Bản chất cái đẹp trong hình thái kinh tế - xã hội Cộng sản chủ nghĩa

K IL

M

B n ch t cái đ p trong “hình thái kinh t - xã h i C ng s n ch ngh a”

Cái đ p là m t ph m trù c b n, trung tâm c a m h c Nó không ch là

th c đo ho t đ ng c a con ng i mà còn là cái chu n đ ch ph m ch t con

ng òi C.Mác vi t: “Súc v t ch nhào n n v t ch t theo th c đo và nhu c u

gi ng loài c a nó, còn con ng i thì có th áp d ng th c đo thích d ng cho m i

đ i t ng, do đó con ng i c ng nhào n n v t ch t theo quy lu t c a cái đ p”

Nh v y, cái đ p g n bó v i b n ch t sáng t o c a con ng i, g n v i quá trình

hoàn thi n, hoàn m c a con ng i, g n v i s t s n sinh ra chính con ng i

Xét v m t l ch s , t x a đ n nay, quan ni m v cái đ p đ c các nhà m

h c bàn lu n r t nhi u, song ch a đi đ n m t quan đi m th ng nh t Các nhà m

h c đã xu t phát t nh ng c s tri t h c khác nhau đ đ nh ngh a v cái đ p

ó là quan đi m duy v t hay duy tâm, trong đó còn th hi n rõ quan đi m duy

v t bi n ch ng hay duy v t máy móc, duy tâm ch quan hay duy tâm khách

quan

N u nh các nhà m h c Hy L p c đ i gi i thích cái đ p trên quan đi m

v tr lu n, ngh a là d a vào nh ng đ c tính t nhiên c a s v t đ v ch ra

nh ng thu c tính và nh ng ph m ch t c a cái đ p thì các nhà m h c th i Trung

c phong ki n l i kéo cái đ p lên chín t ng mây Xu t phát t tri t h c kh c k

gi d i, t s phân chia th gi i thành cõi tr n, cõi kh , cõi tiên- cõi ph t, h

cho r ng cu c đ i không có cái đ p T đó, h khuyên con ng i s m t i c u

kinh sám h i, r s ch b i tr n đ khi ch t đi s đ c v n i c c l c n th i

Ph c h ng, con ng i đi tìm l i giá tr th c ch t c a cái đ p- cái đ p g n li n

v i cu c s ng th c t n th k XVII, cái đ p g n li n v i vi c đ cao ngh a

v qu c gia nh ng khát v ng chân thành c a con ng i v n không th b vùi

l p

Qua g n m t th k hòa hoãn, giai c p t s n sau khi đã tích lu đ c đ y

đ l c l ng li n quy t đ nh làm cu c cách m ng l t nhào ngôi vua giành quy n

th ng tr Xu t phát t cu c đ u tranh ch ng ch đ phong ki n chuyên ch , các

nhà m h c Khai sáng c ng tìm cách đ i l p l i các quan ni m v cái đ p c a

K IL

M

th i C i N u các nhà m h c C i không dám công khai th a nh n cái

đ p c a t nhiên thì các nhà m h c Khai sáng l i cho r ng v đ p trong sáng

đ y hòa đi u, h n nhiên là v đ p lý t ng c a con ng i iđ rô vi t: “Ch

nh ng cái đ p nào d a trên s liên h v i nh ng t o v t c a thiên nhiên thì m i

s ng lâu” Tuy v y, h v n ch a ch ra đ c b n ch t duy nh t c a cái đ p ngay

trong các hình thái bi u hi n đa d ng c a nó

Bên c nh đó, các nhà m h c C i n c( t gi a th k XVII đ n gi a

th k XIX), các hà m h c Dân ch cách m ng Nga cùng m t s dòng tri t h c

ph ng ông c đ i c ng đ a ra quan đi m v cái đ p và b n ch t c a nó

K th a và phát tri n nh ng quan đi m trên, m h c Mác- Lênin đã đ a

ra quan đi m v cái đ p và b n ch t c a nó M h c Mác- Lênin cho r ng c n

thi t ph i khám phá cái đ p m t cách toàn di n t các khía c nh khác nhau nh :

cái đ p t góc đ b n th ( khách quan)- ch quan, cái đ p trong t nhiên và xã

h i, trong l ch s c th , trong s v n d ng phát tri n vv

Nh v y, cái đ p là m t hi n t ng th m m vô cùng đa d ng, ph c t p

Nó là lnh v c v a có tính b n th v a có tính đ nh h ng Có tính b n th là vì

đ p có th là m t hi n t ng, s v t hay m t ý ngh , m t hành vi, là tinh th n

hay v t ch t…nó t n t i nh m t ch nh th đ c l p Có tính d nh h ng vì đ p

còn là m t chu n m c do con ng i xác đ nh lý t ng s ng sao cho đ t t i

Chân- Thi n- M

p là m t l nh v c tinh th n, tình c m ng th i, nó còn là giá tr đ

đánh giá th m d nh b n thân con ng i p v a có tính khách quan, v a có tính

ch quan Nó v a đ c t o thành b i các k t c u hài hoà- toàn v n t thân, v a

chiu s đánh giá c a ch th th m m Cái đ p trong ngh thu t là cái đ p c a

m i cái đ p( c a c t nhiên l n xã h i), mà ng i ngh s đã k t tinh l i b ng

sáng t o đ c đáo c a mình và đem nó c ng hi n cho xã h i Tiêu chí c b n đ

đánh giá cái đ p là Chân- Thi n - M , trong bi u hi n phong phú c a nó qua

tính dân t c, tính giai c p và tính nhân lo i

Tóm l i, cái đ p là ph m trù c b n và trung tâm c a m h c dùng đ ch

th c t i th m m khách quan Th c t i này chúng ta bi t đ c nh h th ng c m

K IL

M

nh n ph bi n có tính xã h i sâu s c D i ánh sáng c a lý t ng th m m chân

chính, h th ng c m nh n th m m ph n ánh l i th c t i đ p c tr ng ngôn

ng c a s ph n ánh đó là hình t ng Thành t u cao nh t c a s ph n ánh đó là

ngh tu t Cái đ p b t ngu n t cái chân th t, cái t t; nó t a chi u b ng nh ng

xung đ t th m m có s c cu n hút, giúp cho con ng i đ nh h ng đ i s ng

theo lu t hoàn thi n, hoàn m Tác đ ng c a cái đ p là m t tác đ ng có tính

thanh cao, hài hoà bi n ch ng, t thân bên trong tâm h n con ng i, bên trong

xã h i loài ng i

Cái đ p g n v i cu c s ng và ho t đ ng sáng t o c a con ng i, bi u hi n

nhi u khía c nh, l nh v c t nhiên và xã h i khác nhau Bài vi t này s phân

tích, ch ng minh b n ch t cái đ p trong hình thái kinh t - xã h i C ng s n

ch ngh a d a trên s đ i sánh v i các hình thái kinh t xã h i tr c đó

M t trong nh ng k t lu n quan tr ng đ c Mác rút ra t quá trình nghiên

c u v cái đ p là t t ng cho r ng cái đ p t t y u n y sinh trong ti n trình phát

tri n c a l ch s Quy lu t c a cái đ p không nh t thành b t bi n t m t hình

th c lao đ ng, m t hình thái xã h i nào Cái đ p có quy lu t ph bi n t th c

ti n th m m m i m t hình thái kinh t - xã h i, quy lu t y có s v n đ ng

và bi u hi n khác nhau Mác cho r ng: cái đ p g n li n v i lao đ ng, v i n ng

l c b n ch t c a con ng i Vì th , xã h i mu n phát huy cao đ cái đ p trong

lao đ ng sáng t o c a con ng i thì xã h i đó ph i gi i phóng đ c con ng i,

gi i phóng xã h i, gi i phóng dân t c

Trong hình thái C ng s n ch ngh a, b n ch t c a cái đ p th hi n trên các

ph ng di n sau:

Trên l nh v c chính tr :

Trong hình thái kinh t - xã h i t b n ch ngh a, mâu thu n giai c p, mâu

thu n dân t c tr nên vô cùng gay g t Quy n l c kinh t , chính tr thâu tóm

trong tay giai c p t s n Nhân dân lao đ ng mà tiêu bi u là giai c p công nhân

và nông dân không có chính quy n trong tay và b đàn áp, kh ng b n ng n

Trong m t xã h i mà trong đó quy n t do dân ch , quy n h ng th không

đ c phát huy thì không th t n t i cái đ p đích th c và h n ch s phát tri n,

K IL

M

m r ng c a cái đ p Vì vây, Mác cho r ng c s kinh t , chính tr , xã h i c a

ch đ t b n ch ngh a có nh h ng r t tai h i v i cái đ p, đ c bi t là ngh

thu t và chính cách m ng xã h i ch ngh a là c u cánh cho ngh thu t, cho cái

đ p b ng cách c i t o các m i quan h xã h i T đó, cách m ng xã h i ch

ngh a t o ra kh n ng vô t n cho n n v n hóa ngh thu t c a nhân lo i phát tri n

ti n b không ng ng

Cách m ng xã h i ch ngh a là cu c cách m ng nh m thay th ch đ t

b n ch ngh a l i th i b ng ch đ xã h i ch ngh a khi nh ng đi u ki n v t ch t

và tinh th n cho s thay đ i đó đã m c đ nh t đ nh và khi tình th cách m ng

đã hình thành Cách m ng xã h i ch ngh a là m t quá trình chuy n bi n cách

m ng toàn di n, tri t đ , lâu dài Quá trình này b t đ u t khi giai c p công nhân

thông qua chính đ ng c a nó là ng c ng s n lãnh đ o các t ng l p nhân dân

lao đ ng và các l c l ng ti n b dùng s c m nh l t đ ách th ng tri c a giai

c p t s n, giành chính quy n, thành l p chính quy n m i, c i t o xã h i c , xây

d ng xã h i m i

Giai c p công nhân là giai c p có s m nh l ch s trong vi c th c hi n

cu c cách m ng này ây là nh ng ng i lao đ ng tr c ti p hay gián ti p v n

hành các công c s n xu t có tính ch t công nghi p ngày càng hi n đ i và xã h i

hoá cao ây c ng là nh ng ng i lao đ ng không có t li u s n su t, ph i bán

s c lao đ ng cho nhà t b n và b nhà t b n bóc l t v giá tr th ng d Giai c p

công nhân là giai c p đ i di n cho s ti n b v chính tr , kinh t , v n hoá và

khoa h c k thu t nh ng l i là giai c p b bóc l t th m t nh t S m nh l ch s

c a giai c p công nhân là xóa b ch đ ng i bóc l t ng i, gi i phóng giai c p

công nhân, nhân dân lao đ ng và toàn th nhân lo i kh i m i s áp b c bóc l t

nghèo nàn, l c h u, xây d ng xã h i c ng s n ch ngh a Lênin đã ch ra r ng:

sau khi giành đ c chính quy n, “giai c p công nhân ph i tr thành m t dân

t c” - t c là ph i đ i di n đ u tranh cho quy n l i c a m i t ng l p nhân dân lao

đ ng trong xã h i và trên toàn th gi i

Cách m ng xã h i ch ngh a th ng l i, thành l p ch đ c ng s n ch

ngh a, chính quy n thu c v tay nhân dan lao đ ng C.Mác đã ch ra r ng: trong

K IL

M

xã h i xã h i ch ngh a cái đ p nói chung và ngh thu t nói riêng m i phát tri n

r c r và đ t đ c s ph n vinh nh t B i xã h i đó không còn tình tr ng ng i

bóc l t ng i và do v y nó b o đ m s t do cho các cá nhân trong m i ho t

đ ng sáng t o

Khi nghiên c u hình thái kinh t xã h i c ng s n ch ngh a, Mác và

ngghen kh ng đ nh: hình thái kinh t xã h i c ng s n ch ngh a phát tri n t

th p lên cao, t giai đo n xã h i ch ngh a lên giai đo n c ng s n ch ngh a

Gi a xã h i t b n ch ngh a và xã h i xã h i ch ngh a có m t th i kì quá đ t

xã h i này sang xã h i kia Vì th , th i kì quá đ là th i kì c i bi n cách m ng

M t trong s nh ng đ c tr ng quan tr ng nh t c a Ch ngh a xã h i là:

đây là m t ch đ gi i phóng con ng i kh i áp b c, bóc l t, th hi n s bình

đ ng xã h i, t o đi u ki n cho con ng i phát tri n toàn di n M c tiêu cao nh t

c a ch ngh a xã h i là gi i phóng con ng i kh i m i áp b c bóc l t kinh t và

nô d ch v tinh th n Nh xóa b ch đ t h u t nhân v t li u s n xu t c

b n khi l c l ng s n xu t đã phát tri n t i m c cho phép th hi n đ c s xoá

b đó Do vây, xóa b đ i kháng giai c p, ch ngh a xã h i và ch ngh a c ng

s n đã lo i b đ c tai h a l n nh t c a loài ng i ó là tình tr ng ng i bóc

l t ng i, tình tr ng nô d ch và áp b c dân t c, th hi n đ c công b ng, bình

đ ng xã h i, tr c h t là bình đ ng v chính tr , xã h i cho con ng i Ch ngh a

xã h i t o ra s bình d ng gi a nam và n , th hi n m i quan h bình đ ng h u

ngh gi a các dân t c Trên c s c i bi n xã h i l ch s v m t chính tr , xã h i

xã h i ch ngh a t o di u ki n cho s phát tri n t do dân ch c a con ng i,

gi i phóng các l c l ng xã h i

Trên t ng giai đo n đi lên c a nó, hình thái ch ngh a c ng s n đã t o

đi u ki n gi i phóng con ng i và xã h i, đem l i s bình đ ng và quy n l i

chính đáng cho ng i lao đ ng mà t lâu đã b t c đo t Nh th , các ho t

đ ng lao đ ng sáng t o các s n ph m th m m c a con ng i đ c thúc đ y

Công c th c hi n s c i bi n đó là Nhà n c xã h i ch ngh a ó là nhà n c

ki u m i, th hi n sâu s c b n ch t giai c p công nhân - đ i di n cho l i ích,

quy n l c và ý chí c a nhân dân lao đ ng Ch c n ng giai c p c a nhà n c vô

K IL

M

s n đ c th hi n b ng c vi c th hi n có hi u qu công tác t ch c, xây d ng

toàn di n xã h i m i, s d ng nh ng công c b o l c đã có trong tay đ đ p tan

s ph n kháng c a k thù giai c p ch ng l i công cu c t ch c xây d ng đó

Nh m i lo i hình dân ch khác, dân ch vô s n theo V.I Lênin không

ph i là ch đ dân ch cho t t c m i ng i Nó ch là dân ch v i qu n chúng

nhân dân lao đ ng và b bóc l t Dân ch vô s n là ch đ dân ch vì l i ích đa

s : dân ch trong ch ngh a xã h i bao quát trên t t c các m t c a đ i s ng xã

h i Dân ch vô s n lo i b quy n dân ch c a t t c các giai c p là đ i t ng

c a chuyên chính vô s n, nó đ a qu ng đ i qu n chúng nhân dân lên đ a v c a

ng i ch chân chính c a xã h i Nh v y, dân ch vô s n là th dân ch g p

tri u l n dân ch t s n

V i t cách là đ nh cao trong ti n b l ch s ti n hoá c a dân ch , dân ch

xã h i ch ngh a mà n i hàm c b n c a nó là toàn b quy n l c thu c v nhân

dân, nhân dân th c s là ng i ch trên t t c các l nh v c đ i s ng xã h i Nó

k t tinh trong mình toàn b giá tr dân ch đ t đ c trong l ch s và n y sinh

nh ng giá tr dân ch v ch t đây, dân ch tr thành giá tr ph bi n c a xã

h i, thâm nh p vào m i quan h chính tr - xã h i, m i l nh v c đ i s ng, bao

quát m i góc đ trong s t n t i c a con ng i mà đ nh h ng c b n c a nó là

“xóa b giai c p” (Lênin), t o đ y đ đi u ki n cho s gi i phóng con ng i đ

“s phát tri n t do c a m i ng i là đi u ki n cho s phát tri n t do c a t t c

m i ng i” (C.Mác và ngghen) không còn ch là kh u hi n Tuy v y, dân ch

xã h i ch ngh a c ng kiên quy t đ u tranh ch ng l i nh ng hành vi đi ng c l i

ti n trình phát tri n c a b n thân nó

Trong giai đo n đ u c a hình thái kinh t xã h i c ng s n ch ngh a, Nhà

n c xã h i ch ngh a phát huy vai trò tích c c c a mình trong vi c n m chính

quy n, đem lai quy n dân ch cho nhân dân và đ nh h ng phát tri n Sau đó,

giai c p và Nhà n c s tiêu vong - y chính là m c tiêu c a ch ngh a c ng

s n

Nh v y, trong ch ngh a c ng s n, l n đ u tiên trong l ch s giai c p s

không còn t n t i cùng v i đó, nh ng mâu thu n, bóc l t giai c p kìm hãm s

K IL

M

phát tri n c a lao đ ng sáng t o, c a cái m i, cái ti n b s b xoá b Con ng i

đ c t do v chính tr d n đ n s t do v tinh th n đ tích c c tham gia sáng

t o cái đ p

Trên l nh v c kinh t :

Mác cho r ng: cái đ p g n li n v i lao đ ng, v i n ng l c b n ch t c a

con ng i Trong m t xã h i mà đó lao đ ng b tha hóa, cái đ p s không có

đi u ki n đ phát tri n Trong “ B n th o kinh t - tri t h c n m 1844”, Mác

vi t: “ Theo nh ng quy lu t mà kinh t chính tr h c đ ra thì s tha hóa c a

công nhân trong v t ph m c a mình bi u hi n nh sau: Công nhân càng s n xu t

nhi u thì anh ta có th tiêu dùng càng ít; anh ta t o ra càng nhi u giá tr thì b n

thân anh ta càng b m t giá tr , càng b m t ph m cách; s n ph m c a anh ta t o

dáng càng đ p thì anh ta càng què qu t ; v t do anh ta t o ra càng v n minh thì

b n thân anh ta càng gi ng v i ng i dã man…Lao đ ng s n xu t ra nh ng v t

ph m kì di u cho nh ng ng i giàu, nh ng chính nó l i s n xu t ra s b n cùng

hoá công nhân Nó t o ra lâu đài, nh ng c ng t o ra c nh ng nhà chu t cho

công nhân Nó sáng t o ra cái đ p, nh ng c ng làm què qu t công nhân”

Theo Mác, quy lu t v n đ ng c b n c a cái đ p ph i g n li n v i lao

đ ng t do Tr c khi ch ngh a t b n xu t hi n, trong các xã h i ti n t b n,

m c d u n ng su t lao đ ng còn th p, các cá nhân và xã h i ch a có s phát

tri n t do và đ y đ …nh ng nh ng hình thái đó n n s n xu t xã h i đã l

thu c vào lao đ ng c a con ng i nh là m c đích B n thân ng i lao đ ng là

ch nhân c a nh ng đi u ki n hi n th c c a mình, cho nên lao đ ng và s n

ph m c a lao đ ng đã đem l i m t s tho mãn th m m nh t đ nh cho h Nh

v y, nh s t do, dù ít nhi u còn mang tính ch t c c b ho c b h n ch v

ph ng di n l ch s , ch ng h n nh còn trong tr ng thái s n xu t th công, thì

nh ng h ng thú, c m giác c a con ng i v cái đ p v n xu t hi n, b i vì nhân t

lao đ ng th ch t và lao đ ng trí óc đ c k t h p t do Theo Mác, c s xã h i

đ phát tri n cái đ p th i k C đ i và Ph c h ng là s th ng nh t b c đ u

gi a ng i lao đ ng và đi u ki n lao đ ng Và do v y, có th nói r ng, đâu có

K IL

M

lao đ ng t do, lao đ ng không b c ng b c thi đó luôn có nh ng m m m ng

c a s sáng t o cái đ p

Trong các ch đ ti n t b n, ngh th công, n n s n xu t v t ch t và

ngh thu t v c b n là không b tách r i và chia c t v n nh H i ho , điêu

kh c, âm nh c, th ca nói chung đ u có tính ch t t o hình, b i vì chúng g n bó

tr c ti p v i nhu c u c a c ng đ ng, c a công xã th thành H i ho , điêu kh c

ph thu c vào nh ng nhi m v c a ki n trúc Th ca g n bó ch t ch v i nh ng

m c tiêu tr c tiép c a tôn giáo, đ o đ c, tri t h c Do đó, quy lu t c a cái đ p

đ c v n đ ng m t cách thu n ti n Cái đ p thu n tuý không xu t hi n, b i vì

th c ti n cu c s ng đòi h i nh ng cái đ p phù h p v i nó Nhà điêu kh c Lixip

luy n cho đ p thanh ki m và nh ng chi c m giáp đ b c l nh ng bi u t ng

c a th i đ i anh hùng, lao đ ng t do Raphaen ch m kh c, hoàn thi n các vòm

tr n và nh ng vòi n c sao cho cái đ p làm sáng t th i đ i Lêonna đ Vanhxi

ch t o đ ch i và nh ng qu pháo hoa c ng nh nhi u ki n trúc s xây d ng

nh ng toà nhà t o nên cái đ p đ i di n cho c th i đ i nhân v n

Quá trình phát tri n c a ch ngh a t b n d n d n phá v s th ng nh t

gi a lao đ ng và quy n s h u, th tiêu tính toàn v n t nhiên, tính không phân

chia gi a ph ng di n th ch t và ph ng di n tinh th n c a quá trình lao đ ng

S mâu thu n, thù đ ch gi a cá nhân và c ng đ ng xu t hi n Tình tr ng ng i

tr c ti p s n xu t b tách kh i t li u s n xu t đã quy t đ nh quá trình tha hoá

lao đ ng Trong quá trình đó, ng i công nhân b đ t vào v th đ i l p v i

nh ng ti m n ng tinh th n c a mình Ch ngh a t b n đã ti n m t b c dài

trong quá trình phát tri n l c l ng s n xu t, khoa h c k thu t Nh ng, trong xã

h i t b n, s n xu t hi n ra nh m c đích c a con ng i, còn c a c i hi n ra nh

m c đích c a s n su t Trong xã h i y, t t c các quan h c a con ng i ph

thu c vào duy nh t m i quan h ti n hàng tr u t ng

Trong xã h i t b n, nh ng kh n ng và nh ng quan h th c t c a cá

nhân b xuyên t c, bóp méo Chúng m t đi ý ngh a t b n thân mình và ch còn

nh m t quan h th c d ng, l i ích v t ch t tr n tr i; m t đi b n ch t hài hoà

c a cái đ p, b i chúng đáp ng l i ích t i đa cho ng i này nh ng l i t o nên s

K IL

M

đau kh cho ng i khác Theo C.Mác, s n xu t t b n ch ngh a thù đ ch v i s

sáng t o cái đ p Nó làm tha hóa các l c l ng sáng t o c a con ng i, “phi tinh

th n hoá” lao đ ng, phi cá tính hoá cá nhân con ng i Vì v y, ông cho r ng,

hình th c t s n c a lao đ ng phát tri n càng thu n khi t và càng thích ng thì

lao đ ng càng m t đi tính th m m v n có c a mình Quá trình tha hóa c a lao

đ ng nh m t giai đo n xây d ng thi t y u v m t l ch s d i hình th c c ng

b c Tr ng thái lao đ ng đó có th t o nên c s v t ch t c a xã h i, nh ng v

m t tinh th n, nó ph n l i cái đ p cao quý b i s đam mê th c d ng

Nh v y, ch ngh a t b n đã tách r i hoàn toàn lao đ ng và quy n s

h u, do đó, c a c i xã h i mà ng i công nhân t o ra d ng nh tr thành m t

l c l ng xa l , thù đ ch, đ i l p v i b n thân h Th c v y, ng i công nhân

không th có m c m tr c lao đ ng mà c a c i mình làm ra l i thu c v ng i

khác Trong xã h i t b n ch ngh a, công nhân không ph i là ch nhân c a các

ho t đ ng và s n ph m do mình sáng t o, mà là ng i nô l , ng i đi làm thuê

Lao đ ng tha hóa đã d n đ n ch phá v s chi m l nh cái đ p đ i v i hi n th c

Và chính vì v y, ng i công nhân càng s n xu t ra nhi u đ i t ng thì anh ta

càng ít làm ch h n, anh ta càng s n xu t ra nhi u cái đ p thì anh ta càng tr nên

x u h n Rõ ràng, trong hình th c lao đ ng t b n ch ngh a, ng i công nhân

đã không kh ng đ nh đ c mình; ng c l i, h lao đ ng càng nhi u thì càng ph

đ nh mình ó chính là ngh ch lý c a cái đ p trong xã h i t b n

Quy lu t c a cái đ p b đ o l n trong xã h i t b n, b i lao đ ng t do

m i là ngu n g c chân chính c a quy lu t y Lao đ ng trong xã h i t b n,

ng i công nhân b t c m t nhu c u tinh th n và ch còn l i nhu c u th xác

Cái đ p thu c v l nh v c tinh th n, thu c v con ng i Nhu c u th xác là nhu

c u v n có c a đ ng v t và trong ch ngh a t b n, cái v n có c a đ ng v t y

l i bi n thành s ph n c a con ng i

Kinh t t b n ch ngh a v i s phát tri n m nh c a kinh t hàng hóa quy

đ nh nhi u giá tr c a xã h i Giá tr c a hàng hoá đ c quy v hai thu c tính:

giá tr s d ng và giá tr hàng hóa Giá tr s d ng là công d ng c a s n ph m

có th th a mãn nhu c u nào đó c a con ng i Giá tr s d ng nói đây v i t

K IL

M

cách là thu c tính c a hàng hóa, nó không ph i là giá tr s d ng cho b n thân

ng i s n xu t hàng hóa mà l i là giá tr s d ng cho ng i khác, cho xã h i

thông qua trao đ i mua bán Trong kinh t hàng hóa, giá tr s d ng là v t mang

giá tr trao đ i Giá tr là lao đ ng xã h i c a ng i s n xu t hàng hóa k t tinh

trong hàng hóa ch t c a giá tr là lao đ ng, vì v y, s n ph m nào không có lao

đ ng c a ng i s n xu t ch a trong đó thì không có giá tr Nh v y, đ i v i

ng i s n xu t hàng hóa, h t o ra giá tr s d ng nh ng m c đích c a h không

ph i là giá tr s d ng mà là giá tr H quan tâm đ n giá tr s d ng là đ đ t

đ c m c đích giá tr mà thôi Trong ch đ t b n ch ngh a, ng i lao đ ng

s n xu t hàng hóa nh ng s n ph m h nh n l i không cân x ng v i giá tr h b

ra đ t o s n ph m

i v i giai c p t s n, giá tr th ng d là khát v ng cao nh t, là giá tr

th m m và đ o đ c l n nh t Trong xã h i t b n, ti n là th c đo giá tr duy

nh t và do v y, giá tr th m m đã bi n thành giá tr th c d ng S n xu t t b n

ch ngh a thù đ ch v i ngh thu t và thi ca, b i nó làm đ o l n cái đ p; đ ng

th i, có xu h ng b t các ho t đ ng sáng t o cái đ p ph i tr thành hàng hóa,

bi n lao đ ng sáng t o c a ng i ngh s thành lao đ ng tr u t ng Các giá tr

th m m th c s không th đo b ng giá tr th i gian lao đ ng xã h i c n thi t

Quan h hàng hóa t b n ch ngh a bi n toàn b cái đ p thành giá tr trao đ i và

do v y, nó trái ng c v i b n ch t th m m c a cái đ p

Ngày lao đ ng c a ng i công nhân bao gi c ng đ c chia làm hai

ph n: ph n ngày lao đ ng mà ng i công nhân t o ra m t l ng giá tr ngang

v i giá tr s c lao đ ng c a mình g i là th i gian lao đ ng c n thi t và lao đ ng

trong kho ng th i gian đó là lao đ ng c n thi t Ph n còn l i c a ngày lao đ ng

g i là th i gian lao đ ng th ng d , và ng i lao đ ng trong kho ng th i gian đó

g i là lao đ ng th ng d

Các th c đo hàng hóa thông qua trao đ i và bóc l t giá tr th ng d hoàn

toàn khác bi t v i các th c đo c a sáng t o cái đ p Cái đ p trong các s n

ph m th m m không ph i là m t s n ph m thu c v s l ng Lao đ ng ngh

thu t là lao đ ng đ c bi t, t o nên cái đ p Vì v y, l y th c đo c a lao đ ng