những đặc sắc của du kí việt nam đương đại viết về nước ngoài

của một địa phương, của một quốc gia sau những chuyến đi xa luôn mang lại cho độc giả rất nhiều cảm hứng cũng như Không những thế, dù là từ thuở xa xưa khi các châu lục, các quốc gia, c

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS NGUYỄN HOÀI THANH

Thành phố Hồ Chí Minh – 2013

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kì công trình nào khác

Trần Thanh Phương

TS Nguyễn Hoài Thanh đã trực tiếp hướng dẫn tôi một cách tận tình, các thầy

cô tổ Lí luận văn học, phòng Sau đại học trường Đại học Sư phạm TP Hồ Chí Minh, gia đình và bạn bè đã tạo điều kiện thuận lợi, tận tình góp ý, giúp đỡ và động viên tác giả trong suốt thời gian học tập và hoàn thành luận văn này

Tác giả luận văn

Trần Thanh Phương

Chương 1 VÀI NÉT VỀ DU KÍ VIỆT NAM3 10 3

1.1 Khái niệm du kí3 10 3

1.2 Đặc điểm của du kí3 13 3

1.3 Vài nét về thể du kí Việt Nam3 15 3

1.3.1 Du kí trong nền văn học Việt Nam trung đại3 15 3

1.3.2 Du kí trong nền văn học Việt Nam đương đại3 18 3

1.3.3 Những đề tài trong du kí Việt Nam đương đại3 22 3

Chương 2 ĐẤT NƯỚC, XÃ HỘI, CON NGƯỜI TRONG DU KÍ VIỆT

NAM ĐƯƠNG ĐẠI3 26 3

2.1 Những cảnh sắc thiên nhiên và công trình kiến trúc3 40 3

2.1.1 Vẻ đẹp của thiên nhiên3 40 3

2.1.2 Vẻ đẹp của các công trình kiến trúc3 48 3

2.1.3 Sự hài hòa giữa thiên nhiên và các công trình kiến trúc3 55 3

2.2 Vẻ đẹp của con người trong du kí Việt Nam đương đại3 60 3

2.2.1 Những con người nồng hậu, thân thiện3 62 3

2.2.2 Những con người hết mình vì đam mê, hết mình vì cuộc sống3 69 3

2.3 Vẻ đẹp của đất nước3 Error! Bookmark not defined

3

2.3.1 Tình hình chính trị-xã hội3 27 3

2.3.2 Đời sống của người dân3 29 3

2.3.3 Phong tục tập quán3 34 3

Chương 3 NHỮNG THỦ PHÁP NGHỆ THUẬT CỦA DU KÍ VIỆT

NAM ĐƯƠNG ĐẠI VIẾT VỀ NƯỚC NGOÀI3 72 3

3.1 Kết hợp giữa nghệ thuật kể chuyện và miêu tả3 78

3.1.1 Sự tương tác giữa du kí và nhật kí3 73 3

3.1.2 Sự tương tác giữa du kí và hồi kí3 76 3

3.1.3 Sự tương tác giữa du kí và bút kí3 77 3

3.3 Ngôn ngữ và giọng điệu3 84 3

3.3.1 Ngôn ngữ3 84 3

3.3.2 Giọng điệu3 91 3

K ẾT LUẬN3 103 3

TÀI LI ỆU THAM KHẢO3 106

PH Ụ LỤC 124

MỞ ĐẦU

1 Lí do ch ọn đề tài

Du kí là một thể loại kí văn học ra đời cách nay đã khá lâu Từ thế kỉ trước, đã

có nhiều tác phẩm nổi tiếng, đã để lại nhiều giá trị Trong dòng chảy đó, hiện nay,

một số tác giả đã viết du kí khi tham quan, đi công tác ở nước ngoài Những tác

phẩm của họ mang những nét mới, những tìm tòi thể hiện sự sáng tạo trong cách nghĩ và cách viết Chúng ta thấy rằng, có sự khác biệt trong những cách viết này Đến với những trang du kí của người Việt viết về đề tài nước ngoài thì phong vị và

cảnh sắc của các đất nước như hiện lên trước mắt người viết Thế nhưng, đây không

phải là những cuốn sách viết về địa lí hay cuốn cẩm nang hướng dẫn du lịch Đằng sau những câu chữ ấy là cái tâm, cái tình của người viết đã làm ấm những trang văn

Và cũng chính vì những điều đó mà du kí đương đại viết về đề tài nước ngoài đã có

những đặc sắc hấp dẫn người viết Du kí giai đoạn trước, với đỉnh cao là du kí giai đoạn 1930- 1945 cũng đã có rất nhiều thiên viết về đề tài nước ngoài, đó là hành trình Pháp du, nhưng du kí đương đại cũng đã có sự kế thừa với du kí giai đoạn này

Ở đây không phải là sự rập khuôn theo lối mòn mà có sự sáng tạo trên tinh thần kế

thừa và phát huy

Là một thể dạng đặc biệt của bút kí, du kí là bài ghi chép về miền đất, con người, danh thắng, thiên nhiên, văn hóa của một địa phương, của một quốc gia sau những chuyến đi xa luôn mang lại cho độc giả rất nhiều cảm hứng cũng như

Không những thế, dù là từ thuở xa xưa khi các châu lục, các quốc gia, các

miền đất còn muôn trùng cách trở cho đến khi địa cầu trở thành một “thế giới

phẳng” tựa như thể được gắn liền bằng internet hiện thời, những tác phẩm du kí vẫn không hề lạc hậu mà luôn có sức hấp dẫn riêng của mình Và đây cũng là lí do

khiến thể dạng văn học này đã, đang và tiếp tục được công chúng nồng hậu đón

nhận

Được đi khắp muôn nơi, được khám phá và được trải nghiệm, đó là ước mơ

của bất cứ ai và nhất là của những người trẻ tuổi Trong giai đoạn hiện nay, việc

xuất ngoại để đi công tác, học hành, du lịch không còn hiếm hoi như xưa nữa Rất nhiều người Việt đang tung cánh trên khắp thế giới, tới những miền đất tuyệt vời để

rồi lại chia sẻ với bạn bè về những điều mắt thấy tai nghe

Tất cả những điều trên đã hấp dẫn người viết, và đã đưa người viêt tới quyết

định chọn Những đặc sắc của du kí Việt Nam đương đại viết về nước ngoài làm đề

tài luận văn Thạc sĩ của mình

2 L ịch sử vấn đề

Thể tài du kí đã ra đời rất sớm trong nền văn học trung đại, nhưng với số lượng không nhiều, và xét về mặt thể loại, thể tài trước đó du kí không được chú ý nhiều, nên việc nghiên cứu nhìn chung còn rất sơ lược Một số công trình nghiên

cứu có nhắc tới thể tài du kí, nhưng phần lớn chỉ là điểm tên, hoặc nếu không thì nói

tới du ký trong khi bàn về thể ký nói chung

Trong năm 1950, trong cuốn Việt Nam văn học sử yếu của Dương Quảng Hàm

có nói tới du ký với tính chất sơ lược

Năm 1989, trong tác phẩm Nhà văn hiện đại, Vũ Ngọc Phan đã nói sơ lược về

thể tài du kí khi nói tới nhóm nhà văn trong Nam Phong tạp chí, và ông cũng có

nhắc tới một số tác phẩm du kí như: chuyến đi Bắc Kỳ năm Ất Hợi của Trương Vĩnh

Ký

Năm 1965, trong cuốn Việt Nam văn học sử giản ước tân biên, Phạm Thế Ngũ

có bàn tới thể tài du kí nhưng là du ký riêng trong sáng tác của Phạm Quỳnh Ông

đã đưa ra những nhận xét: “Du kí Phạm Quỳnh thiên về biên khảo, văn nghị luận nhiều hơn văn cảm giác Như bài Trẩy chùa Hương mở đầu bằng một khúc đại luận

về tôn giáo, rồi dọc đường chi thấy những lời bình phẩm, suy xét về phong tục, tín ngưỡng của người mình( )Phạm Quỳnh đã biết thuật chuyện có duyên, biết điểm

vào những đoạn tả cảnh xinh tươi, nhất là khéo biết sử dụng một lời văn thanh thoát trang nhã Nhưng từ 1925 trở đi, ngòi bút hướng vào giản dị và chuẩn xác hơn”

Năm 1967, Tạp chí văn học số 02, có bài Về thể kí của tác giả Tầm Dương

Trong bài viết này tác giả đã phân loại thể kí, và du kí được cho là một phần của kí

sự: “Du kí là “kí” lại các sự (những điều mắt thấy tai nghe) trong lúc “du””

Cùng năm ấy, Tạp chí văn học số 06, tác giả Nam Mộc trong bài viết Thể ký

và cảm nghĩ diễn biến trong không gian theo bước đi của nhà văn đó là du ký ”

Năm 1968, khi thực hiện công trình Mục lục phân tích Nam Phong tạp chí,

môn và nêu nhận xét về thể tài du ký, còn được ông gọi là du hành trên Nam Phong

vóc mà không được biết tới những cảnh gấm vóc giang sơn Thì đây, theo tờ Nam Phong chúng ta có thể một phần nào làm lại cuộc hành trình qua tất cả các phong

cảnh hùng vĩ nhất, đẹp đẽ nhất của đất nước chúng ta từ Bắc chí Nam”

Trong cuốn Quá trình hiện đại hóa văn học, do nhà nghiên cứu Mã Giang Lân

chủ biên, cũng có nói tới thể tài du kí: “Thể loại văn học đầu tiên viết bằng chữ

quốc ngữ phải kể đến du kí Đây là một hình thức bút kí văn học được ghi lại bằng văn xuôi, thuật lại những chuyến đi của tác giả đến những vùng đất khác nhau…Nguồn gốc của du kí cần tìm trong những hình thức tùy bút, kí sự truyền

thống”

Các công trình trên tuy có nhắc tới thể du kí, nhưng chưa đi sâu tìm hiểu về

nó Thể du kí chỉ thực sự được chú ý về sau này Nhà nghiên cứu Nguyễn Hữu Sơn,

đã dành nhiều chú ý nhất cho du kí, điều ấy được thấy rõ qua hàng loạt các bài nghiên cứu của ông

Báo Văn nghệ quân đội số 10 năm 2000, ông có bài: Thể tài du kí về Hà Nội

Tạp chí Kiến thức ngày nay số 570 năm 2006 có bài: Thể tài du ký và các tác

Tạp chí Nghiên cứu văn học số 04 năm 2007, có bài Thể tài du ký trên tạp chí

đặc trưng của thể du ký

Tạp chí Kiến thức ngày nay, số 619, có bài viết Du ký về vùng văn hóa Sài

Cùng năm đó, bộ Du kí Việt Nam, tạp chí Nam Phong (1917 - 1934) gồm 3 tập

đã được nhà nghiên cứu Nguyễn Hữu Sơn dày công biên soạn và giới thiệu

Sau khi bộ Du kí Việt Nam ra đời, đã có hàng loạt các bài viết bàn về thể tài du

ký trên Nam Phong tạp chí

Báo Tu ổi trẻ ra ngày 23.03.2007, Phạm Xuân Nguyên có bài Đọc sách để đi chơi Tác giả Xuân Nguyên cũng đã đưa ra ý kiến đánh giá của mình về du ký:

“Đọc du kí, để hiểu biết, có thêm thông tin tri thức là một lẽ Đọc những tác phẩm

du kí này còn để hiểu thêm suy nghĩ, cảm xúc của những con người đứng ở buổi

đầu nền văn học hiện đại, muốn truyền tải và gửi gắm tới quốc dân trong một nước đang tìm cách thoát lạc hậu đến văn minh”

phỏng vấn của tác giả Linh Lê, đã khẳng định: “Du ký cần quan niệm như là một

thể tài Thể tài du ký cần phải hiểu là nhấn về phía đề tài, nội dung và cảm hứng nghệ thuật của người viết chứ không phải về phía thể loại”

viết Du ký trên tạp chí Nam Phong

Báo Ph ụ nữ Thành phố Hồ Chí Minh, ra ngày 10.04.2007, có bài viết Du ký

Báo An ninh th ủ đô số ra ngày 15.04.2007, tác giả Thiên Lương có bài: Về bộ

Báo Th ể thao và Văn Hóa số 49 ra ngày 21.04.2007, có bài Chuyện đi xứ người của Nguyễn Vĩnh Nguyên…

Viết về đề tài này chỉ có một số bài báo nhận xét hoặc là giới thiệu về

các tác phẩn du kí mà chưa có công trình chuyên sâu Trong một bài nghiên cứu của mình, nhà nghiên cứu Sỹ Hoàng đã đưa ra những nhận xét ban đầu về những cuốn

du kí mà người viết sử dụng làm đề tài luận văn, đó là: Bùng nổ du kí trong văn học

tác phẩm này

Một bài báo khác, với nhan đề Văn học du kí lên ngôi trên báo Hà Nội mới của

tác giả Thi Thi cũng đã nêu lên được những vấn đề chính như là nội dung của

những cuốn du kí được xuất bản và tái bản trong thời gian gần đây

Khi nhận xét về cuốn Chia tay trên sông của nhà báo Phan Quang, Giáo sư Hoàng Trinh đã viết: “… Nhuần nhuyễn trong anh cái cổ xưa và cái đương đại,

kiêm nhà văn Anh viết hay và sống động, vừa có lí có tình Anh cho rằng viết ra

Còn nhà văn Đoàn Minh Tuấn thì nhận xét rằng: “Phan Quang cho tôi một

văn huyền bí, mà tác giả đã cố công khám phá, quan sát, ghi chép để rồi miệt mài đêm đêm vẽ nên một cách chân thật bầu trời, mặt biển đâu đó.”

đâu ông cũng tìm gặp “dấu tích của một nền văn hóa” Nhất là khi dấu tích đó gợi

tác động đậm đà giữa hai nguồn văn hóa trong dòng chảy ngọt ngào của lục bát

“Tôi đã ngốn hết Thơ thẩn Paris Tôi thấy một Phan Quang nhà văn tâm hồn

và văn phong chan hòa ruột thịt với phong cách nhà báo Phải uyên thâm, lão luyện

cái nghĩ, cái chữ như thế được.” (Nhà văn Tô Hoài)

“Những câu chuyện trong Từ tuyết đến mặt trời của Nguyễn Phan Quế Mai đã

cuốn tôi vào giọng kể rất hấp dẫn của chị và tôi đã được mang đến nhiều miền đất

kì lạ trên thế giới…

Từ Buhtan, Nepal, Bangladesh… đến Úc, Pháp, Ý, Hà Lan, Đức… Mỗi mảnh đất, mỗi địa danh như thế lại hé lộ ra những vẻ đẹp mới, những bí ẩn mới và những câu hỏi đôi lúc làm chúng ta thao thức mãi Nguyễn Phan Quế Mai bị quyến rũ đến

không cưỡng nổi bởi những miến đất đó với thiên nhiên, với các lễ hội, với những

vẻ đẹp văn hóa, với ẩm thực, với những con người và với những bí ẩn từ ngàn xưa

vẫn đâu đấy ở quanh chúng ta…” (Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều)

Nhận xét về cuốn du kí nổi tiếng Sydney yêu thương của nhà báo Trung Nghĩa

nổi bật là những ý kiến của các nhà văn Dương Thụy: “Trung Nghĩa dám mơ và lên

Các báo cũng có những nhận xét khá tích cực về cuốn du kí này của Trung

Nghĩa Báo Tuổi Trẻ TP HCM nhận định: “Nhiều thông tin đa dạng, hấp dẫn và

rằng: “Những bài viết nhỏ theo kiểu blog đầy xúc cảm chân thành, cung cấp nhiều

“Sách có lối viết nhẹ nhàng” (báo Lao Động)

Còn khi nói về cuốn sách Xách ba lô lên và đi của tác giả Huyền Chíp thì báo Công an nhân dân cũng đã nhận định như sau: “Ta ba lô” không chỉ để thỏa mãn

khao khát khám phá, trưởng thành mà còn đem hình ảnh, văn hóa Việt Nam đến với

(CAND)

Nhìn chung, những bài viết, những bài nhận xét đã đưa ra những ý kiến khái quát về những ưu điểm, những nội dung chính của các tác phẩm du kí này Thể loại

du kí đã đáp ứng kịp thời, tạo nên sự bùng nổ trong văn học đương đại Thế nhưng

ở các bài nghiên cứu và các nhận xét chưa có cái nhìn bao quát và toàn diện về bức tranh hiện thực mà những cuốn du kí giai đoạn này phản ánh và nghệ thuật thể hiện

bức tranh ấy một cách đặc sắc Chính vì thế, cần có những công trình nghiên cứu,

khảo sát cụ thể, có hệ thống những sáng tác tiêu biểu để tổng kết những đặc sắc, sự đóng góp của thể loại vào thời kì văn học đương đại đang diễn ra hết sức sôi động

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Trong đối tượng nghiên cứu của mình, luận văn chỉ nghiên cứu 10 cuốn du kí

viết về nước ngoài của các tác giả sau:

10 Warszawa thân yêu (Lê Thanh Hải)

Về phạm vi nghiên cứu, trong những tác phẩm du kí thường đề cập đến nhiều góc độ như văn hóa học, xã hội học, văn học, dân tộc học, nhưng khi nghiên cứu

luận văn này, chúng tôi chỉ tập tiếp cận dưới góc độ văn học với hai nội dung lớn là

bức tranh thiên nhiên, cuộc sống con người nơi nước bạn cùng với những thủ pháp nghệ thuật thể hiện bức tranh đặc sắc ấy

4 Phương pháp nghiên cứu

Xuất phát từ yêu cầu của đối tượng nghiên cứu và mục đích nghiên cứu cần hướng đến của luận văn, chúng tôi đã sử dụng một số phương pháp nghiên cứu như sau:

- Phương pháp lịch sử được sử dụng để làm rõ sự tác động của hoàn cảnh xã

hội đến đời sống văn học Sự ảnh hưởng của tình hình xã hội lên thể loại du kí từ trung đại đến đương đại

- Phương pháp phân tích được vận dụng thường xuyên để khảo sát những tác

phẩm theo hướng chiều sâu để tìm ra những nét đặc sắc của du kí Việt Nam đương đại viết về nước ngoài

- Phương pháp so sánh: để làm rõ sự khác nhau trong văn phong của các nhà

du kí thời trung đại, cận đại, các nhà du kí trên Nam phong tạp chí so với những cây bút du kí đương đại viết về nước ngoài, chúng tôi sử dụng phương pháp so sánh để đối chiếu

5 C ấu trúc của luận văn

Luận văn được triển khai thành 3 chương, đó là:

Chương 1: Vài nét về du kí Việt Nam

Trong chương này, chúng tôi khái quát những vấn đề chung của du kí Việt Nam Viết về những vấn đề này, chúng tôi nhằm giới thuyết về lí thuyết để làm nền

tảng cho nội dung chương 2 và chương 3 Và đặc biệt là làm rõ đặc điểm của du kí, toàn cảnh bức tranh du kí Việt Nam đương đại

Chương 2: Đất nước, xã hội, con người nước ngoài trong du kí Việt Nam đương đại

Hình ảnh thiên nhiên, các công trình kiến trúc, vẻ đẹp của con người, cũng như đời sống của người dân cùng các phong tục, lễ hội của nước bạn được làm rõ

nhằm thể hiện nội dung chính của những tác phẩm này

Chương 3: Những đặc điểm nghệ thuật của du kí Việt Nam đương đại viết về nước ngoài

Trong chương 3, chúng tôi tập trung làm rõ những thủ pháp nghệ thuật được

sử dụng trong du kí Việt Nam đương đại viết về nước ngoài Các biện pháp nghệ thuật này có những nét tương đồng và dị biệt như thế nào so với du kí giai đoạn trước cũng được chúng tôi nghiên cứu

Chương 1 VÀI NÉT VỀ DU KÍ VIỆT NAM 1.1 Khái niệm du kí

Kí là một loại hình văn học trung gian, nằm giữa báo chí và văn học, gồm nhiều

thể, chủ yếu là văn xuôi tự sự như hồi kí, bút kí, du kí, phóng sự, trong đó có cả du

kí Do tính chất trung gian mà có người liệt kí vào cận văn học

Kí không nhằm vào việc miêu tả quá trình hình thành tính cách của các cá nhân trong tương quan với hoàn cảnh Những câu chuyện đời tư khi chưa nổi lên thành các vấn đề xã hội cũng không phải là đối tượng quan tâm của kí Đối tượng nhận

thức thẩm mỹ của kí thường là một trạng thái đạo đức- phong hóa xã hội (thể hiện qua những cá nhân riêng lẻ), một trạng thái tồn tại của con người hoặc những vấn

đề xã hội nóng bỏng Vì thế, có nhiều tác phẩm kí rất gần gũi với truyện ngắn Nhưng khác với truyện ngắn, truyện vừa, tiểu thuyết, kí có quan điểm thể loại là tôn

trọng sự thật khách quan của đời sống, không hư cấu

Thể tài du kí có thể bao gồm một phạm vi rất rộng Du kí là tất cả những ghi chép khi đi đến một nơi nào đó Đi rồi viết Thế thì trong văn học trung đại loại thơ

đi sứ có thể coi là những tác phẩm du kí tiêu biểu Mà chẳng cứ gì đi sứ, các nhà nho-ông quan ngày xưa mỗi lần lai kinh ứng thí hay đáo nhậm quan nơi nào là đều

có thơ về cảnh sắc dọc đường mình đi và ở nơi mình đến Thơ vịnh cảnh ở ngoài nơi chốn mình sống của các nho gia, đó cũng là du kí Đọc thơ Hồ Xuân Hương thì

rõ là thơ du kí, bước chân bà đến đâu là có thơ ghi lại đến đó

Trong tiếng Anh tên gọi “travel literature” là để chỉ những cái viết lấy cảm hứng từ sự thích đi, từ những cuộc hành hương, những chuyến công cán sự vụ, từ những cuộc thám hiểm địa lý hay tìm kiếm lợi nhuận ở các vùng đất khác, đất mới

Và như thế thì hầu như ở mọi thời và mọi nền văn hóa đều có du kí, vì ngay từ thời xưa phương tiện giao thông khó khăn nhưng con người cũng đã phải di chuyển đi đây đi đó vì nhiều lý do Du kí là thể tài trung gian giữa thực và hư, tự truyện và dân tộc học, nó kết hợp nhiều bộ môn hàn lâm, nhiều phạm trù văn học và nhiều mã

xã hội Nó cũng nêu lên nhiều vấn đề liên quan đến quyền lực và sự tu thân, đến sự

biểu hiện văn hóa cũng như sự tưởng tượng Tóm lại, đi, và thấy cảnh và người, sự

và việc, rồi viết ra cảnh ấy người ấy, sự ấy việc ấy, kèm theo nghĩ suy, cảm xúc của mình, có khi còn là phân tích, khảo cứu, ấy là du kí

Ở phương Tây những tác phẩm du kí đầu tiên là những ghi chép từ những cuộc thám hiểm các vùng đất mới Khi một thế giới mới mở ra và những giống loài quý, những sản vật hiếm được mang về từ những miền xa thì cơn khát hiểu biết về các cuộc phiêu lưu của những người thám hiểm nổi lên Làn sóng du kí đầu tiên ở thế kỷ sau Columbus chứa đầy những chuyện kể anh hùng về các cuộc thập tự chinh, các cuộc chính phục và các cuộc hành hương Nhưng khi tính xác thực của các chuyện đó bị hoài nghi và giá trị đối với triết học tự nhiên của những hiện tượng mới phát hiện được coi trọng thì một loại viết du kí khác nổi lên Loại viết này bao gồm các “ghi chép thực tế” và những “chuyện kể xác thực” và thường do các nhà lịch sử tự nhiên và triết học tự nhiên thực hiện Và như vậy ở phương Tây các tác

phẩm du kí nhanh chóng trở thành một nguồn tri thức quan trọng trong triết học tự nhiên

Trên thế giới, người ta cũng phân du kí ra làm mấy kiểu, chủ yếu căn cứ vào chủ thể viết Kiểu những người lãng du và kiếm sống bằng những bài viết về các chuyến đi Kiểu đi chỉ là cái cớ để viết những bài bàn về quốc gia, dân tộc như trường hợp nhà văn được giải Nobel V S Naipaul Kiểu của các nhà tự nhiên học như Charles Darwin, du kí nhưng là sự phân tích tự nhiên dưới góc độ khoa học Kiểu các nhà văn đi rồi viết như John Steinbeck Nhưng lưu ý là các tác phẩm hoàn

toàn hư cấu như Odyssey của Homer, Thần khúc của Dante, Những chuyến du hành

của Gulliver của Jonathan Swift ở châu Âu cũng được coi là du kí

Theo Nguyễn Hoài Thanh: Kí là một hình thức ghi chép ra đời từ rất sớm

kí còn có nghĩa chỉ sách vở, kinh điển ghi chép sự việc như sách Lễ kí, Khảo công

kí, S ử kí Ở Trung Quốc, thể kí xuất hiện từ thời cổ đại Những bộ sách Luận ngữ,

Mã Thiên Trong Văn tâm điêu long, một tác phẩm lý luận phê bình lớn nhất của văn học cổ Trung Hoa, Lưu Hiệp (khoảng 465- 532) chia văn chương thành Thể văn và Thể bút Thể bút (tản văn) gồm 16 loại như Sử truyện, Chư tử, luận, thuyết,

Ở Việt Nam, khi văn học viết hình thành thì thể kí đã có mặt ngay từ đầu với

trung đại của ta sẽ thiếu phần đầy đặn khi không có những tác phẩm kí như Nam

và đặc biệt là tác phẩm Thượng kinh kí sự của Lê Hữu Trác [46;3]

Về khái niệm du kí thì có nhiều cách hiểu khác nhau, nhưng có cách hiểu cơ

bản nhất về thể loại du kí, đó là:

kí- Một thể loại văn học thuộc loại hình kí mà cơ sở là sự ghi chép của bản thân người đi du lịch, ngoạn cảnh về những điều mắt thấy tai nghe của chính mình tại những xứ sở xa lạ hay những nơi ít người có dịp đi đến Hình thức của du kí rất đa dạng, có thể là ghi chép, kí sự, nhật kí, thư tín, hồi tưởng, miễn là mang lại những thông tin, tri thức và cảm xúc mới lạ về phong cảnh, phong tục, dân tình của xứ sở ít người biết đến [ ] Dạng đặc biệt của du kí phát huy cái chất ghi chép về miền xa lạ của nó là du ký về các xứ sở tưởng tượng, có tính chất không tưởng hay viễn tưởng khoa học [ ] Dạng du kí khác đậm đà phong vị phương Đông là ghi chép cảm tưởng, nhận xét về những nơi danh lam thắng cảnh đất nước [ ] Thể loại du kí có vai trò quan trọng đối với văn học thế kỷ XVIII- XIX trong việc mở rộng tầm nhìn và tưởng tượng của nhà văn Sang thế kỷ XX, du kí mang nhiều tính chất tư liệu khoa học do các nhà địa chất, nhà dân tộc học viết

Loại du kí khoa học cũng rất thịnh hành [42;108] Định nghĩa trên đây đã khái

quát được những đặc điểm cơ bản nhất của du kí

1.2 Đặc điểm của du kí

Trong nền văn học trung đại, du kí đã xuất hiện Mở đầu là các bài du kí bằng thơ ca đề vịnh phong cảnh của thành Thăng Long, núi Bài Thơ, núi Yên Tử, Hoa

Lư, sông Hương núi Ngự, Gia Định, Hà Tiên… Đó là các tác phẩm như: Vịnh Văn

Trương Hán Siêu, Tịnh cư ninh thể phú và Đại đồng phong cảnh phú của Nguyễn

Hàng, Thượng kinh ký sự của Lê Hữu Trác, Nhị Thanh động phú và Tây Hồ phong

hơn với những cuộc hành trình dài, nội dung những bài du ký không chỉ còn giới

hạn về các vấn đề trong đất nước, mà đã được mở rộng ra nước ngoài Các tác phẩm tiêu biểu như: Tây hành nhật ký của Phạm Phú Thứ, Ghi về vương quốc Khơme,

hội cũng như những tiền đề trong nội hàm văn học, thể du ký đã có điều kiện phát triển mạnh Thể du ký phát triển mạnh mẽ và đạt được nhiều giá trị nhất vào ba thập

kỷ đầu của thế kỷ XX

Du kí là một thể đặc biệt của văn học Bởi một tác phẩm du kí không đơn giản là một tác phẩm văn học mà còn chưa đựng trong nó cả một kho kiến thức lịch sử địa lí, giáo dục, chính trị Du kí có thể là sáng tác bằng thơ, phú, tụng hay những bài văn xuôi theo các phong cách kí như: ghi chép, hồi kí, phóng sự, khảo cứu, hồi ức Du kí thường là miêu tả những sự việc mắt thấy tai nghe của người đi trên hành trình, nó gần như một dạng nhật kí hành trình nhưng đậm chất văn học hơn

Để phân biệt với truyện, du kí cũng có những yếu tố cần thiết Du kí cơ bản là khác với truyện (truyện dài, truyện vừa, truyện ngắn, tiểu thuyết) ở chỗ trong tác phẩm kí không có một xung đột thống nhất, phần khai triển của tác phẩm chủ yếu mang tính miêu tả, tường thuật Đề tài và chủ đề của tác phẩm cũng khác biệt với

truyện, nó thường không phản ánh vấn đề sự hình thành tính cách của cá nhân trong tương quan với hoàn cảnh, mà là các vấn đề trạng thái dân sự như kinh tế, xã hội, chính trị, và trạng thái tinh thần như phong hóa, đạo đức của chính môi trường xã hội

Bên cạnh đó, du kí cũng mang trong mình những thuộc tính văn học Những

sáng tác văn học thuộc thể kí là một bộ phận không thể tách rời của các nền văn học trên thế giới nói chung và văn học dân tộc nói riêng Tuy nhiên, việc thừa nhận thuộc tính văn học của những tác phẩm kí nhất định đôi lúc còn phụ thuộc vào quan niệm đương thời ở từng nền văn học về cái gọi là tính văn học Các đặc điểm về văn phong, ngôn từ nghệ thuật của những tác phẩm du kí phản ánh thuộc tính văn học của thể loại, bên cạnh sự gần gũi với văn học trong những nội dung mà tác phẩm du

kí đề cập

Du kí cho phép tái hiện những thời đoạn lịch sử đã qua trong tiến trình phát triển xã hội thông qua những bình diện mà nó đề cập Có những tác phẩm chú ý đến việc miêu tả các phong tục qua những nét tính cách tiêu biểu; có tác phẩm chú ý miêu tả tính cách xã hội hoặc dân tộc trong cuộc sống của cư dân các vùng miền qua các thời đại; có tác phẩm mang âm hưởng trữ tình, triết lý v.v…

Nhiều tác phẩm du kí nghiêng về tính báo chí, tính chính luận, biểu thị sự quan tâm mang tính thời sự đến những trạng thái và xu hướng nhất định của sự phát triển xã hội Bên cạnh đó là những tác phẩm đậm tính chất tư liệu, hướng vào việc tái hiện chính xác thực tại với những sự kiện có thực, thường kèm theo sự lý giải, đánh giá tùy theo sự nhạy cảm và cách hiểu của tác giả Nhưng một đặc trưng cơ bản của kí văn học nói chung và du kí nói riêng là năng lực thông tin thẩm mỹ Kí là

“sự hợp nhất giữa truyện và nghiên cứu” (M.Gorki)

Về kết cấu, du kí là sự ghi chép của người đi trong những cuộc hành trình của tác giả trên những chuyến đi đây đi đó Chính vì thế, cái cách ghi chép của tác giả cũng mang màu sắc chủ quan, tùy thuộc vào cảm xúc của họ

Kết cấu của du kí rất đa dạng: có thể có mô hình người kể chuyện để tạo sự thống nhất cho các thành phần vốn dị biệt nhau; có thể tạo thành thể loại từ những

phần vốn chỉ gắn với nhau bằng một trật tự bề ngoài, lấy đề tài các đoạn mô tả, hoặc các ý bình luận về các sự việc được miêu tả làm ráp nối sự kiện

Tuân theo đặc điểm thể loại du kí, vai trò chủ thể tác giả “tôi” được đặt ở vị trí thứ nhất, vừa là người dẫn truyện và tạo dựng cốt truyện theo một định hướng thống nhất

1.3 Vài nét về thể du kí Việt Nam

1.3.1 Du kí trong nền văn học Việt Nam trung đại

Suốt mười thế kỉ trung đại, kí luôn bám sát hiện thực đời sống, phản ánh rõ những những vấn đề thẩm mĩ do thời đại đặt ra Trong quá trình ấy, kí từng bước

tự hoàn thiện mình

Thành tựu của nó ở giai đoạn đầu (thế kỉ X-XIV) là các bài kí thuộc loại hình văn khắc và giai đoạn thứ hai (thế kỉ XV- XVII) là các bài tự bạt Mặc dù còn gắn với văn học chức năng nhưng văn khắc và văn tự bạt đã đặt nền móng cho kí trên hai bình diện: phương thức tự sự và cách thức bộc lộ cái tôi cá nhân với tư cách là chủ thể sáng tạo nghệ thuật Bước thể nghiệm viết kí đích thực của Hồ Nguyên Trừng, Lê Thánh Tông, Nguyễn Dữ ở giai đoạn thứ hai cũng có ý nghĩa cực kì quan trọng chỉ cần chờ điều kiện xả hội cho phéo cái tôi cá nhân được khẳng định

và đủ kinh nghiệm nghệ thuật, kí sẽ bừng nở

Giai đoạn thứ ba (thế kỉ XVIII- XIX), hai điều kiện trên đã đến độ chín muồi: kí có bước nhảy vọt đáng kinh ngạc Chưa bao giờ kí nở rộ và đạt đến cực điểm như vậy Chúng không chỉ nhiều về số lượng, cao về chất lượng, lớn về quy

mô mà còn phong phú về chủng loại, đa dạng về phong cách Những tác phẩm kí hay nhất đêu xuất hiện ở thế kỉ XVIII-XIX đủ các hỉnh thức tiệp kí, niên phả lục,

kí sự, tùng kí, tùy bút, tạp thảo, kỉ lược, biệt lục, ngôn hành lục… và mang nhiều phong cách: trữ tình, khảo cứu, trào phúng, luận thuyết hoặc kết hợp các phong cách đó trong một tác phẩm Quy mô của kí ngày càng mở rộng, từ những thiên ngắn vài ba trang đến các tác phẩm trường thiên dài hàng trăm hoặc vài trăm trang Quy mô tác phẩm mở rộng kéo theo sự mở rộng về đối tượng phản ánh Tác phẩm của Vũ Phương Đề, của Trần Tiến dẫu sao cũng gói gọn trong phạm vi cuộc

sống một cá nhân, một gia đình, một dòng tộc Nhưng tác phẩm của Lê Hữu Trác, Phạm Đình Hổ, Lê Quýnh thì đã mở rộng sang những vấn đề có tính chất xã hội, liên quan đến vận mệnh dân tộc Kể cả những vấn đề cấp bách của thời đại như đất ngước đi theo hướng nào, và một thế giới phương Tây mới lạ đang sôi động cũng được kí Lý Văn Phức, Phạm Phú Thứ, Đặng Huy Trứ, Nguyễn Trường Tộ, Nguyễn Lộ Trạch đề cập tới Hai cột mốc cũng là hai đỉnh cao củ kí thế kỉ XVIII-XIX là Thượng kinh kí sự và Tây hành kiến văn kỉ lược Cột mốc thứ nhất đánh

dấu sự ra đời của kí đích thực, cột mốc thứ hai đánh dấu khả năng to lớn trong việc phản ánh hiện thực của kí Bằng tác phẩm của mình, Lê Hữu Trác đã chứng minh rằng, ở Việt Nam cuối thế kỉ XVIII, loại hình kí nghệ thuật đích thực đã ra đời; còn Lý Văn Phức cho thấy: kí có thể phản ánh những vấn đề trọng đại mang tầm cỡ quốc gia và quốc tế Chỉ khi con người ta ý thức được giá trị của mình, ý thức và trách nhiệm về cái tôi của mình trước cuộc sống thì kí mới có thể ra đời

Kí là nơi để người viết bộc lộ trực diện nhất, rõ ràng nhất về bản thân mình Nghiên cứu cái tôi cá nhân trong văn học trung đại mà bỏ qua kí là điều thật đáng

tiếc Đến thời văn xuôi tự sự hiện đại phát triển, kí cũng nở rộ rực rỡ, đặc biệt là thể loại du kí trên Nam Phong tạp chí

Trong nền văn học Trung đại Việt Nam đã có nhiều sáng tác thuộc tiểu loại

du kí như thể loại thơ ca đề vịnh về phong cảnh của thành Thăng Long, núi Bài Thơ, núi Yên Tử, Hoa Lư, sông Hương núi Ngự, Gia Định, Hà Tiên… Qua mười

thế kỉ đã xuất hiện nhiều tác gia, tác phẩm nổi bật như Vịnh Vân Yên tự phú của Huyền Quang Lý Đạo Tái (1254-1334); Bài kí tháp Linh Tế núi Dục Thúy của Trương Hán Siêu (?- 1354); Tịnh cư ninh thể phú và Đại đồng phong cảnh phú của Nguyễn Hàng (thế kỉ XV-XVI); Hà Tiên thập vịnh của Mạc Thiên Tích

(1706-1780) và nhiều tác giả khác; Nam trình liên thi tập của Ngô Thì Ức

(1709-1736); Phụng sứ Yên Đài tổng ca của Nguyễn Huy Oánh (1713-1789); Thượng kinh kí sự của Lê Hữu Trác (1720-1791); Nhị thanh động phú, Tây Hồ phong cảnh phú của Ngô Thì Sĩ (1726-1780); Tụng Tây Hồ phú, Ngự đạo hành cung nhật

An (1770-1815); Gia Định tam gia thi của Lê Quang Định, Ngô Nhân Tĩnh, Trịnh

Hoài Đức (thế kỉ XVIII-XIX); Tây hành nhật kí của Phạm Phú Thứ (1821-1882);

Ghi về vương quốc Khơ-me, Chuyến đi Bắc Kì năm Ất Dậu (1876) của Trương

Vĩnh Kí (1837-1898), Như tây nhật trình, Chư quốc thạc hội của Trương Minh Ký

(1855-1900); Hương Sơn hành trình của Chu Mạnh Trinh (1862-1905)…

Bước sang thế kỉ XX, thể tài du kí có bước phát triển mạnh mẽ Khi thực hiện công trình Mục lục phân tích Nam Phong Tạp chí, 1917-1934, Trung tâm Học liệu ấn hành, Sài Gòn, 1968, nhà thư mục Nguyễn Khắc Xuyên xác định du kí

là một trong 14 bộ môn và nêu nhận xét về thể tài du kí-còn được ông gọi là du hành- trên Nam Phong Tạp chí: “ Nhiều khi chúng ta tự cảm thấy, sống trong đất nước với giang sơn gấm vóc mà không được biết tới những cảnh gấm vóc giang sơn Thì đây, theo tờ Nam Phong, chúng ta có thể một phần nào làm lại cuộc hành trình qua tất cả những phong cảnh hùng vĩ nhất, đẹp đẽ nhất của đất nước ta từ Bắc chí Nam, từ Cao Bằng, Lạng Sơn đến đảo Phú Quốc, từ núi Tiên Du đến cảnh

Hà Tiên và Ngũ Hành Sơn, từ Cổ Loa, Hạ Long đến Huế thơ mộng… Với thời gian, hẳn những tài liệu quý này ngày càng trở nên quý hóa đối với chúng ta…

Trong mục Du kí này, phải kể bài Hạn mạn du kí của Nguyễn Bá Trác, Lại tới

Thần kinh của Nguyễn Tiến Lãng; Mười ngày ở Huế, Một tháng ở Nam Kì, và

nhất là Pháp du hành trình nhật kí của Phạm Quỳnh”…

Chính thông qua các chuyến đi, các cuộc giao lưu mà mỗi người vừa tăng thêm nhận thức và niềm tự hào dân tộc, vừa chiêm nghiệm và chứng nghiệm được đầy đủ tình nghĩa đồng bào Trong một chuyến tới thăm Hà Nội, ông Nguyễn Tử

Thức là chủ bút tờ Nam Trung nhựt báo ở Sài Gòn đã phát biểu: “Thiệt chúng tôi

không ngờ giang sơn nước Nam ta cẩm tú như vầy Là bởi xưa nay chưa đi thăm nên chưa biết, chưa biết bờ cõi nước ta to rộng, nhân dân nước ta đông đảo là dường nào Tới nay mới biết, càng biết mà cái cảm tình đối với tổ quốc càng chan chứa biết bao! Khi tới Tourane, khi tới Hải Phòng, quanh mình toàn những người bổn quốc, cùng ăn bận như mình, nhận ra mới biết người với mình, mình với người, tuy ăn ở xa nhau mà cũng là người một nòi một giống chớ đâu”

Cùng với sự phát triển của chữ Quốc ngữ, báo chí và chính cơ sở kinh tế xã hội đã cho phép thể tài du kí có điều kiện hưng khởi Các tác giả viết du kí vừa nhằm thỏa mãn hứng thú nội tâm, trình bày những cảm xúc, cảm nhận riêng tư vừa hướng tới giới thiệu những điều trải nghiệm tai nghe mắt thấy liên quan tới mỗi thắng cảnh và di tích lịch sử Đó cũng là bạn đọc cũng sẽ hướng dẫn đi tham quan, du lịch, hành hương về xứ Đẹp và cội nguồn lịch sử dân tộc nhờ chính các trang du kí

Du kí ở vùng đất Nam bộ cũng phát triển hết sức mạnh mẽ Trong cuốn Hà

Tiên du ngoạn, tác giả Biểu Chánh kể vắn tắt về chuyến du ngoạn ở Hà Tiên Cách

kể và tả trong tác phẩm đã truyền ho người đọc những cảm xúc như mong muốn

của tác giả Trong cuốn, Một cuộc hành hương ở Hà Tiên của Huỳnh Văn Chính,

tác giả đã kể lại lịch sử Hà Tiên từ đời Mạc Cửu đến đời Mạc Thiên Tích, lòng phò chúa Nguyễn và công nghiệp to lớn của dòng họ Mạc trong việc xây dựng Hà Tiên Tuy nhiên, đến cuốn du kí Cảnh vật Hà Tiên của Nguyễn Văn Kiêm , người

đọc có thể thấy một Hà Tiên với nhiều cảnh vật phong phú, với những vẻ đẹp sinh động, với những cảm xúc lay động lòng người

1.3.2 Du kí trong nền văn học Việt Nam hiện đại

Nền văn học Việt Nam hiện đại, nhiều loại thể văn học ra đời và phát triển một cách rực rỡ, du kí cũng là một trong những lĩnh vực đó

Tùy từng giai đoạn mà kí phát triển dưới nhiều hình thức khác nhau Ở thời trung đại, kí thường phát triển với các thể tài: kí sự, tiệp kí, tùy bút, tạp lục Đó là

những tác phẩm như: Phủ biên tạp lục của Lê Qúy Đôn, Vũ trung tùy bút, Tang

thương ngẫu lục của Phạm Đình Hổ, Thượng kinh kí sự của Lê Hữa Trác, Công du

những vấn đề mang tính quốc gia

Bước sang thế kỉ XX, kí mới thực sự chiếm được vị trí quan trọng trong đời

sống văn học, nhờ sự ra đời của báo chí, các nhà xuất bản, chữ quốc ngữ và đặc biệt

là nhờ điều kiện giao thông thuận lợi Người có công đầu trong việc thúc đẩy thể kí phát triển là Tản Đà (1889-1939) Ông là người sáng lập ra mục “Việt Nam nhị thập

kỉ- xã hội ba đào kí” trên An Nam tạp chí Tiếp sau đó, với mục du kí trên Nam Phong tạp chí, Phạm Quỳnh đã tiếp bước Tản Đà, đã cho đăng nhiều tác phẩm du

này được viết bởi nhiều kiểu tác giả, với lối viết mang tính trữ tình, in đậm dấu ấn

cá nhân, bởi thế nó cũng đậm tính văn học hơn

Sang những năm 1930-1945, thể phóng sự phát triển mạnh mẽ với các tác

phẩm viết về tệ nạn xã hội, tố cáo xã hội thực dân sâu sắc Các sáng tác tiêu biểu

như Việc làng, Tập án cái đình (Ngô Tất Tố), Ngõ hẻm ngoại ô (Nguyễn Đình Lạp),

có một bước chuyển mình mới, các thể tài tùy bút, bút kí, nhật kí chiếm một vị trí

lớn trong đời sống văn học lúc bấy giờ Những tác phẩm Nhật kí ở rừng (Nam Cao),

thực và sinh động một thời kì lịch sử anh hùng của dân tộc

Từ sau Cách mạng tháng Tám, trong hoàn cảnh lịch sử mới, kí sẽ có những bước phát triển mới về nội dung phản ánh lẫn hình thức thể hiện Kí vẫn tỏ rõ ưu thế trong nền văn xuôi Việt Nam hiện đại Bên cánh các thể loại khác, kí đã ghi lại khá đầy đủ diện mạo và tiến trình cách mạng, các sự kiện lịch sử và đời sống và con người Việt Nam trong 30 năm chiến tranh và sau cách mạng Thời kì kháng chiến

chống Pháp đã tạo nên bước phát triển cho văn xuôi, trong đó kí đóng một vai trò

đáng kể như một số tác phẩm như: Trong rừng Yên Thế của Trần Đăng, Ở rừng của

Nam Cao, Đường vui của Nguyễn Tuân, Kí sự Cao- Lạng của Nguyễn Huy Tưởng

Bước vào công cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước, và xây dựng xã hội chủ

nghĩa, kí luôn có mặt hàng đầu, trở thành vũ khí xung kích Đó là Những ngày nổi

Đường chúng ta đi, Trên quê hương những anh hùng Điện Ngọc của Nguyễn Trung

Thành, Người mẹ cầm súng của Nguyễn Thi, Hà Nội ta đánh Mỹ giỏi của Nguyễn

Tuân Kết thúc giai đoạn chống Mỹ cứu nước là một loạt kí sự về mùa xuân đại

thắng năm 1975, ghi lại thời điểm hào hùng một thời đánh Mỹ và thắng Mỹ: Tháng

Nguyễn Trọng Oánh

Bên cạnh những sáng tác kí đi sâu vào những vấn đề kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa mang cảm hứng nghiên cứu đời sống trước bước chuyển mình, đổi thay của hình thức xã hội từ chiến tranh sang thời bình là sự xuất hiện của cá hồi kí văn học mang tính chất tự truyện: Nửa đêm sực tỉnh của Lưu Trọng Lư, Một giọt nắng nhạt

của Nguyễn Khải, Cát bụi chân ai của Tô Hoài, Nhớ lại một thời của Tố Hữu, Từ

những năm 1970 đến nay, Hoàng Phủ Ngọc Tường là một tác giả chuyên tâm với

thể kí trên con đường sáng tạo của mình, Hoàng Phủ Ngọc Tường luôn tìm hiểu, tìm tòi, làm mới cách thể hiện như một “nghệ sĩ bút kí” với một phong cách riêng độc đáo Ông phát huy sở trường của một cái tôi nồng nàn trữ tình đầy chiêm nghiệm, suy tưởng và thấm đãm chất thơ Kí của Hoàng Phủ Ngọc tường ngoài

phần ngôn ngữ ra là văn bản của “phần kí tâm hồn”

Bước vào thời kì văn học đương đại, loại hình du kí bùng nổ một cách đáng bất ngờ

Không phải bây giờ mới có, nhưng mươi năm gần đây, nhiều cây bút cả lứa 8X, 7X đến lớp lão làng đã cho trình làng những tác phẩm văn học dạng du kí nhiều hấp dẫn Loại hình văn học du kí dường như nở rộ trong văn học Việt Nam, tạo nên sức hút đặc biệt đối với độc giả

Đó là tác phẩm của Ngô Thị Giáng Uyên, Nguyễn Phan Quế Mai, nhà báo lão

thành Phan Quang, hay cô bé Huyền chíp vừa gây xôn xao làng sách với cuốn Xách

ba lô lên và đi Ngay cả văn học dịch cũng chú ý đến những tác phẩm dạng này,

trong đó mới nhất là cuốn Phương Đông lướt ngoài cửa sổ - một cuốn sách du kí

kinh điển được viết từ đầu những năm 1970…

Những bước chân luôn mang lại sức hấp dẫn cho văn nhân Đi vốn là thuộc tính của nhà văn Văn học du ký không phải bây giờ mới có, và ngay cả trong nhiều tác phẩm không hẳn nằm trong dạng du kí, nhưng chất "kí" vẫn ăm ắp, dẫn dụ người đọc cùng trải nghiệm với tác giả

Mươi năm gần đây, sự hội nhập, phong trào du học đã khiến nhiều người trẻ

có cơ hội một bước là ra thế giới Những 8X, 9X đi chừng vài chục nước trên khắp

Á, Âu, Phi không còn là chuyện lạ nữa Họ đã đón nhận những điều mới mẻ với tất

cả giác quan và sự nhạy cảm của tuổi trẻ Ngô Thị Giáng Uyên (sinh năm 1981) viết

Ngón tay mình còn thơm mùi oải hương, Bánh mì thơm, cà phê đắng với không khí

của cái sự khám phá thế giới đầy phơi phới ấy Đọc tác phẩm, người ta thấy mình trẻ lại, sống dậy khí thế hừng hực một thời rằng phải đi đây đi đó Nguyễn Phan

Quế Mai (sinh năm 1973) viết Từ tuyết đến mặt trời thực ra chỉ mới là một phần

trong chuỗi du kí dài, sống động của chị - một sinh viên du học ở Australia đầy năng động, một nhà hoạt động xã hội, vợ của một nhà ngoại giao người Đức cứ vài năm lại đến công tác ở một quốc gia mới Rồi nhà văn, nhà báo Phan Quang, một cây bút lớn của làng văn, làng báo cũng mang đến cho bạn đọc bộ ba tác phẩm du kí

nhiều thú vị của ông gồm Bên mộ vua Tần, Thơ thẩn Paris, Chia tay trên sông Mới

đây nhất, cô bé thuộc thế hệ 9X Nguyễn Thị Khánh Huyền làm xôn xao làng sách

với cuốn Xách ba lô lên và đi - chia sẻ hành trình qua chừng 25 nước trên thế giới

của cô Cuốn sách cũng đã chạm đến một niềm khao khát tự nhiên nhất của tuổi trẻ

là đi, khám phá những điều mới mẻ, thể hiện thật đúng là mình… Nếu như năm

2006, một cuốn sách du kí bán được 3 nghìn bản trong vòng ba tháng đã được xem như kỉ lục phát hành của thể loại này thì mới đây, một tác phẩm du kí khác đã phát hành được 5 nghìn bản trong tuần đầu ra mắt

Văn học du kí trong nước rộn ràng như vậy có thể cũng là một lý do để tác

phẩm dịch dạng này ra mắt bạn đọc Phương Đông lướt ngoài cửa sổ do Nhã Nam

và NXB Thế giới ấn hành là một ví dụ Paul Theroux viết cuốn sách này sau khi ông thực hiện chuyến đi vòng quanh Châu Á năm 1973 Hôm nay, sau gần 4 thập

kỉ, ấn bản tiếng Việt cuốn sách có mặt ở Việt Nam tiếp tục khẳng định sức hấp dẫn của câu chuyện từ những bước chân du kí

Du kí không chỉ có những chuyến đi thực, những bước chân đặt lên các mảnh đất của nhà văn mà đó còn là những chuyến đi trong tâm tưởng Phải nói là những

tác phẩm văn học du ký đang rất được chú ý Ngón tay mình còn thơm mùi oải

hương của Giáng Uyên ra mắt 6 năm nay, sau những lần tái bản vẫn tiếp tục được

bạn trẻ tìm kiếm Nguyễn Thị Khánh Huyền thì không những sắp ra tập hai của cuốn sách mà còn ra bản tiếng Anh và dự định sẽ xuất bản dưới dạng truyện tranh nữa… Bộ ba tác phẩm của nhà văn Phan Quang từng được đánh giá là như một "tín

văn học"…

Văn học du kí sẽ phát triển dễ dàng thời gian tới? Tất nhiên là không! Bởi chẳng phải cứ đi và viết là thành tác phẩm Cùng là hành trình ấy nhưng người này nhìn ra vẻ đẹp này, người kia lại phát hiện ra những mới mẻ khác Độ rung cảm của văn phong người viết truyền tới bạn đọc cũng khác nhau

Xách ba lô lên và đi của Nguyễn Thị Khánh Huyền gây ấn tượng tốt với giới

trẻ bởi một thái độ sống đầy tích cực, phù hợp với xu thế hội nhập thế giới Văn

phong của cô phần nhiều mộc mạc, hồn nhiên Còn Từ tuyết đến mặt trời của

Nguyễn Phan Quế Mai lại thuyết phục người đọc ở chất văn, chất thơ, chất suy tưởng trong và sau mỗi bước chân du kí

Thực sự đã có một chuyến đi khác trong tâm tưởng, nối dài những bước đi cơ học, địa lý của con người Kiến thức lịch sử, văn hóa, khoa học, xã hội… của mỗi vùng đất mà tác giả có dịp trải nghiệm cũng được chuyển hóa qua sự hiểu biết vốn sống, cảm nhận của bản thân từng người viết

Đi thời nay, nhất là đi ra thế giới đã không còn là việc quá khó với nhiều người trẻ Nhưng để có những trang du kí sống động và nhiều độ lắng thì phải chăng cũng lại cần thêm những chuyến đi dài trong tâm tưởng người cầm bút

Với một trong những đặc trưng riêng của mình, kí là một trong những thể loại năng động nhất của văn xuôi tự sự Việt Nam Trong suốt cả thế kỉ XX và những năm gần đây, nhìn từ phương diện thể loại, kí đã có sự vận động và đổi mới Từ chỗ

chỉ tỏ ra ưu thế từ phóng sự và tùy bút, kí đã có sự thay đổi về nội dung hình thức

và thể loại Bên cạnh các loại hình văn xuôi khác, kí đã chiếm một ví trí xứng đáng trong đời sống văn học, trở thành một bộ phận không thể tiếu trong tiến trình vận động và phát triển của văn học Việt Nam

1.3.3 Những đề tài trong du kí Việt Nam đương đại

Trong những tác phẩm này, đề tài mà các tác giả hướng đến đó là thiên nhiên,

cuộc sống con người, văn hóa, chính trị của các đất nước mà tác giả đặt chân đến

Và đặc biệt hơn, những bài ghi chép về con người, đất nước, văn hoá… của một quốc gia khác sau những chuyến xuất ngoại còn cuốn hút độc giả Việt Nam nhiều hơn nữa Đó chính là những bài bút ký độc đáo, vì không phải cái thực tế ấy

độc giả nào cũng biết Trước tiên phải kể đến cuốn Trần Bạch Đằng – Du kí (NXB

Trẻ, 2008)- đây là một tuyển tập gồm các bài viết ghi chép các chuyến xuất ngoại của nhà cách mạng, nhà văn, nhà báo Trần Bạch Đằng từ năm 1977 đến năm 1999 Khoảng 20 năm với 6 chuyến đi qua 19 quốc gia và lãnh thổ, có khi là thăm viếng ngoại giao, có khi là trao đổi về học thuật, nghiên cứu, có khi chỉ là đi nghỉ ngơi, du lịch… Với ngòi bút sắc sảo của mình, ông đã ghi chép lại những điều mắt thấy tai nghe dưới con mắt quan sát tinh tế và sự cảm nhận sâu sắc mang đến cho người đọc những trang viết, những bút ký đầy chất liệu sống và cái tâm của người cầm bút

Ngón tay mình còn thơm mùi oải hương (NXB Trẻ, 2006) là cuốn du kí ghi lại

những kỉ niệm thời du học Anh của Ngô Thị Giáng Uyên, với những cảm xúc của một người trẻ tuổi khi quan sát những nơi mình đặt chân đến Cuốn sách viết về 14 nước châu Âu (Anh, Áo, Bỉ, Đức, Hà Lan, Hi Lạp, Liechtenstein, Pháp, Scotland, Tây Ban Nha, Thụy Điển, Thụy Sĩ, xứ Wales, Ý) Dưới mắt nhìn của Uyên, châu

Âu hiện lên với những tương phản khiêm tốn và kiêu hãnh, sôi nổi và êm đềm, gần gũi và lạnh lùng, hội hè và trầm mặc, hiện đại và quê mùa, giản dị và xa hoa, mơ màng và tỉnh táo… Một châu Âu còn vương vấn mãi trong cô như mùi hoa oải hương (lavender) còn thơm trên ngón tay

Nhà văn Dương Thuỵ với kinh nghiệm du học nhiều năm ở Pháp, Bỉ và du lịch khắp nơi ở Châu Âu đã viết nên cuốn du ký Châu Âu rất dễ thương mang tên

Venise và những cuộc tình gondola (NXB Trẻ, 2009) Cuốn sách đã thể hiện vai trò

như một cuốn nhật ký hành trình khám phá 11 nước châu Âu (Anh, Pháp, Mỹ, Đức,

Úc, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Thuỵ Sĩ, Bỉ, Áo, Luxembourg) nhưng nổi bật nhất

là những tình cảm trìu mến của tác giả dành cho nước Pháp (chiếm phần lớn trong cuốn du kí) Bởi Dương Thuỵ là một cử nhân văn chương Pháp, xin được học bổng

đi tu nghiệp về nghề phóng viên và cách quản lý một tờ báo của báo Ouest-France (Pháp) Sau đó mới du học ở Bỉ

Với sự ra đời của hai tác phẩm 0Sydney yêu thương (NXB Trẻ, 2009)0, nhà báo Trung Nghĩa (biên tập viên phòng truyền hình báo 0Tuổi Trẻ)0cũng cho chúng ta thấy một cây bút du kí khá xuất sắc Vào năm 2007, Trung Nghĩa có dịp đi du học ngắn hạn tại Sydney (Úc) và du kí 0Sydney yêu thương0là quyển sách viết riêng về thành phố Sydney của nước Úc, cung cấp rất nhiều thông tin đa dạng, hấp dẫn và bổ ích với những ai từng đến, sắp đến hay là du học sinh muốn đến Sydney Ở đây, anh đã

có dịp tiếp xúc và chụp ảnh với các ngôi sao nổi tiếng như: Nicole Kidman, Zac Efron, Leo Sayer, Delta Goodrem, Trương Học Hữu, David Beckham…

Du kí luôn khơi lên những ước mơ cho bạn đọc, cho những độc giả được mơ ước Du kí là thể loại mang lại cảm hứng cho người đọc về phong vị khám phá những vùng đất lạ, cảm xúc về những lộ trình mới, hình ảnh về những chuyển động đặc biệt… Nhưng du kí của Trần Bạch Đằng còn có cả những tư tưởng về kinh tế chính trị, các quan niệm về ngoại giao… Những ghi chép và cảm nhận của ông ở các nước ông đến thăm như Nicaragua, Hàn Quốc, Đài Loan, Singapore, Thái Lan, Nhật Bản, Hồng Kông, Cuba, Canada, Úc, Mỹ, Kiribati… khơi gợi nơi bạn đọc ngày nay nhìn lại cả một thời kỳ lịch sử qua những trăn trở của ông về những vấn

đề của cách mạng xã hội chủ nghĩa ở những quốc gia tại Đông Âu và Nam Mỹ Những bài học về các vấn đề kinh tế, xã hội, văn hoá được ông rút ra được từ chuyến tham quan một số quốc gia đã và đang phát triển sẽ trở thành những bài học kinh nghiệm quý báu cho đất nước ta trên bước đường phát triển kinh tế hiện nay Những độc giả hậu bối của nhà cách mạng Trần Bạch Đằng sẽ tiếp tục tiếp nối ước

mơ sánh bước năm châu đó của ông

Khi đọc Ngón tay mình còn thơm mùi oải hương, độc giả sẽ cùng Giáng Uyên

đi qua những mùa xứ lạ ở châu Âu Cô chia sẻ: Ở nước Anh, tôi không còn dáo dác

nhìn xem hoàng tử William có đứng đâu đó không vì đứa bạn gái ở nhà dặn bao giờ thấy chàng nhớ chụp hình chung đem về cho coi Tôi cũng thề không ăn uống phủ phê ở Pháp để đến nỗi phải trúng thực hai đêm liền nằm rên hừ hừ, cũng không dại

gì chọc ngỗng trời để ngỗng đầu đàn rượt chạy tóe khói như ở Hi Lạp Những

kinh nghiệm về ẩm thực, du lịch, mua sắm… được Giáng Uyên chia sẻ với độc giả rất chân tình

Tương tự Giáng Uyên, Dương Thuỵ cũng “gói ghém” trong Venise và những

cuộc tình gondola một loạt những bí quyết giúp các bạn độc giả khi ở vào hoàn

cảnh như cô sẽ có một cách giải quyết thoả đáng và tối ưu nhất Theo nhiều độc giả nhận xét, cuốn sách này hay hơn những tác phẩm trước của Dương Thụy, có lẽ do viết theo kiểu bút ký “mắt thấy tai nghe”, hình ảnh “đặc nét sống động” nên thu hút

nhiều độc giả Chỉ sau một tháng phát hành (in lần đầu 3.000 cuốn), Venise và

những cuộc tình gondola đã được tái bản lần 1 Cuốn sách này cũng đứng trong top

5 cuốn sách bán chạy nhất nhiều tuần liền của nhà sách trên mạng vinabook.com Dương Thuỵ còn tổ chức một cuộc thi viết cảm nhận về tác phẩm này trên website của chị

Theo độc giả Bùi Thị Ngọc Sáng (TP.HCM), Venise và những cuộc tình

là: sự bộc bạch chân thành về cách xin học bổng; các bài viết đều rất đặc sắc theo từng nước và từng thành phố; văn phong vừa giản dị, súc tích, vừa hóm hỉnh, trẻ trung; cấu trúc sách dễ đọc, phân đoạn hợp lý, hình ảnh minh hoạ sinh động…

0

màu mè không vòng vo với lối nhìn sự việc trực diện và đánh giá các nhân vật của mình mang nhiều cảm tính Những hình ảnh tràn đầy màu sắc, rực rỡ với chân dung

các ngôi sao nổi tiếng khiến sách của anh như một cuốn du kí bằng hình tuyệt đẹp

Những cuốn du kí của Giáng Uyên, Dương Thuỵ, Trung Nghĩa - những người viết trẻ năng động, đi nhiều - học nhiều - biết nhiều đã gợi lên trong lòng độc giả những rộn ràng khó tả Được bay đi bốn phương, tò mò khám phá, háo hức trải nghiệm… đó là những ước mơ muôn đời của bất cứ ai (đặc biệt là người trẻ) Trong giai đoạn mở cửa hiện nay, việc xuất ngoại để đi công tác, học hành, du lịch không còn hiếm hoi như xưa nữa Rất nhiều người Việt đang “xê-dịch” khắp nơi trên thế giới, đang bay đi hút hoa tìm mật để mang về bồi đắp, xây dựng nước nhà, ước

mong quê hương cũng giàu đẹp, phát triển như các cường quốc trên thế giới Chính

vì thế, sẽ còn nhiều, nhiều nữa những tác phẩm du kí đặc sắc ra đời

Tiểu kết

Du kí, có nhiều cách hiểu khác nhau nhưng nói gọn lài đó là ghi chép những sự việc đã xảy ra và tác giả bộc lộ cảm xúc của mình Tiểu loại này xuất hiện từ lâu trên văn đàn dân tộc và đã đạt dược những thành tựu nhất định Du kí là một địa hạt màu mỡ cho những cây bút ngày nay khai phá, với sức trẻ, họ đã tìm đến mảnh đất màu mỡ này và thỏa sức chắp bút với nhữngđề tài về đất nước, xã hội và con người nước ngoài- nơi họ đã đi qua Và những đề tài ấy luôn cuốn hút, cũng như hấp dẫn người đọc, tạo thành thời kì bùng nổ của du kí như nhiều người đã nhận địn

Chương 2 ĐẤT NƯỚC, XÃ HỘI, CON NGƯỜI TRONG DU KÍ VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI

VIẾT VỀ NƯỚC NGOÀI 2.1 Vẻ đẹp của đất nước

2.1.1 Tình hình chính trị-xã hội

Vẻ đẹp của một đất nước trước tiên được thể hiện ở cách thức tổ chức xã hội

Đó là về mặt nhà nước với các cơ quan chức năng, cũng như những chỉ số phát triển con người

Tới nước Bỉ, Ngô Thị Giáng Uyên đã nói về tình hình tổ chức xã hội ở nước này một cách nhanh chóng và cụ thể

cũng là ngôn ngữ chính thức ở đây) bắt nguồn từ Broekzele, nghĩa là “ngôi làng trên đầm lầy” Từ thế kỉ thứ VI trở đi, dưới thời hoàng gia Habsburg thành phố

XIX Ngày nay, có người rất tinh tế cho rằng Brussels là hiện thân của Bỉ: khiêm

tâm nhàm chán và quan liêu cũng vì vậy Tôi buồn cười nhớ lại năm ngoái, lúc nước Anh đang sôi sục bầu cử thủ tướng Đảng bảo thủ Conservative kêu gọi

vào EU Tương tự, khi Hà Lan theo gót Pháp không thông qua Hiến pháp châu

cũng nghe lời Brussels [51 ;301]

Trong cuốn Từ tuyết đến mặt trời, Nguyễn Phan Quế Mai khi đặt chân đến

Buhtan là “xứ sở thần tiên” Theo khảo sát của đại học Leicester (Anh), Buhtan là

nước có chỉ số hạnh phúc cao nhất châu Á, và cao thứ 8 trên

thế giới

Đại Công quốc Luxembourg là một trong sau thành viên đầu tiên lập nên khối

Đông sang Tây gói gọn trong 57km Thế mà ngạc nhiên thay, km2 Luxembourg

27% và Đức với 21% (theo thống kê vào cuối năm 2006) [24;318]

Ở Luxembourg: “Người dân ở đây có tiếng nói nước mình, gọi là tiếng

Luxembourg Nhưng họ cũng nói tiếng Pháp và Đức rất trôi chảy, gần như tiếng mẹ

đẻ và đây cũng chính là hai thứ tiếng dùng trong văn bản hành chính Ngoài ra, có đến 15% dân ở đây nói tiếng Bồ Đào Nha do lượng nhập cư từ Bồ Đào Nha sang khá đông Tuy có nhiều thứ tiếng nhưng trên các bảng chỉ tên đường, các bảng biểu

Về tổ chức xã hội của Úc, trong cuốn Chia tay trên sông, tác giả đã viết rất

rõ và thể hiện được sự am hiểu của mình về đất nước này Mãi mãi, Úc vẫn là một thành viên của Khối Thịnh vượng chung của xứ sở sương mù: “Nước Australia,

đến nay, Australia vẫn tôn vinh Nữ hoàng Anh quốc là nguyên thủ quốc gia của

Liên bang Úc.” [34;221]

Mãi đến đầu thế kỉ hai mươi (1901), Australia mới tách khỏi vương quốc Anh để lập thành một quốc gia tự trị Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân, nó vẫn gắn

bó với xứ sở sương mù

Khi ở đất nước Mexico, Trần Bạch Đằng đã có cảm nhận khác, bằng mắt, để

đưa ra sự so sánh, liên tưởng giữa xứ người và nước ta: Cảnh sân bay quốc tế

Mexico City hỗn độn hơn Tân Sơn Nhất của ta – những người chực sẵn ngay phòng đợi, mặc kệ anh đồng ý hay không, mang hành lý anh ra xe và sau đó buộc anh chấp nhận giá biểu về nơi mà anh cần đến Trước khi sang Mexico, bà con ta ở Montréal dặn tôi nhiều lần: không nên đi chỗ vắng, dễ bị trấn lột; xuống sân bay coi chừng bị “bắt cóc”… Có thể bà con ta quá lo, song cũng không xa sự thực bao

nghĩ, tác giả đã cho chúng ta thấy được sự liên tưởng đáng ngẫm như thế

Tất cả đã cho chúng ta thấy được tổ chức hành chính của các nước Một đất nước có phát triển hay không cũng tùy thuộc vào việc tổ chức này

2.1.2 Đời sống của người dân

Cuộc sống của người dân thành London được Ngô Thị Giáng Uyên mô tả như

những hình thái trái ngược nhau: “dòng xe cộ xuôi ngược bên cạnh và cảng

Mùa hè, những quán cà phê còn kê bàn ghế ra ngoài đường - đúng kiểu cà phê

al fresco châu Âu, nhưng với cái lạnh 2 độ C có lẽ không ai thích ngồi uống cà phê ngoài phố Ở khu phố đi bộ Karntnerstrasse với những nghệ sĩ lang thang chơi guitar, violon và kèn trumpet, tôi bật cười khi bắt gặp một quán bar tên Loos (trong

tiếng lóng của người Anh, loo có nghĩa là toilet) Sau tôi mới biết đây là một quán bar nổi tiếng được kiến trúc sư người Mỹ Adolf Loos, một trong những nghệ sĩ theo trường phái nghệ thuật mới (Art-Nouveau), vẽ kiểu vào năm 1980 Khu phố đi bộ Kohlamrkt - có nghĩa là chợ Than vì ở đây trước là nơi bán than (cách đặt tên khác nào phố Hàng Than của 36 phố phường Hà Nội) - chẳng hề đen đúa như tên gọi, ngược lại những con đường ở đây sạch sẽ và sang trọng hơn đâu hết! Ở cuối Kohlmart là quảng trường Michaelerplatz, nơi có tòa nhà Looshaus xây dựng vào năm 1911 cũng của KTS Adolf Loos, bây giờ là trụ sở ngân hàng Cựu hoàng đế Áo Frank Joseph rất ghét tòa nhà này và gọi những cửa sổ ở đây là “cửa sổ không có lông mày” (vì những cửa sổ kiểu Loos không có những hình chạm khắc trang trí bên ngoài như những kiến trúc Vienna khác) Dân địa phương cũng không mấy ưa công trình kiến trúc mới Haas Haus do KTS Hans Hollein thiết kế, được khai

trương năm 1990, còn sách du lịch Lonely Planet gọi đây là tòa nhà “hiện đại một cách không biết xấu hổ” (unashamedly modern), một phần cũng vì nó được xây đối

diện nhà thờ Thánh Stephansdom (Stephansdom), một nơi có ý nghĩa với Vienna tương tự như tháp Effel ở Paris vậy

Ở đất nước Bangladesh, trong tháng nhịn ăn, khi nhìn thấy những người nghèo

của đất nước này, Nguyễn Phan Quế Mai đã không khỏi thương xót cho họ:

Trên đường phố thường có nhiều người nghèo làm các công việc chân tay như đạp xe lôi, đập đá để rải đường… Trong cái nắng thiêu đốt của mùa hạ, họ

ăn, nhất là trong tháng Ramadam, thực phẩm đắt đỏ hơn, và bữa ăn chiều Ifta

Ở đất nước còn nhiều khó khăn này thì vẫn còn rất nhiều người nghèo khổ

phải lao động cực nhọc để kiếm tiền trang trải cuộc sống, và đối với họ, tháng nhịn

ăn đã trở thành gánh nặng, khiến cho đôi vai họ càng trở nên gầy guộc hơn

Trong một chuyến đi du lịch cùng gia đình, trên mảnh đất Bangladesh ấy, tác

giả của cuốn sách Từ tuyết đến mặt trời đã thu nhận vào tầm mắt mình về đời sống

của những con người nơi đây:

tôi đã thấy những đứa trẻ thơ ngây lặn ngụp và hàng tre của một đất nước xa xôi nhưng gần gũi, êm đềm tỏa bóng xuống dòng sông Và tôi chợt nhớ quê hương

gương trong soi tóc những hàng tre…” [24;69]

Đời sống của những người dân nơi đây êm đềm và thanh bình đến nao lòng Chính điều đó đã khiến cho tác giả có cảm giác như đang được đứng trên chính

mảnh đất chôn rau cắt rốn của mình vậy

Tuy nhiên, khi sang Bỉ, cô thấy khoảng cách giàu nghèo ở đất nước này rất

lớn Cạnh nhà thờ chính thành phố Brussels luôn có nhiều người vô gia cư với một túi đồ bên cạnh, nằm ngủ ở ghế đá công viên Đây là thành phố giàu có, thịnh vượng, là thủ đô của châu Âu, nhưng di dân lại là những tầng lớp nghèo nhất Họ làm công việc nặng nhọc như bốc vác, hay là chọn công việc dọn nhà vệ sinh công

cộng để chờ đón tiền boa của những vị khách

Cuộc sống của người dân bản địa thì hết sức sung túc, êm ấm nhưng đằng sau

đó là cuộc sống của những người nhập cư mà Ngô Thị Giáng Uyên tận mắt chứng

kiến đã khiến cô không khỏi xót xa, thương cảm:

Ở đây một thời gian, vào những đêm thức khuya viết bài cho khóa học ở trường, thỉnh thoảng tôi lại nghe ngóng chuỗi tiếng ho khan trong đêm tối Sau

di gan nay đây mai đó ngủ màn trời chiếu đất trong giá lạnh Thế mới biết ngay

đáng thương Các bạn cùng nhà tôi nhăn mặt "tại họ, việc học được chính phủ

Ở Paris hoa lệ, cuộc sống của con người hết sức xa hoa, sung túc nhưng đằng sau đó là số phận của những con người bất hạnh Điển hình là hình ảnh bà cụ tự xưng là Ma-đàm Petit:

cái, không người thân, không ai quan tâm chăm sóc Bà âm thầm chống chọi với

trong đêm khuya, với những cơn bệnh không tên của người biết mình đã gần về

v ới Chúa Vài ngày một lần bà già phải leo từ xà lan ra đường phố để mua thức

ăn Có những ngày mực nước xuống thấp hơn con đường, bà loay hoay mãi không leo ra được, đành buồn rầu ngồi chờ không biết chừng nào mới có thể

trăm công ty, tại con sông Seine trứ danh vắt ngang Paris, tại một thu đo của đất nước đề cao những giá trị con người lại có một Ma-đàm Petit tồn tại như thế

[48;26]

Cuộc sống của người dân hết sức sôi động bởi sự tham gia của sinh viên và thanh niên, những con người trẻ luôn nhiệt tình đã được Dương Thụy kịp ghi lại:

nhót, đàn hát, ăn uống, tổ chức những trò chơi phong phú như hóa trang, vũ hội,

đố vui… Họ đùa giỡn ầm ĩ, kéo nhau rồng rắn diễu hành khắp thành phố kể cả vào mùa đông lạnh giá Khi người ta trẻ, dù nhiệt độ có xuống đến mức âm cũng

ngưỡng những đợt pháo hoa đẹp như những giấc mơ thời thơ ấu [48;265]

Thế nhưng, nhà văn của Venise và những cuộc tình gondola cũng đã kịp nhận

thấy nét tĩnh lặng của cuộc sống người dân nơi đây:

Dù Liège tr ẻ trung, sôi nổi và hoạt động không ngừng, thành phố này cũng có

Ở đất nước có những cuộc tình gondola lãng mạn nhưng lại chứa đựng hai thái

cực đối lập nhau của cuộc sống: “Rời Venise với sóng nước dập dìu, tôi rơi ngay

đối lập giữa giàu sang tột độ và nghèo khổ tột cùng.” [48;365]

Hai mặt trái ngược nhau của cuộc sống người dân Ý còn được Dương Thụy

viết rất kĩ Một người dân Ý cho biết, có đến 40% người Ý tự nhận mình tài giỏi và giàu có, họ yêu bản thân và cuộc sống hiện tại nên chẳng đắn đo mấy khi chi hơn 50% thu nhập cho những thứ không mấy bức thiết như quần áo, giày dép thời trang,

du lịch nước ngoài, nhà cửa (nhà thứ hai ở ngoại ô chỉ để nghỉ hè)

nhưng cuộc sống không hề tươi đẹp với rất nhiều người Ý còn sống trong mức

quê nuôi con ăn học, những người anh lái taxi phụ giúp gia đình mưu sinh vất

Bên cạnh đời sống của người dân ở khía cạnh vật chất thì các tác giả cũng hướng cái nhìn của mình về nhịp sống của họ Dó có thể là nhịp nhanh, chậm, hối

hả, tất bật hay lầm lũi của những người lao động nghèo khổ

Cuộc sống của người dân nới xứ sở chuột túi đã được tác giả Trung Nghĩa phản ánh một cách hối hả, tất bật nhưng rất chân thật bởi một ngòi bút đầy trách

nhiệm: Dậy đi dậy đi, những ô cửa tầng cao, những cửa hiệu bánh mì kebap Thổ

Nhĩ Kì nghi ngút mùi thịt hun, những quán cà phê hè phố buổi sớm thơm phưng phức, những cửa hàng rau cải phố Tàu xôn xao… Dòng người ngược xuôi băng qua những dãy phố hun hút dài, rồi đổ dồn đứng đợi tín hiệu đèn xanh nhấp nhày qua

đường [27;84]

Khi đến với đất nước Gabon, Phan Quang nhìn thấy đời sống của người dân nơi đây không giàu sang nhưng cũng không ở mức nghèo đói, mà cuộc sống của họ

dễ chịu và thanh nhàn Nhà báo tận mắt mình chứng kiến: “Còn đời sống của người

dân thường chắc không đến nỗi quá nghèo, nhưng nếu tin theo lời những người nước ngoài đang sinh sống ở Gabon mà tôi có dịp trò chuyện thì thực phẩm cơ bản

xe tư nhân kiên nhẫn đỗ chờ khách du lịch – chắc là người chủ xe tranh thủ làm thêm Dưới bóng râm của rặng bàng, những chiếc xe đẩy bán đồ giải khát bình

[34;80]

Trần Bạch Đằng đi tham quan các khu phố cổ của Singapore Nhiều nhà còn lụp xụp, tồi tàn, có những nhà lợp bằng giấy dầu, chưa xây lại, chỉ những người Mã

Lai và một số người Hoa nghèo sống tại đây Trên đường, thỉnh thoảng tôi gặp vài

người đẩy xe cút kít hoặc đạp xe ba gác, số lượng không nhiều, đời sống của họ còn khó khăn, tuy tỷ lệ thấp [7;29] Cuộc sống của những người nhập cư vẫn còn khó

khăn nhưng chiếm tỉ lệ rất thấp, đã cho thấy rằng mức sống của người dân đảo quốc

sư tử cao như thế nào

nghi thức3, 3nghi lễ3, nhưng cũng không tùy tiện như hoạt động sống thường ngày Nó

trở thành một 3tập quán xã hội3tương đối bền vững và tương đối thống nhất Mỗi đất nước, mỗi vùng đất có những phong tục tập quán riêng và trở thành nét bản sắc của người dân nơi đây Trong tất cả những cuốn du kí mà người viết nghiên cứu, mỗi vùng đất lại có những phong tục tâp quán riêng biệt, không thể trộn lẫn vào nhau Chính điều đó đã làm nên nét đẹp đa bản sắc cho thế giới mà chúng ta đang tồn tại