tác động của chính sách đối ngoại Thuỵ điển tới sự thành công của chính sách đối ngoại và an ninh chung của EU

K IL

.C O

M

Thu i n, m t thành viên phía b c c a Liên minh Châu Âu (EU), không

ch đ c đ c tr ng b i s phát tri n cao, mô hình dân ch xã h i thành công mà

còn b i chính sách trung l p riêng bi t Tuy không ph i là m t c ng qu c trên

tr ng qu c t nh ng v i m c đ phát tri n kinh t và m t chính sách đ i ngo i

tích c c, Thu i n có nh ng vai trò nh t đ nh trong quá trình nh t th hoá Châu

Âu nói riêng và hoà bình th gi i nói chung

M c đích c a bài vi t này là tìm hi u chính sách đ i ngo i c a Thu i n

đ i v i EU, c ng nh nh ng tác đ ng c a chính sách này đ n quá trình th ng nh t

Châu Âu mà c th là vi c hoàn thi n Chính sách đ i ngo i và an ninh chung c a

EU (CFSP) Bài vi t đ c chia làm n m ph n chính: th nh t là đôi nét khái quát

v v trí đ a lý, l ch s c ng nh nh ng đ c tr ng n i b t trong chính sách đ i ngo i

c a Thu i n; ti p đ n là chính sách đ i v i các n c thành viên EU, các n c

này đ c chia thành ba nhóm theo v trí đ a lý c ng nh u tiên trong chính sách

c a Thu i n là: các n c B c Âu, Baltic và các thành viên khác Ph n th t v

quan đi m c a Thu i n đ i v i nh ng v n đ c th c a EU, nh m phân tích rõ

nét h n chính sách c a n c này ó là nh ng v n đ : m r ng EU v phía ông,

quan h EU-M và CFSP Thay cho ph n k t lu n c a bài vi t là nh ng đánh giá

v tác đ ng c a chính sách đ i ngo i Thu i n t i s thành công c a chính sách

đ i ngo i và an ninh chung c a EU (CFSP)

K IL

O B

O O

K S C O

M

N m trên bán đ o Scandinavia, Thu i n phía tây và b c giáp Na Uy, đông

giáp Ph n Lan, phía nam giáp bi n Baltic và an M ch Di n tích Thu i n

kho ng 449.964 km2

, dân s 8.943.892 tri u ng i (tính đ n tháng 2/2002) Thu

i n là n c có khí h u ôn hoà, tài nguyên thiên nhiên có tr l ng l n nh t là

qu ng s t, g và thu đi n

Kinh t Thu i n ch y u d a vào th ng m i, nh ng ngành ch ch t là

vi n thông, luy n kim, ch t o b t gi y B n hàng l n nh t c a Thu i n là các

n c EU, s n ph m nh p kh u ch y u là d u khí, than đá, hàng d t may và đ th

công m ngh

Thu i n theo ch đ quân ch l p hi n v i hình th c Chính ph ngh vi n

Nhà vua là nguyên th qu c gia, Th t ng là ng i đ ng đ u Chính ph , đ c

quy n ch đ nh N i các sau khi đ c Ngh vi n thông qua Ngh vi n g m m t vi n

v i 349 gh đ c b u theo hình th c ph thông đ u phi u Hi n t i Thu i n có

b y đ ng phái chính trong Ngh vi n ó là: ng Xã h i dân ch , ng ôn hoà,

ng Cánh t , ng Dân ch Thiên chúa giáo, ng Trung tâm, ng T do và

ng Xanh Tình hình chính tr Thu i n t ng đ i n đ nh, hi n t i ng Xã h i

dân ch đang c m quy n v i s ng h c a ng Cánh t và ng Xanh.1

1 Trung l p - đ c tr ng trong chính sách đ i ngo i c a Thu i n

Thu i n là m t trong s ít n c Ph ng Tây theo đu i và thành công v i

chính sách trung l p Chính sách này đã đ c Thu i n th c hi n trong th i gian

dài nh ng b i c nh qu c t hi n t i đ t ra nhi u thách th c đòi h i chính sách trung

l p ph i đ c xem xét l i Sau đây là khái quát l ch s chính sách trung l p c a

Thu i n c ng nh nh ng đi u ch nh trong th i gian g n đây

Nguyên nhân d n đ n s l a ch n chính sách trung l p c a Thu i n b t

ngu n t nh ng y u t mang tính l ch s Nh ng di ch kh o c có niên đ i 10

nghìn n m tr c Công nguyên đã ch ng t Thu i n c ng nh m t s n c B c

1

T ng quan v Thu i n, website B Ngo i Giao Vi t Nam, c p nh t 2004

K IL

O B

O O

K S C O

M

Âu t ng là cái nôi c a nh ng n n v n hoá c đ i trình đ cao Tr i qua th i kì dài

phát tri n, t n m 800-1050 ng i Thu i n cùng m t s dân t c khác B c Âu

đã b t đ u cu c m r ng v phía ông, k t h p thám hi m v i c p bóc và buôn

bán-th i k Viking Th ng m i r ng m kéo theo s ra đ i c a nh ng đô th tr

thành đ ng l c cho s phát tri n c a v ng qu c Thu i n V ng qu c đ c

thành l p t n m 610 nh ng đ n th k 13 đã phát tri n c c th nh Thu i n th i

trung đ i không ch tham gia các cu c chi n tranh mà còn sát nh p v i các n c

láng gi ng thành Liên Hi p Kalmar (1379-1521), g m Thu i n, an M ch và Na

Uy, d i quy n cai tr c a N hoàng an M ch ây c ng là th i k hoàn thi n th

ch c a v ng qu c, sau khi Liên hi p ta rã, Thu i n không ng ng tham gia các

cu c chi n tranh thôn tính lãnh th , nh Cu c chi n tranh 30 n m, chi n tranh v i

an M ch (1643-45 và 1657-58) K t qu c a nh ng cu c chi n này là Thu i n

tr thành m t đ ch B c Âu, nh ng giai đo n h ng th nh này không kéo dài lâu

Sau th t b i c a cu c chi n i ph ng B c, Thu i n m t đi các t nh thu c

Baltic, Ph n Lan và đ t n c thu c quy n cai tr c a m t v t ng ng i Pháp-Jean

Baptise Bernadotte, ng i đã đ t n n móng cho v ng tri u hi n nay T n m

1814, sau khi sát nh p Na Uy, Thu i n chính th c tuyên b chính sách trung l p,

không tham gia b t k cu c chi n nào

Chính sách trung l p c a Th y i n có nét t ng đ ng v i s trung l p c a

m t s qu c gia Châu Âu khác nh Áo, Thu S , Ph n Lan, Ai len đi m chúng

đ u b tác đ ng b i v trí đ a chính tr Biên gi i chung v i Ph n Lan, m t n c

ch u nhi u nh h ng c a Liên Xô khi n Thu i n ít nhi u ch u nh h ng t

chính sách c a Liên Xô đ i v i Ph n Lan, c ng nh xung đ t ông-Tây Tuy nhiên

Thu i n khác bi t b i chính sách trung l p c a n c này không ch u b t c s

tác đ ng t bên ngoài nào nh Áo (bu c ph i trung l p do Hi p c n c Áo 1955,

các n c đ ng minh sau khi rút kh i lãnh th n c này đã bu c Áo ph i kí hi p

K IL

O B

O O

K S C O

M

c kh ng đ nh s trung l p); không đ c p trong Hi n pháp nh Thu S Chính

sách c a Thu i n xu t phát mong mu n b o v l i ích chính tr c a đ t n c.2

Th c t trong chi n tranh Thu i n v n thu c m t phe nh t đ nh, nh trong

Chi n tranh th gi i I, Thu i n là m t b n hàng quan tr ng c a c, trong Th

chi n II, Thu i n c ng vi n tr cho Ph n Lan T t c nh ng sách l c đó ch

nh m m c đích duy trì s trung l p trong khi v n đ m b o l i ích và an ninh c a

đ t n c C ng nh m m c đích trên Thu i n tham gia tích c c trong L c l ng

gìn gi hoà bình c a Liên H p Qu c Tuy nhiên khi chi n tranh l nh g n đi đ n h i

k t, đã x y ra nhi u cu c tranh cãi Thu i n xung quanh s c n thi t c a vi c

duy trì chính sách trung l p Li u Thu i n có c n thi t ph i đ ng ngoài xu th

toàn c u hoá, duy trì chính sách trung l p khi mà chi n tranh l nh s p k t thúc, th c

t không còn hai phe đ i đ ch Nh ng cu c tranh cãi c ng liên quan đ n kh n ng

Thu i n gia nh p EU và NATO.3

B i c nh qu c t và khu v c thay đ i đã d n đ n s đi u ch nh trong chính

sách c a Thu i n Khi nhi u n c B c Âu đã gia nh p EU, quan h kinh t ,

th ng m i ngày càng m r ng gi a Thu i n và EU đã d n đ n xu th t t y u là

Thu i n gia nh p liên minh này n m 1995 M c dù Thu i n v n tuyên b

trung thành v i quan đi m trung l p trên c s m t n n qu c phòng m nh, không

tham gia liên minh quân s , nh ng quá trình nh t th hoá EU trong đó Thu i n

là m t thành viên t t s tác đ ng m nh đ n chính sách trung l p c a n c này trong

t ng lai

2 Nh ng tr ng tâm trong chính sách đ i ngo i c a Thu i n

N n t ng chính sách đ i ngo i c a Thu i n là m t n n qu c phòng m nh

nh m duy trì đ c v trí trung l p đ ng th i đóng góp tích c c cho s n đ nh và an

ninh trong khu v c Châu Âu c ng nh trên th gi i V i mong mu n th c thi m t

2

L ch s Thu i n, website Chính ph Thu i n

3

Sverker Astrom, Current Sweden, Swedish Institute xu t b n n m 2003

K IL

O B

O O

K S C O

M

chính sách đ i ngo i tích c c, chính ph Thu i n đã đ ra nh ng m c tiêu c th

cho chính sách đ i ngo i c a mình đ i v i t ng khu v c

Tr ng tâm trong chính sách đ i ngo i c a Thu i n tr c h t là t ng c ng

h p tác toàn di n v m i m t, t o đi u ki n phát tri n kinh t c ng nh đ m b o an

ninh cho các n c trong khu v c B c Âu và Baltic M i quan h c a Thu i n v i

nh ng n c này không ch d a trên nh ng ti n đ v v trí đ a chính tr mà còn t

nh ng t ng đ ng v v n hoá và l ch s C ch h p tác c a khu v c này là H i

đ ng Baltic và H i đ ng B c Âu s đ c phân tích ph n sau

i v i nh ng thành viên còn l i c a EU, Thu i n duy trì chính sách

th ng m i m , t ng c ng trao đ i, h p tác v i các n c này Nh m duy trì chính

sách trung l p, Thu i n không tham gia vào các ho t đ ng thúc đ y liên minh

quân s , song ng h m t EU v ng m nh, có vai trò tích c c trong vi c đ m b o

hoà bình th gi i M c tiêu c a Thu i n là nh n m nh các giá tr dân ch , nhân

quy n trong h p tác Thu i n luôn ng h quá trình m r ng Châu Âu và quan

h h p tác EU-Nga b i l i ích c a n c này g n li n v i s n đ nh trong quan h

v i Nga

Thu i n c ng luôn coi tr ng m i quan h v i M M c dù dân chúng

Thu i n không tán thành vi c n c này gia nh p NATO, nh ng đ đ m b o an

ninh, Thu i n luôn coi M là m t đ i tác quan tr ng c a c ch h p tác khu v c

nh H i đ ng B c Âu

i v i các n c phát tri n khác, m c tiêu c a Thu i n là t ng c ng

th ng m i, tích c c h p tác trong vi c gi i quy t các v n đ qu c t nh xoá đói

gi m nghèo, bình đ ng xã h i

V i các n c đang và kém phát tri n, Thu i n theo đu i m t chính sách

h p tác phát tri n tích c c Gi ng nh m t s n c B c Âu khác, Thu i n luôn

đi đ u trong các ho t đ ng vi n tr u tiên hàng đ u c a Thu i n trong l nh v c

này là đ m b o cung c p n c s ch, xoá đói gi m nghèo, dân ch hoá và đ m b o

nhân quy n V i m t n c có trình đ phát tri n cao đ c đ c tr ng b i chính sách

K IL

O B

O O

K S C O

M

không liên minh thì l nh v c h p tác phát tri n này là m t trong nh ng ph ng

cách giúp Thu i n kh ng đ nh vai trò c a mình trong n n chính tr qu c t c ng

nh đóng góp tích c c cho s ti n b c a toàn th gi i Các ho t đ ng h p tác phát

tri n đ c Thu i n đ y m nh t nh ng n m 1960, cho đ n nay Thu i n đã tr

thành m t đ i tác phát tri n quan tr ng c a các n c đang phát tri n Châu Á và

Phi

C ng cùng m c tiêu t ng c ng v th và s đóng góp cho hoà bình th gi i,

Thu i n đã tham gia tích c c vào các ho t đ ng c a Liên H p Qu c (LHQ) và

c a các t ch c có liên quan khác Là thành viên c a LHQ t n m 1946, không ch

cung c p l c l ng mà Thu i n còn đóng góp nh ng nhà hoà gi i cho các cu c

xung đ t T n m 1948, đã có 70.000 ng i Thu i n tham gia vào các chi n d ch

c a LHQ và kho ng 67 ng i ch t trong khi làm nhi m v Bên c nh đó, Thu

i n còn tham gia các ho t đ ng h tr đa ph ng qua h th ng c a LHQ Tr c

nh ng yêu c u c i cách LHQ, Thu i n luôn bày t s ng h nh ng không nh m

m c đích giành quy n l i, n c này cho r ng c i t b máy s giúp LHQ làm vi c

hi u qu h n

Nh v y, tr ng tâm chính c a Thu i n là h p tác v i các n c láng gi ng,

t ng c ng h p tác trong khuôn kh EU, LHQ song song v i các ho t đ ng vi n

tr phát tri n nh m duy trì v th c a n c này trên tr ng qu c t 4

4

Sweden foreign policy, website chính th c v Thu i n

K IL

O B

O O

K S C O

M

Vi c gia nh p EU đã tr thành m t b c ngo t trong l ch s đ i ngo i c a

Thu i n Không ch t o ra c ch h p tác đa ph ng mà EU còn t o ra nh ng

đi u ki n m i cho các ho t đ ng h p tác song ph ng gi a Th y i n và các n c

thành viên V i nh ng đ i tác truy n th ng nh các n c B c Âu và Baltic, bên

c nh nh ng c ch h p tác đã t n t i, các th ch c a EU có nh ng tác đ ng nh t

đ nh Sau đây nh ng ti n đ c ng nh m c tiêu trong chính sách c a Th y i n v i

các n c thành viên EU s đ c phân tích theo t ng khu v c c th Bao g m các

n c thành viên B c Âu, Baltic và nh ng thành viên khác

1 Các n c thành viên B c Âu

Khu v c B c Âu v i nhi u nét t ng đ ng trong v n hóa và l ch s luôn là

tr ng tâm trong chính sách đ i ngo i c a Th y i n Tr c khi gia nh p EU, Th y

i n cho r ng h p tác ch t ch trong khu v c s là m t b o đ m cho chính sách

trung l p c ng nh an ninh c a n c này Tuy nhiên quan đi m đó đã thay đ i sau

khi Na Uy và an M ch gia nh p NATO Quy t đ nh trên c a các n c láng gi ng

cùng v i b i c nh qu c t có nhi u chuy n bi n trong giai đo n cu i c a chi n

tranh l nh đã tác đ ng đ n chính sách c a Th y i n và d n đ n quy t đ nh gia

nh p EU M c dù v y khu v c B c Âu v n luôn đ c Th y i n chú tr ng, đi u

này bi u hi n rõ nét trong chính sách c a Th y i n v i c ch h p tác khu v c là

H i đ ng B c Âu và H i đ ng B tr ng

H i đ ng B c Âu đ c thành l p n m 1952, n n t ng là h p tác liên ngh

vi n v i 85 thành viên đ n t n m qu c gia ( an M ch, Ph n Lan, Iceland, Thu

i n, Na Uy) và ba vùng lãnh th trong khu v c (Greenland, qu n đ o Faroe,

Âland) Th c t , h p tác luôn là m t y u t n i b t trong khu v c này, các qu c gia

B c Âu chia s các giá tr chung v v n hoá, l ch s và s n sàng h p tác chính tr

làm n n t ng cho s phát tri n chung Không ch h p tác trong n i b mà các n c

này còn thúc đ y h p tác v i các n c lân c n (nh các n c Baltic, Tây-B c Nga)

và các thành viên EU Nh ng thành qu c a quá trình h p tác này là Liên minh h

K IL

O B

O O

K S C O

M

chi u B c Âu (1954), t o đi u ki n đi l i t do cho các công dân c a các n c

thành viên, Th tr ng lao đ ng chung B c Âu (1954), và Hi p c v các v n đ

nh an ninh xã h i, giáo d c Trong ch ng trình ngh s m i c a H i đ ng, các

l nh v c đ c u tiên là công ngh , phát tri n b n v ng, phúc l i xã h i H i đ ng

B tr ng đ c thành l p n m 1971 và hai h i đ ng có m i quan h ch t ch , trong

đó H i đ ng B tr ng là c quan th c thi 5

Nh v y đ i v i khu v c B c Âu, tr ng tâm h p tác c a Thu i n đã đ c

th hi n rõ nét trong nh ng l nh v c h p tác c a c ch khu v c Trong nh ng l nh

v c đó, vi c h p tác v i các n c thành viên EU và các n c Baltic c ng đ c

nh n m nh V i Thu i n, vi c h p tác trong khu v c không ch vì m c tiêu phát

tri n kinh t và xã h i mà còn là s đ m b o ch c ch n cho vi c duy trì chính sách

trung l p c a Thu i n

2 Các n c Baltic

Ba n c Baltic (Lithuana, Latvia, Estonia) có m i quan h l ch s , v n hoá

g n g i v i Thu i n Trong th i k Viking (800-1050), ng i Thu i n đã ti n

hành các ho t đ ng trao đ i th ng m i, sau này là thôn tính các vùng lãnh th ven

bi n Baltic Chính th i k này đã t o ti n đ cho nh ng giá tr v n hoá c a hai vùng

tác đ ng l n nhau S g n g i v m t đ a lý, v n hoá là m t trong nh ng nguyên

nhân khi n Thu i n luôn chú tr ng t ng c ng quan h v i các n c Baltic, m t

trong nh ng y u t thúc đ y s thành l p c a H i đ ng B c Âu c ng nh H i đ ng

Baltic Khi Thu i n tr thành thành viên EU, m i quan h gi a n c này và khu

v c Baltic th m chí đ c thúc đ y h n n a v i nh ng n l c c a Thu i n nh m

ng h cho s gia nh p EU c a các n c Baltic Không ch giúp phát tri n quan h

v i các n c trong khu v c mà h i đ ng còn là m t c ch h p tác góp ph n c i

thi n m i quan h gi a EU và Nga, h n ch s chia r trong Châu Âu

H i đ ng các n c khu v c bi n Baltic đ c thành l p n m 1992, v i m i

hai thành viên là Thu i n, an M ch, Na Uy, Ph n Lan, c, Nga, Latvia,

5Ch ng trình ngh s B c Âu, website H i đ ng B c Âu, c p nh t 2002

K IL

O B

O O

K S C O

M

Lithuana, Estonia, Iceland, Ba Lan và U ban Châu Âu M c tiêu c a h i đ ng là

thúc đ y phát tri n kinh t , dân ch , t o đi u ki n th ng nh t gi a các n c trong

khu v c.6

Các n c Baltic, c ng nh khu v c B c Âu không ch là nh ng đ i tác

truy n th ng mà còn là nh ng đ i tác chi n l c c a Thu i n N c này không

ch mong mu n phát tri n quan h h p tác v n hoá, kinh t , xã h i mà còn hy v ng

nâng lên t m h p tác qu c phòng an ninh Nh ng đi u đó đã không tr thành hi n

th c khi m t s n c quy t đ nh n m d i ô b o tr c a M trong NATO Có th

nói chính sách trung l p c a Thu i n mang tính ch t th c d ng, mà trong đó h p

tác v i khu v c B c Âu và Baltic là nh ng u tiên hàng đ u nh m đ m b o s phát

tri n c ng nh an ninh c a chính Thu i n

3 Các n c thành viên khác c a EU

Tr c khi gia nh p chính th c, Thu i n đã ti n hành nhi u ho t đ ng h p

tác kinh t , th ng m i v i các n c Tây Âu Thu i n đã thi t l p quan h kinh

t v i EEC t n m 1951 ngay khi t ch c này m i thành l p Hai bên đã đ t đ c

nh ng tho thu n liên quan đ n vi c hu b thu quan đ i v i h u h t các m t hàng

công nghi p, c ng nh các tho thu n khác liên quan đ n lao đ ng, v n Thu i n

coi nh ng c ch h p tác ti n thân c a EU đ n thu n là nh ng c ch h p tác kinh

t , ch đ n khi chi n tranh l nh g n k t thúc, không còn nhân t xung đ t gi a hai

kh i c n tr , Thu i n m i th c s tham gia h p tác trên m i l nh v c và chính

th c tr thành thành viên n m 1995

Cho đ n nay các n c Tây Âu v n là nh ng đ i tác th ng m i hàng đ u c a

Thu i n Trong chính sách đ i ngo i c a Thu i n, thành viên tích c c c a EU

là m t m c tiêu song song v i vi c ti p t c duy trì chính sách trung l p-đi u mà đa

s ng i dân Thu i n v n ng h Có th nói, gia nh p EU là m t s l a ch n t t

y u c a Thu i n tr c nh ng thay đ i c a b i c nh qu c t nh m duy trì an ninh

c ng nh s phát tri n Nh đã phân tích trên, chính sách c a Thu i n v i các

6

H i đ ng Baltic, B Ngo i Giao Thu i n, c p nh t 1/1/2004

K IL

O B

O O

K S C O

M

n c thành viên EU v n xoay quanh các tr ng tâm là t ng c ng h p tác v m i

m t v i các n c B c Âu và Baltic, thúc đ y trao đ i th ng m i v i các n c Tây

Âu, h p tác tích c c trong khuôn kh EU Chính sách c a Thu i n đ i v i EU

c ng đ c th hi n rõ nét trong quan đi m c a n c này đ i v i m t s v n đ

quan tr ng c a kh i

Tr thành thành viên EU n m 1995 và ti p nh n ch c ch t ch luân phiên

c a liên minh t tháng 1 đ n tháng 6 n m 2001, nh ng u tiên đ i ngo i c a Thu

i n đã th hi n rõ nét trong nh ng ho t đ ng c a n c này trong nhi m k ch

t ch Sau đây là quan đi m c a Thu i n đ i v i m t s v n đ quan tr ng c a EU

là m r ng v phía đông, quan h EU - M và Chính sách đ i ngo i và an ninh

chung

1 i v i vi c EU m r ng v phía đông

M r ng v phía đông th c t là m t ph n trong chính sách đ i ngo i c a

toàn kh i EU, chính th c đ c đ c p trong h i ngh th ng đ nh c a U ban Châu

Âu t i Copenhaghen n m 1993 nh ng xu h ng này đã xu t hi n t ngay khi chi n

tranh l nh k t thúc Tuy s m r ng là t t y u do s li n k v đ a lý c a các n c

Trung và ông Âu v i các n c Tây Âu, nh ng nó c ng đ t ra nhi u thách th c

cho EU, trong đó có v n đ phát tri n kinh t và chính sách an ninh chung

Thu i n luôn ng h vi c EU m r ng, trong nhi m k ch t ch c a mình,

n c này đã n l c thúc đ y đàm phán v i các n c ng c viên gia nh p liên

minh Trong th i gian này quá trình đàm phán đã đ t đ c m t s tho thu n quan

tr ng liên quan đ n vi c di chuy n lao đ ng gi a EU và Hungary, Slovakia và

Latvia, hay liên quan đ n các v n đ môi tr ng v i Lithuania, Estonia, C ng hoà

Séc, Slovenia.7

7

Tóm t t các công vi c c a U ban các v n đ chung t tháng 1-tháng 6/2001, website nhi m k ch t ch EU c a

Thu i n