Biện chứng cái đẹp, cái đẹp trong trang phục Việt Nam (dân tộc Việt

Vua thay tr i tr dân... Nuôi thì ph i kính, ch không kính thì không ph i là hi u.

Khi nghiên c u các ph m trù c a khách th th m m , ph m trù cái

đ p là m t ph m trù mà không m t nhà nghiên c u nào có th b qua

i u đó không có gì là khó hi u c , b i “trong cu c s ng c a con ng i,

cái đ p luôn là ng i b n đ ng hành, có m t kh p m i n i; cái đ p vây

quanh con ng i trong m i b c đi, m i vi c làm, m i hành vi ng x

đâu có cu c s ng c a con ng i là đó có cái đ p Cái đ p đem l i ni m

vui, ni m h nh phúc, nâng đ con ng i trong m i khó kh n, ti p thêm

s c m nh đ con ng i v t qua th thách Nh có cái đ p mà con ng i

không m t lòng tin vào cu c s ng, vào chân lí, vào ngày mai Cái đ p

luôn là khát khao v n t i c a con ng i”

(Lê V n D ng) Cái đ p đ c bi u hi n qua muôn vàn nh ng s v t, hi n t ng t n

t i xung quanh ta Có nh ng cái đ p c a th gi i t nhiên do t o hoá sinh

ra nh sông, núi, bi n, tr i, tr ng, sao…; c ng có nh ng cái đ p do chính

bàn tay con ng i làm ra - h chính là nh ng ng i ngh s , b ng tài n ng

và tâm huy t c a mình, đã t o ra nh ng tác ph m đ c đáo, sinh đ ng làm

đ p cho đ i (đ c g i là cái đ p trong ngh thu t) Tuy nhiên, đi u mà

chúng ta mu n đ c p đ n đây l i là cái đ p t n t i trong m t tr ng thái

khác, đó là cái đ p trong xã h i Chúng ta s ph n nào hi u rõ h n v nó

khi đi vào tìm hi u n p s ng tình c m c a con ng ì thông qua Ng luân

Và l d nhiên, theo quy lu t t t y u, tr c khi đi vào nghiên c u

sâu m t khía c nh nào đó c a v n đ đ t ra, chúng ta ph i có n n t ng

chung, hay nói cách khác là, ph i có hi u bi t nh t đ nh v v n đ đó B i

v y, đ hi u rõ đ c cái đ p trong xã h i thông qua Ng luân, nh ng hi u

bi t chung v cái đ p là m t đi u h t s c c n thi t D i đây s là nh ng

ph n mà bài vi t đ c p đ n:

* Ph n I: Tìm hi u chung v cái đ p

hi n s m nh t M c dù nh ng quan đi m c th v cái đ p có th r t khác

nhau, th m chí là đ i l p nhau đ i v i nh ng tr ng phái m h c khác

nhau, song có m t đi m chung không th ph nh n là: bao gi cái đ p

c ng đ c coi là tiêu chu n quan tr ng nh t, ph bi n nh t, là đi m t a

trung tâm đ con ng i đánh giá đ i s ng v m t th m m

V i t cách là ch th th m m , con ng i luôn đi tìm cái đ p, khám

phá cái đ p và cao h n là sáng t o ra cái đ p B i v y, con ng i c ng

đánh giá các s v t, hi n t ng xung quanh mình theo tiêu chí đ p hay

không đ p C th , nhu c u cái đ p c a con ng i là vô t n, khát khao

v n t i cái đ p c a con ng i là không cùng

N u nh đ ng góc đ khách th th m m mà xét, các ph m trù

th m m nh : cái x u, cái bi, cái hài, cái trác tuy t đ u n ch a trong đó

m i quan h v i cái đ p, dù là tr c ti p hay gián ti p:

- Ph m trù cái x u: là ph m trù đ i ngh ch v i ph m trù cái đ p

- Ph m trù cái bi, b n ch t c a nó chính là s xung đ t tr c di n

gi a m t b ph n u tú c a cái đ p v i toàn b cái x u Trong qúa trình

giao tranh y, m t b ph n u tú c a cái đ p b cái x u tiêu di t

- Ph m trù cái hài, b n ch t c a nó là s xung đ t gi a cái đ p v i

m t b ph n c a cái x u M t b ph n c a cái x u tìm cách chui vào th

gi i c a cái đ p hòng l ng đo n, kh ng ch cái đ p Ch khi nào cái đ p

đ s c phát sáng, đu i cái x u xa ra kh i th gi i c a mình thì cái hài

xu t hi n

- Ph m trù cái trác tuy t, là ph m trù liên quan tr c ti p và g n g i

nh t v i cái đ p Nói nh Hegel, đó là “cái đ p m c tuy t đ nh” là cái

đ p mang m t t m vóc l n lao, phi th ng, là cái đ p quá m c bình

th ng

Nh v y, m c đ này hay m c đ káhoàn c nh thì cái đ p đ u

liên quan, chi ph i đ n các ph m trù khác Nó đ c xem là tiêu chu n, là

đi m t a đ khái quát nên các ph m trù khác N u không có cái đ p thì

ngh a là không có các ph m trù kia

Tóm l i, dù xét t ph ng di n nào, khách th hay ch th , thì cái

đ p bao gi c ng đ ng v trí trung tâm trong m i quan h th m m c a

t ng ghi nh n ít nh t là có ba khuynh h ng quan ni m khác nhau v b n

ch t c a cái đ p: khuynh h ng duy tâm khách quan, duy tâm ch quan

và khuynh h ng duy v t M i h c thuy t đ u có lí riêng c a mình

- M h c duy tâm khách quan (Platon, Hêgel…) không tìm th y c

s c a cái đ p trong các s v t, hi n t ng c a th gi i hi n th c, h lí

gi i ngu n g c c a nó trong th gi i ý ni m B i v y, cái đ p, theo h là

m t ph m trù v nh c u, b t bi n

- M h c duy tâm ch quan (Hume, Lalo, Kant…) l i có quan ni m

khác, h tuy t đ i hoá cái đ p theo quan ni m ch quan, tìm ngu n g c

cái đ p trong ý th c c a ch th , trong c m xúc ch quan c a cá nhân

“Cái đ p không trên đôi má h ng c a ng i thi u n mà trong con

m t c a k si tình”

- i l p v i ch ngh a duy tâm, m h c duy v t tr c Mác l i t p

trung s chú ý vào ph ng di n khách quan c a cái đ p H cho r ng, cái

đ p là m t thu c tính t nhiên, v n có c a s v t, s v t t nó đã đ p r i,

ph c đ c h n ch c a ch ngh a duy v t siêu hình khi nó ch nhìn th y

m t khách quan c a cái đ p; đ ng th i c ng ch ra tính ch t phi n di n

c a ch ngh a duy tâm khi h quan ni m r ng cái đ p ch là k t qu c a

c m xúc ch quan c a con ng i

1.3 c đi m c b n c a cái đ p

a- Cái đ p v a mang tính l ch s , th i s ; v a mang tính muôn th a,

v nh vi n Có nh ng cái đ p ch t n t i trong m t giai đo n l ch s nh t

đ nh, nh ng c ng có cái đ p t n t i mãi v i th i gian

b- Cái đ p bao g m nh ng ph m ch t: hài hoà, cân đ i, m c th c,

ch t l ng, ti n b Trong b t c cái đ p nào, chúng ta c ng d dàng nh n

th y nh ng ph m ch t đó

c- Cái đ p có hai h tiêu chí: đó là chân, thi n, m và tính nhân dân,

tính dân t c, tính nhân lo i đánh giá cái đ p m t cách chính xác, toàn

di n, chúng ta c n c n c trên hai h tiêu chí đó

2 Cái đ p trong xã h i

Nh chúng ta đá bi t, cái đ p bi u hi n trên ba l nh v c: cái đ p

trong t nhiên, cái đ p trong ngh thu t và cái đ p trong xã h i Tuy

nhiên, trong ph m vi c a bài ti u lu n nh này, chúng ta ch đi sâu vào

nghiên c u cái đ p trong xã h i

Khác v i cái đ p trong t nhiên là s n ph m khách quan c a t o

hoá, cái đ p trong xã h i là k t qu c a ho t đ ng th c ti n c a con

ng i Cái đ p y đ c bi u hi n qua t p quán, l nghi, phép ng x c a

con ng i v i t nhiên, con ng i v i xã h i trong m t ph m vi h p vi

“V n hoá ng x là l i s ng, l i suy ngh , hành đ ng c a con ng i

v i con ng i, con ng i v i t nhiên, con ng i v i xã h i qua nh ng

luân th ng đ o lý”

B n ch t c a v n hoá ng x là Tâm và Nh n : Tâm (tim) là n i

thiêng liêng nh t, quan tr ng nh t Tâm còn có ngh a là l ng tâm, đ o

đ c, t cách, nhân ái Theo Chu D ch và Kinh D ch c a Chu Công án và

Chu V n V ng (sau này đ c Kh ng T phát tri n thành Kinh D ch)

Tâm có ngh a là o và c:

o là ng th ng, bao g m: nhân, l , ngh a, trí, tín

o là Ng luân, trong nó bao hàm các m i quan h gi a : vua - tôi,

th y - trò; b m - con cái, v - ch ng và anh em, b n bè, hàng xóm

“ o” là cái lí t nhiên c a tr i đ t, là con đ ng r ng ai c ng ph i theo

mà đi, t c là cái công l trung chính đ làm quy t c cho hành đ ng c a

ng i đ i Ai theo đ o y mà n là hay, là ng i quân t , không theo

đ c đ o c ng là d , là k ti u nhân”

(Kh ng T ) Qua Ng luân, ta s th y đ c ph n nào cái đ p trong xã h i

PH N II: BI N CH NG CÁI P TRONG XÃ H I QUA NG

LUÂN

1 Quan h vua tôi

Trong Ng luân, quan h vua tôi là m i quan h đ u tiên mà nó đ

c p đ n Theo t t ng c a Nho giáo thì quân quy n ph i đ m t ng i

gi cho rõ cái m i th ng nh t Ng i gi quân quy n g i là đ hay v ng,

ta th ng g i là vua Vua ph i lo vi c tr n c, t c là lo s sinh ho t, s

d y d và s m mang cho dân trong nhà thì con ph i hi u v i cha m ,

t ng n c thì th n dân ph i trung v i quân Vua thay tr i tr dân Vua

mu n làm đi u gì là tr i mu n làm đi u y, không ai đ c c ng l i Tuy

nhiên, kh ng giáo còn quan ni m tr i v i dân là cùng đ ng m t th , toàn

dân mu n th nào là tr i mu n th y Ông vua ch là m t ph n trong toàn

th H ông vua làm đi u gì trái v i lòng dân, t c là trái m nh tr i Thành

th ông vua tuy đ i v i tr i đ c thay quy n tr i nh ng đ i v i dân ph i

ch u h t c các trách nhi m Mà dân thì tuy ph i ch u quy n ông vua cai

tr nh ng v n có quy n b t vua ph i theo đi u lành mà làm Lòng t nhiên

c a dân là mu n đi u lành, ghét đi u ác, theo cái lòng y mà tr dân thì t t

là dân yêu m n nh cha m N u ông vua nào tr dân mà yêu cái ghét c a

dân và ghét cái mà dân yêu t c là trái m nh tr i thì ng i khác có quy n

“đi u dân ph t t i”, ngh a là c u dân mà đánh ng i có t i

T t ng trung quân c a Nho giáo đã th c s góp ph n rõ nét vào

ch ngh a yêu n c Trong l ch s Vi t Nam đã có bi t bao t m g ng

sáng l u l i muôn đ i H n trong chúng ta, không m t ai có th quên

đ c s ki n Lê Lai li u mình ch t thay cho Lê L i trong lúc ông và quân

đ i c a ông l m vào tình tr ng:

“Khi Linh s n l ng c n m y tu n Lúc khôi huy n quân không m t l ”

H n câu tr l i c a Phan ình Phùng v i Hoàng Cao Kh i, khi n

không ít ng i trong chúng ta ph i suy ngh : “N c mình m y ngàn n m

nay đ t n c ch ng r ng, quân lính không m nh, ti n c a ch ng giàu, cái

ch d a đ d ng n c là nh g c vua tôi, cha con theo n m đ o th ng

mà thôi”

Hay nh câu tr l i c a Nguy n Quang Bích tr c quân Pháp: Nó

m c m c, chân thành t i m c ta có c m giác ông đang b c b ch v n i

lòng mình, b c b ch đ y nh ng h t s c c ng r n và c ng quy t: “…

Nh ng chúng tôi l i ngh đ n vua tôi đ ng trong tr i đ t mà không h

qu n cái ph n hoa di đã rõ ràng nh sông Kinh, sông V , không dám quên

ph n c a mình, y chính c ng ch quy t gi tr n cái ngh a y thôi… Thà

Lê Thánh Tông c ng nói: “M t th c núi, m t t c sông c a ta l

nào t ti n v t b đi đ c… K nào dám đem m t th c núi, m t t c đ t

c a vua Lê Thái T đ làm m i cho gi c thì k đó ph i b tr ng tr n ng”

H t lòng vì n c, vì dân, r t nhi u b c đ v ng đã hoàn thành t t

trách nhi m cao c c a mình - trách nhi m “thay tr i hành đ o” Ví nh

Vua Thu n bên Tàu, vua Pie n c Nga, vì mu n hi u rõ đ i s ng c a

th n dân, mu n bi t dân có hài lòng v mình không đã c i trang làm dân

th ng đi vi hành kh p n i Hay nh d i th i vua Hammurabi L ng

Hà c đ i, ng i dân n i đây đã th c s đ c s ng trong c nh thanh bình,

no m, lòng đ y t hào v v vua anh minh c a mình C ng v i tinh th n

nh v y, Vi t Nam ta, hi u rõ t m quan tr ng c a dân trong vi c tr

n c, su t c cu c đ i mình, vua Minh M nh đã nêu t m g ng làm vi c

b n b không bi t m i: “Ta là vua c a m t n c, v n ngh sâu s c r ng,

mình là g c c a phong hoá ph i làm g ng cho thiên h ” Khi nghe tin

B c Kì b tai n n l l t, Minh M nh đã ra ch d : “Tr m là cha m c a

dân, sao n vui n i y n ti c B t đ u t hôm nay, dâng c m ng thi n

ph i gi m m t n a, bãi b t t c các vi c ca nh c…”

Tuy nhiên, có l c ng là vi c th ng tình, trong l ch s nhân lo i,

chuy n nh ng v vua d a vào quy n l c c a mình, hà hi p dân lành, n

ch i trác táng, ham mê t u s c, không quan tâm đ n tri u chính c ng

không ph i là hi m Ch ng h n, Vi t Nam ta, đó là hình nh c a chúa

Tr nh Sâm, Lê Long nh hay bù nhìn Kh i nh… và d nhiên, nh ng v

vua y đã không th ng i v ng trên ngai vàng c a mình h n nh ng câu ca

dao này đã ph n nào ph n ánh đ c quy lu t t t y u đó

“Con vua thì l i làm vu

Con sãi chùa l i quét lá đa

Bao gi dân n i can qua

Con vua th t th l i ra quét chùa”

Vi c vua thì đã v y, còn long dân ? Bên c nh nh ng t m g ng

c ng tr c nh chúng ta đã bi t, còn có nh ng k vì l i ích cá nhân, vì

cái l i tr c m t đã làm nh ng vi c trái l ng tâm, đ o đ c c a con

ng i Ch c ch n nh ng k bán mình, ph n b i nhân dân, đ t n c s mãi

b lên án, ng i ng i c m ghét

2 Quan h th y trò

ã t lâu, nh ng câu t c ng nh : “Không th y đ mày làm nên”,

“nh t t vi s , bán t vi s ”… đã tr thành nh ng câu c a mi ng, quen

thu c v i m i ng i dân Vi t Nam Qua nh ng câu nói y, vai trò to l n

c a ng i th y, truy n th ng “tôn s tr ng đ o” đ c b c l rõ nét

Trong Ng luân, m i quan h th y trò đ c đ t lên tr c m i quan

h cha m v i con cái b i: cha m cho ta thân xác, hình hài - cái đó đ c

Trong câu chuy n “Ng i th y đ u tiên” c a nhà v n Ai-ma-d p,

hình nh ng i th y giáo Duy xen đã t nguy n v m t vùng quê nghèo,

v n đ ng các gia đình cho con em mình đi h c ch đ y gian truân, khó

kh n h n đã làm không ít ng i trong chúng ta c m ph c v t m lòng c a

m t ng i th y Ng i th y yđã t mua sách v cho các em, đã t mình

Vi t Nam ta, ng i th y giáo Chu V n An s còn s ng đ n muôn

đ i H c trò c a Th y, ai c ng đ đ t cao, làm quan to, song v i th y, h

lúc nào c ng h t m c kính tr ng, bi t n Tôi ch c t t c chúng ta còn

nh nh in câu chuy n v ng i con trai Thu th n đ c l u truy n r ng

rãi trong dân gian C m ph c tr c tài đ c c a th y, ng i con y đã xin

th y theo h c Khi tr n th b h n hán lâu ngày, t ng ch ng nh không

th ch u n i, ng i h c trò y đã làm theo tâm nguy n c a th y, s n sàng

hi sinh tính m ng đ đem l i cu c s ng bình yên, no m cho t t c m i

ng i

Ngày 20/11 hàng n m, nhà n c ta l y đó làm ngày Nhà giáo Vi t

Nam - ngày mà toàn xã h i h ng v nh ng ng i th y, ng i cô h t

mình c ng hi n cho s nghi p giáo d c n c nhà

3 Quan h cha m - con cái

Nho giáo coi s i dây thiêng liêng ràng bu c ng i này v i ng i

khac sau khi ra đ i là tình ngh a ng i con v i ng i m Khi b t đ u có

tình c m, t duy, tr con ph i b t đ u h c t p đ gi đ o làm con Ng i

có hi u tr c h t ph i là ng i bi t nuôi cha m Nuôi thì ph i kính, ch

không kính thì không ph i là hi u Khi cha m còn s ng, không bao gi

làm đi u gì đ cho cha m lo bu n B i v y không nên đi đâu xa, có đi xa

thì ph i nói cho cha m bi t ch đi đ cha m kh i lo Khi cha m có làm

đi u gì trái đ o thì con ph i dùng cách ôn hoà mà can ng n Vi c gi cái

danh ti t c a cha m đ c trong s ch là b n ph n ng i con hi u đ o

hi u Hi u là th c đo c a đ o đ c, là g c c a nhân luân, t o nên ph m

c ng không đi h t nh ng l i m ru…”

Không ch trong ca dao, trong t t c các l nh v c ngh thu t khác,

ví nh trong các tác ph m v n ch ng các th lo i khác, đ o làm con

c ng đ c b c l rõ Nàng Thuý Ki u trong tác ph m Truy n Ki u c a

Nguy n Du đã hi sinh tu i thanh xuân c a mình đ c u cha Hay nh

trong tích chèo Tr ng Viên- Th Ph ng, cô con dâu Th Ph ng đã thay

ch ng làm tròn đ o hi u v i ng i m già Ng i con dâu y đã ch p

nh n m i nguy hi m, tai ng đ c u l y m , them chí cô còn l y th t t

ng i mình cho m n đ m kh i ch t đói Trong c tích Vi t Nam,

chuy n Ch ng T nh ng cho cha cái kh duy nh t khi cha m t c ng

ph n ánh sâu s c l m t m lòng c a ng i làm con…

Ph n làm con thì đã h n là nh v y, ph n làm cha m c ng ph i bi t

s a mình đ ngay th ng gia đình, l y ngh a lí d y con trai, l y n công n

t c d y con gái…

Cha m còn luôn dành nh ng tình c m th ng yêu nh t cho nh ng

đ a con c a mình Hình nh Lão H c n u ng kham kh , ti t ki m, thu

nh t t ng đ ng, t ng hào danh d m cho con h n không ph i là vô ngh a

R i nh bà c T , tr c cái kh , cái đói, v i t m lòng nhân h u, th ng

con c a m t ng i m , bà v a lo l ng cho con, v a đ ng viên con nh m

mang l i ni m tin vào cu c s ng cho nh ng đ a con c a mình, và có ai

trong chúng ta l i không l n lên t ti ng à i, ru h i ng t ngào, n ng m

c a m :

“Gió mùa thu, m ru con ng

N m canh dài, m th c đ n m canh…”

… M ch c m h ng kh i ngu n sáng t o t m i quan h gi a cha m

v i con cái là vô t n, không cùng; nh ng cái chính là chúng ta đã c m

nh n đ c cái v đ p chân thành, đ y ý ngh a trong cách ng x c a m i

R i :

“Ch ng em áo rách em th ng

Ch ng ng i áo g m xông h ng m c ng i”

Trong truy n Ph m Công - Cúc Hoa, đôi v ch ng y dù g p bao

tr c tr , dù k âm ng i d ng, nh ng h v n luôn h ng v nhau và cu i

cùng h nh phúc th c s đã m, m c i v i h

Chi n tranh - s ki n y c ng là m t th thách kh c nghi t trong

quan h v ch ng Tôi đã c c kì xúc đ ng khi nghe k v chuy n m t

ng idf v đ ng đ ng ch ch ng trong suet hai m i n m dù không m t

lá th , không chút tin t c (vì anh là m t tình báo) Hai m i n m sau, anh

tr v , chi ôm anh vào lòng, không gi u đ c n c m t, ch nói : “C m

n cu c đ i, cu c đ i đã cho ch nhi u l m!” M t hình t ng n a, dù h t

s c gi n d song tình c m v ch ng c ng đ c bi u hi n r t sâu s c - đó

chính là hình t ng núi v ng phu

Nh ng t c ta l i tr ng nam khinh n Ng i v trên ph i ph ng

d ng cha m , có khi ph i nuôi ch ng; gi a thì giúp ch ng lo l ng công

kia vi c khác, gánh vác giang s n cho nhà ch ng, d i thì s n sóc nuôi

em… trong khi đó ngh a v c a ng i ch ng ch cho đúng đ n, bi t yêu

mình, th ng mình, thông c m cho nh ng n i gian truân, v t v c a mình

đó đã là m t đi u vô cùng h nh phúc H s n sàng làm t t c , hi sinh t t

i lion v i đ c hi u là đ c đ là m i quan h gi a anh ch em

trong m t gia đình B n ph n c a ng i anh là ph i quan tâm, ch m sóc

và nh ng nh n đàn em Ng c l i, ng i làm em ph i h t lòng kính

tr ng và ngoan ngoãn vâng l i anh ch c a mình T c ng ta v n nói “Anh

em nh chân v i tay”, “Môi h r ng l nh”, “ch ngã, em nâng”, “M t gi t

máu đào h n ao n c lã”… Ca dao c ng đ c p đ n m i quan h này

“Khôn ngoan đ i đáp ng i ngoài

Gà cùng m t m ch hoài đá nhau”

Ho c : “Anh em nh chân v i thay

Rách lành đùm b c, d hay đ đ n”…

Và nh ng ng i làm anh, làm ch ch c s không th quên đ c tích

“Tr u cau” c a dân t c ta- m t tích truy n đ y xúc đ ng v tình anh em,

ngh a v ch ng g n bó keo s n, thu chung muôn đ i; hay nh câu

chuy n “Tình anh em” ch ng h n, đ c đ đã th t s đ c to sáng Cha

m m t đi đ l i cho anh em m t m nh ru ng Hai anh em làm chung, đ n

mùa thu ho ch lúa, h chia làm hai đ ng đ u nhau và đ ngoài đ ng

êm đ n, ng i em ngh : mình ch có m t thân m t mình, ch ng ph i lo

l ng cho ai c , còn anh trai mình đang có c m t gia đình ph i lo, mình s

có m t thân m t mình, vì th ta s nh ng cho em m t ít lúa c a ta Sáng

hôm sau ra đ ng, c hai anh em đ u vô cùng ng c nhiên khi th y c hai

đ ng v n r t b ng nhau Sau m t vài đêm nh v y, hai anh em quy t tìm

hi u rõ nguyên nhân và h đã g p nhau trong c nh m i ng i đang ôm

nh ng bó lúa c a mình sang đ ng c a nhau… Hai anh em h đã ôm l y

nhau mà khóc…

5.2 Tình b n bè

S ng đ i ai c ng c n có b n Kh ng T d y: B n v i ng i nhân

t , trung chính thì h c đ c n t hay, b n v i ng i gian tà qu quy t thì

nhi m l y đi u d B i th cho nên ta ph i ch n b n mà ch i B n h u

ch i v i nhau ph i l y đi u ph i trái hay d mà khuyên b o nhau, nh ng

vi c gì c ng ph i gi cho ph i ngh a thì thôi Ch a th y m t ng i nào

không có b n mà thành ng i đ c bao gi

Bá Nha đã đ p hang cây đàn c a mình khi Chung T Kì - ng i b n

tri âm - đi sang m t th gi i khác D ng L c ng không h ng n ng i khi

đ ng i v th ba c a mình là Châu Long đi nuôi b n n h c C

Nguy n Khuy n đã khóc c D ng Khuê khi c m t:

“Ai ch bi t chán đ i là ph i

V i vàng chi đã m i lên tiên

R u ngon không có b n hi n

Không mua không ph i không ti n không mua!

Câu th ngh đ n đo không vi t

Trong truy n L u Chõng c a Ngô T t T , ngày V n H c s p đi thi,

bà con hàng xóm ai c ng đ n nhà Ng i cho quà, ng i cho ti n, ng i

khuyên nh … ai ai c ng đ u vui v v i chính s quan tâm c a mình…

Trong làng, gia đình nào đó t ch c đám c i cho con cái, m i

ng i trong xóm đ u đ n góp m t choc m ng, chia vui, n u gia đình nào

đó có đám tang, có chuy n bu n, m i ng i c ng t nguy n đ n chia

bu n, đ a ti n…

Không ai có th s ng tách ra kh i xóm làng, b i v y, th t ch t m i

quan h v i hàng xóm láng going là m t vi c c n thi t

PH N III: K T LU N CHUNG

Tìm hi u các m i quan h trong Ng Luân, chúng ta th y đ c

nh ng nét đ p, m c th c trong cách ng x gi a con ng i v i con

ng idf trong m t ph m vi h p là gia đình, và trong m t ph m vi r ng

h n là xã h i

Tuy nhiên, th gi i hi n th c luôn luôn v n đ ng, bi n đ i và phát

tri n; h n n a b n thân các quan ni m mà Ng Luân đ c p đ n không

ph i là không có nh ng h n ch , b i v y nh ng quan ni m mà nó đ a ra

có th phù h p v i th i kì này, xã h i này song tr nên l c h u, b o th

trong th i kì khác, xã h i khác là đi u không th tránh kh i

i v i đ t n c ta, hi n nay đang trong th i kì quá đ lên ch

ngh a xã h i, chúng ta đang ph n đ u xây d ng ch đ m i, n n kinh t

m i, n n v n hoá m i và con ng i m i S nghi p đó đòi h i nh ng

quan h gi a ng i v i ng i trên đ t n c chúng ta ph i t ng b c xã