hướng dẫn học sinh lớp 11 phổ thông trung học vận dụng lý luận văn học vào bài làm văn

Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY H ỌC PHÂN MÔN LV TRONG NHÀ TRƯỜNG PTTH HIỆN NAY THEO HƯỚNG VẬN DỤNG KIẾN THỨC LLVH VÀO BÀI LV CỦA HS3 ..... Nó giúp HS có được

B Ộ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM I HÀ NỘI

MỘT SỐ CHÚ THÍCH CỦA LUẬN VĂN

* ĐỊA CHỈ TÀI LIỆU

Địa chỉ tài liệu nằm trong [ ]

Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY

H ỌC PHÂN MÔN LV TRONG NHÀ TRƯỜNG PTTH HIỆN NAY THEO HƯỚNG VẬN DỤNG KIẾN THỨC LLVH VÀO BÀI LV CỦA HS3 27

3

2.1.CƠ SỞ LÝ LUẬN3 27

nghị luận văn học của học sinh PTTH3 31

xác, v ấn đề nghị luận được cắt nghĩa, lý giải thấu đáo3 35

trong quá trình làm bài3 50

M Ở ĐẦU

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Mác đã từng nói câu nói nổi tiếng "Nếu anh muốn hưởng thụ nghệ thuật thì phải được đào tạo vê nghệ thuật” Bất kỳ một ngành khoa học nào cũng có hệ thống thuật ngữ, khái

HS đạt được mục đích ấy

lượng giảng dạy văn học trong nhà trường" [34,153]

LLVH, theo quan điểm hiện đại về kiến thức của thời đại ngày nay là kiến thức công

năng đánh giá, thẩm định, lý giải cái hay, cái đẹp của tác phẩm, giúp GV và HS "sản sinh

rơi vào tình trạng phải lúng túng thậm chí bó tay trước tác phẩm văn chương - đối tượng

Kiến thức LLVH cho các em sự hiểu biết chính xác các thuật ngữ, khái niệm văn học -

để khắc sâu, ghi nhớ một cách hệ thống, bền vững, làm cơ sở cho các em có sự sử dụng đúng, chính xác kiến thức văn học Vốn kiến thức về văn của các em được bồi dưỡng, nâng cao Đặc biệt với phân môn làm văn (LV), kiến thức LLVH có ý nghĩa vô cùng quan trọng

Nó giúp HS có được định hướng làm bài đúng: Đúng kiến thức, đúng thể loại, đúng phương

cũng như phân môn LLVH trong nhà trường PTTH hiện nay vần còn là một điều bất cập Cho đến nay, mặc dù đã qua nhiều lần cải cách giáo dục, đã có những nhìn nhận, đánh

thành chương trình quy định "ở nhiều trường phổ thông, trong đó có cả các trường chuyên,

đủ, hệ thống, thêm vào đó, bài kiểm tra về phân môn này hầu như không có trong chương trình quy định bắt buộc Do đó việc dạy và học LLVH trong nhà trường PTTH hiên nay vẫn

Bên cạnh việc dạy và học phân môn LLVH, việc dạy và học phân môn LV cũng không

phân môn "ít được chú ý nhất" Nội dung cải cách hầu như chỉ tập trung vào phân môn

trong phân môn cũng chưa ổn định (người thì cho nó thuộc bên văn, người thì cho nó thuộc

hơn về vị trí, tầm quan trọng của phân môn LLVH và phân môn LV Một phân môn làm phương tiện, công cụ để GV và HS thu nhận, cóp nhặt, thẩm định kiến thức, một phân mồn

đáng, cần thiết và hữu ích

và cũng có những biện pháp tương xứng nhưng nhìn chung, qua mấy thập kỷ qua "kết quả dường như vẫn chưa có gì khởi sắc" [66,96] Đã qua mấy lần thay SGK mà GV hầu như vẫn chưa tiếp cận được phương pháp mới Phương pháp cũ vãn thịnh hành - phương pháp

lượng học tập của các em

4 Thực tế giảng dạy đòi hỏi phải thay đổi cách nghĩ, cách làm bài LV của HS nói

cũng đã chỉ rõ: "Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đổi mới nội dung, phương pháp

để đáp ứng được yêu cầu giáo dục của nhà trường và xu hướng phát triển của xã hội, của

bước sang lớp 12 - kỳ thi tốt nghiệp, cao đẳng, đại học đang đến gần, cơ hội làm một sinh viên đang kề cận Có thể có em sẽ tiếp tục với nghiệp nghiên cứu - giảng dạy văn học, có

thái độ làm việc độc lập, khoa học, tự chủ, tự giác, một bộ óc linh hoạt để tổ chức điều hành

2 NHIỆM VỤ VÀ GIỚI HẠN CỦA ĐỀ TÀI

Đề tài có những nhiệm vụ sau đây :

11 PTTH Đề tài chỉ giới hạn trong khuôn khổ hướng dẫn HS lộp 11 vận dụng những kiến

thức LLVH đã được học trong quá trình học tập vào bài LV "Phân tích nhân vật trong tác

luận" của mình

Ở lớp /ớ, HS đã được học những đơn vị kiến thức LLVH trong bài "Văn học là gì?"

+Văn học là một môn nghệ thuật (Văn học nhận thức, phản ánh đời sống con người

+ Văn học là nghệ thuật ngôn từ ( ngôn từ là chất liệu xây dựng hình tượng của văn

năng diễn tả đặc biệt phong phú của văn học nghệ thuật)

năng khiếu, có vốn văn học rộng rãi và có tư tưởng nghệ thuật độc đáo, quá trình sáng tạo

Ở lớp 11, HS đã được học những đơn vị kiến thức LLVH trong hai bài "Tác phẩm văn

+ Văn bản ngôn từ của tác phẩm văn học, thế giới hình tượng của tác phẩm văn học

Trên cơ sở những hiểu biết đó, chúng tôi hướng dẫn HS lớp 11 vận dụng LLVH vào

Như vậy, chúng tôi chỉ thực hiện hướng dẫn HS vận dụng LLVH vào bài LV "Phân tích

3 GIẢ THUYẾT KHOA HỌC

môn Văn nói chung và phân môn LV nói riêng, có ý thức vận dụng nó thì chắc chắn chất lượng dạy và học LV sẽ được nâng lên rõ rệt Nhân cách, bản lĩnh, tư duy và tâm hổn các

em cũng được khẳng định và phát huy một cách tích cực

4 LỊCH SỬ VẤN ĐỂ

môn đóng vai trò quyết định đánh giá chất lượng học tập môn văn của HS Có rất nhiều

Đây là cách hướng dẫn cho đối tượng sinh viên sư phạm, những người ít nhiều có vốn

ở khía cạnh tính Đảng, tính dân tộc, tính giai cấp chứ không đề cập đến vấn đề hướng dẫn

sáng tác văn học, các giá tộ văn học, tiếp nhận văn học Tức là chưa hướng dẫn HS vận

như: ý định nghệ thuật của tác giả khi xây dựng hình tượng nhân vật, ý nghĩa, tác dụng của hình tượng nhân vật đối với quá trình phát triển của bản thân văn học để kết luận về nhân

như những người quan tâm đánh giá cao cũng có bàn đến vấn đề vận dụng LLVH ở phần 11

nào?

được lưu hành trong nhà trường Việt Nam từ sau Cách mạng tháng Tám đến nay sau đây:

- Đình Cao –Lê A- Làm văn (giáo trình ĐHSP) - GD - Hà Nội (1989)

(1992)

- Vũ Ký (1971) - Luận văn chương và giải đề thi tú tài - Trí Đãng -Sài Gòn

bài văn hay - GD - Hà Nội (1993)

(1992)

- Minh Văn và Xuân Tước - Nghị luận luân lý và phổ thông - Sống Mới –Sài Gòn

(1964)

Qua đó để thấy, các tác giả trong quan điểm của mình cũng có dụng ý hướng dẫn HS

cũng phải vận dụng kiến thức LLVH ở một chừng mực nhất định" Đó là những cuốn:

Đỗ Quang Lưu, Đàm Gia Cẩn, Mai Đắc Lượng, Phan Trọng Luận, Phan Đăng Nhật, Lục

Trường ĐHSP Quy Nhơn 1990

nhưng chưa có tài liệu nào đề cập trực tiếp đến vấn đề "Hướng dẫn HS lớp 11 vận dụng kiến

Trên cơ sở kế thừa, phát huy những tri thức khoa học phù hợp với mục đích nghiên

5.PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Để triển khai công trình này, các phương pháp nghiên cứu sau đây được sử dụng:

GV và HS

2.Phương pháp phân tích tổng hợp, so sánh (sử dụng khi nghiên cứu tài liệu và xử lý

sát

6 ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN ÁN

7 CẤU TRÚC CỦA LUẬN ÁN

Chương 1: Khảo sát tình hình dạy và học phân môn LV của GV và HS lớp 11 trường

Chương 2: Cơ sở lí luận và biện pháp nâng cao hiệu quả dạy và học phân môn LV của

Chương 3: Thực nghiệm

Chương 1: KHẢO SÁT TÌNH HÌNH DẠY VÀ HỌC PHÂN MÔN LV

CỦA GV VÀ HS LỚP 11 PTTH HIỆN NAY

1.1 VÀI NÉT VỀ TÌNH HÌNH DẠY VÀ HỌC LV Ở TRƯỜNG PTTH

đại thành ấy là tác giả muốn nói tới khả năng tổng hợp kiến thức trong bài LV của HS

được tỏ bày trên từng trang viết LV được thực hiện như là một "cách rèn luyện tính tình, tư cách, đạo đức" [4] Bài LV có thể nói là "chỗ dựa chính yếu (nếu không muốn nói là duy

cũng trở thành "kiến thức sống", hiểu biết tản mạn, có khi "hỗn loạn" được "phạm trù hoa" được chuyển hoa về chất Bài LV là cơ hội để HS phát huy hết tài năng sáng tạo của mình

tưởng, tưởng tượng, huy động, tái hiện kiến thức được khơi dậy HS có điều kiện thẻ hiện

năng văn học của mình để có động lực, phương hướng rèn luyện, học tập phù hợp Đồng chí

động LV Có thể nói, hoạt động LV giúp HS lớn lao hơn trên nhiều phương diện

dành cho LV)

trường phổ thong ngày 8 tháng 9 năm 1973, một phong trào đổi mới về phương pháp dạy

học văn (trong đó có phân môn LV được dấy lên và lan rộng) Lúc đầu ở một số trường có

trong nhà trường ở những thập kỷ 70 thế kỷ XX Song kết quả thu được cũng thật khiêm

ít được chú trọng HS, trong khi lý thuyết thì chưa nắm vững, bài tập lại nhiều gây ra tâm lý

trong trường phổ thông là rất đáng lo ngại Có thể, những thông tin từ cuộc khảo sát trên đã quá cũ về mặt thòi gian nhưng về cơ bản, nó vẫn còn nguyên giá trị Bởi, suốt từ đó đến nay,

đã gần hai thập kỷ mà chưa có một ai dám khẳng định tình hình học và làm bài LV của HS

đã khắc phục được những hạn chế nêu trên

vào bài LV" người viết nhằm ủng hộ phong trào đổi mới phương pháp đang được khuyến

năng lực văn học của HS lứa tuổi PTTH

Để có thể đề xuất được những biện pháp mới phù hợp với trình độ giảng dạy của GV,

1.2 KHẢO SÁT TÌNH HÌNH DẠY VÀ HỌC PHÂN MÔN LV CỦA GV VÀ HS LỚP 11 PTTH HIỆN NAY

1.2 1.Mục đích khảo sát

nào?

1.2 2.Đối tượng khảo sát

PTTH đại trà Do vậy, chúng tôi tiến hành khảo sát GV và HS ở 4 trường: PTTH Nguyễn

Hà Tây

1.2 3.Nội dung khảo sát

sau:

Phần dành cho GV

3.Xét riêng trong chương trình LLVH lớp 11, em đã được học những đơn vị kiến thức LLVH nào?

9.Em có thích được học và làm bài LV không? tại sao?

bài chúng tôi ra như sau:

Đề bài: Em hãy phân tích hình ảnh nhân vật "li khách" trong đoạn thơ sau:

" Người đi? ừ nhỉ, người đi thực!

M ẹ thà coi như chiếc lá bay,

Ch ị thà coi như là hạt bụi

Em thà coi như hơi rượu say."

(người ra đi)

c Phân tích đoạn thơ độc lập tách khỏi quan hệ chỉnh thể tác phẩm

1.2 4.Phương pháp khảo sát

huy được tính ưu việt của các hình thức khảo sát, phương pháp chúng tôi chọn là:

1.2.5 Kết quả khảo sát

Ghi chú:

Tiêu chí c: Phân tích đoạn thơ độc lập tách khỏi quan hệ chỉnh thể tác phẩm

1.2.6 Nhận xét, kết luận về tình hình khảo sát

Được hỏi về hứng thú dạy học phân môn LV, tổng số 58 GV được khảo sát từ 4 trường hầu hết đều trả lời "không thích dạy phân môn này" với lý do: Nội dung lý thuyết thì

trình cho phân môn LV là chưa hợp lý Nhiều bài học lý thuyết không được vận dụng vào

ỏi ấy vẫn có những cô giáo trẻ, tuổi nghề chưa tròn một năm Thiết nghĩ, trong những năm

môn khác như: Giảng văn, tiếng Việt, LLVH hầu như trùng với số GV có ý thức hướng dẫn

làm thế nào để HS vận dụng được thì hầu như các GV không mấy quan tâm Họ cho rằng

LV như thế nào

hướng dẫn chung chung, chưa đồng bộ, chưa có ý thức hướng dẫn vận dụng cho từng kiểu

hình tượng nhân vật An và Liên đối với quá trình phát triển của bản thân văn học để kết

như là một vấn đề "to tát", "ngoài tầm với" đối với HS Sự hướng dẫn HS vận dụng LLVH ở

trên

để đáp ứng nguyện vọng của đông đảo GV đang trực tiếp tham gia giảng dạy

2.Tăng cường chỉ đạo giảng dạy theo hướng tích cực vận dụng những thành tựu của

phân môn LLVH cũng như phân môn LV nói riêng

4.Coi việc hướng dẫn HS vận dụng LLVH vào bài LV như một kỹ năng cần rèn luyện

và đúng Nhưng trên thực tế, bài làm của các em không đáp ứng được những tiêu chí do chính mình đặt ra

"li khách" trong bài thơ "Tống biệt hành" của Thâm Tâm, HS viết: "Người ra đi là một chàng thanh niên cao to, đẹp trai Anh quyết ra đi để làm được một điều gì đó thì mới về nhà Đúng là một chàng thanh niên thời đại mới" (HS Nguyễn Văn Điền, lớp 11A4, PTTH Hoài Đức A)

Đọc bài LV của HS đôi chỗ thấy có vận dụng LLVH, được hỏi: "Tại sao em vận dụng LLVH trong trường hợp ấy?" HS trả lời : "Đấy là em viết một cách vô tình, không có dụng

là trường hợp của em Nguyễn Trung Hiếu lớp 11A5 trường PTTH Nguyễn Tất Thành HS

thức LLVH trong bai LV của mình nhưng việc làm đó chỉ dừng lại ở mức độ vô thức HS

Điều đó khớp với tình trạng HS không nhận thức được tầm quan trọng của LLVH đối

LLVH vào bài LV vì đã có những giờ học riêng về LLVH rồi" HS Phan Hoài Anh lớp 11 A4 trường PTTH Hoài Đức Á Như thế, rõ ràng HS chưa nhận thức được sự tác động tương

LLVH đối với việc nâng cao chất lượng bài viết của mình

Được hỏi về những nguyện vọng của các em để học và làm bài LV tốt, đa số HS trả

lưỡng, tỉ mỉ kiến thức LLVH và hướng dẫn vận dụng cụ thể, dễ hiểu Bên cạnh đó, HS cũng

đích cụ thể, rõ ràng Vận dụng LLVH vào bài LV nói riêng, vào các tình huống học tập cụ

đề xuất như sau:

Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC PHÂN MÔN LV TRONG NHÀ TRƯỜNG PTTH HIỆN NAY THEO HƯỚNG VẬN DỤNG KIẾN THỨC LLVH VÀO

BÀI LV CỦA HS

2.1.CƠ SỞ LÝ LUẬN

2.1.1 Kiến thức LLVH - phương tiện công cụ để HS học tốt các phân môn văn

phương pháp phân tích văn học [16] Nó có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc nâng cao

trình độ khoa học, khi có được tính chất hệ thống vững chắc chính là đã đạt đến trình độ lý

có ý nghĩa Xét trong mối quan hộ với các phân môn của bộ môn văn, LLVH có ảnh hưởng

Văn học sử hay còn gọi là lịch sử văn học là "một bộ phận của khoa nghiên cứu văn

đề, các hiện tượng văn học Mối quan hệ giữa việc học văn học sử và LLVH của HS là mối

tượng Kiến thức văn học sử giúp HS cảm thấy học LLVH cũng thú vị như việc học tác

về lịch sử văn học và tác phẩm văn chương sẽ võ trang cho HS công cụ phân tích, đánh giá

văn học NI.Gi ô - Nấp đã khẳng định tầm quan trọng của LLVH đối với văn học sử:

văn học sử cùng với LLVH "nâng tri thức văn học của HS lên cấp độ khái quát" Nắm vững

tri thức

2.1 1.2 Lí luận văn học với việc học giảng văn của HS

chương chiếm một vị trí quan trọng, thu hút nhiều thời gian, bài kiểm tra bộ môn lại tập

cũng như sản sinh những văn bản Muốn học tốt phân môn này đòi hổi ở HS một khả năng

chương "Chỉ có thể bắt đầu giờ giảng văn khi ít nhất trong đầu óc HS đã dựng dậy được thế

Trước hết, LLVH cung cấp cho HS những khái niệm cần thiết để hiểu bản chất văn

chương với đời sống chính trị, xã hội Kiến thức LLVH giúp cho HS có định hướng đúng

tục

phẩm văn chương mà hiểu thực tế đời sống Quá trình sáng tạo và tiếp nhận văn chương có

không được học LLVH có thể cảm nhận được cái hay của tác phẩm văn học nhưng hiểu sâu

nghĩ, tự mình lý giải, cắt nghĩa nó là lí do cơ bản tạo điều kiện cho HS học tốt phân môn

giác

chương "ngôn ngữ là yếu tố thứ nhất của văn học" (M.Gorki) Ngôn ngữ và văn học gắn bó

chương một cách khoa học tức là khám phá được cái hay cái đẹp về nội dung cũng như hình

Trong nhà trường, tiếng Việt là một phân mồn của bộ môn văn có nhiệm vụ hướng dẫn

được tính ưu việt của ngôn ngữ i

"đi vào" còn đối với phân môn LV thì những kiến thức được các phân môn kia đưa "đi vào"

đó lại "đi ra" Theo cách hiểu đó thì kiến thức LLVH quan trọng với cả hai khâu "đi vào" và

" đi ra" ấy Nghĩa là cả khâu thu nhận kiến thức lẫn khâu thể hiện nó, kiến thức LLVH đều

có ý nghĩa to lớn Muốn làm tốt bài LV, đòi hỏi HS phải có những hiểu biết nhất định về văn học, văn hoa, xã hội và "lao động làm văn" với một tư tưởng, lập trường chắc, đúng

văn, LLVH, tiếng Việt, LV đều chịu sự chi phối của LLVH Học tốt LLVH vốn hiểu biết văn chương của HS được khẳng định, chất lượng bài viết mới đạt đến độ phong phú, sâu

trước đó như: Thu thập tài liệu, sắp xếp, lựa chọn ý, dẫn chứng định hướng làm bài Đặc

sáng tác, không biết nguyên lý LLVH, các quá trình văn học để phục vụ cho quá trình "nghị

gia và địa phương chính là những bài bộc lộ những khả năng nắm vững và vận dụng tốt tri

2.1.2.Ki ến thức LLVH điều kiện quan trọng góp phần nâng cao chất lượng làm văn nghị luận văn học của học sinh PTTH

văn học, một tác giả hoặc một tác phẩm (hoặc một trích đoạn) văn học Nếu HS biết vận

tăng lên rõ rệt Có thể thấy rõ ở những biểu hiện sau đây:

và chính xác

và đời sống Theo cách hiểu của từ điển Nga - Việt giải thích cho động từ Orientirovat (định hướng) là xác định phương hướng mục tiêu cho một quá trình, một hiện tượng, một

đưa lại kết quả Ở bài LV, định hướng là xác định xem đề bài yêu cầu nghị luận bằng những

Với HS có kiến thức LLVH, ở khâu định hướng này các em thường không rơi vào tình

hướng và cách thức làm bài như thế nào Đặc biệt, kiến thức LLVH sẽ giúp cho HS định hướng huy động được những kiến thức cần thiết một cách nhanh chóng, chính xác Giả sử,

đặc trung cơ bản của thể loại này? Đặc điểm và phương thức sáng tác, cảm hứng chủ đạo,

điều kiện cho các em lựa chọn được những kiến thức cần thiết nhất làm cơ sở, nền tảng chỉ đạo sự phân tích, cắt nghĩa, bình luận của mình Đề bài yêu cầu phân tích nhân vật văn học

hướng đi đúng đắn, khoa học

Định hướng làm bài đúng, nhanh kéo theo các bước kế tiếp như lập dàn ý, triển khai ý,

chẽ, vấn viết có hình ảnh

được" Cái "nói ra" ấy chính là diễn đạt Ở nhà trường không dạy các em sáng tác nhưng văn nghị luận cũng có những phẩm chất giống văn sáng tác Chảng hạn như, người viết có

ẩm" của Nguyễn Khuyến, HS Nguyễn Thanh Thảo viết: "Sự vắng lặng ẩn mình vào trong

ao thu, ngôi nhà để rồi lan toa khắp đất trời -.Thu mở ra chiều cao của bầu trời xanh ngát,

rơi rất khẽ, thuyền câu bé tẻo teo, đom đóm lập loe, mầu khói phất phơ, bảng lảng, ánh trăng cũng chỉ lóng lánh dưới làn ao Nhưng mùa thu ở đó lại sâu lắng chất chứa những suy tư,

ràng HS có một vốn từ ngữ phong phú, có sự hiểu biết về ngữ nghĩa, cách kết hợp, sử dụng

chúng đối với việc thể hiện những tư tưởng, tình cảm cũng như những khát vọng của con người là điều kiện để HS diễn đạt trong sáng

xác định cơ sở lý lẽ, dẫn chứng để nêu ra luận điểm, là quá trình xây dựng lý lẽ đề xuất ý

người viết tạo lập được một văn bản văn học có chạt lượng, đúng phong cách, nội dung

thích trên cơ sở một vốn hiểu biết văn chương sâu rộng chính xác (những hiểu biết về văn

ngược vấn đề để kết luận, không chỉ bằng những phép phủ định mà còn bằng phép khẳng định và cả những hình thức nghi vấn Nắm vững kiến thức LLVH là điều kiện tốt để HS lập

tượng hướng tới, vừa là nguồn mạch nuôi dưỡng văn học Quay lưng lại với cuộc sống, mải

"Công phu của thơ là ở ngoài thơ" Thì ra, sức nặng của trang thơ, của những con chữ lại

đặc biệt là "Văn học bắt nguồn từ cuộc sống" Tác giả đi từ chỗ khẳng định tầm quan trọng

năng để đi đến kết luận cuối cùng: Văn học ra đời từ cuộc sống, quay trở về để khám phá,

Người ta nói rằng cái đẹp sẽ cứu vớt nhân loại Vậy thì nghệ thuật hướng con người tới cái đẹp, tới cái chân thiện mỹ của cuộc sống Đó chẳng phải phục vụ con người đó sao?" [50, 235] Đấy chỉ là hai trong nhiều ví dụ về tác dụng của LLVH đối với việc lập luận trong bài

để người viết viết văn có hình ảnh Văn viết có hình ảnh là thứ văn ở đó "người viết dùng

cho người đọc có thể dễ dàng hình dung tưởng tượng ra cái mà người viết muốn truyền đạt

Đào viết: "Thế là một chút hạnh phúc nhỏ nhoi Chí đã có ở trong tay một lần nữa lại bị xã

hội kia cướp đoạt Thị Nở là chiếc cầu vồng sau cơn mưa Chí đau đớn nghĩ ra rằng chẳng

được HS dùng có sức gợi hình gợi cảm rất lớn Nó khiến người đọc hình dung ra được đoạn đời đầy hạnh phúc của Chí khi gặp thị Nở trước đó giờ đây đã vĩnh viễn bị chạn lại bởi bức tường nghiệt ngã của xã hội Cái "khoái cảm nghệ thuật" nảy sinh trong lòng người đọc được quyết định bởi lối viết văn rất hình ảnh ấy

vấn đề nghị luận được cắt nghĩa, lý giải thấu đáo

nói đến sự vận dụng những khái niệm thuật ngữ ấy như thế nào cho mục đích nghị luận của mình mà các em cũng chưa làm được Nguyên nhân chính là các em không hiểu ý nghĩa nội

phương thức sáng tạo, trình bày nghệ thuật của tác phẩm Mỗi thể loại đều có cách thức diễn

thường sử dụng những phương thức chiếm lĩnh đời sống khác nhau, các phương thức ấy đều ứng với những hình thức hoạt động, nhận thức khác nhau của con người, làm cho tác phẩm

phương thức sáng tạo dẫn đến HS mất phương hướng khi phân tích Phân tích tâm trạng trong thơ trữ tình mà lại loay hoay đi tìm những chi tiết miêu tả ngoại hình, độ tuổi nhân

"Trăng thì ở trên cao, thuyền thì đậu ở bến sông trên mạt đất, vậy thì làm sao lại có thuyền đậu bến sông trăng và chở trăng về được " [6, 8] Đây chỉ là một trong những lỗi sai do

không nắm được kiến thức LLVH của HS gây ra Nâng cao chất lượng bài văn của Hs, trước hết, kiến thức LLVH giúp cho HS khắc phục được những sai lầm đó

Ở một phương diện khác, kiến thức LLVH tạo cho bài LV của HS có độ phong phú

học

Đọc một bài LV của HS có ý thức vận dụng kiến thức LLVH vào bài viết của mình người đọc không những hiểu được vấn đề được trực tiếp bàn đến trong đề bài mà còn biết thêm được rất nhiều thông tin xung quanh nó Ví dụ, đề về phân tích một đoạn thơ trong

ra, người đọc còn có thể biết thêm một số chi tiết như: Đoạn thơ ấy nằm ở vị trí nào trong bài, ý nghĩa của nó đối với cấu trúc bài thơ, đối với việc thể hiện tư tưởng, chủ đề bài thơ,

thường lại được đánh giá ở một vị trí, tầm vóc cao và ngược lại

Ở một ví dụ khác, bàn về quyền được miêu tả cái xấu xa, cái ghê tởm, cái hèn nhát của con người của văn chương, HS Nguyễn Bích Thảo đã chứng tỏ được độ cảm nhận phong

Anđrây Guxcôp và đó là đầu mối của những bi kịch cho chính mình và cho những nguôi xung quanh" [40, 179]

Đoạn văn trên, nhờ phép so sánh văn học của LLVH, người viết đã chứng tỏ tầm hiểu

như có những đánh giá, nhận xét khách quan thỏa đáng Biểu hiện của nó trong bài nghị

đáng, khoa học Đoạn văn sau đây của một HS là một dẫn chứng về sự vận dụng kiến thức

đã tạo nên những hình ảnh nức lòng người đọc, gian phòng giam mù mịt khói ấy đang tỏa ra

và thương tiếc cái đẹp Tinh cảm đó và lỏi ngông ngạo khác người đã tạo nên một Nguyễn Tuân đó là cầu nối giữa vẻ đẹp xưa với ngày nay" [50, 234] Làm chủ được những kiến thức

vàng

HS để bảo vệ ý kiến của mình về những vấn đề được bàn luận trong bài viết Sẽ không thể

của sự sáng tạo mà chỉ là một mớ câu chữ rời rạc không ăn khớp với nhau, không có lôgic

mượn của ai là những yếu tố rất đáng khuyến khích ở HS khi làm bài Tự sáng tạo ra một

đảm thể hiện được bản lĩnh khoa học của người viết Điều này chỉ có thể có ở những HS

2.1.3.Bài LV - Cơ sở để đánh giá năng lực văn học của HS

Ở nước ta, chưa có một công trình nghiên cứu quy mô nào về năng lực văn học Mới đây, Giáo sư Phan Trọng Luận đã cung cấp một tài liệu gồm 41 trang trong đó có bàn đến

trong nhà trường phổ thông Tác giả phân tích: Trong nhà trường phổ thông, năng lực cần

( ) ngoài ra, nhà trường còn có hình thức hoạt động LV mà LV tức là bình giảng, đánh giá,

phân tích phê bình và đi đến kết luận: "Trong nhà trường phổ thông hay nói rõ hơn là phổ thông đại trà, chúng ta chủ yếu chú ý đến năng lực tiếp nhận và năng lực bình giá tác phẩm văn học"

Theo quan điểm này, chúng ta có thể nhận thấy năng lực văn học của HS qua bài LV

cho người học tập, giảng dạy cũng như những người làm công tác nghiên cứu phê bình văn

đến những năng lực đặc thù của hoạt động thẩm mỹ để làm sao "phát hiện nắm bắt được

những chi tiết trong hệ thống và cắt nghĩa được ý nghĩa khái quát của các yếu tố phù hợp

người ta nhận ra năng lực này ở những nhận xét, kết luận về tác phẩm, ở hệ thống ý, ở các

chương, tất cả các chi tiết đều có ý nghĩa Nó chính là những sợi dây, là những mắt xích đan

Hoài Thanh đã phát hiện ra từ mấy câu ca dao về anh "lính thú đời xưa" đã được chúng ta đọc "mòn đi như một đồng chinh cũ" (cách nói của Trường Chinh) một sự mới mẻ, độc đáo đó là "có một con người giả và một con người thật cùng ở trong người anh ấy Con người giả, tức con người công cụ cồng kềnh, vụt hiện ra được ở cuối bài thơ thì câu thơ

Đối khi, có những cái hay, cái đẹp toát lên từ tác phẩm lại không nằm ở ý đồ nghệ

vai trò hoàn thành vòng đời của tác phẩm) Do đó năng lực biết cảm nhận và chỉ ra được cái đẹp của nghệ thuật là một năng lực cần thiết và quan trọng, rất có ý nghĩa cho hoạt động LV

đầu tiên quan trọng, góp phần vào sự thành công của bài viết Cũng nhờ thứ năng lực này

văn: Một đề thi văn là gì? Nếu không phải là nhằm kiểm tra những tri thức trước hết là văn

Trong bài LV, để đánh giá được năng lực tổng hợp kiến thức cơ bản ấy chúng ta phải

2.1.3.2.1.V ề kiến thức văn học sử

như: Xem HS có nắm được: Thành phần của một nền văn học, các giai đoạn của một nền văn học, đặc điểm chi phối sự hình thành và phát triển của nền văn học đó Những tác giả,

Chúng ta cũng có thể đánh giá được mức độ nắm vững kiến thức tác phẩm văn học của

HS căn cứ vào các dẫn chứng được HS trích dẫn (có chính xác về mặt câu chữ, chính tả,

Ở bài LV của HS, lối về kiến thức tác phẩm không phải là ít thấy Đa phần, HS không

đủ, không tiêu biểu, thường bỏ qua những chi tiết, tình huống quan trọng, có giá tri Nhìn

năng hiểu và cảm tác phẩm của HS như thế nào?

Đây là bộ phận kiến thức có thể gọi là khó học và lại càng khó vận dụng nhất trong

(văn bản ngôn từ thế giới hình tượng, các lớp nội dung tác phẩm, tác phẩm tự sự, tác phẩm