Có th th i gian dành cho con không nhi u, nh ng nh ng gì cha làm cho con là vô tân.
Trang 1K IL
.C O
M
Bi n ch ng cái đ p trong ng luân, tình c m cha m v i con cái
Công cha nh núi Thái S n Ngh a m nh n c trong ngu n ch y ra
M t lòng th m kính cha Cho tròn ch hi u m i là đ o con”
(Ca dao Vi t Nam)
N u tr c đây, câu ca y ch là l i hát ru c a bà, c m đ đ a tôi
chìm sâu vào trong nh ng gi c m c a tu i th n tiên ng t ngào, thì gi
đây, ngay lúc này, tôi l i th y thâm thía bi t bao nhiêu ý ngh a thiêng
liêng cao đ p trong t ng câu ch c a bài ca dao y!
Công cha, ngh a m , đ o hi u làm con - nh ng đi u y t ng ch ng
nh b quên lãng b i nh p s ng h i h c a th i hi n đ i Nh ng không! xã
h i chúng ta v n đòi h i nh ng chu n m c s ng truy n th ng, có đ o đ c
“u ng n c nh ngu n” và ngay b n thân chúng ta c ng luôn tr i d y
nhân cách s ng có tình ng i Trong c ng th ng t ng quát c a Nho
gia, ngoài đ cao tình vua - tôi, th y - trò, v - ch ng, anh em Thì tình
c m huy t th ng gi a cha m và con cái c ng đ c giáo d c, đ c đ a ra
bàn lu n qua r t nhi u th h đ tr thành đ o lí ng x chung trong xã
h i! Ng m th y, con ng i luôn b xoay quanh và b chi ph i b i nh ng
luân th ng y! Có l , trong gi i sinh quan này, ch có con ng i m i ý
th c đ c nh ng quan h h t s c t nhiên, h t s c t t y u đó mà thôi!
Bình minh c a loài ng i, t o hóa đã cho h đ c nh ng gì? Xã h i
mông mu i, không v n hóa, không giai c p, không gia đình… Nh ng khi
m t đ a tr sinh ra, chúng c ng đ c ch m sóc, b o v , đ c nuôi d ng
b ng b u s a m nong c a ng i đã sinh thành ra chúng, và đ c d y cho
nh ng bài h c sinh t n, nh ng bài h c đ u đ i tr c cu c s ng hoang dã
th i nguyên th y Tr i qua r t nhi u th k , đ n xã h i chúng ta ngày nay,
cu c s ng v n minh, hi n đ i, phân t ng giai c p rõ r t, con ng i t t p
theo huy t th ng t o thành nh ng gia đình… Nh ng r i khi có m t đ a
Trang 2K IL
M
tr đ c sinh ra, chúng c ng đ c d y d , ch m sóc, yêu th ng, b o v
trong vòng tay c a nh ng ng i thân xung quanh chúng, và đ c l n lên
c ng b ng b u s a m nóng ng t ngào y! Nh ng ti ng b p b đ u đ i,
chúng luôn g i tên nh ng ng i g n g i v i chúng ó là bà, là m , là
ba…
i u mà tôi mu n nói đây, là tình c m, là m i quan h huy t
th ng gi a cha m và con cái, không ch t n t i m t vài xã h i nh t đ nh
mà nó b t đ u ngay t khi t o hóa sinh ra loài ng i trên trái đ t này! Nói
nh Giáo s Tr n Qu c V ng thì là m t trong ba nguyên lí c b n t p
h p con ng i thành xã h i, khi n con ng i tr thành m t sinh v t c a
xã h i đó là nguyên lý “cùng c i ngu n” Nguyên lí cùng dòng máu, quan
h “máu m ru t rà” là “c ng l nh t nhiên” c a loài ng i, đó là
nguyên lí “tiên nghi m” (Apriori) xu t hi n ngay t bu i đ u c a l ch s
loài ng i và cho dù sau này, nó có ph i nh ng quy n u tiên cho
nguyên lí “cùng ch ” (Co-Residence) r i v i di n trình l ch s c a các
cu c cách m ng Nhà n c, cách m ng ch vi t, cách m ng đô th , r i
cách m ng công nghi p…, cho nguyên lí “cùng l i ích” (Co-intérêt) thì nó
v n còn đó cho đ n ngày hôm nay “ph i gan cùng tu nguy t”, khi l ng
b , khi ch t ch a, nh ng ch a bao gi đ t đo n… có th g i nguyên lí
cùng dòng máu trong l ch s loài ng i là m t nguyên lí “liên đ i”
(Panchromique) hay đó là h ng s (constance) c a v n hóa nhân dân,
mong ch m t giá tr nhân v n ph quát toàn nhân lo i (Universel)…
Chính vì th , tình c m gi a cha - m - con cái và ng c l i, đ o làm
con đ i v i m cha là quan h “máu m ru t rà” có ý ngh a thiêng liêng
g n bó nh t c a con ng i Nó là n n t ng đ xây d ng nh ng m i quan
h tình c m khác trong xã h i chúng ta!
Nh đã nói trên, m i quan h này đã t n t i xã h i chúng ta,
r ng rãi h n n a là toàn th gi i, toàn nhân lo i hàng ngàn n m nay! Và
không ph i ng u nhiên mà l i đ c đ cao, tôn vinh, tôn th nh th !
Theo quan ni m Macxit thì con ng i c ng là s n ph m c a t nhiên Cho
Trang 3K IL
M
nên, con ng i có đ y đ nh ng gì thu c v t nhiên Nh ng, có đi u,
con ng i chúng ta, biên đ tình c m m nh và phong phú h n nh ng loài
khác trong t nhiên c bi t là t duy Tình c m g n k t nh t ph i nói
đ n tình m u t Nó đ c ví v i nh ng cái vô cùng, vô t n c a t nhiên:
“Ngh a m nh n c trong ngu n ch y ra” V i xã h i Vi t Nam, k c xã
h i phong ki n cho đ n ngày nay, ng i ph n tuy không ph i là tr c t
chính trong gia đình, đôi khi còn b t c b quy n l i (xã h i phong ki n)
nh ng l i gi m t ch c trách vô cùng quan tr ng và thiêng liêng ó là
làm m !
M t ng i m - “M t nhân v t t nhiên vô đi u ki n” đ sinh ra m t
đ a con, đã ph i tr i qua bi t bao nhiêu khó kh n, th thách “Chín tháng
m i ngày” nuôi d ng, b o v , gìn gi bào thai r i l i m t mình “v t
c n” au đ , ng a gh , đòn ghen” đó là nh ng đi u kh s , khó ch u
nh t mà ông cha ta đã đúc k t ra Trong đó, “đau đ ” đ c đ ng đ u tiên
cho s aaysQ cho dù ngày nay, đ c s giúp đ c a khoa h c ti n b ,
vi c sinh đ c a con ng i ph n d dàng h n r t nhi u, kh e m nh và
an toàn c m , c con, nh ng v n còn đó ng i m s lo l ng, h i h p
đ chào đón m t sinh linh bé b ng, máu m g n k t v i chính mình Và
chính s đau đ n y, m m i càng th ng con h n, con càng mang n m
nhi u h n! Th t l k ! M t th tình c m cao đ p thánh thi n, g n k t ch t
ch l i n y sinh t n i đ n đau h t s c t nhiên y! M t n i đ n dâu mà
b t k ng i con gái, b t k ng i ph n nào c ng mong mu n có ó là
món quà quí giá nh t mà t o hóa đã ban cho h quy n làm m ! Ch ng th
mà có ng i cho r ng ph n là m c a nhân lo i Không có m s không
có nh ng Giáo s , bác s , không có nh ng thiên tài, nh ng th n đ ng cho
nhân lo i Không có m s không có nh ng công trình đi vào l ch s , và
nh ng công trình xuyên th k nh hôm nay M - ti ng y vang lên trong
m i chúng ta th t ng t ngào đ m th m Nó ch a đ ng m t ý ngh a sâu sa
cho tình yêu nhân lo i ! Trong ti ng Anh, M là ngôn t đ p nh t trong
t p 5 ngôn t đ c b u ch n là ngôn t đ p nh t t i 102 qu c gia ó là
Trang 4K IL
M
Motherr (m ) Passion (ni m đam mê) Smile (m c i) Love (tình yêu),
Elorrnity (S b t di t) Nó không nh ng đ p mà còn có m t ý ngh a cao
c , v t lên trên c cái đ p c a ngôn t Nó làm cho chúng ta c m th h
bình y , m cáp h n, ng t ngào và hi n d u h n bao gi h t! Ti ng khóc
chào đ i c a tr là ni m vui s ng, h nh phúc c a m Nó xóa tan đi n i
c c kh m t nh c tr c đó Và nh m t s m nh thiêng liêng, ng i m
l i ti p t c cu c hành trình c a mình: Nuôi, d y, b o v cho con khôn l n
tr ng thành Th m nhu n đ o lí Nho gia, ng i ph n Vi t Nam r t
hi u cách giáo d ng con cái: “D y con t thu còn th ” hay “bé không
vin, c gãy cành”… Nh ng đ o lí c b n đ thành ng i là đi u ng i m
nào c ng d y cho con mình đ u mong cho con mình l nh h i nh ng gì t t
đ p nh t trong cu c s ng T t c tâm huy t t m lòng c a m lúc nào c ng
bao la, r ng l n, lúc nào c ng h ng v con, che ch cho “công trình sáng
t o” c a mình M t ng i m hi n d u, nhân h u, đ m đang, có tình
ngh a… h n s sinh ra nh ng đ a con nh th B i l , ph n l n, trong quá
trình hình thành nhân cách, tr ch u nh h ng r t l n c a ng i m Ph i
ch ng vì th mà ông cha ta v n luôn quan ni m r ng “con h t i m , cháu
h t i bà” i u đó có đúng không? Thiên ch c c a m là nuôi d y con
tr thành m t ng i hi u thu n v i t tiên, ông bà, cha m , thành đ t
trong cu c s ng, và là m t ng i công dân có ích cho xã h i Vì l đó, mà
công đ u thu c v m khi có m t đ a con nh th Và h n r i, ng i m
s là ng i “đ ng m i ch u sào” cho t t c nh ng gì con làm, khi con
không ngoan!
Th t khó đ nói h t nh ng hi sinh, m t mát, nh ng n i c c kh c a
m ! Ta s r t d dàng b t g p trong nh ng áng v n ch ng, nh ng câu
th , l i hát, nh ng t ng t c mà đó, hình nh ng i m đã hi n lên nh
m t pháp đài k v M đã hi n ra v i t t c nh ng ph m ch t c a mình,
ch c t sao:
“Nuôi con cho đ c vuông tròn
M , th y d u dãi g i mòn l ng cong”
Trang 5K IL
M
(Ca dao Vi t Nam)
Bi t bao n i c c nh c đ n lên đôi vai g y c a m , Hình nh ng i
m v i dáng “cò” “l n l i” “quanh n m buôn bán mon sông” đ “nuôi
đ n m con” c a Tú X ng c ng làm cho ta thán ph c và ng m ngùi
th ng c m, và càng thêm trân tr ng nh ng ng i ph n lam l , nh ng
ng i m giàu đ c hi sinh cho gia đình, cho con cái ! v t v là v y, c c
nh c là th nh ng ch ng bao gi ng i m y than vãn cho s ph n, trách
gi n cho con cái
“Chim tr i ai d đ m lông Nôi con ai d k công tháng ngày”
(Ca dao Vi t Nam)
Mà luôn coi đó nh s m nh thiêng liêng cao c , đ y ý ngh a c a
t o hóa Và m còn la ai n a!
“…Là ng i sinh ra nh ng đ a con
ti p t c gi ng nòi và d y chúng ta bi t yêu bi t hát
Bu i s m mai m b c chân mình lên v t chân cát
Bà m đã cho ra đ i nh ng Phù ng Thiên V ng
D u là nguyên th qu c gia hay là nh ng anh hùng
Là bác h c hay là ai đi n a
V n là con c a m t ng i ph n
M t ng i đàn bà bình th ng không bi t tu i tên”
(Xuân Qu nh)
Là th đ y! Bình d nh ng cao quí bi t bao nhiêu! M đã sinh ra cho
đ t n c nh ng ng i anh hùng, nh ng nhân tài tu n ki t nh ng c ng là
ng i th m l ng, đ ng sau thành công c a các con S hi sinh y m y
ng i làm đ c! R i c khi đ t n c có binh đao l a đ n, m l i s n sàng
hi sinh m t l n n a, nén n i đau th ng, dành t ng nh ng gi t máu c a
mình cho T qu c! M t mát đ y nh ng r t đ i t hào vì trên m nh đ t quê
h ng mình, nh ng đ a con c a m đã chi n đ u, đã anh d ng hi sinh ch
không hèn nhát khu t ph c k thù R t có th , nh ng ng i con y tr v
Trang 6K IL
M
quê h ng, v v i m cùng nhi u v t th ng, m nh d n, cùng nh ng hình
thù kì quái, cùng nh ng b nh c a n ng m a, lúc quên, lúc nh … nh ng
trong lòng m , nh ng con ng i y, lúc nào c ng là m m ch i non m i
nhú, c n ph i đ c b o v , ch m sóc, c n ph i đ c che ch , yêu th ng!
Còn gì cao quý h n th n a ch ng? B t k m t ng i m nào c ng
v y! S n sàng cho đi nh ng cái ý ngh a nh t đ i mình mà không h đòi
h i riêng cho b n thân mình ó là b n ch t t nhiên c a nh ng ng i
làm m , luôn mu n đi u t t đ p nh t cho con mình B n ch t t nhiên y
qua th i gian, qua nh ng quan đi m kh t khe c a Nho giáo đã tr thành
quy lu t, là chu n m c đ o đ c chung trong th ng x c a v n hóa, c a
th m m mà chúng ta v n th ng b t g p trong th c t cu c s ng V i
b n tính nhân h u hi n lành, v a thánh thi n v a gi n đ n, ch t phác T t
y u nh ng ng i ph n , nh ng ng i ph n y s luôn dành tình yêu
th ng, nh ng bài h c nhân cách đ o đ c cho con Ch ng th mà, ông cha
th ng nói “Phúc đ c t i m u” Quan ni m này không ch kh ng đ nh l i
v trí mà còn nâng t m quan tr ng c a thiên ch c làm m lên cao h n v n
d Nh ng c ng đè n ng thêm trách nhi m c a m - làm sao nuôi d y con
cái khôn ngoan, tr ng thành
C ng nh tình m , công cha l n lao và thiêng liêng vô cùng! M c
dù “Cha sinh không tày m d ng” nh ng bao gi trong tâm h n, trong
suy ngh a c a con, ng i cha gi ng nh m t t m g ng l n đ con soi
mình, đ con h c t p Tình c m c a m đ c th hi n m t cách rõ ràng,
chúng ta r t d nhìn th y Nh ng tình th ng c a cha thì luôn chìm l ng,
l ng th m Có ng i cha ch ng bao gi dành nh ng l i ng t ngào cho con
nh ng trong sâu th m lòng cha là tình yêu th ng vô b b n Cha đã d y
cho con nhi u đi ub ích, d y nh ng quy lu t t t y u trong cu c s ng Có
th th i gian dành cho con không nhi u, nh ng nh ng gì cha làm cho con
là vô tân Trong xã h i phong ki n x a, ng i cha có m t v trí quan
tr ng đ i v i gia đình S ch ng có b t c lí do gì khi n nh ng ng i v ,
nh ng ng i con không nghe l i c a cha - ng i đàn ông tr c t trong gia
Trang 7K IL
M
đình Ng i cha gi ng nh ng i d n đ ng cho con b c đi, là ng i
h ng cho con ánh sáng trong đ i!
Cha m là ch d a v ng ch c nh t cho con cái Vì th , vai trò trách
nhi m l i càng đ c đ t cao h n n a! có nuôi d y đ c con ngoan gi i thì
xã h i m i có nh ng công dân t t, nh ng công dân có ích đ xây d ng đ t
n c ph n vinh, t i đ p Tuy nhiên, v i cu c s ng công nghi p nh
ngày nay, r t ít cha m có th i gian cho con cái Nhi u đ a tr ph i s ng
cu c s ng thi u tình c m T mình ph i lo t ng b a n, t ng cái m c
trong khi cha m dành th i gian nhi u h n cho công vi c Và d ng nh
h phó thác con cái cho ng i giúp vi c, cho nhà tr ng, coi đó là đ đ
con mình tr ng thành, đ đ con mình b ng b n b ng bè Nh ng không !
ã có r t nhi u đ a tr th a v t ch t, thi u tình c m, thi u s quan tâm,
d y d c a cha m đã lao vào con đ ng l m l i n lúc đó, s tình ng
mu n màng c a cha m đ c đ n đáp b ng tình th ng yêu cho con “Con
d i cái mang” nh ng c ng có m t ph n trách nhi m không nh c a b c
làm cha làm m Và s ch ng có m t th tình c m nào thiêng liêng h n đ
thay th tình m u t , ph t Bình yên, m áp, ng t ngào đó là nhwgnx gì
con c n cha m B i l đó, đ làm tròn trách nhi m c a mình không
ph i cha m nào c ng làm đ c!
Lai nói đ n Nho giáo! Nho giáo luôn b n tâm đ n đi u mjoons ai
c ng đ u tr ng l (t c tôn tr ng tr t t xã h i, đ ng c p) V i nh ng đ o
giáo kh t khe nh ng vô cùng thâm thúy, thì ch ng khó hi u khi nhà nho
quan ni m “L y nhà làm g c trong nhà con cái l y ch hi u làm g c đ i
v i cha m ” Ch hi u đ c đ t ra trong m i xã h i t phong ki n đ n xã
h i ngày nay Ông cha ta đã khuyên d y con cháu m i th h ph i bi t đ n
công ngh a sinh thành d ng d c c a cha m o lý “u ng n c nh
ngu n” không bao gi c nh t là trong xã h i chúng ta ngày nay - khi mà
nh ng lo toan cu c s ng d ng nh khi n b c con cái vô tình quên đi đ o
hi u c a mình Có c n gì nhi u đâu, ch đôi l i h i th m s c kho , ch đôi
phút hàn huyên tâm s c ng ph n nào làm m lòng cha m i v i con,
Trang 8K IL
M
cha m là ng i d n đ ng ch l i, là ng i nâng b c con đ n nh ng
thành công trong cu c s ng
Nh đã nói trên, tình m u t làtình c m g n k t nh t trong m i
quan h gi a con ng i v i con ng i B u s a m nóng c a m v a nuôi
d ng con khôn l n, v a là s i dây tình c m n i gi a m và con Th t b t
h nh cho nh ng đ a tr sinh ra mà không có m , không có bàn tay m
b ng b , ch che Nh ng đ a tr y s l n lên v i m t tâm h n thi u
khuy t mà khó có gì bù đ p đ c!
Ta c ng th t c m th ng và xót th ng cho nhân v t Cái Tý trong
tác ph m “T t èn” c a Ngô T t T khi ph i bán mình đi ch l y đ ng
b c đ n p thu cho cha, đ a tr 7 tu i y, bi t đâu là đ o hi u, ch bi t
r ng n u có ti n thì Th y nó không b trói đánh ngoài đình và m nó
không kh n a đ y c ng là hi u ch còn gì ! hay có nh ng ng i con
b t l c tr c trách nhi m c a mình:
“Con hèn qua không giúp gì đ c m
Ph i thân g y bán s s ven đ ng
M sinh con mong v già n ng t a Tóc đi m s ng r i nhìn m mà th ng
“M - Th Hùng”
Bi t là th ng nhi u l m, nh ng đ a con y không giúp gì đ c cho
m và th n v i chính b n thân mình i u đó v i m t ng i con bi t ngh
thì là n i ám nh trong long, n i ám nh h th n dâng cao đ n n i:
“Ch ng dám đi qua s nhìn m mà đau
Mà sót xa m i con th ng m
N ng s chi u r i con đâu còn bé
S m t ngày kia ân h n quá mu n r i
Rõ ràng ng i con đã có ý th c đ c trách nhi m c a minh “Nhìn
m mà đau” mà xót xa, mà ân h n, tr ng thái âm lý y ch ng minh đ c
tình c m sâu đ m con giành cho m , tình c m đó đã h n sâu in đ m vào
trong lòng con vào tâm trí con không th nào xoá đ c
Trang 9K IL
M
Nh ng đôi khi, v i con m còn là m t cái gì đó r t đ n gi n, bình d
nh ng ý ngh a vô cùng “Ph i bé l i và l n vào lòng m m t ng i m , áp
m t vào b u s a nóng c a ng i m , đ bàn tay ng i m vu t ve t trán
xu ng c m, và gãi rôm vào s ng l ng cho, m i th y đ c ng i m có
m t êm d u vô cùng”.(trích trong lòng m - Nguyên H ng)
Hay ch là n i nh : “Tôi nh me tôi thu thi u th i
Lúc ng i còn s ng tôi lên m i
M i l n n ng m i reo ngoài n i
Áo đ ng i đ a tr c d u ph i Hình dáng me tôi ch a xoá m Hãy còn m ng t ng lúc vào ra
Nét c i đen nhánh sau tay áo
Trong ánh tr a hè tr c d u th a”
(N ng m i - L u Tr ng L ) Tình c m c a tác gi dành cho m th t đ p a con xa m , đã nh
đ n m lúc ng i còn s ng, nh t hình dáng, t chi c áo đ đ n nét c i
đen nhánh , ph i ch ng đó c ng là m t n i ám nh, m t n i ám nh
không th d t kh i tâm trí đ c
Nh ng đi u t ng ch ng nh h t s c bình th ng, h t s c t nhiên
v n th ng x y ra trong cu c s ng, x y ra trong m i quan h huy t th ng
“máu m ru t già” mà chúng ta đang nói đ n đây đôi khi no là m t cái
đ p, m t l i ng x s đ c truy n n i t th h này đ n th h khác
Trong v n hoá ng x ph ng ông, r t coi tr ng ch hi u M t ng i
con b t hi u s b lên an, b nguy n r a Vì th trong ng x ng i con
ph i làm tròn trách ph n c a mình:
“ ói lòng n h t chà là
c m nuôi m , m già y u r ng”
(Ca dao Vi t Nam)
Kh ng t cho r ng: “b t hi u cha m th kính vô ích” và còn r t
nhi u đi u mà con cái c n ph i làm Ph ng d ng cha m v già là trách
Trang 10K IL
M
nhi m, là b n ph n c a đ o làm con Th ng cha, th ng m c g ng
v n lên tr ng thành báo đáp công n sinh thành c a cha m - ng i con
nào c ng mong làm đ c đi u đó:
“Cha i!
Cha c ng nh cây héo g y tám m i n m r siêng
n ng nh c nh n nuôi con khôn l n
Con nh chi c lá đ u cành xanh bi c c tr i xanh Nhìn chi c lá cu i cùng l t lay trong gió
Con rùng mình s có ngày m t cha”
(Ngh v cha mùa đông 2001-Th Hùng)
Ng i con y h n s r t t hào v cha mình Câu th và gi ng th
r t đ i chân thành, ch a đ ng bi t bao nhiêu tình yêu th ng dành cho
ng i cha đã c ng hi n, đã hy sinh cu c đ i mình cho con cái Và còn
đ m c m t n i bu n khi trong ý ngh con s có m t ngày m t cha
Kinh Ph t d y r ng “t i l i l n nh t c a đ i ng i là b t hi u”
Th c t cu c s ng chúng ta đây, đã có bi t bao nhiêu ng i m c vào t i
l i l n nh t này?! Nhi u l m! Có nh ng đ a con giàu có nh ng ch ng
m y may b n tâm đ n cha m già, có nh ng b m đ n n m b y đ a con
mà v n ph i s ng cô đ n không n i n ng t a hay ph i s ng trong nh ng
tr i giáo d ng, th m chí ph i đi n xin t ng b a nh ng c nh th ng
tâm y v n x y ra đ y thô! ó là t i l i ch ng th nào tha th đ c - t i
b t hi u! Chính vì th Hoà th ng Kim C ng T đã vi t l i kinh sau đây
đ d n d y:
“ i kh p th gian không ai t t b ng m Gánh n ng cu c đ i không ai kh b ng cha
N c bi n mênh mong không đong đ y tình m Mây tr i l ng l ng không ph kín công cha
T n t o s m hôm m nuôi con khôn l n Mang c t m thân g y cha m ch đ i con
Ai còn m xin đ ng làm m khóc