Bước đầu nghiên cứu phương pháp đánh giá hiệu quả kinh tế xã hội của dự án quy hoạch tổng thể hệ thống thoát nước thành phố Hải Phòng

Môi tr ng ( theo đ nh ngh a c a lu t b o v môi tr ng Vi t Nam 1993)

bao g m các y u t t nhiên và y u t v t ch t nhân t o quan h m t thi t v i

nhau, bao quanh con ng i, có nh h ng t i đ i s ng, s n xu t, s t n t i và

phát tri n c a con ng i và thiên nhiên

Môi tr ng có t m quan tr ng đ c bi t đ i v i đ i s ng c a con ng i, sinh

v t và s phát tri n kinh t – v n hoá - xã h i c a đ t n c, dân t c và nhân lo i

Môi tr ng t o cho con ng i ph ng ti n đ có th sinh s ng và cho con

ng i c h i đ phát tri n trí tu , đ o đ c, xã h i và tinh th n Trong su t quá

trình phát tri n lâu dài c a mình, con ng i v i s thúc đ y nhanh c a khoa h c

và công ngh đã ti n đ n m t giai đo n giành đ c s c m nh làm bi n đ i môi

tr ng b ng hà xa s nh ng ph ng th c và quy mô ch a t ng có Con ng i

v a là đ i t ng b o v v a là ng i phá ho i môi tr ng

Con ng i luôn luôn tích lu kinh nghi m và th ng xuyên tìm ki m nh ng

phát minh, sáng t o và v n t i nh ng t m cao m i

Tuy nhiên môi tr ng hi n t i đang có nh ng thay đ i b t l i cho con

ng i đ c bi t là nh ng y u t mang tính ch t t nhiên nh đ t, n c, không

khí, h đ ng th c v t… Tình tr ng môi tr ng thay đ i theo chi u h ng x u

đang di n ra trên ph m vi toàn c u c ng nh trong ph m vi m i qu c gia

Nguyên nhân ch y u tác đ ng x u đ n môi tr ng là do các ho t đ ng

s n xu t công nghi p, nông nghi p, th ng m i, d ch v và sinh ho t T c đ đô

th hoá, công nghi p hoá t i các thành ph l n gây ra áp l c n ng n đ i v i

môi tr ng và c ng đ ng Bên c nh nhi u khó kh n, t n t i trong vi c gi i quy t

các v n đ liên quan đ n ch t th i r n và ô nhi m không khí, v n đ ô nhi m do

n c th i c ng th c s là m t m i đe do t i s c kho c ng đ ng

Trong nh ng n m g n đây, H i Phòng đã có nh ng thay đ i chi n l c

trong đ ng l i xây d ng kinh t xã h i và b c vào th i k đ i m i toàn di n,

K IL

K S C O

M

các ho t đ ng kinh t , đ c bi t trong l nh v c đ u t xây d ng đã chuy n t tình

tr ng trì tr sang m t nh p đi u m i sinh đ ng

Nh m đáp ng yêu c u phát tri n kinh t – xã h i , UBND thành ph đã

ch đ o l p quy ho ch t ng th xây d ng phát tri n thành ph trong đó giao

thông, đi n, c p thoát n c c n đi tr c m t b c

V i m c đích thi t l p m t quy ho ch chuyên ngành thoát n c phù h p

v i quy ho ch t ng th xây d ng thành ph , công ty thoát n c H i Phòng đã

ph i h p v i vi n quy ho ch thành ph xây d ng quy ho ch t ng th h th ng

nh ng l i ích và chi phí c a d án qua đó có th th y r ng đ u t cho các d án

môi tr ng đem l i hi u qu v môi tr ng - kinh t - xã h i nên em th c hi n

đ tài : “B c đ u nghiên c u ph ng pháp đánh giá hi u qu kinh t xã h i

c a d án quy ho ch t ng th h th ng thoát n c thành ph H i Phòng”

*/ N i dung c a đ tài bao g m:

Ch ng I: C s khoa h c cho vi c xây d ng các tiêu chí đánh giá hi u

qu kinh t xã h i đ i v i m t d án quy ho ch h th ng thoát n c

Ch ng II: C s th c ti n c a quy ho ch t ng th h th ng thoát n c

thành ph H i Phòng

Ch ng III : ánh giá hi u qu kinh t xã h i c a quy ho ch h th ng

thoát n c thành ph H i Phòng

Gi i h n nghiên c u c a quy ho ch t ng th h th ng thoát n c g m 6

khu v c v i t ng di n tích kho ng 22500ha :

K IL

K S C O

M

- Khu v c n i thành bao g m khu trung tâm hi n nay phía B c đ ng s t và

toàn b khu v c phía Tây Nam, ông B c và ông Nam

- Khu v c Ki n An

- Khu v c V t Cách

- Khu v c tr c đ ng 14 - S n

- Khu v c ình V

- Khu v c khu công nghi p V Yên

- Khu v c phía B c sông C m

- Khu v c B c Thu Nguyên – Minh c phía B c

Trong lu n v n em ch t p trung nghiên c u khu v c n i thành

K IL

K S C O

M

C S KHOA H C C A VI C XÂY D NG CÁC TIÊU CHÍ ÁNH

I S C N THI T ÁNH GIÁ HI U QU KINH T XÃ H I M T D

ÁN

1 Khái ni m, m c đích c a vi c đánh giá hi u qu kinh t xã h i m t d án

- Khái ni m phân tích hi u qu kinh t xã h i m t d án : phân tích kinh t xã

h i m t d án là vi c so sánh gi a cái giá mà xã h i ph i tr cho vi c s d ng

Trong đi u ki n kinh t th tr ng có s đi u ti t v mô c a Nhà n c,

m i ho t đ ng s n xu t kinh doanh đ u đ c xem xét t hai góc đ nhà đ u t

và n n kinh t Trên góc đ nhà đ u t , m c đích có th có nhi u nh ng quy t

l i là l i nhu n Kh n ng sinh l i c a d án là th c đo ch y u quy t đ nh

ch p nh n m t vi c làm m o hi m c a nhà đ u t Kh n ng sinh l i càng cao

thì càng h p d n các nhà đ u t

Tuy nhiên, không ph i m i d án có kh n ng sinh l i cao đ u t o ra nh ng nh

h ng t t đ i v i n n kinh t và xã h i Do đó, ph i xem xét đánh giá vi c th c

hi n d án có nh ng tác đ ng gì đ i v i vi c th c hi n m c tiêu phát tri n kinh

t , có ngh a là ph i xem xét khía c nh kinh t xã h i c a d án

Nh ng l i ích kinh t xã h i c a d án đ u t là s chênh l ch gi a các

l i ích mà n n kinh t và xã h i thu đ c so v i các đóng góp mà n n kinh t và

xã h i đã b ra khi th c hi n d án

K IL

K S C O

M

Nh ng l i ích mà xã h i thu đ c chính là s đáp ng c a d án đ i v i

vi c th c hi n các m c tiêu chung c a xã h i, c a n n kinh t Nh ng s đáp

ng này có th đ c xem xét mang tính đ nh tính nh đáp ng các m c tiêu phát

tri n kinh t , ph c v cho vi c th c hi n các ch tr ng chính sách c a Nhà

n c, góp ph n ch ng ô nhi m môi tr ng, c i t o môi sinh… ho c đo l ng

b ng cách tính toán các đ nh m c nh t ng m c thu cho ngân sách, gi m chi phí

cho các công tác x lý ô nhi m…

Chi phí mà xã h i ph i gánh ch u khi m t d án đ u t đ c th c hi n

bao g m toàn b các tài nguyên thiên nhiên, c a c i v t ch t, s c lao đ ng mà xã

h i dành cho đ u t thay vì s d ng vào các công vi c khác trong t ng lai

không xa

V c b n khi m t d án ch ng minh đ c r ng s đem l i cho xã h i m t l i

ích l n h n cái gia mà xã h i ph i tr thì x ng đáng đ c h ng nh ng u đãi

mà n n kinh t dành cho nó

2 C s đ th c hi n đánh giá hi u qu kinh t xã h i m t d án s d ng

trong lu n v n là ph ng pháp phân tích chi phí l i ích (Cost Benefit

Analysis – CBA)

M i s l a ch n đ u có m t ph m vi kinh t – các l i ích có v t quá chi

phí hay không? Phân tích chi phí – l i ích là m t ph ng pháp đ đánh giá giá

tr kinh t này và giúp cho vi c l a ch n

Phân tích chi phí - l i ích là m t ph ng pháp đ đánh giá s mong mu n

t ng đ i gi a các ph ng án c nh tranh nhau, khi s l a ch n đ c đo l ng

b ng giá tr kinh t t o ra cho toàn xã h i

Ph ng pháp này tìm ra s đánh đ i gi a các l i ích th c mà xã h i có

đ c t m t ph ng án c th v i các ngu n tài nguyên th c mà xã h i ph i

t b đ đ t đ c l i ích đó Theo cách này, đây là ph ng pháp c tính s

đánh đ i th c s gi a các ph ng án và nh đó giúp cho xã h i đ t đ c nh ng

l a ch n u tiên kinh t c a mình

K IL

K S C O

ch ng trình 327 – ph xanh đ t tr ng đ i núi tr c, ch ng trình tr ng 5 tri u

hecta r ng hay ch ng trình 135 – xoá đói gi m nghèo cho các xã vùng sâu,

vùng xa… th c hi n đ c các ch ng trình này m t các có hi u qu thì

bu c ph i ti n hành phân tích nh ng l i ích và chi phí c a d án, nghiên c u

đi u ki n c a các vùng khác nhau đ t đó có th phân b ngu n l c và có các

ch tiêu cho phù h p

Nói r ng h n phân tích chi phí - l i ích là m t khuôn kh nh m t ch c

thông tin, li t kê nh ng thu n l i và b t l i c a t ng ph ng án, xác đ nh các

giá tr kinh t có liên quan và x p h ng các ph ng án d a vào tiêu chí giá tr

kinh t Vì v y phân tích chi phí - l i ích là m t ph ng th c th hi n s ch n

l a

Trong th c thi phân tích chi phí -l i ích h tr cho vi c ra quy t đ nh

giúp phân b hi u qu các ngu n l c, ng i ta có các cách ti p c n sau:

+ Ki u phân tích Exante : đây là ki u phân tích chi phí l i ích tiêu chu n

mà trong đó nó th ng đ c s d ng cho vi c h tr ra quy t đ nh trong đi u

ki n ngu n l c xã h i khan hi m nh ng đ c phân b vào đâu cho hi u qu và

nó di n ra tr c khi th c hi n d án Phân tích ki u này s h tr tr c ti p t c

th i cho vi c ra quy t đ nh đ c bi t là các chính sách công c ng

+ Ki u phân tích Expost : ki u phân tích này th ng đ c t ch c vào giai

đo n cu i c a d án khi mà các chi phí - l i ích đã đ c th hi n rõ ràng tr

tr ng h p có nh ng l i m c ph i trong tính toán K t qu c a s phân tích này

cho phép ta có nh ng can thi p c th h n đ m b o tính chính xác cao h n Sau

k t qu phân tích đúc k t cho chúng ta nh ng bài h c kinh nghi m

K IL

K S C O

M

+ Ki u phân tích Inmediares : đây là m t ki u phân tích đ c th c hi n

trong quá trình th c hi n c a d án mang s c thái c a c hai lo i trên N u ta s

d ng ki u phân tích này thì nó là c s đ đi u ch nh k p th i các d án

+ Ngoài ra còn có ki u phân tích so sánh xem xét cân đ i gi a Exante

v i Expost ho c so sánh gi a m t d án t ng t v i d án đang ti n hành mà

trong đó có th l ng ghép Inmediares

Trong khi ti n hành phân tích chi phí – l i ích cho các d án c th có

b n ph ng th c ti p c n nh trên mà trong đó cách phân tích Exante có ý

ngh a trong vi c quy t đ nh đ đi đ n m t l a ch n cu i cùng Còn trong tr ng

h p nh ng d án đang ti n hành x y ra kh n ng có th ph i chuy n sang m c

đích s d ng khác thì chúng ta dùng ph ng th c Inmediares là h u ích, ph ng

th c phân tích này hi m khi x y ra trong m t d án đã k t thúc

i v i d án quy ho ch t ng th h th ng thoát n c c a thành ph H i

Phòng, vì d án đang đ c tri n khai th c hi n nên b c đ u em áp d ng ki u

phân tích Inmediares đ tính toán chi phí và l ích cho d án

Nh ng d án đ c tr ng nh các d án môi tr ng, các công trình công

c ng… thì trong giai đo n đ u th ng đ chính xác không cho phép v k t qu

th c t nên k t qu cu i cùng v giá tr l i ích th c c ng không đ m b o chính

Pareto khi và ch khi ph ng th c l a ch n đó làm cho ít nh t m t ng i giàu

lên nh ng không làm cho ng i khác nghèo đi

Nh ng c i thi n v phúc l i kinh t là nh ng gia t ng trong t ng phúc l i xã

h i Chúng đ c đo l ng b ng s gia t ng v l i ích ròng t o ra t s n xu t và

K IL

K S C O

M

tiêu dùng hàng hoá và d ch v , nh ng c i thi n v s công b ng gi a các đ i

t ng trong xã h i Xã h i đ t đ c tình tr ng kinh t t i u khi nó đ t đ c s

t i u Pareto và đ c g i là hi u qu Pareto th c t

- B ng lòng chi tr (willing to pay- WTP) :

WTP là s ch p nh n c a m t cá nhân khi đ c h ng l i m t kho n l i

ích nào đó phù h p v i kho n ti n h b ra WTP là m t ph ng th c th m dò

th c s đánh giá c a ng i dân v i các đ i t ng liên quan mà h ph i gánh

ch u nh h ng trên c s m t h th ng câu h i đ chúng ta có th ki m ch ng

xem nh h ng đó đ n m c nào là h p lý ây là ch s g n bó ch t ch v i

l i ích th c t và cách phân ph i hi u qu c a Pareto Trong tr ng h p này

th ng x y ra trong các ho t đ ng kinh t mà có nhi u đ i tác cùng tham gia,

trong chính sách mà nó tác đ ng đ n nhi u đ i t ng, nh ng chính sách nh

h ng l n đ n các thành viên trong xã h i Nh v y t t y u nó s t o ra c h i

cho các cá nhân đ c quy n l a ch n, mà l a ch n nhi u y u t đ h đi đ n

quy t đ nh b ra m t kho n chi phí mang l i l i ích theo quan đi m cá nhân

i u quan tr ng nh t là t ng lãi ròng khi th c hi n m t chính sách hay m t d

án ph i l n h n không trên c s th c hi n b ng lòng chi tr

ng i th c hi n đánh giá hi u qu kinh t xã h i d án Trong tr ng h p tính

toán các y u t có liên quan đ n các v n đ có tính xã h i v môi tr ng thì đòi

h i m c đ ti p c n cao h n và khó h n

4 S d ng đánh giá hi u qu kinh t xã h i đ ra quy t đ nh th c thi d án

K IL

K S C O

M

ánh giá hi u qu kinh t xã h i c a d án đ m b o đ c tính kh thi và

b n ch t khoa h c v m t kinh t xã h i c a d án cho nên nó có tác d ng

thuy t ph c đ i v i các nhà ho ch đ nh chính sách trong vi c ra quy t đ nh th c

hi n d án

Trong th c t ng i ta ch ch p nh n nh ng chính sách mà có hi u qu

Pareto Tuy nhiên, v m t lý thuy t thì d th c hi n nh ng ng d ng trong th c

t r t khó kh n do:

+ Trong th c ti n m t kh i l ng thông tin mà các nhà phân tích ph i đ i

đ u là r t l n b i l không ch đ n thu n các nhà phân tích đo l ng l i ích, chi

phí qua sát giá c th tr ng mà đi sâu vào h còn ph i n m b t, đo l ng đ c

l i ích c a t ng cá nhân liên quan đ n chính sách có ý đ th c hi n nên chi phí

r t t n kém và các nhà phân tích ph i c tính đ c chi phí cho vi c đó là bao

nhiêu

+ M c dù chúng ta đã bi t đ c m c đ phân tích chi phí l i ích cho t ng

cá nhân thì ngay l c đó nh ng chi phí c h i đ th c hi n và chuy n ti n đ i v i

t ng chính sách c a Chính Ph , c a t ng đ i t ng c ng g p ph i nh ng mâu

thu n mà chi phí th ng là quá cao

+ Vi c tri n khai thanh toán b i th ng g p ph i tính sai l ch qúa l n( khi

kinh phí đ n đ c đ i t ng đ n bù thì có s sai l ch l n so v i ban đ u) phá v

s phân tích ban đ u c a ng i th c hi n

+ ôi khi g p ph i s l m d ng c a ng i dân t c là đòi h i v m t l i

ích quá l n so v i th c ti n mà có th đ t đ c

- Hi u qu Pareto ti m n ng : m t d án mà làm cho ít nh t m t ng i nghèo

đi theo m t cách nào đó tuy ch v i l ng nh s không tho d ng thì nh ng d

án này v n không tho mãn nguyên t c c i thi n Pareto kh c ph c tình

tr ng h n ch này, nguyên t c đã đ c s a đ i đó là s phân bi t gi a s c i

thi n th c t và c i thi n ti m n ng

Tiêu chí đ đánh giá hi u qu Pareto ti m n ng d a trên c s lý lu n c a tác

gi Kaldor- Hicks Ông cho r ng m t chính sách ch nên ch p nh n khi và ch

K IL

K S C O

v m t gián ti p nó s t o ra đi u ki n giúp đ ng i nghèo trong xã h i trong

tr ng h p tái phân b thông th ng

+ Th hai trong th c t có nh ng chính sách khác nhau thì s x y ra xung

đ t là ng i đ c h ng nhi u ng i b thi t nhi u Vì v y v nguyên lý v n

d ng nguyên t c hi u qu Pareto ti m n ng, áp dung nh t quán v i các chính

sách c a chính ph thì chi phí và l i ích s ti p c n t i đi m bình quân trong

m c thu nh p c a dân c , nh v y m i ng i dân s ch u t ng h p nh ng tác

đ ng t p h p t các chính sách và t t c các chính sách đ u đem l i hi u qu

Pareto ti m n ng

+ Th ba trong quá trình đánh giá ch c ch n s g p nh ng mâu thu n có

th x y ra khi s dung hi u qu Pareto ti m n ng Mâu thu n trong ch đ

khuy n khích c a h th ng chính tr ngh a là nh ng xung đ t gi a nhóm n m

gi c đông và các nhà chính tr

+ Th t khi chính sách đ c th c hi n theo quan đi m phân b hi u qu

Pareto ti m n ng đã đ t đ c nh ng yêu c u nh t đ nh đòi h i ph i th ng

xuyên có s ki m tra ng c và thông qua vi c ki m tra là nguyên nhân chúng ta

đ ng l n nhau trong nh nh đi u ki n đ a đi m và th i gian c th thì chúng ta

ph i s d ng chính sách nào đ t tiêu chí hi u qu ti m n ng Pareto, trong đi u

K IL

K S C O

M

ki n gi i h n v ngân sách, v t ch t cho đ u t và các c ch gi i h n ràng bu c

khác

II CÁC CH TIÊU ÁNH GIÁ HI U QU C A M T D ÁN

ánh giá khía c nh tài chính là m t n i dung kinh t quan tr ng nh m

đánh giá tính kh thi v m t tài chính c a d án thông qua vi c :

- Xem xét nhu c u và s đ m b o các ngu n l c tài chính cho vi c th c hi n có

hi u qu các d án ( xác đ nh quy mô đ u t , các ngu n tài tr , c c u các lo i

v n)

- Xem xét tình hình, k t qu và hi u qu ho t đ ng c a d án trên góc đ h ch

toán kinh t c a đ n v th c hi n d án Có ngh a là xem xét nh ng chi phí s

ph i th c hi n k t khi so n th o cho đ n khi k t thúc d án, xem xét nh ng l i

ích mà đ n v th c hi n d án s thu đ c do th c hi n d án K t qu c a quá

trình phân tích tài chính là c n c đ quy t đinh có nên đ u t hay không b i

m i quan tâm ch y u c a các ch đ u t là l i nhu n, vi c đ u t vào d án đó

có mang l i l i nhu n thích đáng ho c đem l i nhi u l i nhu n h n so v i vi c

đ u t vào các d án khác không

- Trong h u h t các tr ng h p, vi c phân tích tài chính s d ng các m c giá th

tr ng đ xác đ nh đ u vào và đ u ra c a d án đ ch cho nhà phân tích bi t

li u d án đó có hi u qu tài chính không Nh ng m c giá th tr ng luôn kèm

theo các sai l ch nh thu , chi phí ki m soát giá và nó không ph n ánh đúng

các chi phí và l i ích th c t c a n n kinh t Ch khi có s c nh tranh hoàn h o

trên th tr ng các y u t s n xu t và th tr ng hàng hoá, không có s tác đ ng

c a các y u t bên ngoài, hàng hoá công c ng, s can thi p c a Chính Ph , các

nhân t làm bóp méo giá c và s bi n đ ng trong ph m vi tiêu dùng cùng s

hi u bi t hoàn h o lúc đó giá c th tr ng m i là m t ch s đánh giá chính xác

giá tr kinh t c a hàng hoá và d ch v Ch khi tho mãn các đi u ki n c a th

tr ng c nh tranh hoàn h o, không có các y u t ngo i c nh thì vi c phân tích

K IL

K S C O

M

tài chính c a m t d án m i xác đ nh đ c liê d án đó có đóng góp tích c c

cho phúc l i c a qu c gia n i th c hi n d án đó hay không

Trong quá trình phân tích tài chính , đ t ng h p các ngu n có liên quan

đ n vi c th c hi n d án và nh ng l i ích thu đ c ph i s d ng đ n v ti n t

M t khác các chi phí và l i ích th ng x y ra nh ng th i đi m khác nhau do

đó trong quá trình phân tích ph i l a ch n các thông s liên quan sau:

+ Ch n bi n th i gian thích h p : th i gian t n t i h u ích c a d án đ

t o ra các s n ph m đ u ra, các l i ích kinh t mà d a vào đó d án đ c thi t

k Các ch tiêu tính toán th ng đ c đ a v th i đi m khi b t đ u th c hi n d

án đ so sánh Th i đi m đó g i là th i đi m g c trong th i k phân tích c a d

án

+ Chi t kh u : chi t kh u là m t c ch mà nh nó ta có th so sánh chi

phí và l i ích các th i đi m khác nhau T su t chi t kh u là t su t dùng đ

tính chuy n các kho n l i ích và chi phí c a d án v cùng m t m t b ng th i

gian Khi s d ng chi t kh u thì các bi n s đ a vào tính toán ph i đ c đ a

ây là ch tiêu đánh giá quy mô lãi c a d án Ch tiêu này đ c tính cho

t ng n m ho c t ng giai đo n ho t đ ng c a d án Ch tiêu này có tác d ng so

sánh gi a các n m ho t đ ng c a d án

W = Wi x1/(1 +r)t

Trong đó :

W : t ng l i nhu n c đ i d án

K IL

K S C O

t : kho ng th i gian phân tích

Ch tiêu này có tác d ng so sánh quy mô lãi gi a các d án D án nào có l i

nhu n ròng càng l n thì càng h p d n các nhà đ u t trên khía c nh tài chính

1.2 Giá tr hi n t i ròng ( NPV- Net Present Value )

NPV là đ i l ng đ xác đ nh giá tr l i nhu n ròng khi chi t kh u dòng

l i ích và chi phí v n m th nh t Ch tiêu này ph n ánh quy mô lãi c a d án

m t b ng hi n t i Nó đ c xác đ nh theo công th c sau:

NPV =  

n t

n

t t

t

r

C C

( ) 1 (

Tu theo ngu n v n tài tr cho d án mà r có th đ c xác đ nh c n c

vào t l lãi t i thi u, vào chi phí c h i, chi phí v n hay lãi su t trên th tr ng

K IL

K S C O

NPV là ch tiêu h u ích nh t song không ph i không có h n ch , đó là NPV ch

cho bi t giá tr tuy t đ i thu nh p thu n c a t ng d án mà không cho bi t t l

lãi c a v n đ u t đã b ra là bao nhiêu kh c ph c đ c h n ch đó ng i ta

tính ch tiêu t l giá tr hi n t i thu n

n t

t t

r

C C

r B C

B

1 0 1

) 1 (

) 1 (

B/C <1 không nên đ u t vì d án không đem l i hi u qu v tài chính

1.4 H s hoàn v n n i b ( IRR – Internal Rate of Return )

H s hoàn v n n i t i là m c lãi su t cao nh t mà t i đó giá tr hi n t i

ròng NPV c a d án b ng 0 ph n ánh m c đ h p d n c a d án

K IL

K S C O

IRR bi u th s hoàn tr v n đ u t , nó ch rõ lãi su t vay v n t i đa mà d án có

th ch u đ c nh ng nh c đi m là không tính đ c cho d án có quá trình

phân tích ph c t p và không đo l ng m t cách tr c ti p l i ích c a d án

2.Các ch tiêu đánh giá hi u qu kinh t xã h i

( Ngu n : giáo trình l p và qu n lý d án đ u t - H KTQD)

2.1.Giá tr gia t ng thu n tuý ( NVA )

ây là ch tiêu c b n ph n ánh hi u qu kinh t xã h i c a d án Giá tr

gia t ng thu n tuý là m c chênh l ch gi a giá tr đ u ra và giá tr đ u vào

2.2 Các ch tiêu giá tr hi n t i ròng c a d án ( NPV), t su t l i nhu n (B/C),

h s hoàn v n n i b ( IRR) t ng t nh các ch tiêu phân tích tài chính nh ng

các chi phí và l i ích có tính đ n nh ng nh h ng t i môi tr ng, xã h i

K IL

K S C O

M

vi c làm trên m t đ n v v n đ u t

- S lao đ ng có vi c làm : g m s lao đ ng có vi c làm tr c ti p cho d án

và s lao đ ng có vi c làm các d án liên đ i Các d án liên đ i là các d án

khác đ c th c hi n do s đòi h i c a d án đang đ c xem xét Trong khi t o

vi c làm cho m t s lao đ ng, thì s ho t đ ng c a d án m i c ng có th làm

cho m t s lao đ ng c a các c s s n xu t kinh doanh d ch v khác b m t vi c

do không th c nh tranh đ c nên ph i thu h p quy mô s n xu t Trong s các

lao đ ng làm vi c trong d án, có th có m t s là ng i n c ngoài Do đó s

lao đ ng c a đ t n c có vi c làm nh th c hi n d án s ch bao g m s lao

đ ng tr c ti p và gián ti p ph c v cho d án tr đi s lao đ ng b m t vi c

các c s có liên quan và s ng i n c ngoài làm vi c cho d án

- S lao đ ng có vi c làm trên m t đ n v v n đ u t bao g m s lao đ ng có

vi c làm tr c ti p trên m t đ n v v n đ u t tr c ti p và toàn b s lao đ ng có

vi c làm trên m t đ n v v n đ u t đ y đ

Các tiêu chu n đánh giá là các ch tiêu này có giá tr càng cao thì d án càng có

tác đ ng l n đ n n n kinh t qu c dân

2.4 Các ch tiêu v phân ph i thu nh p và công b ng xã h i

ây là m t ch tiêu quan tr ng, nó giúp đánh giá đ c s đóng góp c a d

án vào vi c th c hi n m c tiêu phân ph i và xác đ nh đ c nh ng tác đ ng c a

d án đ n quá trình đi u ti t thu nh p theo nhóm dân c và theo vùng lãnh th

Th c ch t c a ch tiêu này là xem xét giá tr gia t ng c a d án và các d án liên

đ i (n u có) s đ c phân ph i cho các nhóm đ i t ng khác nhau ( bao g m

ng i làm công n l ng, ng i h ng l i nhu n, Nhà n c) ho c gi a các

vùng lãnh th nh th nào, có đáp ng đ c m c tiêu phát tri n kinh t xã h i

trong giai đo n nh t đ nh hay không

2.5 Ch tiêu ti t ki m và t ng ngu n ngo i t

Ti t ki m ngo i t và t ng ngu n thu ngo i t s h u nh m h n ch d n s

l thu c vào vi n tr n c ngoài và t o nên cán cân thanh toán h p lý là h t s c

K IL

K S C O

M

c n thi t đ i v i các n c đang phát tri n Vì v y đây c ng là m t ch tiêu r t

đáng quan tâm khi phân tích m t d án đ u t tính đ c ch tiêu này ph i

tính đ c t ng s ngo i t ti t ki m đ c và ti t ki m sau đó tr đi t ng phí t n

v s ngo i t trong quá trình tri n khai c a d án

2.6 Các tác đ ng khác c a d án

+ Các tác đ ng đ n môi tr ng sinh thái

Vi c th c hi n d án th ng có nh ng tác đ ng nh t đ nh đ n môi tr ng

sinh thái Các tác đ ng này có th là tích c c nh ng c ng có th là tiêu c c Tác

đ ng tích c c có th là làm đ p c nh quan môi tr ng, c i thi n đi u ki n s ng,

sinh ho t cho dân c đ a ph ng…Các tác đ ng tiêu c c bao g m vi c ô nhi m

ngu n n c, không khí đ t đai, làm nh h ng đ n s c kho ng i dân trong

Do xu h ng phát tri n c a phân công lao đ ng, m i liên h gi a các

ngành, các vùng trong n n kinh t ngày càng g n bó ch t ch Vì v y l i ích

kinh t xã h i c a d án không ch đóng góp cho b n thân ngành đ c đ u t mà

còn có nh h ng thúc đ y s phát tri n c a các ngành khác Tuy nhiên nh

h ng này không ch có ý ngh a tích c c mà trong m t s tr ng h p c ng có

K IL

K S C O

D án quy ho ch t ng th h th ng thoát n c là m t d án môi tr ng,

mang tính ch t phúc l i ph c v chung cho c ng đ ng M c tiêu c a d án là

c i thi n h th ng thoát n c thành ph t đó góp ph n c i thi n ch t l ng môi

tr ng trong thành ph Vì v y các ch tiêu đánh giá hi u qu kinh t xã h i c a

d án quy ho ch h th ng thoát n c s d ng các ch tiêu cho m t d án môi

tr ng

1 Phân tích tác đ ng t i môi tr ng c a các d án môi tr ng

ánh giá tác đ ng môi tr ng đòi h i vi c nh n đ nh các ho t đ ng phát

tri n, phát hi n và phân tích các bi n đ i môi tr ng, đ nh l ng và đánh giá

các tác đ ng do ho t đ ng phát tri n đ i v i l i ích và s c kho con ng i Vi c

xác đ nh, đ c bi t là l ng hoá nh ng thay đ i v th ch t c a các h th ng thiên

nhiên và các th ti p nh n (ng i, đ ng v t) là c n thi t nh ng r t khó kh n,

ph c t p Nó đòi h i ph i th c hi n hàng lo t các phân tích v tài chính, k

thu t, kinh t

Vi c chú ý m t các h th ng đ i v i các khía c nh môi tr ng trong su t

các công đo n c a m t d án phát tri n ph i đ c b t đ u t giai đo n hình

thành và chu n b cho d án Các h th ng thiên nhiên v n ph c t p và liên h

ch t ch v i nhau V i quan đi m h th ng, gi i h n v m t đ a lý, th i gian, n i

dung các v n đ , các ho t đ ng, m i liên h gi a các thành ph n trong h th ng,

các ph ng án l a ch n và ngay c các tác đ ng phân tích c ng c n ph i xác

đ nh rõ ràng, h p lý Có ba tiêu chu n đ nh n d ng các tác đ ng chính đ i v i

môi tr ng :

K IL

K S C O

Ngoài ra còn có nhi u tiêu chu n khác cho vi c nh n d ng này, ví d :

tính ch t c a tác đ ng đ i v i môi tr ng nh v n đ s cc kho , s thay đ i vi

khí h u… ng th i c n chú ý các tác đ ng tích lu và các tác đ ng t ng hoà

khi xem xét riêng bi t c ng nh đ n th i các thành ph n c a h th ng

Ti p theo là đ nh l ng nh ng thay đ i c a các y u t t nhiên và kinh t

xã h i do d án mang l i, tuy nhiên không th đ nh l ng đ c h t các y u t

đó M c đích cu i cùng là đánh giá m c đ tác đ ng c a d án đ i v i môi

tr ng, s c kho và phúc l i c a con ng i tr c m t c ng nh lâu dài Ví d

nh các ch t th i công nghi p, ch t th i sinh ho t th i tr c ti p xu ng h không

qua x lý s làm ô nhi m n c h , gây ra tình tr ng phú d ng c a h , làm gi m

ch t l ng n c h , làm gi m n ng su t cá … Nh ng khi d án quy ho ch h

th ng thoát n c đ c th c hi n s làm cho ch t l ng n c th i đ c c i thi n

góp ph n gi m ô nhi m

` Trong nhi u tr ng h p, hi n nay nh ng hi u qu kinh t xã h i còn ch a

đ c nghiên c u m t cách đ y đ và không ph i bao gi c ng có th đo l ng

đ c m t cách chính xác song chúng nh t đ nh hi n di n và đ c đánh giá v

m t giá tr Ph c t p h n là vi c xác đ nh các k t qu c a nh ng hi u qu xã h i

nh s gi m sút s đa d ng sinh h c, gi m giá tr th m m c a các c nh quan,

gi m sút các đi u ki n tham quan du l ch và m t s đi u ki n khác

2 Các ph ng pháp đ nh giá thi t h i do ô nhi m

2.1 Ph ng pháp đ nh giá tr c ti p

Có r t nhi u ph ng pháp đ nh giá tr c ti p thi t h i do ô nhi m M t

trong s ph ng pháp quan tr ng hay s d ng là so sánh n ng su t và s n l ng,

K IL

K S C O

M

đ nh giá tác đ ng đ n s c kho , đ nh giá chi phí gi m thi u t i ngu n, đ nh giá

hi u qu s d ng m i, tra b ng giá tr thi t h i…

2.2 Ph ng pháp so sánh n ng su t s n l ng thu ho ch

ây là ph ng pháp thông d ng nh t Thông th ng s ô nhi m làm gi m

n ng su t và s n l ng thu ho ch ch không làm m t toàn b mùa màng

Ví d s ô nhi m n c làm cho n ng su t nuôi tr ng thu s n gi m đi ho c giá

tr kinh t c a thu s n gi m c tính thi t h i kinh t do suy gi m ch t

l ng các thành ph n môi tr ng, c n ti n hành các nghiên c u và phân tích

kinh t d a trên các m u hình nghiên c u đi n hình ví d nh n ng su t các

tr c và sau khi ngu n n c b ô nhi m.Thi t h i kinh t do ô nhi m chính là s

thi t h i do suy gi m n ng su t và s n l ng Ph ng pháp đ c p trên đây r t

thích h p cho vi c c l ng thi t h i n ng su t nuôi tr ng thu s n trên di n

tích n m g n ngu n n c b ô nhi m Ph ng pháp này đ c c tính d a trên

gi thi t : quy n s d ng tài nguyên môi tr ng thu c v ng i ch u ô nhi m

nên theo lý thuy t kinh t môi tr ng k t qu tính toán có th cao h n th c t

2.3 Ph ng pháp đ nh giá theo hi u qu s d ng

Theo ph ng pháp này, thi t h i kinh t do ô nhi m môi tr ng đ c tính

b ng t ng chi phí cho vi c x lý ô nhi m mà ng i b ô nhi m ph i b ra đ lo i

b các tác đ ng tiêu c c cu các thành ph n ô nhi m trong môi tr ng s ng c a

mình nh :

- Chi phí l p đ t h th ng thoát n c, x lý n c th i…

- Chi phí b sung đ ch n sóc hoa màu, cây xanh … ch u nh h ng c a ô

nhi m

- Chi phí ng i ch u ô nhi m ph i b ra đ chuy n đ i ho t đ ng kinh t xã h i

c a mình do s c ép c a môi tr ng nh c i t o xây d ng m i nhà c a

- …

2.4 Ph ng pháp đ nh giá ô nhi m đ i v i s c kho

ô nhi m môi tr ng có tác đ ng tiêu c c t i s c kho con ng i và sinh v t liên

quan khác trong khu v c t n t i ô nhi m Thông th ng ch t ô nhi m khi thâm

K IL

K S C O

M

nh p vào c th con ng i và sinh v t không t o nên các lo i b nh t t và suy

gi m s c kho ngay mà quá trình thành b nh và suy gi m s c kho th ng x y

ra m t cách t t B nh t t và suy gi m s c kho v n còn có kh n ng gia t ng

vì lý do ô nhi m, k c ng i b ô nhi m ph i b ra nhi u chi phí l p đ t các h

th ng x lý môi tr ng

Trong th c t , ph ng pháp đ nh giá tác đ ng t i s c kho thông d ng trong

th i gian qua đ c g i tên là ti p c n giá b nh t t COI ( Cost of Illness

Apporoach) Theo ph ng pháp này, chi phí y t b o v s c kho g m toàn b

các chi phí y t ( ch m sóc, khám ch a b nh và thu c men) c a ng i b nh và

thi t h i v lao đ ng trong quá trình ch a b nh Ngoài ra t i M và các n c

phát tri n còn s d ng nhi u ph ng pháp gián ti p khác nh vui lòng tr chi

phí phòng b nh và gi m s c b nh t t ch t chóc…

Trong đi u ki n c a Vi t Nam, thi t h i do ô nhi m môi tr ng t i s c kho

có th tính b ng t ng chi phí y t và b o v s c kho c a công nhân, dân c

trong khu v c b ô nhi m v i các lo i b nh t t và suy gi m s c kho có nguyên

nhân do ô nhi m môi tr ng, chi phí l ng và m t s n ph m c a ng i b nh

trong quá trình đi u tr …

2.5 Ph ng pháp ti p c n giá tr h ng th

Các giá tr v n i c trú là l i ích có th nhìn th y đ c nh ng các l i ích

không th y đ c v th ng m i và các ti n nghi v m t môi tr ng nh công

viên, ch t l ng môi tr ng c a nh ng khu v c xung quanh và nh ng l i ích

r t quan tr ng đ i v i nh ng ng ì có quy n s d ng mi ng đ t đó Theo đó,

ng i ta xây d ng cách ti p c n v vi c s d ng giá tr tài s n đ c tính

nh ng v trí khác nhau thì s có các thu c tính môi tr ng khác nhau và do đó

s có các giá tr tài s n khác nhau

K IL

K S C O

+ Các tác đ ng góp ph n nâng cao hi u qu qu n lý h th ng thoát n c

c a chính quy n thành ph và các c quan có liên quan

K IL

K S C O

n t

t t

r

C C

r B C

B

1 0 1

) 1 (

) 1 (

K IL

K S C O

- H i Phòng n m phía ông Nam đ ng b ng B c b thu c vùng châu th

sông H ng, phía ông Nam giáp v nh B c b , phía B c giáp Qu ng Ninh , phía

Tây giáp H i D ng và phía Tây Nam giáp Thái Bình, cách th đô Hà N i 102

B m t đ a hình tr i qua th i gian dài đã bi n đ i khá m nh do quá trình xây

d ng thành ph Cao đ c a khu v c n i thành hi n nay kho ng 3,8 – 4,7 m

trên m c n c bi n Vùng n i thành đ c bao b c b i 3 con sông ch u nh

h ng c a thu tri u là sông C m, sông L ch Tray và sông Tam B c Do đ a

hình th p nên n i thành đ c các đê bao quanh, ng n ng a thu tri u và l l t,

đ cao bình quân c a đê t 4,5 - 5 m Khu v c cao h n n i thành là vùng đ i núi

Ki n An và Thu Nguyên N n đ t không n đ nh do l p bùn sét h u c m m

phía trên C ng đ ch u t i trung bình 0,3 - 0,5 kg/cm2 th m c a l p đ t b

m t dao đ ng t 1 - 10m/ ngày đêm, nh ng đ th m th ng quá nh đ có kh

n ng th m n c m a

1.2 i u ki n khí h u

- Khí h u H i Phòng ch u nh h ng c a gió mùa nh khí h u c a toàn khu

v c ông Nam Á C ng nh đ c đi m chung c a khí h u mi n B c n c ta,

H i Phòng có mùa đông l nh, cu i đông t và mùa hè nóng nhi u m a, H i

Phòng thu c đ ng b ng B c B nên nhi t đ đ ng đ u và cao h n h n nhi t đ

mi n núi, trung bình 230

– 240 Biên đ gi a tháng có nhi t đ trung bình v i các tháng có nhi t đ cao nh t và th p nh t là 120

C

K IL

K S C O

dòng, đ d c dòng ch y, l u l ng bi n đ i theo mùa và chu k tri u Các sông

chính H i Phòng là sông B ch ng, sông C m, sông L ch Tray, sông V n Úc

và sông Thái Bình

K IL

K S C O

M

Sông á B ch có c a sông dài 25 km, r ng t 1200 - 2000m, sâu 8 -18m,

hàm l ng phù sa nh , thu n l i cho giao thông thu nh ng c a sông b b i

l ng, lòng sông r ng c n tr đ n giao thông b gi a hai b

Sông C m có chi u r ng t 500 - 600m, sâu t 6 - 8m, l u l ng Qmax

=5215m3/s Hàm l ng phù sa trung bình 3,9kg/m3, đ m n l n nh t 2,88%,

c a sông b b i l p nhanh và đ c ng n đ p do đó toàn b dòng ch y chuy n

qua kênh đào ình V

Sông L ch Tray có chi u r ng t 100 - 200m, sâu 4 -7m đã đ c n i nhân t o

v i sông C m b ng sông đào Tam B c, hàm l ng phù sa v mùa khô 0,25 -

1,52kg/m3, đ m n 2,85%

Sông Giá, sông R , sông a là các con sông n i đ ng đã l n l t đ c c i

t o b ng các công trình ng n l , ng n tri u, l y n c ng t, c p n c cho nông

nghi p và dân sinh

- Trong nhi u th k qua đã hình thành nhi u m ng t i, m ng thoát n c và

các nhánh n i gi a các sông, do đó các sông chính có nhi u nhánh n i t nhiên

và nhân t o d c nh (2-5cm/km), v n t c dòng ch y nh và lòng sông r ng

là đ c tính c a các sông H i Phòng Quá trình xói mòn và b i l ng đôi khi gây

ra s thay đ i nhanh các sông và các sông nh có đ u n khúc l n

2 c đi m kinh t - xã h i

- Dân s H i Phòng n m 1998 là 1.615.000 ng i và d ki n n m 2010 là

2.115.000 ng i, khu v c n i thành s dân t ng ng là 480.000 ng i và

750.000 ng i ( theo s li u c a t ng c c th ng kê) T l t ng dân s t ng đ i

th p trung bình kho ng 1,1%/n m, m t đ khu v c n i thành 22000 ng i/ km2

Dân s trong đ tu i lao đ ng n m 1994 c a toàn thành ph 731,1 nghìn ng i

- H i Phòng có 17 b nh vi n, 11 vi n đi u d ng, 246 tr m y t , h sinh c p

ph ng xã S c kho c a c ng đ ng dân c ch u nhi u nh h ng c a tình

tr ng thoát n c M t s b nh liên quan đ n n c là s t, các b nh ngoài da,

b nh t , tiêu ch y, s t rét và b nh m t h t Các b nh này có th gi m quy mô

nào đó thông qua vi c c i thi n thoát n c và v sinh Hi n t i, H i Phòng còn

K IL

K S C O

M

trên 4500 h dùng n c gi ng m ch nông ho c ngu n n c m t, các ngu n này

b ô nhi m n ng do ho t đ ng công nghi p và ch t th i c a con ng i Trong

khi đó h u h t ng i dân ch a nh n th c h t đ c s nh h ng c a thoát n c

đ n s c kho , đ c bi t là khu dân c lao đ ng có thu nh p th p , m t đ dân s

cao, hi u bi t v v sinh cá nhân th p, các b nh truy n nhi m có t l cao khu

Qua b ng trên có th th y r ng các b nh liên quan tr c ti p đ n tình tr ng thoát

n c có s ng i m c b nh r t cao nh tiêu ch y (2779 ng i), giun sán (498

ng i), s t rét…

- Các ho t đ ng kinh t :

N m 1999 giá tr t ng s n ph m c a H i Phòng đ t 20.031,4 t đ ng, b ng

2,9% so v i c n c( theo niên giám th ng kê 1999), trong đó khu v c nhà

n c chi m vai trò quan tr ng nh t( 51%), khu v c có v n đ u t n c ngoài

v n còn chi m m t t tr ng r t khiêm t n( 30%) Các c s kinh t ch y u

phát tri n c a H i Phòng hi n nay là C ng, công nghi p và các ngành kinh t

khác nh nông nghi p, d ch v …

K IL

K S C O

M

+ C ng : hi n nay c ng H i Phòng g m có 3 khu là khu c ng chính

Hoàng Di u, c ng Chùa V và c ng V t Cách L ng hàng hoá b c x p qua

c ng n m 1999 là 6,5 tri u t n

+ Công nghi p : công nghi p H i Phòng đ c chuy n t công nghi p c

b n quy mô l n do TW qu n lý sang c trung bình và nh do đ a ph ng qu n

lý và các xí nghi p nh ngoài qu c doanh T ng s n l ng công nghi p H i

Phòng m y n m g n đây t ng rõ r t do các xí nghi p qu c doanh đã thích nghi

v i chính sách kinh t m i, các c s t nhân phát tri n và các doanh nghi p

nhà n c làm n có hi u qu Trên lãnh th H i Phòng có 98 c s s n xu t

công nghi p do Nhà n c qu n lý ( trong đó TW 36, đ a ph ng 62 - tính đ n

1/1/2000)

+Nông nghi p là m t trong nh ng hòn đá t ng cu H i Phòng T ng s n

l ng nông nghi p t ng m nh t n m 1991 đ n nay : n m 1992 t ng s n l ng

nông nghi p là 229.165 tri u đ ng, n m 1994 đ t 374.123 tri u đ ng Nông

nghi p là ngành phát tri n nhanh nh t c a H i Phòng v l c l ng lao đ ng,

n m 1994 có kho ng 422.319 ng i chi m 60% t ng l c l ng lao đ ng c a

thành ph Nông nghi p nh là m t ngành đ m trong giai đo n đ i m i kinh t ,

nó c ng là ngu n cung c p l ng th c th c ph m và nguyên li u cho công

nghi p th c ph m chính c a thành ph t nông nghi p ch y u n m ngoài

ph m vi ph c v c a h th ng thoát n c đô th vì th thi u quan tr ng đ i v i

h th ng thoát n c Tuy nhiên c n ki m soát ch t ch các ngu n n c th i có

nh h ng tr c ti p t i s n xu t nông nghi p, nuôi tr ng thu s n và môi tr ng

s ng c a toàn khu v c

+ Th ng nghi p : t ng giá tr bán l hàng hoá xã h i H i Phòng

kho ng 2279 t đ ng ( n m 1994) S l ng các xí nghi p th ng nghi p do

TW và đi ph ng qu n lý là1291 và các xí nghi p khác là 2029n m 1990) S

ng i làm vi c trong ngành th ng nghi p kho ng 18000 ng i (n m 1998)

Các ho t đ ng xu t nh p kh u c ng t ng nhanh trong nh ng n m g n đây

K IL

K S C O

M

+ Du l ch : v i nh ng đi u ki n thiên nhiên thu n l i, vùng bi n và các

qu n đ o c a H i Phòng là các đi m du lich h p d n có nhi u ti m n ng đ phát

tri n, đ c bi t là S n và Cát Bà Ngành du lich H i Phòng do liên hi p du

l ch d ch v , m t s xí nghi p và các công ty du l ch đ a ph ng & TW ki m

soát H i Phòng đã có quy ho ch phát tri n du lich v i khu n i thành là m ng

l i công viên cây xanh, các trung tâm d ch v du l ch gi i trí đa n ng, các công

trình ki n trúc l ch s và các khu ngh mát t i S n và Cát Bà

1 Khái quát

H th ng thoát n c H i Phòng đã đ c xây d ng t nhi u th p k nay,

m ng l i đ ng c ng thoát n c trong thành ph ph c v chung cho hai m c

đích là thoát n c m a và n c th i N c m a và n c th i đ c x tr c ti p

ra sông ho c ra h đi u hoà sau đó ra sông Hi n t i ch a có công trình x lý

n c th i c a thành ph , m t s xí nghi p và b nh vi n có h th ng x lý c c

b nh ng h u nh không ho t đ ng Tình tr ng ô nhi m môi tr ng do th i

n c b n ra ao h , sông ngòi đang m c báo đ ng Các công trình đ u m i nh

các kênh m ng, h đi u hoà và c ng ng n tri u c a các l u v c hi n nay b ô

nhi m nghiêm tr ng và b l n chi m làm gi m đáng k ti t di n c a các kênh

m ng và dung tích ch a c a các h đi u hoà

H th ng thoát n c thành ph H i Phòng bao g m nh ng h ng m c công trình

ch y u sau:

- Các c ng thoát n c, tuy n kênh m ng thoát n c

- H th ng h đi u hoà

- Kênh m ng d n n c t h đi u hoà ra sông

- Các công trình khác : c ng ng n tri u, x n c, tr m b m n c th i…

2 Hi n tr ng h th ng thoát n c

2.1 L u v c thoát n c

H th ng thoát n c n i thành đ c xây d ng t nhi u n m nay, qua các

giai đo n c i t o, m r ng hi n nay đã hình thành 3 khu v c thoát n c chính là

K IL

K S C O

M

khu v c phía B c đ ng s t, khu v c ông B c (gi i h n b i đ ng s t, đ ng

L ch Tray, đ ng Nguy n B nh Khiêm), khu v c Tây Nam (khu v c ông B c

và Tây Nam thu c khu v c Nam đ ng s t) và các khu v c nh riêng bi t v i

các tuy n đ ng c ng riêng bi t thoát tr c ti p ra sông nh Th ng Lý, H Lý,

Cát Bi…

- Khu v c phía B c đ ng s t chi m di n tích kho ng 240 ha cao trong

khu v c này dao đ ng trong kho ng 4,2- 4,7 m, nh đó các tuy n c ng thoát

n c có th tr c ti p đ ra sông Tam B c và sông C m Tuy th vào nh ng ngày

tri u c c đ i trong tháng, n c có th ch y ng c vào c ng, có n i ch y ng p

các ga c ng vào rãnh thoát n c các khu dân c

- Khu v c ông B c thành ph chi m di n tích kho ng 950 ha Các c ng thoát

n c chính trong khu v c bao g m tr c Lê L i, Lê Lai, tr c L ch Tray ch y ra

các h đi u hoà Tiên Nga, An Biên sau đó theo kênh ông B c ra c ng x , m t

s tuy n c ng thu c khu v c hi n nay đang thoát tr c ti p ra sông nh c ng tr c

trên đ ng Nguy n Trãi 600x500mm, c ng tròn 1000mm khu nhà máy cá h p

H Long

- Khu v c Tây Nam thành ph chi m di n tích 1300 ha : t i khu v c này n c

th i và n c m a ch y qua h đi u hoà, m ng thoát n c sau đó d n ra sông

qua các c ng ng n tri u N c th i t p trung vào các h Sen , h D Hàng sau

đó thoát ra c ng V nh Ni m và ra sông L ch Tray Ph n cu i c a các tuy n c ng

trên tr c đ ng Tô Hi u, Tr n Nguyên Hãn n c m a và n c th i thoát tr c

ti p ra sông L ch Tray

- Các khu v c đ c l p nh Th ng Lý, H Lý, Cát Bi …

Trong khu v c n i thành hi n nay m t s khu nhà đ c t ch c thoát n c

đ c l p nh khu ng Qu c Bình di n tích 100 ha v i di n tích thoát n c

riêng, trong đó n c th i qua tr m b m x vào m ng thu l i Khu Cát Bi di n

tích 98 ha có đê bao quanh v i h th ng c ng ng m và c ng ng n tri u hoàn

ch nh Các l u v c nh khác có các tuy n c ng ho c h th ng c ng đ c l p nh

khu H Lý, Th ng Lý, S D u

K IL

K S C O

c ng này v n ho t đ ng tr m t s c ng trên tr c đ ng Lý T Tr ng, Lach

Tray, à N ng b h h ng n ng, l p v a trát trong c ng b bong, nhi u đo n

thành c ng b n mòn m c nát M t ph n còn l i c a m ng l i thoát n c đ c

xây d ng t các n m 1968 –1982 và m y n m g n đây, ch y u đ gi i quy t

công tác thoát n c cho các khu v c m i đô th hoá ho c t ng c ng kh n ng

thoát n c cho khu v c thành ph c Xây d ng m i tuy n c ng thoát n c trên

tr c đ ng C u t – Lãn Ông 2000, tr c đ ng Nguy n B nh Khiêm 2 x

1000 Trên tr c đ ng Lê L i b sung m t s tuy n c ng m i 800, 1000, x ra

h Tiên Nga Tr c đ ng Tô Hi u đ t m i tuy n 1200 x ra sông Lach Tray

C ng hoá m ng thoát n c Cát Bi trên tr c đ ng Ngô Gia T b ng c ng h p

K IL

K S C O

( Ngu n : báo cáo quy ho ch t ng th h th ng thoát n c H i Phòng )

Nhìn chung m ng l i c ng thoát n c H i Phòng đ c l p đ t trong

nhi u th i k , ch t l ng các c ng không đ ng đ u, tình tr ng c n l ng trong

các c ng và đ b n k t c u c a t ng công trình còn ch a đ c xác đ nh rõ

2.3 H th ng h đi u hoà

H u h t các h n c t n t i trong thành ph đ u đ c s d ng đ đi u

hoà l u l ng n c m a, n c th i T ng di n tích 10 h đi u hoà kho ng 50 ha

tuy nhiên di n tích các h đã gi m nhi u do b l n chi m( hi n nay di n tích còn

kho ng 40 – 45 ha) Ph n l n các h có đ sâu trung bình t 1,0 –1,5 m Các

m ng h đi u hoà đ u b ô nhi m n ng do bùn rác tích t lâu ngày không đ c

n o vét, n c th i không đ c x lý Ch t l ng n c c a t t c các h đ u r i

vào tình tr ng x u đi ( tr h An Biên ) c đi m ph bi n cu các h là : có

mùi khó ch u, n c màu xanh l c đ n xanh đen, có khí s i t đáy … Ch đ

thu tri u, kh n ng pha loãng và t làm s ch n c th i c a h g n li n v i ch

đ đóng m c a các c ng ng n tri u Ch t l ng n c tr c khi đ vào các h

đi u hoà và ch t l ng n c th i đ u có n ng đ các ch t ô nhi m v t quá tiêu

chu n cho phép Qua nghiên c u h sinh thái trong các h thì m t s h có đ

hoà tan ôxi cao, kh n ng nuôi cá t t nh h An Biên ( s n l ng cá hàng n m

2500kg/ha), h Cát Bi

K IL

K S C O

M

K IL

K S C O

sâu c c

ti u (m)

sâu c c

đ (m)

Dung l ng

n c hi n có (m3)

Tuy n m ng ông B c thu c l u v c thoát n c ông B c thành ph ,

d n n c t h Tiên Nga, An Biên ra c ng Máy èn, m ng có đ dài t ng

c ng 3464m, b r ng đáy 10m, b r ng m t 25m, đ sâu trung bình 2m

K IL

K S C O

M

Tuy n m ng Tây Nam thu c l u v c thoát n c Tây Nam thành ph

o n t h Sen ra h D Hàng dài 1077m, b r ng trung bình 6 - 12m, đo n t

h D Hàng ra c ng V nh Ni m dài 1552m, r ng trung bình 25m

Hi n nay hai tuy n m ng thoát n c chính này b l n chi m nghiêm

tr ng, ch riêng m ng ông B c đã có kho ng 600 h l n chi m Ti t di n

thoát n c c a m ng b thu h p so v i thi t k ban đ u do ý th c c a m t b

ph n ng i dân đã đ ch t th i r n nh vôi th u g ch v , th bèo, tr ng rau

làm ách t c dòng ch y Trong h th ng m ng, h hi n nay di n ra quá trình t

làm s ch khi h th ng c ng ng n tri u đóng

2.4.2 C ng ng n tri u

Trên toàn m ng l i thoát n c H i Phòng có kho ng 50 mi ng x ra ao

h , sông Ngoài các đi m x n c th i chính ra sông là các c ng ng n tri u,

hi n nay có 8 c ng ng n tri u ch y u : Máy èn, V nh Ni m, Tam B c,

Th ng Lý, Cát Bi, Tr i Chu i, Ba T ng Các c ng ng n tri u ho t đ ng theo

ch đ thu tri u và ph thu c vào m c n c trong h th ng thoát n c, khi

tri u xu ng m các c a tri u đ n c t ao h r ch ch y ra sông, khi tri u c ng

đóng l i, n c th i trong th i gian tri u c ng đ c l u l i trong h th ng h

đi u hoà và kênh m ng d n n c

Ch đ thu tri u, kh n ng pha loãng và t làm s ch c a các h và kênh m ng

g n li n v i ch đ đóng m c a các c ng ng n tri u Công ty thoát n c H i

Phòng qu n lý và v n hành 8 c ng ng n tri u đi u hoà dòng ch y t các ao h

và m ng rach vào sông xung quanh thành ph Trong c th i gian đóng và m

c ng ng n tri u, các h , m ng đ u di n ra quá trình t làm s ch n c th i

Hi n nay nhi u c ng ng n tri u có k t c u công trình không đ m b o k thu t,

các hi n t ng do n t, do nún phát hi n nhi u c ng, đ c bi t tr m tr ng là

c ng ng n tri u V nh Ni m, h th ng c t, d m kéo h h ng n ng t nhi u n m,

hi n đang ho t đ ng trong đi u ki n r t nguy hi m

K IL

K S C O

h th ng c ng n c b n và n c th i c a khu v c ra sông L ch Tray

3 Hi n tr ng ng p l t và ô nhi m môi tr ng liên quan đ n thoát n c

3.1 Hi n tr ng ng p l t

Do tình tr ng k thu t y u kém c a h th ng c ng thoát n c và kh n ng

đi u hoà c a các h th p, nhi u khu dân c n i thành H i Phòng ch u nh h ng

c a tình tr ng ng p l t sau nh ng c n m a t 50 mm tr lên c bi t tr m tr ng

K IL

K S C O

M

là khu v c d c theo hai bên đ ng Tô Hi u, Lê L i, Cát Bi, Th ng Lý H u

qu tr c ti p c a vi c ng p l t là các thi t h i v nhà c a, tài s n, hàng hoá buôn

bán, xe c , đ ng xá và các công trình h t ng c s khác Thi t h i gián ti p

bao g m các thi t h i do gi m ho t đ ng k nh t , đi l i khó kh n và t n nhi u

th i gian, gián đo n h c t p, s tán và quay tr l i, nh h ng v v t ch t tâm

K IL

K S C O

L ng

m a (mm)

sâu

ng p l t (cm)

L ng

m a (mm)

sâu

ng p l t (cm) 1.Khu v c ngã 5,6,

máy, xí nghi p, b nh vi n, c s d ch v … và n c th i sinh ho t H i Phòng

nhìn chung không đ c x lý mà th i th ng ra môi tr ng m t vài b nh vi n

có công trình x lý n c th i song g n nh không ho t đ ng Vì v y n c th i

t các ngu n này khi th i vào môi tr ng có đ nhi m b n r t l n

K IL

K S C O

M

Nhìn chung n c th i c a H i Phòng có đ nhi m b n cao Qua các s

li u đi u tra c a thành ph , có th th y đ nhi m b n c a n c th i nh sau:

- PH : n c th i c a các nhà máy, xí nghi p có đ pH r t khác nhau T

lo i có tính axit th p nh nhà máy c Quy ( pH = 5,0 – 5,95) t i lo i có tính

ch t ki m cao v i pH = 9 xí nghi p ch bi n h i s n ho c pH = 12 nhà máy

hoá ch t sông C m T i các c ng x , n c th i là m t h n h p c a n c th i

sinh ho t, n c th i s n xu t, n c m a nên đ pH c c th p đ i di n cho n c

th i có tính axit ho c giá tr pH c c cao đ i di n cho n c th i có tính ch t

ki m, không th y xu t hi n T i đây, đ pH c a n c th i luôn luôn n m trong

kho ng 6 - 8 N c th i t i các h đi u hoà có tính ki m nh , đây là h u qu c a

s sinh tr ng và phát tri n c a các lo i t o trong h t o nên

- Hàm l ng c n và đ đ c: n c th i c a các nhà máy, xí nghi p có đ đ c

và hàm l ng c n r t cao đ c và hàm l ng c n cao s là nguyên nhân d n

đ n ti t di n thu l c c a các c ng thoát n c s b gi m do l ng đ ng ch t th i

trong đ ng c ng, t c đ tiêu thoát n c gi m Hàm l ng c n l l ng trong

n c th i dao đ ng theo mùa Vào mùa khô, do t c đ dòng ch y nh nên c n b

l ng đ ng l i trong đ ng ng d n t i hàm l ng c n l l ng trong các mi ng

c ng x không cao l m, v mùa m a c n b n trên b m t ch y vào đ ng c ng

d n t i hàm l ng c n cao c bi t vào đ u mùa m a, do t c đ dòng ch y l n,

ph n c n b n trong mùa khô đ c cu n theo Hàm l ng c n trong n c kho ng

60 – 400mg/l

- COD và BOD 5: ( COD là nhu c u oxi hoá h c, BOD5 là nhu c u oxi sinh h c)

do n c th i không đ c x lý nên t i các c ng x và các h đi u hoà nhu c u

tiêu th oxi hoá h c và nhu c u tiêu th oxi sinh h c c a n c th i còn r t cao,

n c th i có đ nhi m b n h u c l n T i các c ng x , COD dao đ ng t 80 -

944,6 mg/l 02, BOD5 dao đ ng t 40-388mg/l 02 T i các h đi u hoà, BOD4 có

giá tr t 44-168 mg/l 02, COD t 83- 216 mg/l 02

- Các h p ch t c a Nit : các h p ch t NH4 + và NO2 trong các c ng x nhìn

chung r t th p, ch kho ng t 2 - 12,5 mg/l NH4 và 0 - 0,8 mg/l NO2 Hàm

K IL

K S C O

M

l ng các ch t này th p không ph i do đ nhi m b n nh mà ng c l i do đ

nhi m b n quá l n nên các vi khu n hi u khí không th t n t i , phát tri n đ

chuy n hoá các h p ch t NH4 và NO2

- Oxi hoà tan : l ng oxi hoà tan đo đ c t i các c ng x r t th p , tr c ng

V nh Ni m và c ng Máy èn có hàm l ng oxi hoà tan t 2,0 - 3,8 mg/l( do

n c th i t các h đi u hoà nên đ nhi m b n th p h n h th ng c ng x tr c

ti p) Các c ng x còn l i có l ng oxi hoà tan t 0 -1mg/l, ch ng t t i đây có

đ ô nhi m r t n ng

- Các kim lo i n ng As, Cd, Cr, Co, Pb, Hg, Ni, Zn và d u m khoáng : qua k t

qu xác đ nh kim lo i n ng và d u m khoáng trong n c th i các h đi u hoà

là r t cao M t s ch tiêu nh k m có th lên t i 9,01mg/l ho c d u khoáng đ n

102,7mg/l S ô nhi m ngu n n c th i do d u m khoáng đã c n tr s xâm

nh p ôxy t không khí vào n c, làm gi m quá trình phân hu sinh h c hi u khí

c a các h vào các th i đi m, đ c bi t là v đêm khi quá trình quang h p c a t o

t o ra ôxy ng ng gi m ho t đ ng

Nhìn chung n c th i H i Phòng dù là các nhà máy, xí nghi p, b nh

vi n, h th ng c ng thoát n c thành ph hay các h đi u hoà đ u có đ

nhi m b n r t l n Xét theo tiêu chu n Vi t Nam TCVN 5945 - 1995 thì t t c

các ngu n n c th i đ u v t quá gi i h n quy đ nh không ch tiêu này thì

ho t đ ng v i ch c n ng là b trung hoà n c th i các hoá ch t t các dây

chuy n s n xu t trong nhà máy

3.2.2 Các v n đ môi tr ng liên quan đ n thoát n c