Kiến trúc Hà Nội sau 12 năm nhìn lại

K IL

M

L I NÓI U

M i n m g n đây, th c ti n ki n trúc Hà N i đã đòi h i gi i ki n trúc có

ch t l ng ngh nghi p đ i m i, và mu n hay không, càng s m càng t t, ph i

ti p xúc v i ki n trúc các n c công nghi p phát tri n và các n c trong khu

v c Ki n trúc Hà N i đang đ ng tr c nh ng bi n đ ng l n c a m t th i đi m

then ch t, c n có m t s đ t bi n v ch t c ng nh v l ng, đi u đó khi n cho

m i ki n trúc s B c Hà ph i cùng suy ngh và đóng góp cho s đ t bi n đó

Tính xã h i và tính c ng đ ng c a ki n trúc Hà N i đang đ t ra nh ng yêu c u

m i Ph n đ u cho m t n n ki n trúc b n v ng, tr t t , thu n khi t, nhân đ o,

giàu hi u qu th giác là trách nhi m cao đ p c a m i ng i chúng ta

K IL

M

N I DUNG

I Ki n trúc Hà N i sau 12 n m nhìn l i

1 Ki n trúc Hà N i hi n nay

Nh ng ai đã t ng xa Hà N i nhi u n m bây gi khi tr l i cái đ p vào m t

tr c tiên là t c đ xây dung d n d p và l ng ng i đông đ o Nhà c a m c

lên nh n m sau c n m a và nhìn đâu c ng th y toàn ng i là ng i i vào Hà

N i t b t c ng nào, đ u nhìn th y các tuy n đ ng m i m , r ng rãi, khang

trang, nh ng nhà c a hai bên l i chen choc, l i ra th t vào, h n đ n, ki u th tr n

h n là ki u thành ph l n, kéo dài hình nh vô t n Càng đi sâu vào thành ph

cái sinh đ ng mà r i lo n đó c nh nhân lên d n T đê Yên Ph nhìn xu ng,

b H Tây dày đ c nhà c a, không còn đâu m ng cây xanh m t ng H

G m thì có nguy c bi n thành cái ao con khi nhà cao t ng lan đ n Vi c chúng

phá v c nh quan Hà N i là m t h u qu đ ng nhiên, còn vi c m t vài công

trình có đóng góp đ c cho b m t thành ph hình nh ch là m t s tình c

may m n B ng ch ng là chính nh ng d án g p nhi u thu n l i và suôn s nh t

trong vi c xét duy t và c p gi y phép xây d ng đ n khi đ c th c thi r i l i làm

x u c nh quan nhi u nh t, ch ng h n nh cao c v n phòng 46 Lý Th ng Ki t

v i hình kh i c c m ch và ch t li u vô c m, hay công trình Tung Shing Square

dù n m khá xa H G m mà v n nhô lên thô thi n bên c nh y ban nhân dân

thành ph Trong khi đó, m t vài công trình khác đã t ng là đ tài tranh cãi khá

gay g t thì nay l i t ra đ ng đ c trong lòng Hà N i Ví d đi n hình là Cao c

v n phòng 53 Quang Trung án ng t m nhìn su t d c các tr c đ ng Quang

Trung và Khâm Thiên, ho c là Hà N i Tower t xa đã hi n di n m t cách ch ng

ch c trên đ ng i n Biên Ph và Tr n Bình Tr ng Cho dù còn đôi ch ch a

th t tho đáng v chi ti t, song nh ng đóng góp c a chúng cho c nh quan Hà

N i là r t n t ng và tích c c Có th k thêm khách s n Sakura góc công viên

Lênin hay Lake View Hotel đ u d c đ ng Thanh Niên Rõ ràng vi c xây d ng

nhà cao t ng Hà N i đang di n ra m t cách t do mà ch a h đ c quy ho ch

K IL

M

Chúng ta có kinh nghi m c a khu v c H G m nên đã t ra th n tr ng h n đ i

v i khu v c Nhà hát l n khi kh ng ch chi u cao xây d ng d i 30m và b t

bu c theo phong cách c đi n Song đi u đó ch c n nh ng ch a đ , vì hai công

trình office bld 63 Lý Thái T và Opera Hotel t lúc còn đang thi công đã t ra

tranh ch p v i Nhà hát l n thành ph , t c là v i chính công trình đ c coi là

ch đ o c a khu v c – m t di s n ki n trúc h t s c tinh t và quý báu c a Hà

N i

Thành ph là m t c th s ng Xây d ng nhà cao t ng là m t ph ng th c

phát tri n đô th v n lên đ cao T lâu chúng ta đ u bi t đ n nh n mô hình đô

th d ng lòng ch o và d ng bát úp mà đ i v i Hà N i c hai mô hình này đ u t

ra ch a th t phù h p V m t lý thuy t, chúng ta mong mu n phát tri n khu v c

cao t ng ra ngo i vi, n i còn nhi u đ t tr ng và có đi u ki n t ch c m i các c u

trúc h t ng, nh m b o t n trung tâm ph c nh m t di s n ki n trúc t ng th

Song trên th c t các nhà đ u t đ u ch nh m đ n khu v c trung tâm này, và

các đ n v có quy n s d ng đ t t i đây vì m i l i tr c m t trong cu c đua tìm

đ i tác đã t o c h i cho nhà cao t ng m c lên trong vùng c m đ a đó m t cách

tràn lan và t phát Cho nên Hà N i bây gi , nh m t ki n trúc s đã nói vui, là

m t cái ch o th ng l ch và b g m nh m t ng m ng

2 Nh ng nguyên nhân ch quan và khách quan tác đ ng đ n ki n trúc

Hà N i:

Nh ng ti ng kêu gào vang lên y u t, l c lõng và vô d ng tr c th c t

xây d ng t, không th ch đ i Ng i có chút ki n th c v th m m c m th y

có m t cái gì đó không n, nh ng ch b t l c, nhìn nhau l c đ u ngao ngán vì

ti ng nói c a h nh r i vào gi a sa m c! Các nhà làm kinh t thì chua chát:

“ p mà n đ c à! Thành ph ph i có càng nhi u nhà c a càng t t” H ch

tr ng làm giàu lên đã, r i hãy nói đ n th m m đô th Mà c ng th t khó x :

Không đ dân t xây thì làm sao có thêm ch đ các khu t p th nay đã quá t i

và xu ng c p nghiêm tr ng, t ng là n i kinh hoàng cho nhi u ng i Chính

ngu n đ u t n c ngoài cho xây d ng đang t o nên b m t ph n vinh c a Hà

N i Không riêng gì Hà N i mà nay thì c n c đang đ i đ u v i nh ng mâu

K IL

M

thu n th i kinh t th tr ng, tri n khai trong m t n c nông nghi p ch a có đ y

đ c s , đ nh ch , lu t pháp làm n n t ng cho phát tri n kinh t theo l i m i

Hà N i làm sao thoát n i s ph n chung c a các th đô ông – Nam Á khi bu c

ph i m c a ra làm n v i th gi i, cái đ c cái m t và các c n b nh c h u

kèm theo nhp đ đô th hóa: m t d n di s n ki n trúc và c nh quan, ô nhi m

môi tr ng, ách t c giao thông, h sâu ng n cách giàu nghèo, n n nhà chu t,

kinh t v a hè c a khu v c phi chính quy c a ng i nông thôn nh p c

Cái gì r i c ng có cái giá ph i tr Ki n trúc Hà N i th i đ i m i đ c nhi u

th , nh ng c ng m t đi không ít Trong th c t , Hà N i v n ch a chuy n h n

sang c ch th tr ng, c trong v n đ Gánh n ng bao c p v n còn duy trì

cho khá nhi u gi i, nhi u ng i Th i m c a, ng i dân bung ra, có cái sai, cái

đúng Nh ng ít ra nhi u ng i đã có ch kha khá Nhà c a ch a đ p, còn h n

đ n, nh ng đã t ng ti n nghi, khang trang h n tr c Nh ng đó ch là thi u s ,

đa s ng i có đ ng l ng c đ nh v n còn r t v t v vì n n nhà Hà N i đang

là m t công tr ng xây d ng l n, v i đ d ng công trình hi n đ i, s d ng nhi u

k thu t, v t li u m i nh t Ph i nhìn nh n r ng đ u t n c ngoài cho xây d ng

đang đem l i lu ng sinh khí m i, làm sôi n i h n ho t đ ng xây d ng Th đô

Tuy v y, bên c nh đó còn r t nhi u cái “ch a đ c”, th m chí còn có th g i là

m t mát, tr m tr ng nh t là vi c phá h y môi tr ng và s h n lo n trong

nghành xây d ng Hà N i còn n i ti ng v i “nhà chóp” Nó lan đ n c TP H

Chí Minh và các tnh Tìm hi u lý do m i v l ra r ng kh i đ u là ng i đi lao

đ ng ông Âu v , có ti n mà không có ch bèn t u m t kho nh đ t còn r

ngo i thành ho c quanh H Tây đ xây nhà Trong đ u h ch có hình nh sang

tr ng c a các lâu đài th i Trung c ông Âu, v i mái nh n, mái c hành và c

l châu mai C th , h ra ki u cho nhà th u xây d ng Nay thì ki u nhà này

c ng ít d n, nh ng Hà N i l i có m t d ng chóp khác do n c ngoài thi t k ,

d ng lên nào mái chùa, đ u đao, r ng ph ng, úp lên nóc nhà cao t ng Khách

s n Shareton còn làm c khu ti p tân, s nh l n ki u đình chùa, rõ ràng là không

n nh p n i v i kh i cao t ng hi n đ i đ ng sau Th m m đô th còn là m t

m nh đ t hoang v ng Hà N i, nói nh ki u KTS Nguy n Lu n

K IL

M

Hà N i đã t ng đi đ u trong c n bi n đ ng nhà đ t v a qua nên đã th y xu t

hi n nh ng làng đô th n a quê n a t nh, v i ngõ xóm ngo n ngoèo, ch y theo

các tr c l m i m , h u nh ch a trang b h t ng k thu t đô th Các “xóm

li u”, “ch cóc”, “ch ng i”, các ho t đ ng kinh t v a hè có m t kh p n i T c

đ xây d ng l i quá d n d p, lu t l nhà đ t ch a đ y đ , quy ho ch ch a s n

sàng ó m i ch là nh ng cái r i r m nhìn th y t bên ngoài Nhìn l i th c l c

nhân s quy ho ch đô th c a ta, ph i công nh n r ng các cán b quy ho ch và

qu n lý quy ho ch xây d ng ch a qua th c hành bao nhiêu, ch đ c đào t o

theo bài b n c r t l c h u so v i tình hình phát tri n m i, l i ch a t ng ph

trách công trình quy mô l n – chi n tranh và cái nghèo trong m t th i gian dài

đã h n ch s phát tri n c a ngành ki n trúc, quy ho ch c a chúng ta V m t

này ta còn t t h u so v i các n c khu v c ông – Nam Á Chuy n đ t ng t t

n n kinh t xã h ch ngh a sang kinh t th tr ng càng làm ta lúng túng h n

3 Nh ng t n t i l n c a thành ph :

Ki n trúc là bi u hi n c a v n hóa, l i s ng qua nhà c a, ph th Ki n

trúc Hà N i nay th hi n s gi ng co gi a cái c , truy n th ng và cái m i, qu c

t hóa M t thành ph c nh Hà N i có l ch s dài c nghìn n m d d i vào s

phát tri n h n lo n khi bi n thành m t trung tâm chính tr , kinh t và v n hóa

c a c n c Hà N i có nh ng đ c tr ng c b n c a các th đô ông – Nam

Á:

- Quá trình hình thành khá nhanh qu n c đô th l n

- Xu t hi n m t khu đô th t p trung v i thành ph h t nhân quá t i, bao

b c b i các thành ph v tinh còn mang n ng c c u truy n th ng v n hóa xóm

làng, v n minh nông nghi p lúa n c, v i m t b ng dân trí còn th p:

- S ph n vinh c a đô th thu hút dân nh p c t nông thôn t o ra các khu

đ nh c t phát, nghèo nàn Có s đ i l p rõ nét gi a nhà cao t ng, khu sang

tr ng và các xóm nhà l p x p nghèo nàn

Nhi u c n b nh đô th xu t hi n, nh t là v m t nhân v n:

- H ng n cách giàu nghèo ngày càng sâu

K IL

M

- Môi tr ng xã h i d b x u đi, do ng i nh p c thi u vi c làm, ngh

nghi p không rõ r t T n n xã h i t ng nhanh các khu t m c đó

- Ô nhi m, ách t c giao thông s ngày càng tr m tr ng

- Di s n ki n trúc, c nh quan đô th ngày càng m t d n

T lâu, đô th hóa là h qu t t y u c a quá trình công nghi p hóa, hi n

đ i hóa ô th hóa c ng đem l i s c m nh và giàu có, đ ng th i c ng là nguyên

nhân gây ra các c n b nh đô th Hà N i không n m ngoài quy lu t đó Tr c

m t, Hà N i đang đ i phó v i n n bùng n dân s , t ng tr ng kinh t nhanh và

hi n t ng xây d ng t phát S di chuy n lao đ ng nông thôn lên thành ph là

t t y u, nh t là khi đ ng b ng sông H ng dân đông và thi u đ t canh tác

Hà N i có th rút kinh nghi m phát tri n c a b n và tìm cách bi n s phát

tri n ch m c a mình thành th m nh và b o v t ng lai b ng cách phát huy –

ch không nên làm lu m – nh ng đ c đi m l ch s , c nh quan và di s n ki n

trúc c a mình

II có m t Th ng Long – Hà N i 2000 n m l ch s :

1.Hà N i – m t di s n ki n trúc ch a đ ng đ y đ đ c đi m c a m t đô

th mang d u n nhi u giai đo n xây d ng và phát tri n:

Ngay t nh ng ngày đ u gi i phóng mi n B c đã d n s c mình hàn g n

v t th ng chi n tranh, khôi ph c kinh t đ b c đ u xây d ng c s v t ch t

cho ch ngh a xã h i n nay, trong m t chu i dài lâu c a nh ng di n bi n đó,

các th h ki n trúc s c a chúng ta luôn mang n i ni m say mê day d t, m t

khát v ng t t cùng, mong m i tìm ra m t h ng đi, m t phong cách – phong

cách ki n trúc xã h i ch ngh a mang đ m đà b n s c dân t c Nh ng công trình

m i m c lên, đây đó có nhi u tranh cãi gi a cái “ch a đ c” và cái “đ c”

Th t khó xác đ nh cái “ch a đ c” khi mà ng i ta nhìn nó b ng m t c m nh n,

trên m t n n quy ho ch c a thành ph ch a hoàn ch nh v i đúng ngh a c a nó

ó là m t đòi h i khách quan c n phân tích, đánh giá cho công b ng, chính xác

Nh ng cái “đ c” thì th t có ý ngh a, vì m i công trình đ c xây d ng lên,

đ c đánh d u và qua th i gian nó s tr thành ch ng tích, là hi n v t s ng cho

m t th i k “th nh” “suy” c a m t dân t c

K IL

M

S d ngày nay chúng ta còn ph c , la vì ông cha ta, nh ng th h tr c,

bi t gìn gi nó, ho c ch a đ tâm đ n nó thì s p t i đây k ni m 1000 n m

Th ng Long – Hà N i, chúng ta m i có cái mà nói, còn có cái mà t hào Công

b ng mà nói, đây ngoài m t s di tích đã đ c x p h ng và s công trình có

giá tr v ki n trúc thì đa ph n còn l i ch có ý ngh a v th i gian, mà ít mang

m t giá tr nào khác Th thì, ý ki n cho là c n ph i phá đi ho c c i t o tri t đ

m t s công trình nào đó đã xây d ng trong nh ng n m g n đây b coi là “ch a

đ c” là m t đi u c n đ c cân nh c tr c khi đi đ n m t gi i pháp ti t ki m

ti n c a và công s c c a Nhà n c và c a nhân dân Có l hãy đ th i gian minh

ch ng và mách b o chúng ta c n ph i làm gì đ i v i nh ng công trình đó

tránh tình tr ng các công trình v a m i xây xong l i b “đòi” đ p b

đi, Hà N i c n có m t quy ho ch t ng th c a thành ph cho t ng lai, đ c bi t

là quy ho ch chi ti t, phù h p v i n n kinh t , chính sách c a t ng giai đo n và

r t c n có m t mô hình c th cho t ng khu v c đ cho m i ng i dân đ u hi u

đ c và m i ki n trúc s , m i H i đ ng ki n trúc có c s đ thi t k và phê

duy t ph ng án m t cách khoa h c, chính xác, tránh đ c nh t n kém không

c n thi t

2 V n đ b o t n ph c v i du l ch th đô

Hà N i c a chúng ta vào n m 2010 s k ni m l ch s 1000 n m Th

nh ng ph c Hà N i, m t di s n c nh t c a dân t c đã b bi n d ng nhanh

chóng

Hà N i hình thành 36 ph c và m i ph đ u có m t ngh v a s n xu t, v a

buôn bán, l i là n i n c a ông ch i u đó ch ng t vi c b o t n ph c là

ph i g n lion v i s làm n sinh s ng c a ng i dân, ch không đ n thu n là

đ u t xây d ng và di b t dân đi đ tr thành m t b o tàng khô c ng Ph c

ph i là m t b o tàng s ng đ ng b ng không gian ki n trúc x a c ng v i cu c

s ng đ i th ng và h n th n a là k sinh nhai, là cách làm giàu mang đ n cho

ng i dân t chính vi c b o t n khu ph c này ó m i là đ nh h ng h p lòng

dân mà chúng ta nên th c hi n M t trong nh ng cách làm giàu c a ng i dân

và c ng n m trong đ nh h ng chung c a ng và Nhà n c là phát tri n du

K IL

M

l ch – m t ngành công nghi p không khói H ng đi y hoàn toàn đúng, nh ng

đáng ti c là chúng ta v n ch a có nh ng bi n pháp đ ngành du l ch góp s c vào

vi c b o t n ph c , b i ph c là m t ti m n ng h p d n nh t đ i v i khách du

l ch khi t i th m Th đô Nhi u du khách đ u có chung m t nh n đ nh r ng: Hà

N i ph i là m t thành ph du l ch có b n s c v v n hóa, v ki n trúc và đ c bi t

là trong cu c s ng đ i th ng c a con ng i M t minh ch ng th c t t i b n

Lác – Mai Châu là khách r t thích tho i mái th giãn nhà sàn c a ng i Thái,

ch không nhà mái b ng dù đ y đ ti n nghi, m c dù giá nh nhau V y Mai

Châu h p d n du khách b i cái duyên c a b n s c t nh ng ngôi nhà truy n

th ng gi a m t vùng r ng núi th m ng T d n ch ng trên, ta hãy v n d ng

vào m t ô ph c c a Hà N i, có s k t h p gi a du l ch v i ki n trúc, và th c

hi n theo ph ng châm “Nhà n c và nhân dân cùng làm” Chúng ta tin m t

đi u r ng, s ho ch đ nh đúng đ n s t o cho ng i dân m t ni m h ng ph n, h

s yên tâm cùng Nhà n c đ u t , cùng gi gìn di s n v n hóa c a th đô và khi

n n kinh t đã phát tri n, theo quy lu t t nhiên ng i dân s th y h t đ c giá

tr c a di s n y, m i t c đ t là m t t c vàng ch dùng cho kinh doanh, còn mu n

có đi u ki n t t h n thì h t gi m m t đ c trú, tách h đ n n i khác cho

h p lý h n

Th i gian không ch đ i, chúng ta c n hoàn thi n quy ho ch t ng th và chi

ti t các khu ph Hà N i đ công cu c xây d ng Th đô t ng b c đ c c i

thi n v ng ch c, nhanh chóng đ có th hy v ng r ng nh ng th h mai sau khi

k ni m 2000 n m Th ng Long – Hà N i s còn có cái đ mà nói, mà t hào là

Hà N i c a chúng ta còn có nh ng khu ph nh ph c hi n nay và c ng đ

nh ng ng i vi t l ch s ki n trúc Hà N i, c a Vi t Nam còn có cái đ mà vi t

cho các đ i sau, b i l m i công trình, m i ngôi nhà đ c xây d ng lên đ u

mang d u n l ch s m t giai đo n phát tri n c a m i đi m dân c , c a m i dân

t c

K IL

M

K IL

M

K T LU N

Quá trình phát tri n đô th là m t s v n đ ng t t y u, quá trình này s tác

đ ng đ n c u trúc đô th làm n y sinh nh ng mâu thu n m i gi a v n đ b o t n

và phát tri n Quan ni m v các giá tr b o t n trong đó bao g m c ph ng

pháp và k thu t xây d ng truy n th ng ph thu c vào s nh n bi t giá tr đó

trong toàn b ti n trình l ch s phát tri n đô th S còn nhi u v n đ khác n y

sinh trên con đ ng phát tri n c a l ch s , s còn nhi u thách th c khác trong

vi c gìn gi các giá tr di s n dân t c – nh ng cái đã m t mát đi nhi u trong

chi n tranh, nh ng s l i còn nguy hi m h n khi b m t mát ngay trong quá trình

tái thi t thành ph Vì v y, ngay t bây gi Nhà n c nên có nh ng chính sách,

nh ng đ nh h ng phát tri n thích h p đ có m t Th ng Long – Hà N i mang

đ m b n s c dân t c