Cái bi là một phạm trù mỹ học cơ bản

Cái hài là sự xung ñột giữa cái ñẹp và cái xấu, nhưng cái hài thông minh hơn có thể ñánh bật cái xấu ra khỏi cái ñẹp Là một trong những phạm trù cơ bản của khách thể thẩm mỹ cái bi là mộ

K IL

M

ĐẶT VẤN ĐỀ

Cái bi cũng như cái hài và cái ñẹp nằm trong các phạm trù cơ bản của

khách thể thẩm mỹ Vậy trước hết chúng ta cần tìm hiểu khách thể thẩm mỹ là gì

? Có ba thành tố cấu tạo nên ñời sống thẩm mỹ, ñó là: bản chất thẩm mỹ, khách

thể thẩm mỹ, chủ thể thẩm mỹ Như vậy, khách thể thẩm mỹ là một trong ba

thành tố cấu tạo nên ñời sống thẩm mỹ Khách thể thẩm mỹ ñược hiểu là khái

niệm thể hiện nhận thức khái quát của con người về những hiện tượng thẩm mĩ

trong tự nhiên, trong ñời sống con người và trong nghệ thuật, là một phương

diện hợp thành mối quan hệ thẩm mỹ của con người với thế giới hiện thực khách

quan Khách thể thẩm mỹ ñược hiểu một hệ thống các phạm trù chỉ các hiện

tượng, các quy luật thẩm mỹ tồn tại bên ngoài chủ thể, là những yếu tố những

hiện tượng bao quát mọi hiện tượng thẩm mỹ quanh ta từ tự nhiên, xã hội ñến

nghệ thuật

Khách thể thẩm mỹ bao gồm 4 phạm trù cơ bản: cái ñẹp, cái bi, cái hài,

cái trác tuyệt Ta chỉ có thể nắm vững toàn bộ hiện tượng thẩm mỹ và những

quy luật thẩm mỹ khi ta nắm vững 4 phạm trù cơ bản này

CÁI BI

Cái ñẹp trong là phạm trù trung tâm, cơ bản, là yếu tố hạt nhân các phạm

trù khác xoay quanh nó Cái bi là sự xung ñột giữa cái ñẹp và cái xấu, cái ñẹp ở

vị trí thấp hơn và bị cái xấu tiêu diệt Cái hài là sự xung ñột giữa cái ñẹp và cái

xấu, nhưng cái hài thông minh hơn có thể ñánh bật cái xấu ra khỏi cái ñẹp

Là một trong những phạm trù cơ bản của khách thể thẩm mỹ cái bi là một

hiện tượng thẩm mỹ ñặc biệt Cái bi không có trong tự nhiên, bởi vì các sinh vật

trong tự nhiên không có tư duy, tình cảm, ý thức nên dù có xung ñột căng thẳng

ñến máy cũng không thể tạo thành cái bi Cái bi chỉ xuất hiện trong xã hội loài

người

Xuất phát từ những yêu cầu trên, bài tự học xác ñịnh xin ñề cập tới một

phạm trù mĩ học cơ bản ñó là: CÁI BI

K IL

M

GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I Bản chất của cái bi

1 Cái bi là một phạm trù mỹ học cơ bản

Cái bi, tiếng Anh: the tragic, tiếng Pháp: La tragicque, tiếng Đức: Das

Tragisch, ñều có nghĩa là cái chết, nỗi thống khổ

Bản chất của cái bi là sự xung ñột: xung ñột giữa cái ñẹp – cái xấu, cái

chính nghĩa – cái gian tà, ánh sáng – bóng tối, hiểu theo khía cạnh khác là biểu

hiện của cuộc ñấu tranh giữa cái cũ và cái mới,cái tiến bộ với cái lạc hậu, cái

thiện với cái ác

Một hiện tượng thẩm mỹ mang ý nghĩa cái bi luôn luôn kịch tính và bao

giờ cũng tạo nên sự thống khổ và sự ñồng khổ to lớn Người ta thương cảm với

số phận bi ñát, người ta căm giận những nguyên nhân tạo ra bi kịch, ý thức

trách nhiệm trước những thống khổ ấy (tuy nhiên không phải mọi nỗi thống khổ

ñều có ý nghĩa cái bi)

Cái bi nào cũng gắn liền với nỗi bất hạnh, với cái chết cho nên

Tsecnưepki, nhà mỹ học dân chủ cách mạng Nga ñã coi cái bi là sự buồn thương

do chết choc mang lại Đối với cái Tsecnưepki, cái chết là chân lý vĩnh cửu của

cái bi Cái bi gắn liền với nỗi bất hạnh, với cái chết nhưng phải mang ý nghĩa

thẩm mỹ Như cái chết của những kẻ như: Bạc Hạnh, Bạc Bà, Mã Giám Sinh…

là cái chết nhơ nhuốc, bẩn thỉu không ñể lại nuổi tiếc trong tâm trí loài người ,

sự mất ñi của các nhân vật này làm cho nhân loại ñẹp ñẽ và sạch sẽ hơn Cái bi

gắn với cái chết mang tính xã hội rộng lớn và tích cực, nó khác với cái chết sinh

học của những người ít hoá thân vào xã hội

Tóm lại, có thể nói, bản chất thẩm mỹ của cái bi là cái ñẹp, cái cao cả, cái

anh hùng Cái mới mang nội dung xã hội tích cực trong ñấu tranh với cái xấu,

cái tiêu cực, ñã bị thất bại tạm thời, bị tiêu vong, bị hy sinh, tạo nên sự ñồng khổ

sâu rộng có ý nghĩa bất tử trong chủ thể xã hội tiên tiến

2 Cái bi là một tình huống xã hội

K IL

M

Nhà triết học, mỹ học lớn Hêghen trong bài giảng mỹ học ñã nghiên cứu

công phu cái bi với tư cách là một phạm trù mĩ học Ông cho rằng: xung ñột có

tính bi kịch là tình huống thế giới với ba dạng mau thuẫn phổ biến: mâu thuẫn

giữa con người và tự nhiên, mâu thuẫn giữa con người và tình dục, mâu thuẫn

trong thế giới tinh thần Cái bi là tình huống của con người và lịch sử , tồn tại

phổ biến trong số phận mỗi cá nhân, trong gia ñình và ngoài xã hội

Theo Hêghen, cái bi chỉ xuất hiện ở các tình huống xung ñột của cá tính

và hoàn cảnh, của con người và tự nhiên

Đặc ñiểm lớn của học thuyết tình huống thế giới của xung ñột bi kịch

trong mỹ học Hêghen là sự xung ñột bế tắc chưa có cách giải quyết trên những

khuynh hướng lịch sử Theo ông, bi kich là sự xung ñột tinh thần, sự lệch chuẩn

của các cá nhân ñối với các nguyên tắc ñạo ñức phỏ biến

3 Nội dung xã hội của cái bi

Về nguồn gốc của cái bi nhân loại có nhiều câu trả lời khác nhau

Có người cho rằng: cái bi là sự tiêu hao của một cơ thể sống, sự ngừng

ñập của một trái tim trong lồng ngực, sự thôi suy nghĩ của một bộ óc nào ñó

Con người sinh ra trong thời gian, chết ñi khi tiêu hao hết quỹ thời gian, bi kịch

gõ cửa mọi nhà và mọi người

Có hai quan ñiểm khác nhau về nguyên nhân của cái bi: các nhà mỹ học

Duy vật cho rằng nguyên nhân của bi kịch là những mâu thuẫn ñối kháng trong

cuộc sống xã hội của con người, các nhà mỹ học Duy tâm lại ñổ nguyên nhân

của mọi bi kịch là ñịnh mệnh, là thiên ñịnh, số phận con người

Arixtot cho rằng nội dung của bi kịch là nỗi xót thương khủng khiếp

Hêghen ñã bàn ñên nguồn gốc mâu thuẫn tinh thần của bi kịch trong cuốn hiện

tượng luận tinh thần, bài giảng lịch sử triết học, triết học lịch sử, triết học pháp

quyền ñều bàn tới nội dung xã hội của bi kịch Bởi vì theo Hêghen, các xung ñột

tinh thần rộng lớn,có nội dung biện chứng sâu rộng phải tìm thấy trong bi kịch

Bi kịch của Hêghen phản ánh tính thiếu sót về ñạo ñức và ñặt ra vấn ñề cần bổ

khuyết các thiếu sót ñó

K IL

M

Chủ nghĩa vật trước Mac cũng ñã tồn tại khuynh hướng phi xã hội hoá bi

kịch Nó coi cái chết của con người là giá trị tuyệt ñối cái bi bắt nguồn từ cái

ngẫu nhiên, nó không bắt nguồn từ các nhân tố bản chất các nhân tố ñã có từ

trước

Nhà triết học Hunggari, Lucat ñã từng khẳng ñịnh rằng: “bi kịch bắt

nguồn ở chỗ con người vào cuộc sống ñã nâng lên phép lạ của cái ngẫu nhiên”

Cái bi có nội dung tình huống xã hội ñột ngột, ngẫu nhiên, có những số

phận bất hạnh bất ngờ Cái bi mang nội dung xã hội sâu rộng, nó ñánh dấu cuộc

chiến ñấu to lớn của con người giữa cái ñẹp và cái xấu, cuộc chiến ñấu này là

một bài ca hào hùng của con người (Anghen cha rằng : sự thắng lợi của Oreste

giết mẹ, trả thù cho cha là sự thắng lợi của chế ñộ phụ quyền với chế ñộ mẫu

quyền )

Cái bi khẳng ñịnh tính bất tử của khát vọng vươn lên cải tạo thế giới

II Các quan ñiểm khác nhau về lịch sử cái bi

Trong lịch sử mỹ học có rất nhiều quan ñiểm khác nhau về cái bi

Thời kì cổ ñại, những quan niệm về ñịnh mệnh, số phận ñều hàm chứa

hầu hết lí luận và thực tiễn sáng tạo về phạm trù cái bi , cái bi tồn tại ở những

tình huống không tránh khỏi như:

+ Có cái mạnh như: cá tính Promêtê muốn lấy lửa của thần Dớt dâng cho

loài người

+ Có cái tình dục mạnh: Clytemnet phản bội chồng, ngoại tình

+ Có sắc ñẹp và màu da Như: nàng Io làm cho thần Dớt mê mẩn và Hera

ghen tuông

Arixtot với tác phẩm thi pháp (nghệ thuật thi ca), ông quan niệm: “Bi kịch

là sự bắt chước một hành ñộng quan trọng và hoàn chỉnh Hành ñộng này có một

quy mô nhất ñịnh … bằng hành ñộng này chứ không phải bằng câu chuyện kể,

bi kịch tẩy rửa những cảm xúc qua cách khêu gợi sự xót thương và khủng khiếp”

(Các vở kịch trong thời kỳ này như : Êñip làm vua, Iliát… ñều khẳng ñịnh nguồ

gốc xâu xa của cái bi là sự xung ñột giữa thiện và ác, giữa ñạo ñức và vô ñạo

K IL

M

ñức Vở bi kịch Rômêo và Juliet của Sechpia ñã lên án sự thù ñịch giữa hai dòng

họ dẫn ñến cái chết bi thương…)

Hêghen, nhà mỹ học duy tâm khách quan Cổ ñiển Đức ñã có tư duy và

cách tiếp cận khác các nhà mỹ học thời trước như Aritxtot, Raxin, Coocnay hay

Boalo… trong các tác phẩm như : hiện tượng học tinh thần, triết học pháp

quyền, mỹ học, lịch sử triết học, ông ñã nêu những quan ñiểm biện chứng hơn

Hêghen thật thuyết phục khi ñưa ra học thuyết “ Xung ñột và mâu thuẫn” phản

ánh tính thiếu sót về ñạo ñức và ñặt ra vấn ñề phải bổ khuyết các thiếu sót ñó

Nhà mỹ học Cách mạng dân chủ Nga Tsecnưepki cho rằng: lí luận về bi

kịch không chỉ quan trọng ñối với mỹ học mà còn là tri thức về ñời sống, về lịch

sử và về triết học : “ Cái bi hoặc bi kịch chỉ là nỗi ñau khổ và chết chóc của

người ta , bi kịch là cái khủng khiếp trong ñời người”

Đứng trên quan niệm duy vật lích sử, Mac và Anghen có cái nhìn hoàn

toàn mới, biện chứng và khoa học, các ông ñã nhìn nhận vấn ñề một cách khoa

học Mac ñã khẳng ñịnhcái b va cái bi kịch bắt nguồn từ xung ñột hay nói cách

khác sự xung ñột ñối kháng dẫn ñến cái bi và cái bi kịch , những xung ñột bi

kịch ấy mang tính khách quan thời ñại trong một khoảnh khắc lịch sử nhất ñịnh

Anghen giữ vũng nguyên lí về xung ñột bi kịch là: phản ánh trung thực sự

vận ñộng tất yếu của các mối quan hệ xã hội, của lịch sử

III Các hình thức biểu hiện

Cái bi có 2 hình thức biểu hiện: Cái bi trong lịch sử và cái bi trong ñời

sống con người

+ Cái bi trong lịch sử gồm: Bi kịch của những nhân vật chết trong ñêm

trường ñen tối và bi kịch của những nhân vật chết trước bình minh

+ Cái bi trong ñời sống con người : Bi kịch của cái cũ, cái xấu, của sự

nhầm lẫn, kém hiểu biết hoặc dốt nát và bi kịch những khát vọng của con người

1 Cái bi trong lịch sử

1.1 Bi kịch của các nhân vật chêt trong ñêm trường ñen tối

Bi kịch của các nhân vật chết trong ñêm trường ñen tối là một dạng thức

bi kịch lịch sử và có tính chất ñiển hình nhất, như Anghen nói : “ Đây là xung

K IL

M

ñột bi kịch tất yếu về mặt lịch sử và tình trạng không thể nào thực hiện ñược

ñiều ñó trong thực tiễn” ( Mac – Anghen- Lenin, Về văn học và nghệ thuật,

NXB Sự thật, 1997,tr378)

Bi kịch ở ñây là bi kịch của cái mới, cái tiến bộ, cái cách mạng, còn ñang

ở trong thế yếu, trong một hoàn cảnh ñã nảy sinh nhu cầu tất yếu cần thay ñổi

nhu cầu lịch sử hiện hành, vì già cỗi nhưng ñiều kiện thực hiện nhu cầu ñó lại

chưa chín muồi

Các nhân vật trong ñó là những người con ưu tú , dám ñón nhận sứ mệnh

cao cả ñể ñốt ñuốc làm bừng tỉnh cả dân tộc ñang ngủ triền miên Họ phải chết,

chết một cách vĩ ñại, vì họ ñại diện cho “ những giai cấp và những trào lưu nhất

ñịnh của thời ñại” Tính cách của nhân vật này trở nên hùng mạnh, là một hành

ñộng có ý thức sâu sắc trước lịch sử với nhiệm vụ thiêng liêng, ngoài họ không

ai có thể làm ñược

Tấm gương của họ trở nên trác tuyệt, họ chết trong bối cảnh vận ñộng của

lịch sử tạo thành phong trào ñối ñịch Cái chết của họ có tác dụng thôi thúc mọi

người ñứng dậy ñấu tranh cho lẽ phải và làm cho kẻ thù không còn ngụy trang

ñược bằng bộ mặt mị dân nữa sự bạo tàn của kẻ thù phải bộc lộ trắng trợn, xã

hội thấy ghê tởm và cảm thấy không còn sợ chúng nữa

Trong lịch sử mãi mãi ca ngợi cái chết của liệt sĩ Phạm Hồng Thái vì

tiếng bom Sa Điện ( Quảng Châu ) ném vào mặt tên toàn quyền Pháp ñã làm

thức tỉnh cả một thế hệ thanh niên Việt Nam ñời ñời ghi nhớ…

1.2 Bi kịch của những nhân vật chết trước bình minh

Bi kịch này vẫn là một dạng thức lịch sử, nhưng là bi kịch của cái mới, cái

tiến bộ, cách mạng ñã ở thế thắng trong thế thắng toàn cục nhưng một bộ phận

nào ñó còn lâm vào hoàn cảnh trở trêu, khiến cho người anh hùng tạm thời bị sa

cơ và bị tiêu vong thảm thương

Hành ñộng của nhân vật này là hành ñộng anh hùng, phù hợp với tất yếu

của lịhc sử, khả năng thực hiện lý tưởng ñã ñược mở rộng song cuộc chiến ñấu

một mất, một còn diễn ra trng hoàn cảnh gay gắt, ở một thời ñiểm nhất ñịnh Kẻ

thù còn tập trung nhiều lực lượng và lợi hại, người anh hùng chiến ñấu trong

K IL

M

ñiều kiện ñó rất có thể bị thất bại, bị ñàn áp khốc liệt Họ chết ñi nhưng lí tường

của họ ñược cả phong trào, thế hệ, dân tộc tiếp tục xả thân vì lý tưởng ấy

Sự ngã xuống của họ là sự ngã xuống trước ngưỡng cửa bình minh, nó có

tác dụng bật tung cái then cài cửa bấy lâu ñể mọi người trong hầm tràn ra ánh

sáng.Chính vì thế cái chết của nhân vật anh hùng này có một tính chất mỹ học

mới : tính chất bi- hùng kịch ( như: nhân vật trong ñội cận vệ thanh niên của

Phañeep… hình tượng cái chết của chị Sứ trong tác phẩm Hòn ñất của nhà văn

Anh Đức… )

2 Cái bi trong ñời sống con người:

2.1 Bi kịch của cái cũ

Bi kịch cả cái cũ như một trang vở ñã sờn gáy , nó chưa thành xấu xa,

phản ñộng, nó có ít nhiều sứ mạng lịch sử trở thành một hiện tượng bi kịch

Mác ñã viết “lịch sử của chế ñộ cũ là bi kịch,chừng nào,nó còn là quyền

lực của thế giới tồn tại bao nhiêu ñời nay, còn trái lại,tự do là cái tư tưởng ám

ảnh một số người cá biệt” (Mac, Anghen toàn tập, T1 , tr 48)

Qua ý kiến của Mác có thể dẫn ñến 3 tiêu chí cơ bản làm nên bi kịch của

cái cũ

+ Cái cũ chưa phải ñã mất hết vai trò trong lịch sử, chưa hoàn toàn xấu xa,

phản ñộng

+ Bản thân cái cũ vẫn còn tin vào tính chất hợp lí của nó

+ Những con người “ ñứng ở phía chế ñộ cũ không phải là sự lầm lạc có

tính chất cá nhân, mà là sự lầm lạc có tính chất lịch sử toàn thế Chính vì vậy

cái chết của nó là bi kịch” ( Mac- Anghen Toàn tập , T1, tr 48)

Như vậy, bi kịch ở ñây không phải bi kịch do xung ñột giữa cái mới và cái

cũ, mà là bi kịch sự lầm lạc của chính cái cũ, bi kịch của chính những người

chưa nhận ra tính tất yếu của chính quá trình ñang chết dần của chính cái cũ nên

ñem hết tài trí và sức lực ra bảo vệ nó nên không tránh khỏi thất bại thảm

thương và tiêu vong oan uổng ( như sự thất bại của vua Duy Tân nước ta và việc

ông bị giặc Pháp bắt ñi ñày ñến trọn ñời cũng vì lí do ñó )

2.2 Bi kịch của chính cái xấu

K IL

M

Cái cũ ñã thực sự trở thành xấu và gây ra tác hại khủng khiêp, nó cần phải

bị trừng phạt một cách nghiêm khắc

Giá trị mỹ học của bi kịch của chính cái xấu là bi kịch của tội ác, ở ñây

người ta lấy sự khủng khiếp ñể nhắc nhở con người chớ làm ñiều khủng khiếp

như Arixtot viết : “ Bi kịch làm trong sạch hoá những cảm xúc tương tự qua

cách khêu gợi sự xót thương và khủng khiếp” ( như trong vở kịch Macbet của

Sechpia, ông không chỉ phản ánh lòng tham và tội ác bị trừng phạt mà còn phản

ánh bi kịch chính trị xã hội nước Anh thời ñó )

2.3 Bi kịch của sự nhầm lẫn, sự kém hiểu biết hoặc củ của sự “ngu dốt”

Nó có tác dụng nhắc nhở về bài học cảnh giác (như chuyện An Dương

Vương mất thành Cổ Loa)

Bi kịch của sự nhầm lẫn ñược nêu ra như một ñịnh mệnh khó tránh khỏi,

nhưng cái ñịnh mệnh trong bi kịch không bóp chết lóng tự tin của con người mà

chủ yếu nói len sự phức tạp ghê gớm của cuộc ñời, nhắc con người phải hết sức

tỉnh táo ñể ñừng phải ñau thương ( như vở ơdip làm vua )

Bi kịch của sự kém hiểu biết liên quan ñến vấn ñề mà Mác gọi là sự “ ngu

dốt”, “ sự ngu dốt là con quỷ mà chúng ta còn e rằng nó sẽ còn gây ra nhiều tấn

bi kịch” Tuy nhiên bi kịch của sự kém hiểu biết còn do một tai nạn , một sức

mạnh mù quáng của tự nhiên ( như cái chết của những người ñi khai phá miền

bắc cực)

2.4 Bi kịch của những khát vọng con người

Loại bi kịch này nảy sinh do xung ñột gay gắt bởi những mâu thuẫn

không thể nào khắc phục nổi giữa những khát vọng chính ñáng riêng tư của con

người và khả năng không thể thực hiện những khát vọng ñó trong cuộc sống Bi

kịch này thể hiện những ñau khổ, dằn vặt của cá nhân song ñó lại ñộng chạm

ñến lẽ sống, tình yêu, sứ mệnh của con người nói chung, vì thế nó day dứt mãi

lòng người ( như Thị Kính cả cuộc ñời chịu nỗi oan uổng, lúc thay áo niệm xác

mới trả ñược nỗi oan ñời)

Tiểu kết

K IL

M

Tóm lại xét về mặt tình huống bi kịch rất ña dạng, phong phú và phức tạp,

y như sự phức tạp, phong phú của cuộc ñời.Tình huống bi kịch có thể là những

xung ñột của cái mới, cái tiến bộ, cái cách mạng, nhưng cũng có thể xung ñột

giữa cái cũ, cái xấu xa, cái phản ñộng Bi kịch còn do sự nhầm lẫn, sự “ ngu dốt”

hoặc do những khát vọng chính ñáng của ñời người bị phủ ñịnh một cách oan

uổng Vấn ñề ở chỗ, mọi tình huống của bi kịch phải thuộc những vấn ñề có ý

nghĩa xã hội rộng lớn, có ảnh hưởng tới lịch sử, lẽ sống, ñạo ñức và thân phận

IV Nghệ thuật bi kịch

1 Nguồn gốc của bi kịch

Khi con người cất tiếng khóc chào ñời thì chưa nảy sinh bi kịch, phải trảì

qua một thời gian phát triển khá dài mãi ñến thời kì ráp ranh giữa xã hội công

xã nguyên thuỷ và xã hội chiếm hữu nô lệ, bi kịch mới hình thành và phát triển

Thửa sơ khai, bi kịch nảy sinh từ hình thức tế thần rượu nho (Dionsos) ,

ñó là vị thần tượng trưng cho sự tái sinh, sự trù phú, cho nghề ép rượu, cho

những cơn say và vị chúa của những vong hồn

Bi kịch ñầu tiên xảy ra là bi kịch của Icaro mục tử Icaro gặp Dionsos,

người mục tử ñã tiếp thần với cả lòng trung thành Để ñáp lại thần tặng Icaro

một cành nho trĩu quả, thần dạy anh cách nấu rượu Vốn lòng mến khách nên

Icaro ñã ñem rượu ra tiếp bạn, song những người mục tử này chưa bao giờ biết

say nên họ lăn ra ngủ mê mệt Tỉnh dậy, họ cho rằng Icaro ñã ñầu ñộc họ nên

nổi giận giết chết Icaro và vùi xác ở trong núi Nhờ con chó mà con gái Icaro ñã

tìm thấy xác cha mình, ñau buồn quá ñỗi,nàng treo cổ lên cành cây soi bóng

xuống ngôi mộ,con chó trung thành buồn quá cũng chết theo Cảm kích trước tai

hoạ ñau thương va tình cha con, Dionsos ñã cho họ hoàn sinh và dẫn họ lên

thiên ñàng Olimpo Bản thân Dionsos cũng phải chết do sự tỵ hiềm của các thế

lực hắc ám, nhưng thần vẫn hồi sinh vào mùa xuân bằng chất nhựa của những

mầm nho

Nguồn gốc ñầu tiên của bi kịch là sự cảm nhận , mà là cảm nhận nguyên

thuỷ thường pha chất tôn giáo rõ rệt

2 Bi kịch Hy Lạp cổ ñại

K IL

M

• Nguyên nhân xã hội :

Hình thái chiếm hữu nô lệ với sự hình thành nhà nước dân chủ-chủ nô

tạo ra cuộc ñẩu tranh giữa thế lực dân chủ, tự do với những thế lực phú hào và

ñòi quyền sống của những người nô lệ vẫn thường xuyên diễn ra gay gắt Tuy

nhiên, vai trò của những cá nhân tự do trong ñời sống xã hội ( những thợ thủ

công, nguời làm ruộng, chăn nuôi… ) ñược khẳng ñịnh hơn so với chế ñộ thị tộc

Từ những nguyên nhân xã hội này dẫn ñến một khát vọng của con người

muốn nhận thức, lí giải những xung ñột gay gắt của cuộc sống bằng thẩm mỹ

Cũng từ ñó ñánh dấu sự ra ñời cảu bi kịch chính thống, nghĩa là có sự chuyển

hình thức tế lễ nguyên thuỷ sang một loại hình nghệ thuật có khả năng tái hiện

cuộc sống một cách rộng rãi, khái quát và sâu sắc

Bi kịch ñã mở rộng chủ ñề mang ý nghĩa xã hội phổ biến hơn Bi kịch chú

trọng ñến các ñề tài lịch sử, phản ánh những lỗi lầm của cuộc ñời, xây dựng các

tính cách anh hùng và các tính cách ñau thương khác

Đặc ñiểm quan trọng của nên bi kịch này là con người có quyền uy lớn

thường ñựoc khoác áo thần linh (Dớt trong Prômêtê bị xiềng) nhưng cũng có khi

biểu hiện như một ñịnh mệnh, một thứ khát vọng cuồng nộ

Bi kịch HyLạp ñã chú ý khai thác những yếu tố thẩm mỹ như : tính bất tử

của người chân chính, chú ý sự tái sinh của con người dưới một hình thái mới

ñầy an ủi.Người anh hùng này có hy sinh vì lợi ích con người thì vẫn ñược

người ñời mến phục và trao cho vong nguyệt quế ñẹp nhất (các vở nổi tiếng như

: Promete bị xiềng, ơdip làm vua… của 3 nhà viết kịch tiêu biểu Esilo,

Xophocodo , Ơripphido) Vì vậy, nghệ thuật bi kịch Hy Lạp cổ ñại ñã biết buộc

cái chết phục vụ cuộc sống

3 Bi kịch thời trung cố phương Tây

Bi kịch trung cố phương Tây mang màu sắc tôn giáo rõ rệt, nó gắn với

truyền thuyết về sự phạm tội của Eva và Adam, gắn với truyền thuyết giáng thế

và chịu khổ hình trên thánh giá của chúa Giesu Các hình ảnh này có trong tác

phẩm ngệ thuật , những tranh tượng của nhà thờ Cơdôc giáo