ nh m t đ o lý,

m t đ ng h ng c u kh m i cho con ng i

Sinh th i, Ph t Thích Ca không vi t sách, ông ch rao gi ng b ng

mi ng Các kinh, lu t, lu n c a Ph t giáo l u truy n đ i là do nhi u th

h h c trò c a ông c n c vào l i d y đ c l u truy n mà biên t p thành

Vì v y trong đó xu t hi n nhi u quan đi m khác nhau v s tu hành và

đ c đ o Ch y u có hai tông phái l n là Ti u Th a (Hinayana - c xe

nh ) và i Th a (Mahayana - C xe l n) Ti u Th a còn g i là Ph t giáo

nguyên thu (Thérevada), d a sát vào v n b n kinh đi n, ch tr ng giác

ng cho b n thân mình, ch th có Ph t Thích Ca và tu đ n b c La Hán

(Arhat) i Th a ch tr ng t giác và giác tha, không c ch p vào kinh

đi n, th nhi u Ph t và tu đ n b c B Tát tr c khi thành Ph t Ngoài ra

còn có tông phái Kim Cang Th a (Vadshrayana), còn g i là M t Tông,

ch tr ng k t h p phù chú, bùa linh v i giáo lý đ gi i thoát

K IL

O B

O O

K S C O

M

Khi Ph t Thích Ca còn t i th , o c a ông đã đ c nhi u ng i

d c sông H ng, thu c mi n trung và b c n tin theo Sau khi ông m t,

đ o đó đ c truy n bá m nh m n th k III tr c Công nguyên thì

phát tri n đ n đ nh cao nh t Lúc đó n có đ n 8 v n chùa ths n

ph m Nh ng đ n th k V sau Công nguyên, Ph t giáo b n giáo t n

công, sau đó b H i giáo tri t phá T th k XII v sau, Ph t giáo ch còn

là m t di tích, m t tôn giáo nh n

o Ph t truy n bá ra ngoài biên gi i n t r t s m, th k III

tr c Công nguyên d i s ch đ o c a vua n là Asoka, nhi u t ng đoàn

đã đi ra n c ngoài truy n bá Ph t giáo V phía nam, Ph t giáo truy n

đ n các n c Srilânghiên c u, Mianma, Thái Lan, Lào, C mpuchia,

Inđônêxia Ng i ta g i là Ph t giáo Nam Tông và đ c tr ng c a nó là

theo dòng Ti u Th a V phía B c, Ph t giáo truy n đ n Nêpan, các n c

Trung Á, Trung Qu c, Tri u Tiên, Nh t B n, Vi t Nam Ng i ta g i đó

là Ph t giáo B c Tông và đ c tr ng c a nó là theo dòng i Th a C ng

v phía B c, phái Kim Cang Th a l u truy n Tây T ng, Mông c ,

Xibia Khác v i g c c a nó là n , Ph t giáo các n c trên ngày

càng phát tri n và đã tr thành qu c giáo m t s n c

o Ph t truy n vào Trung Qu c kho ng đ u th k I sau Công

nguyên và qua con đ ng “t l a” xuyên Trung Á Các nhà s n và

Trung á theo chân các đoàn ng i buôn bán đi đ n Trung Qu c truy n

đ o Dòng đ o truy n vào Trung Qu c là dòng i Th a Các tông phái

Ph t giáo n nh M t Tông, T nh đ Tông, v.v… đ u d c ng i

Trung Qu c các th i ch p nh n và l u truy n Song phát tri n Trung

Qu c là các Tông phái ít nhi u đ c ng i Trung Qu c gia công xây

d ng, đó là Phs n ph m T ng Tông (Duy Th c Tông), Thiên Thai Tông,

Hoa Nghiêm Tông và đ c bi t là Thi n Tông, Phép thi n đ nh trong thi n

tông v n có t n , nh ng Thi n Tông v i m t h th ng giáo lý c a nó

K IL

O B

O O

K S C O

M

l i là s n ph m riêng c a Trung Qu c V sau Trung Qu c nói đ n Ph t

là nói đ n Thi n

Ph t giáo tuy tr i qua nhi u giai đo n phát tri n, có nhi u tông phái

khác nhau và l u hành nhi u qu c gia khác nhau châu Á, nh ng nó

v n là nó B i vì nó có nh ng ch tr ng và quan đi m c b n mà b t

c tông phái nào, b t c qu c gia nào c ng đ u ph i d a vào đ truy n bá

Quan ni m v th gi i, Ph t giáo cho r ng th gi i xung quanh, bao

g m c v tr , tr i đ t và con ng i, tuy l n nh khác nhau, ch ng lo i

khác nhau, nh ng đ u là m t, đ u luôn v n đ ng và bi n đ i, đó không

có đi m b t đ u (vô thu ), c ng không có đi m k t thúc (vô chung), đó

bi n đ i x y ra nhanh nh trong ch p m t (sát na), nên không có gì là

th ng còn, là c đ nh, là có th g i nó là nó, vì nó có đó nh ng r i

không có, còn đó nh ng r i m t đó (vô th ng) Con ng i c ng v y,

trong dòng ch y không ng ng, nên không có cái gì g i là b n thân ta (vô

ngã) M t khác, bi n đ i đó không ph i là do bên ngoài đ a t i, mà là do

bên trong, do s v n đ ng t thân, do l nhân duyên bên trong tác đ ng,

và lu t nhân qu n i t i quy đ nh, đó v i b t c m t v t nào vào m t

giai đo n nào c a quá trình, c ng đ u là k t qu c a giai đo n tr c là

nguyên nhân c a giai đo n sau (nghi p) Bi n đ i đó còn di n ra trong các

n i g i là cõi phàm và siêu phàm mà s chuy n t cõi này sang cõi khác

nh vòng bánh xe quay mãi không thôi (luân h i) v.v…

Quan ni m v nhân sinh o Ph t cho đ i ng i là kh , n i kh

m i ng i là đ y n c m t, nhân lo i là bi n n c m t; “n c m t

chúng sinh còn nhi u h n n c các đ i d ng c ng l i” Kh đó không

ph i là do s n ph m b c giai c p, s n ph m b c dân t c mà ra, mà là do

có b n thân con ng i Kh đó là do con ng i có sinh thì có già, b nh và

ch t, do mong mu n mà không đ c, do th ng yêu mà ph i xa lìa nhau,

do ghét nhau mà ph i g n nhau, do ng u n (s c, th , t ng, hành, th c)

che l p trí tu (kh đ ), do tích t p thói x u và d c v ng (t p đ ), do s

K IL

O B

O O

K S C O

M

thay đ i, do trong vòng luân h i Mu n thoát kh thì ph i tu luy n, ph i

tr b d c v ng (di t đ ), ph i t bi, nh n nh c, h x (vui v hy sinh

thân mình), ph i nh n th c đ c tâm Ph t, ph i theo tâm con đ ng đúng,

v.v… (đ o đ ) Và m c đích c a tu luy n là gi i thoát, là thoát ra kh i

vòng luân h i sinh t , là đ t t i m t m c tiêu lý t ng mà m i m t tông

phái Ph t giáo có m t cách nói riêng V i Ph t giáo nói chung là lên t i

cõi Ni t Bàn, n i t ch di t, n i không còn bi n hoá, không còn s ng vui

c ng nh kh đau; v i T nh Tông là v đ c n c Ph t, là sang t i

Tây Ph ng c c l c, ho c T nh Th , v i Thi n Tông là nh n th c đ c

tâm là Ph t , v.v…

Th gi i quan và nhân sinh quan trên c a Ph t giáo đ i v i ng i

Vi t đ u th i B c Thu c, lúc còn đang tin s c m nh c a ông Tr i, tin

quy n n ng c a th n núi, th n sông, v.v… còn đang trong xã h i nguyên

s và khép kín, thì đó là m t hi n t ng xa l Th gi i quan nhân sinh

quan đó l i đ c truy n vào b i các nhà s n và Trung Á, nh ng

ng i có hình th và vóc dáng khác ng i mình, thì s xa l đó l i càng

t ng lên g p b i Th nh ng Ph t giáo v n có th làm quen và xâm nh p

đ t Vi t Lý do đ u tiên c a s ki n đó không ph i là s uyên thâm trong

giáo lý nhà Ph t, mà là nh ng hành vi c a ng i truy n đ o Các nhà s

n c ngoài b ng thái đ t bi, nh n nh c, không n hà trong vi c c u

mang ng i, thành th t c u v t ng i, dùng thu c tr b nh cho ng i m

đau (các nhà s lúc b y gi th ng là th y thu c), v.v, đã tác đ ng và

c m hoá đ c ng i Vi t, r i t đó d t d n h vào làm quen v i n i dung

giáo lý Ng i vi t ch p nh n giáo lý Ph t là b c sau Và đ n l t

mình, giáo lý phát huy tác d ng đây, trong b c này, chính s uyên

thâm c a giáo lý m i là đi u ki n làm cho Ph t giáo t n t i lâu dài Vi t

Nam

Chùa chi n sau này m c kh p nông thôn, đ ng b ng, trung du, đ i

núi đ t Vi t, và nh ng tín đ thành kính lâu đ i là nh ng ng i nông dân

K IL

O B

O O

K S C O

M

ch t phác Nh ng đ a bàn và nh ng ng i đ u tiên ti p thu Ph t giáo

Vi t Nam l i không ph i là nh ng n i y và nh ng con ng i y, mà là đô

th và nh ng con ng i buôn bán Chính đô th m i là n i di n ra s ti p

xúc, n i nhà s các ph ng tr i theo chân các nhà buôn đ n tìm hi u và

truy n đ o Vi t Nam lúc b y gi là Luy Lâu, tr s đ ng th i là n i đô

h i c a đ qu c phong ki n Hán Giao Châu Chính các nhà buôn bán x

do ngh nghi p c a mình, m i có đi u ki n ti p xúc v i ng i ph ng xa,

m i d ch p nh n nh ng đi u xa l v i mình i u này ít nhi u có th

th y đ c qua câu chuy n dã s có tính ch t dân gian l u truy n qua các

đ i ó là chuy n Nh t d Tr ch ( m Nh t D ) Chuy n k r ng vào

th i Hùng V ng, v ch ng Tiên Dung, Ch ng T m quán ch , l p

ph xá, và Tiên Dung khuyên Ch ng T đi theo m t ng i buôn n c

ngoài đ n m t đ o ngoài bi n, Ch ng T đ c nhà s trên đ o truy n

đ o cho

Ngoài ra, ti p th Ph t giáo đ u tiên là nhà buôn, nh ng hi u đ c

đ y đ Ph t giáo l i là ng i trí th c Chính ng i trí th c Vi t Nam

đ ng th i là ng i n m đ c c ph n l nghi và ph n t t ng c a Ph t

giáo B i vì Ph t giáo, ngoài l nghi ra, còn là m t h th ng quan đi m lý

lu n mà ch ng i có ki n th c m i hi u đ c Ng i trí th c đ ng th i

là ng i Hán h c Bi t ch Hán h m i đ c đ c kinh, k d ch ra Hán

V n, và nh ch Hán h m i có đi u ki n h c ch Ph n (Sankrit) đ đ c

các sách kinh, lu t, lu n b ng nguyên b n, đ hi u đ c Ph t giáo t g c

c a nó

Vi t Nam giáp v i Bi n ông, n m trên con đ ng thu thông

th ng gi a đ ng và tây, gi a b c và nam, là khu trung đ gi a hai n n

v m minh l n: n và Trung Hoa Vi t Nam l i là đ a đ u phía nam

c a đ qu c phong ki n Hán lúc b y gi , là n i xu t phát đi v phía nam

c a nhi u đoàn s gi , c a nhi u nhà buôn Trung Hoa V trí thu n l i đó

khi n nó có th du nh p Ph t giáo s m i u này c ng v i m t vài t li u

K IL

O B

O O

K S C O

M

gián ti p đã khi n Nguy n Lang cho r ng: “Trung tâm Ph t giáo Luy Lâu

(Vi t Nam - TNN) đ c thành l p s m h n các trung tâm L c D ng và

Bành Thành (Trung Qu c- NTT) và nh th là đã đ c hình thành vào

th ng bán th k th nh t c a Tây L ch” Minh Chi, c ng cho r ng “Vi t

Nam ngay t th i r t x a đã đ c các cao t ng n đ n truy n giáo

tr c ti p và th i đi m đó có th là x a h n th i đi m Ph t giáo vào mi n

Nam Trung Hoa khá nhi u” Nh ng ch ng c xác th c ghi trong chính s

thì th i đi m đó mu n h n

Truy n “S Nhi p” trong Tam qu c chí ghi, m i khi S Nhi p ra vào

thì: “Uy nghi đ h t, đánh chuông khánh, th i kèn sáo, xe ng a đ y

đ ng, ng i H (ch ng i n và ng i Trung Á đây ch các nhà

s ng i n ho c Trung Á - NTT) theo hai bên xe th p h ng, th ng

có đ n m y ch c” Truy n nhà s Thông Bi n trong thi n uy n t p anh

ghi nhà s này tr l i câu h i c a Phù C m Linh Nhân hoàng thái h u th i

Tr n v Ph t giáo vào n c ta, nói: “Hai tông phái (Giáo Tông và

thi nTông) đ n n c ta đã lâu [Giáo tông] thì b t đ u t Mâu Bác,

Kh ng T ng H i” Các nhân v t S Nhi p, mâu B c, Kh ng T ng H i

đ u là ng i cu i th k II đ u th k III Nh v y Ph t giáo xu t hi n

n c ta đ c ghi rõ ràng trong s sách là vào cu i th k II sau Công

nguyên

Công lao đ u tiên t ng vi c truy n bá Ph t giáo vào Vi t Nam là

thu c các nhà s n , Trung Á và Trung Qu c Các nhà s n

Trung Á thì theo thuy n buôn xuyên đ i d ng đ n Các nhà s Trung

Qu c thì đi đ n b ng đ ng b ho c đ ng bi n và th c hi n vi c giao

l u trong lãnh th c a đ qu c phong ki n Hán Nh ng trong th c t c ng

có s đóng góp nhi u m t c a các nhà s Vi t Nam Trong đó có ng i

gi vai trò c u n i gi a Ph t giáo Nam Á và Ph t giáo Trung Hoa, nh

nhà s V n K đã đem b n d ch Kinh A Hàm do hai nhà s Trí Hi n

(ng i Ba L ng) và nhà s H i Ninh (Trung Qu c) cùng d ch đ t Ba

K IL

O B

O O

K S C O

M

L ng, Nam H i, v dâng cho vua ng Tr ng An Có ng i đ o h nh

n i ti ng c Vi t Nam và Trung Hoa nh nhà s Thích Tu Th ng Ông

tr trì chùa Tiên Châu S n (thu c t nh Hà B c, Vi t Nam ngày nay) sau

thái thú Nam H i là L u H i m i v tr trì chùa U Thê, (Trung Qu c)

Nhà s “Th ng che d u tài n ng, hi n ra nh ng i ngu Ng i lâu

đ u coi tr ng, k tu hành đ u tôn kính ca ng i” Có ng i thông th o

Ph n ng và kinh đi n, góp ph n chú gi i ngay trên đ t n c c a Ph t,

nh Thi n S i Th ng ng lúc ông n “h c thông Ph n ng ,

gi i lu n Duyên sinh (Nidanasastra) và các kinh đi n khác”

K IL

O B

O O

K S C O

M

II PH T GIÁO HU

1 S truy n bá Ph t giáo vào Hu

Ph t giáo có m t trên đ t Hu vào đ i vua Tr n Nhân Tông Vào lúc

đó, vùng Trung Nam B là đ t c a ng i Ch m gi v ng hoà khí

c a n c ta và n c Ch m, tránh c nh chi n tranh, vua Tr n Nhân Tông

đã g công chúa Huy n Trân cho vua Ch Mân Vua Ch Mân đã c t hai

châu Ô và lý làm quà c i cho công chúa Huy n Trân Nh v y hai châu

Ô và Lý là thu c s h u c a nhà Tr n Khi đó, nhu c u đi khai kh n đ t,

m r ng ph m vi nh h ng c a v n hoá Vi t đ n hai châu này là r t c n

thi t Và ng i đi đ n hai châu này chính là nh ng ng i dân đi làm kinh

t m i H đ n đâu thì h mang nh ng tín ng ng, tôn giáo, v n hoá

phong t c c a h t i đó

M t khác, d i đ i Lý, Tr n, Ph t giáo là qu c giáo do đó nh ng

ng i dân này đi t i dâu, thì h mang theo trong mình nh ng gì g n v i

tâm, th c Ph t giáo t i đó Bên c nh đó khi h đi t i hai châu này thì

nh ng ng i th y c a h c ng đi theo và vì T ng xu t hi n đ u tiên t i

Thu n Hoá đ i Tr n là i u Ng Giác Hoàng T là Tr n Nhân Tông, sau

đó đi u thêm các v t ng khác vào đ làm ch d a v m t tâm linh cho

qu n chúng

2 c đi m c a Ph t giáo Hu :

Nh v y Ph t giáo đ c truy n bá vào Hu t đ i Vua Tr n Nhân

Tông Do đó Ph t giáo Hu mang nh ng đ c đi m c a Ph t giáo đ i Tr n

bên c nh nh ng đ c đi m c u Ph t giáo Vi t Nam nói chung

2.1 c đi m n i b t c a Ph t giáo đ i Tr n chính là t t ng c a

Tr n Nhân Tông và thi n phái Trúc Lâm

-1299 vua Tr n Nhân Tông xu t gia t i chùa Hoa Yên núi Yên T ,

là Trúc Lâm, u à đ c nh n là ng i truy n th a chính th c c a phái

Yên T , th h th sáu, ti p n i v t th n m là thi n s Hu Tu n i

K IL

O B

O O

K S C O

M

ti ng c a phái Yên T Th l c lan r ng trong tri u đình và gi a nhân

gian, m t ông vua đã t ng đánh b i cu c xâm l ng c a nhà Nguyên M t

ông vua đã đem hoà bình th nh tr v cho nhân dân, m t ông vua nh th

đi xu t gia s gây nên m t ti ng vang l n và khi n m i ng i t ng n c

h ng v ng n núi Yên T Vì v y đ o Ph t tr thành y u t tâm lý liên

k t toàn dân l i trong m c đích xây d ng và b o v qu c gia Phong trào

Ph t giáo nh p th g i là Trúc Lâm Yên T đ c h ng th nh cho đ n gi a

th k 14 Sau đó phong trào y u d n T đây thi u s nâng đ c a nh ng

ông vua Ph t t

Tháng 3 n m 1301, Tr n Nhân Tông đi Chiêm Thành đ quan sát

Ph t giáo t i đây Vua đi v i t cách là m t du t ng, có m t s t ng s tu

tùng Vua đã l u l i đây cho đ n tháng 11 m i v Ch Mân đã ti p xúc

v i m t v du t ng Vi t Nam, m t ng i có th l c r t l n c a n c Vi t

Nam Vua Tr n Nhân Tông h a s g công chúa cho vua Ch m Vì m c

đích xây d ng tình hoà h o gi a hai n c Hai châu, Ô, Lý là sính l c a

vua Ch m Vào n m 1307 đ c đ itên là Thu n và Hoá…

+ Giáo lý c a Ph t giáo đ i Tr n c a thi n phái Trúc Lâm ch

ch ng đình ch phi n não t c tiên, phù h p v i truy n th ng “ng đình

tâm quán” c a thi n h c nguyên thu

+ Trúc Lâm r t ý th c v tính cách vô th ng c a cu c s ng và th o

th c th c hi n s gi i thoát đ t đ o theo Trúc lâm ph i đ c th c ngay

trong hi n này Thân m ng và cu c đ i là vô th ng đ i ng i nh m t

mùa xuân s qua

+Trong l i m đ u c a Trúc Lâm ta th y vua nói đ n th tính giác

ng Có s n n i m i ng i và đ n nguyên t c t tính giác ng y b ng

ph ng pháp không truy t m t c là không đ i t ng hoá t tính giác ng

y đ ch y theo đu i b t (có ý đi tìm đ o thì không bao gi th y đ o)

ây là nh ng đi u mà Trúc Lâm tâm đ c t Tu Trang th ng s Cu i