đặc trưng nghệ thuật tiểu thuyết chúa trời của những chuyện vụn vặt của arundhati roy

Ở Việt Nam, các tác phẩm văn học Ấn Độ đương đại viết bằng tiếng Anh đã được dịch và giới thiệu bao gồm: Chúa Trời của những chuyện vụn vặt Arundhati Roy, Triệu phú khu ổ chuột Vikas Sw

-

Ngô Thị Thu Ngọc

ĐẶC TRƯNG NGHỆ THUẬT TIỂU THUYẾT

CHÚA TRỜI CỦA NHỮNG CHUYỆN VỤN VẶT

CỦA ARUNDHATI ROY

LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HỌC

Thành phố Hồ Chí Minh – 2012

Ngô Thị Thu Ngọc

ĐẶC TRƯNG NGHỆ THUẬT TIỂU THUYẾT

CHÚA TRỜI CỦA NHỮNG CHUYỆN VỤN VẶT

CỦA ARUNDHATI ROY

Chuyên ngành: Văn học Nước ngoài

Mã số: 60 22 30

LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS NGUYỄN THỊ BÍCH THÚY

Thành phố Hồ Chí Minh – 2012

L ỜI CẢM ƠN

-

Trước hết, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến TS Nguyễn Thị Bích Thúy, người hướng dẫn khoa học đã tận tình hướng dẫn, động viên để tôi có thể hoàn thành tốt luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn tất cả các thầy cô đã giảng dạy, hướng dẫn và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học Cao học

Tôi cũng xin trân trọng cảm ơn Giám đốc Sở GD-ĐT Long

An, Ban Giám hiệu Trường THPT Đông Thạnh (Cần Giuộc, Long An) cùng các đồng nghiệp đã tạo điều kiện và giúp đỡ để tôi hoàn thành

Luận văn

Đồng thời, tôi xin gửi lời tri ân đến gia đình cùng bạn bè

Tp Hồ Chí Minh, ngày tháng năm 2012

Người viết luận văn

Ngô Thị Thu Ngọc Lớp Cao học Văn học nước ngoài K21

MỤC LỤC

Trang

Lời cảm ơn

Mục lục Lời cam đoan PHẦN MỞ ĐẦU 2

Chương một: ARUNDHATI ROY VỚI DÒNG VĂN HỌC ĐƯƠNG ĐẠI ẤN ĐỘ VIẾT BẰNG TIẾNG ANH 15

1.1 Con đường đến với văn chương của Arundhati Roy 15

1.1.1 Bối cảnh xã hội Ấn Độ 15

1.1.2 Arundhati Roy – thân thế và sự nghiệp 19

1.2 Tiểu thuyết Ấn Độ đương đại viết bằng tiếng Anh 25

1.2.1 Tiếng Anh trong văn học Ấn Độ đương đại 25

1.2.2 Sự ảnh hưởng và tiếp nhận của dòng văn học Ấn Độ viết bằng tiếng Anh 26

1.2.3 Tiểu thuyết đầu tay “Chúa Trời của những chuyện vụn vặt” của Arundhati Roy 32

Chương hai: HÌNH TƯỢNG NHÂN VẬT TRONG CHÚA TRỜI CỦA NHỮNG CHUYỆN VỤN VẶT CỦA ARUNDHATI ROY 41

2.1 Mối liên hệ giữa ba thế hệ trong gia đình theo trục dọc (trực hệ) 42

2.1.1 Pappachi và Mammachi – Thế hệ thứ nhất 43

2.1.2 Ammu và Baba – Thế hệ thứ hai 48

2.1.3 Estha và Rahel – Thế hệ thứ ba 56

2.2 Mối liên hệ giữa ba thế hệ trong gia đình theo trục ngang (bàng hệ) 62

2.2.1 Baby Kochamma – Thế hệ thứ nhất 62

2.2.2 Chacko – Thế hệ thứ hai 64

2.2.3 Sophie Mol – Thế hệ thứ ba 66

2.3 Mối quan hệ thuận nghịch trong gia đình 68

2.3.1 Mối quan hệ thuận 68

2.3.2 Mối quan hệ nghịch 70

2.4 Mối quan hệ chính trị, xã hội, tôn giáo 72

2.4.1 Mối quan hệ thuận 72

2.4.2 Mối quan hệ nghịch 74

Chương ba: NGHỆ THUẬT KỂ CHUYỆN TRONG CHÚA TRỜI CỦA NHỮNG CHUYỆN VỤN VẶT CỦA ARUNDHATI ROY 76

3.1 Người trần thuật 76

3.1.1 Người trần thuật ngôi thứ ba khách quan 76

3.1.2 Người trần thuật ngôi thứ ba trữ tình ngoại đề 78

3.1.3 Người trần thuật ngôi thứ ba nhập vai 81

3.2 Thời gian trần thuật 89

3.2.1 Độ lệch thời gian 90

3.2.2 Đồng hiện thời gian 93

3.2.3 Nhịp độ thời gian 95

3.3 Không gian trần thuật 97

3.3.1 Không gian thực 97

3.3.2 Không gian tâm tưởng 105

KẾT LUẬN 111

TÀI LIỆU THAM KHẢO 114

PHỤ LỤC 124

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi

Các số liệu khảo sát, kết quả trong luận văn này là trung thực và chưa từng công bố ở các công trình khác

Người viết luận văn

Ngô Thị Thu Ngọc Lớp Cao học Văn học nước ngoài K21

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Văn học Ấn Độ trên văn đàn thế giới nói chung và ở Việt Nam nói riêng đã được khẳng định từ lâu bởi sự độc đáo, đa dạng, phong phú mà thống nhất Từ

những tác phẩm văn học cổ điển: thần thoại (Veda), sử thi (Ramayana,

ca trung đại với các tên tuổi như Tunxi Đat, Chanđi Đat,… và đặc biệt là R Tagore – người đạt giải Nobel năm 1913, đã làm rạng danh nền văn học Ấn Độ hiện đại… Sau Tagore, văn học Ấn (chủ yếu là tiểu thuyết) tiếp tục được dịch

khá đều đặn ở Việt Nam như: Godan; Đây, tổ quốc tôi (Prem Chand), Trên lưng

cọp (B Bhattacharya), Hai lá một búp (Mulk RajAnand), Thất bại (Krisan), Người dẫn đường (R.K Narayan), Sông Hằng mẹ của tôi (B.P Gupta) ,

vóc, văn học Ấn Độ đến với Việt Nam còn chậm và chưa thỏa mãn hết lòng mong muốn của bạn đọc

Những thập niên đầu thế kỉ XX, nền văn học Ấn Độ đương đại với tên tuổi

của những nhà văn trẻ đã tạo dư chấn trên văn đàn thế giới Cứ khoảng mười đầu sách được bán ra thì có bốn cuốn là của các tác giả người Ấn Điều này chứng tỏ người đọc đang ngày càng có xu hướng tìm đến các nhà văn Ấn, các tác phẩm văn học Ấn đương đại Ở Việt Nam, các tác phẩm văn học Ấn Độ đương đại viết

bằng tiếng Anh đã được dịch và giới thiệu bao gồm: Chúa Trời của những

chuyện vụn vặt (Arundhati Roy), Triệu phú khu ổ chuột (Vikas Swarup), Cọp Trắng (Aravind Adiga), Haroun và Biển Truyện (Salman Rushdie), Di sản của mất mát (Kiran Desai),… Có thể nói, dòng văn học Ấn viết bằng tiếng Anh đang

thu hút sự quan tâm của đông đảo bạn đọc

Trong số các tác phẩm thuộc dòng văn học Ấn đương đại viết bằng tiếng Anh được dịch ở Việt Nam, chúng tôi đặc biệt chú ý đến quyển tiểu thuyết đầu

tay Chúa Trời của những chuyện vụn vặt của Arundhati Roy và chọn nghiên cứu

bởi những lí do như sau:

1) Tác phẩm The God of Small Things của A Roy được trao Giải Man Booker

năm 1997 khi ra đời được một năm Đến nay, nó đã được dịch ra trên 27 thứ tiếng trên thế giới, làm say mê hàng triệu độc giả Số lượng sách bán ra

tương đương với quyển Trăm năm cô đơn của G Maquez Năm 1999, The

mắt độc giả Việt Nam với nhan đề Chúa Trời của những chuyện vụn vặt

Tuy nhiên, việc tiếp nhận tác giả, tác phẩm này ở Việt Nam vẫn chưa thực

sự khởi sắc

2) Nhà nghiên cứu văn hóa Ấn Độ, Hồ Anh Thái, từng nói rằng trước văn hóa

Ấn Độ, mỗi người đều trở nên thật nhỏ bé Bởi trong nền văn hóa đó, cái gì cũng to lớn giống như tư duy mang tính bao quát, hoành tráng của người

Ấn Và nhan đề cuốn sách của A Roy được dịch là Chúa Trời của những

chuyện vụn vặt Dường như cuốn sách sẽ chỉ nói đến toàn những điều nhỏ

nhặt, vụn vặt trong cuộc sống? Những điều vụn vặt nhưng có “sức quyến rũ đầy ma lực” Đằng sau những điều vụn vặt ấy là “những nỗi thống khổ tuyệt hay và lạ lùng” Đây là một cuốn tiểu thuyết về “tình yêu, cái chết, về

sự phân biệt đẳng cấp và những xung đột gia đình”

Trong chương đầu tiên, hàng loạt sự kiện được cung cấp không theo một trật từ nào và cũng không tìm được mối liên hệ nào giữa chúng Các nhân vật lần lượt xuất hiện, không được giới thiệu gì về lai lịch, gốc gác Người đọc tự hỏi: - Điều cuốn hút đang ẩn chứa đằng sau “mớ bòng bong” này là gì?

Khi trang cuối cùng của cuốn sách khép lại thì “những điều ẩn nấp” trong tác phẩm vỡ ra, những điều lớn lao ẩn chứa sau vô vàn điều nhỏ nhặt (Chúng tôi

sẽ đề cập ở các chương chính của luận văn) Câu chuyện về đất nước Ấn Độ thời hậu thuộc địa những năm 90 của thế kỉ XX với những luật lệ, hủ tục đè nặng phận người khốn khó (nạn phân biệt đẳng cấp, giới tính, tôn giáo ) Những điều

này không mới nhưng đã thu hút người đọc qua cách kể chuyện của nhà văn

Chúa Trời của những chuyện vụn vặt thể hiện tài năng và hơn hết là tâm hồn

nhạy cảm, tinh tế của Arundhati Roy khi tái hiện câu chuyện về một gia đình trung lưu ở Ayemenem, một vùng nông thôn Ấn Độ Tác phẩm cho thấy điểm nổi bật trong câu chuyện không chỉ ở những bi kịch mà ở cách phản ứng của các thành viên trong gia đình trước những bi kịch ấy

3) Tìm hiểu việc tiếp nhận tác phẩm của A Roy ở Việt Nam, chúng tôi nhận thấy chưa có nhiều công trình nghiên cứu về tiểu thuyết đương đại Ấn Độ

Vì vậy, với đề tài nghiên cứu: Đặc trưng nghệ thuật tiểu thuyết Chúa

Trời của những chuyện vụn vặt của Arundhati Roy, chúng tôi hi vọng

góp phần giới thiệu tác phẩm A Roy với độc giả Việt Nam và hướng tiếp cận một phong cách sáng tác mới lạ của một đại diện tiêu biểu cho dòng văn học Ấn đương đại viết bằng tiếng Anh

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Arundhati Roy – nhà văn nữ Ấn Độ đầu tiên giành được Giải Man Booker với quyển tiểu thuyết đầu tay là một sự kiện nổi bật trên văn đàn thế giới Có lẽ không quá lời khi cho rằng A Roy là một nhà văn khá đặc biệt so với các nhà

văn Ấn cùng thời Tiểu thuyết Chúa Trời của những chuyện vụn vặt của A Roy

đề cập đến những vấn đề nhạy cảm của xã hội Ấn Độ: vấn đề chính trị, đẳng cấp, tôn giáo, giới tính… Tất cả đã được A Roy khai thác ở một khía cạnh khác: cuộc sống của những đứa trẻ “bất hợp pháp” (được sinh ra khi cha mẹ không cùng tôn giáo); tình yêu không cùng đẳng cấp, tôn giáo và đời sống tinh thần; lòng vị kỉ của con người; nhu cầu tình dục… Đây không còn là vấn đề của riêng

Ấn Độ mà là nỗi niềm của mỗi người trước số phận đồng loại trong xã hội hiện đại

2.1 Ở Việt Nam

Trong phạm vi những tư liệu bao quát được, qua một số bài viết đăng rải rác

ở sách tham khảo, tạp chí và internet), chúng tôi tạm chia thành hai nhóm:

(1) Giới thiệu chung về tác giả - tác phẩm:

- Bài giới thiệu về tiểu thuyết Chúa Trời của những chuyện vụn vặt của

Arundhati Roy trong Hợp tuyển Văn học Châu Á (tập 2) do PGS Lưu

Đức Trung chủ biên

- Bài giới thiệu tiểu thuyết Chúa Trời của những chuyện vụn vặt của Arundhati Roy của PGS.TS Đỗ Thu Hà biên soạn trong Từ điển Văn học

Nước ngoài

- Bài “Arundhati Roy và tiểu thuyết The God of Small Things” của tác

giả Đào Trung Đạo 1

- Bài viết “Dấu ấn phương Tây trong văn học Ấn Độ cận - hiện đại” của

TS Nguyễn Thị Mai Liên

- Bài: “Một khuôn mặt độc đáo của văn chương Ấn Ðộ: Arundhati Roy” của tác giả Trần Doãn Nho

- Bài “ Văn học Ấn Độ - Trên đường chinh phục thế giới” từ nguồn:

- Bài “12 tiểu thuyết Ấn hay nhất viết bằng tiếng Anh” do Hà Linh ghi

nhận từ nguồn Outlookindia

Trong nhóm bài giới thiệu chung này, tác giả các bài viết thường bắt đầu

bằng việc khẳng định vị trí tiểu thuyết Chúa Trời của những chuyện vụn vặt của

Arundhati Roy trên văn đàn thế giới nói chung và trong dòng văn học Ấn đương đại viết bằng tiếng Anh nói riêng Nhìn chung, tác giả các bài viết đều thể hiện lòng yêu mến và đánh giá cao quyển tiểu thuyết này Đó là những nhận định của PGS.TS Lưu Phan Thu Hiền: “Chúa trời của những chuyện vụn vặt là một sự

kiện của văn chương đương đại Ấn Độ”; của Hoài Khanh: “Từ Salman Rushdie

1 Bên cạnh những nhận xét xác đáng, chúng tôi nhận thấy có nhiều thông tin không chính xác trong bài viết của tác giả Đào Trung Đạo Ví dụ như: Arundhati Roy đạt Giải Man Booker năm 1998 (đúng phải là năm 1997); Rahel và Estha xa nhau sau 25 năm thì gặp lại (đúng chỉ là 23 năm); tên các nhân vật;…

đến Arundhati Roy, qua V S Naipaul, những nhà văn Ấn Độ nổi tiếng đã chinh phục hầu hết những độc giả Anh ngữ trên thế giới”…

Những bài giới thiệu về Arundhati Roy, tùy tính chất của mỗi bài viết mà

A Roy được giới thiệu nhiều hoặc ít Trong số các bài viết kể trên, bài của Trần Doãn Nho cung cấp thông tin về cuộc đời A Roy chi tiết hơn cả Trần Doãn Nho

đề cập nhiều đến con đường hoạt động chính trị, xã hội, đến một số sự kiện quan trọng trong cuộc đời và cảm hứng sáng tác của A Roy, đồng thời bày tỏ niềm yêu thích, sự mến mộ với A Roy trong tư cách nhà văn hơn là nhà hoạt động chính trị, xã hội Tuy nhiên, phần tư liệu về Arundhati Roy từ những bài viết nêu trên không nhiều, đó là những khó khăn khi chúng tôi nghiên cứu về cuộc đời và

sự nghiệp của nhà văn này

Phần tóm tắt nội dung tác phẩm, tác giả các bài viết đã chú trọng ở nội dung quan trọng như:

Hiện thực xã hội cũng là một trong những chủ đề văn học nóng bỏng mà Arundhati Roy - một nhà văn nữ trẻ trung, người chính gốc

hội "trộn lẫn giữa chủ nghĩa Marx kiểu phương Đông với Ấn Độ giáo

chính thống điểm xuyết một tí chút dân chủ."

Theo Đào Trung Đạo, cuốn tiểu thuyết là câu chuyện bi thảm của gia đình Rahel qua ba đời ở Kerala, miền Nam Ấn Độ, nơi đã xảy ra những đối nghịch tranh chấp căng thẳng về chính trị và chủng tộc Đó cũng là câu chuyện “về hai đứa trẻ sinh đôi”, Estha và Rahel “vĩnh viễn đánh mất tuổi thơ ấu trên khúc ngoặt một dòng sông”; về chuyện mọi luật lệ bị “xáo trộn”, chuyện “Sophie Mol chết đuối trong một trò chơi nghịch ngợm của trẻ con”; chuyện “Ammu, mẹ của Estha và Rahel” “ban ngày yêu các con, ban đêm yêu đàn ông, một chàng trai thuộc đẳng cấp Paravan thấp hèn” Những nhận xét trên đã giúp chúng tôi tiếp cận đầy đủ

nội dung tiểu thuyết Chúa Trời của những chuyện vụn vặt

Về phương diện nghệ thuật, Chúa Trời của những chuyện vụn vặt được

“nhiều nhà phê bình có uy tín so sánh phong cách của A Roy với M Faulkner,

J Joyce…” PGS.TS Phan Thu Hiền nhắc đến “thủ pháp đảo lộn trật tự thời gian”, “thủ pháp quay chậm của điện ảnh” được A Roy sử dụng; TS Nguyễn

Thị Mai Liên xếp tiểu thuyết Chúa Trời của những chuyện vụn vặt vào dạng

“tiểu thuyết tâm lí dòng ý thức”; Đào Trung Đạo cũng nêu một vài nhận xét:

“Đây là quyển tiểu thuyết có tính tự truyện được Arundhati Roy xây dựng theo những mô hình kiến trúc” Nghệ thuật kể chuyện độc đáo thể hiện ở thời gian

tự sự rời rạc, trộn lẫn quá khứ với hiện tại, “giống như A Roy đã viết từng chương rời rạc, tất cả là 21 chương, rồi sau đó ghép chúng lại” Những ý kiến, nhận định này đã gợi mở nhiều cho chúng tôi trong quá trình tiếp cận tác phẩm

từ phương diện nghệ thuật

(1) Nghiên cứu về tác phẩm:

Bài viết “Vài nét về thi pháp tiểu thuyết Chúa Trời của những chuyện

vụn vặt”: Trong bài viết này, từ góc độ thi pháp, ThS Vũ Thị Thu Hương đã

chọn hướng tiếp cận tác phẩm ở hai phương diện không gian nghệ thuật và thời

gian nghệ thuật Trong phần không gian nghệ thuật, tác giả tập trung vào không

gian thiên nhiên (không gian dòng sông, không gian mưa), không gian gia đình

và không gian đất nước Ấn Độ nói chung Phần thời gian nghệ thuật, tác giả

khảo sát trình tự thời gian và chọn thời điểm ban đêm là trọng tâm, đồng thời chú

ý tới nhịp độ thời gian của tác phẩm Bài viết còn chú ý đến cách lặp đi lặp lại

một khoảnh khắc, một ngày, một thời điểm với biết bao sự kiện dồn dập… Qua

hướng tiếp cận này, bài viết khẳng định tài năng và cá tính sáng tạo độc đáo của

A Roy

Bài viết “Hình ảnh người phụ nữ trong tiểu thuyết Chúa Trời của

những chuyện vụn vặt” mở đầu bằng sự khái quát bối cảnh lịch sử hiện đại Ấn

Độ, thực trạng bất công đối với phụ nữ Ấn, vai trò của phụ nữ trong xã hội Ấn

Độ từ trước đến nay Bằng việc vận dụng “quan điểm về giới trong mối quan hệ

quốc gia và quốc tế”, tác giả viết: “Vấn đề phụ nữ được đưa vào tác phẩm như một niềm khao khát sau thời thuộc địa” Qua phần tóm tắt ngắn gọn cốt truyện dựa theo nhân vật chính Rahel, tác giả nói đến “sự thiếu an toàn của xã hội” dành cho những đứa trẻ, về lịch sử Ấn Độ hậu thuộc địa Đó là những “di chứng” của chủ nghĩa thực dân thông qua hình tượng ẩn dụ về “Ngôi nhà lịch sử” Sự mục ruỗng của “Ngôi nhà lịch sử” có mối quan hệ chặt chẽ với sự chết dần của ngôi nhà Ayemenem, cũng “bộc lộ rõ sự mất mát của giai cấp trưởng giả

về vị trí thống trị của nó trong cuộc đấu tranh đẳng cấp với giai cấp lao động” Điều này, theo chúng tôi, không phục vụ nhiều cho vấn đề nghiên cứu của đề tài

mà tác giả đặt ra Điều chúng tôi chờ đợi ở bài viết, một cái nhìn hệ thống, sâu sắc hơn về “hình ảnh những người phụ nữ trong tiểu thuyết…” nằm ở phần sau với cách phân tích và khái quát về những nhân vật nữ qua “bốn thế hệ những phụ

nữ trong gia đình Ayemenem, từ Mammachi, Baby Kochamma đến Ammu, rồi Rahel” 2

Bài viết tập trung vào những vấn đề có liên quan trực tiếp đến phụ nữ như: giới tính, tình dục Tác giả thể hiện sự đồng cảm với các nhân vật nữ bất hạnh qua phương thức xây dựng nhân vật của A Roy Đó là giá trị của người phụ nữ Ấn hôm nay trên chặng đường phát triển của xã hội

Chúng tôi còn tìm thấy một số bài viết trên Blog cá nhân của một số độc giả với niềm yêu thích đặc biệt dành cho tác phẩm Mặc dù chỉ dừng lại ở mức cảm nhận ban đầu nhưng ý kiến này cũng đã tạo hứng thú cho chúng tôi khi nghiên cứu đề tài của mình

2.2 Ở nước ngoài

Hiện nay, các nhà phê bình cũng như những độc giả quan tâm đến Chúa

Trời của những chuyện vụn vặt có nhiều hướng tiếp cận tác phẩm khác nhau

nhưng tựu trung họ đều chú ý đến hai trọng tâm: nội dung và nghệ thuật của tác

2 Theo chúng tôi là ba thế hệ: Mammachi và Baby Kochamma sẽ được xem là cùng một thế hệ, hai thế hệ còn lại là Ammu và Rahel

phẩm Tuy nhiên, sự phân tách này chỉ mang tính tương đối Bởi giữa hai phương diện tiếp cận, đôi khi, khó có thể chia tách rạch ròi được Ở những bài nghiên cứu mà chúng tôi bao quát được 3, có thể hiện sự giao thoa giữa nội dung

và nghệ thuật của tác phẩm

- Bài “Arundhati Roy's The God of Small Things: 'Real' Possibilities in Postcolonial Literature” (Tạm dịch: Chúa Trời của những chuyện vụn vặt của

Arundhati Roy: Yếu tố “thực” trong văn chương hậu thuộc địa) viết: “Cho đến

Trời của Những Chuyện Vụn vặt có mặt trong top 100 tiểu thuyết được yêu thích

nhất tại Anh và được nêu lên như một hiện tượng đặc biệt của văn chương hậu thuộc địa Bài viết của Frederick Luis Aldama cũng tìm hiểu tác phẩm ở nhiều phương diện như: nội dung đề tài, ngôn ngữ, văn phong,… và chú ý nhiều đến chất văn chương, yếu tố chính trị trong tác phẩm

- Tiến sĩ M Lal Goel ở Đại học West Florida (1999) đọc quyển tiểu thuyết của A Roy hai lần (lần đầu để nắm cốt truyện, lần sau để thưởng thức nghệ thuật của nó) Ông bảo bản thân ông bị cuốn hút bởi văn phong của A Roy: câu văn ngắn gọn, sắc bén; thành ngữ mới lạ, ấn tượng; nhiều cụm từ hay: “Lịch sử của pháp luật”, “luật yêu đương”, “mọi thứ có thể thay đổi trong một ngày”… Từ đó,

ông bày tỏ niềm yêu thích trước khả năng tưởng tượng của A Roy khi miêu tả nhân vật, không gian, sự kiện… trong tiểu thuyết

- Trong bài “Arundhati Roy: The God of Small Things Study Guide”,

tác giả Paul Brians trình bày hai phần Phần đầu nêu ngắn gọn những nhận định chung về tiểu thuyết của A Roy: “A Roy chịu ảnh hưởng của Salman Rushdie” Ông cũng chop rằng nét độc đáo nhất trong tiểu thuyết của A Roy là sự thâm nhập vào suy nghĩ của trẻ thơ một cách khách quan với những đam mê cuồng

3Trên thế giới xuất hiện khá nhiều công trình nghiên cứu về tiểu thuyết Chúa Trời của

những chuyện vụn vặt của A Roy cũng như về bản thân nhà văn Tuy nhiên, trong phần

này, chúng tôi chỉ xin tổng hợp lại những tư liệu phù hợp với khả năng tiếp nhận của bản thân người viết cũng như phạm vi nghiên cứu của đề tài luận văn

nhiệt, những nỗi sợ hãi sau những biến cố gần như tiêu diệt chúng… Phần thứ

hai của bài viết chú giải cặn kẽ những từ, cụm từ đồng thời đặt ra những câu hỏi gợi mở, tạo điểm nhấn cho độc giả khi tiếp cận tác phẩm Những chú giải của P

Brians rất chi tiết và được trình bày theo từng chương của cuốn sách

- Trong bài “Complicity and resistance: Women in Arundhati Roy’s The God of Small Things” (Tạm dịch là: “Sự đồng thuận và chống đối: Nhân

vật nữ trong Chúa Trời của những chuyện vụn vặt của Arundhati Roy”), nhà

nghiên cứu Golam Gaus Al-Quaderi and Muhammad Saiful Islam nói về vấn đề đồng thuận và chống đối của các nhân vật nữ tiêu biểu trong tiểu thuyết (Ammu, Rahel, Baby Kochamma, Mammachi…) Bài viết tập trung vào sự bất bình đẳng

ở Ấn Độ thời hậu thuộc địa thông qua việc lí giải những vấn đề trong hôn nhân:

sự cam chịu của những người phụ nữ như Mammachi; sự công khai phá vỡ luật

lệ của Ammu và Rahel… Theo tác giả bài viết, Ammu là nhân vật có vai trò quan trọng nhất trong tác phẩm, là "một phụ nữ dũng cảm tuyệt vời" (Aijaz Ahmad) Sự nổi loạn của Ammu chống lại tập tục hôn nhân, chống lại những trật

tự xã hội, dù kết cục phải chết trong nỗi cô đơn, sợ hãi cùng kiệt thì Ammu vẫn được xem là người đại diện cho những người phụ nữ dám đấu tranh hết mình vì

sự bình đẳng Cùng với Ammu, ba nhân vật: Mammachi, Baby Kochamma và Rahel cũng được phân tích kĩ để làm rõ hơn vấn đề “đồng thuận” và “chống đối”

ở những phụ nữ này Vấn đề giải phóng phụ nữ khỏi những áp bức của đẳng cấp

và giới tính cũng được đặt ra Tuy nhiên, trong tác phẩm, A Roy chưa đưa ra giải pháp cụ thể nào để giải thoát người phụ nữ Có lẽ, nhà văn hiểu rõ rằng: Sự giải thoát, (một kết thúc có hậu) sẽ là không tưởng trong xã hội Ấn Độ những

năm cuối thế kỉ XX Chúa Trời của những chuyện vụn vặt phơi bày cuộc sống

thực không chút ngụy trang như một cách đưa ra vấn đề để mọi người cùng quan tâm, từ đó tìm ra phương án hành động thiết thực hơn

- Các bài viết giới thiệu về The God of Small Things như: bài của Taisha

Abraham (“An Interview with Arundhati Roy” – Tạm dịch là: “Một cuộc

phỏng vấn Arundhati Roy”); của Alok Rai trên The Sunday Review of The Times

trung, các bài viết này chỉ mới dừng lại ở những nhận định mang tính khái quát

Từ sự thống kê những đánh giá ban đầu về tình hình nghiên cứu tác phẩm ở

Việt Nam, ở Ấn Độ và nước ngoài, chúng tôi nhận thấy tiểu thuyết Chúa Trời

của những chuyện vụn vặt của Arundhati Roy đã nhận được sự quan tâm sâu

rộng của các nhà nghiên cứu Những vấn đề được bàn luận khá phong phú cả về nội dung, tư tưởng, nghệ thuật lẫn các vấn đề văn hóa, chính trị… Đây là những

tư liệu tham khảo cần thiết đối với chúng tôi trong quá trình thực hiện đề tài luận văn của mình

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Khái niệm đặc trưng nghệ thuật của đề tài trong luận văn được chúng tôi

hiểu là những sáng tạo nghệ thuật mang tính hệ thống trong tiểu thuyết của A Roy, những dấu hiệu mà khi liên hợp lại sẽ thể hiện được phong cách của A Roy với các tác giả văn học Ấn đương đại viết bằng tiếng Anh khác Đặc trưng

nghệ thuật Chúa Trời của những chuyện vụn vặt được chúng tôi tiếp cận ở dấu

ấn nghệ thuật, ở phong cách của A Roy qua ngôn ngữ, bút pháp, hình tượng

nhân vật,… trong tác phẩm Với đề tài “Đặc trưng nghệ thuật tiểu thuyết

Chúa Trời của những chuyện vụn vặt của Arundhati Roy”, chúng tôi tập

trung tìm hiểu hai phương diện: hình tượng nhân vật và nghệ thuật kể chuyện

của A Roy để lí giải về những thành công của tác phẩm qua các giải thưởng

được trao tặng và vị trí của tác giả, tác phẩm trong dòng văn học Ấn đương đại viết bằng tiếng Anh, từ đó khẳng định sự độc đáo của tác phẩm này

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Cho đến thời điểm này, Arundhati Roy mới chỉ viết duy nhất tiểu thuyết

dịch tiếng Việt Chúa Trời của những chuyện vụn vặt xuất bản năm 1999 của

dịch giả Thanh Vân (Nhà xuất bản Phụ Nữ Hà Nội) Ở một số đoạn, chúng tôi nhận thấy dịch giả có lược dịch so với nguyên bản 4 Việc đối chiếu giữa bản dịch tiếng Việt và nguyên tác tiếng Anh là cần thiết nhưng do khả năng tiếng Anh còn hạn chế của người viết và phạm vi cho phép của đề tài nên chúng tôi chưa làm tốt được việc đối chiếu văn bản Trong quá trình triển khai đề tài, chúng tôi tìm hiểu thêm một số bài viết của A Roy về các vấn đề xã hội để có những đánh giá toàn diện hơn về tư tưởng, nghệ thuật tác phẩm, về thân thế của

A Roy

4 Phương pháp nghiên cứu

Chúng tôi đã chọn vận dụng những phương pháp nghiên cứu sau:

ấn văn hóa đặc thù trong nghệ thuật tiểu thuyết của nhà văn Việc nghiên cứu một tác phẩm văn học không thể tách rời những yếu tố, đặc điểm văn hóa dân tộc Chúng tôi xem đây là một trong những phương pháp chủ đạo trong quá trình thực hiện đề tài

tiểu thuyết, cách kể của tiểu thuyết, phương thức hình thành tính cách nhân vật cũng như phương thức xây dựng hoàn cảnh trong tiểu thuyết

thuyết Chúa Trời của những chuyện vụn vặt thông qua hình tượng nhân vật và

nghệ thuật kể chuyện

hiểu về bối cảnh xã hội của tác phẩm cũng như tiểu sử của nhà văn, từ đó có những cứ liệu xác thực để chứng minh cho sự tác động của bối cảnh xã hội đến tác phẩm và ngược lại

4 Điều này gợi mở một đề tài nghiên cứu thú vị về tác phẩm khi chúng tôi có thể phát triển khả năng ngôn ngữ của mình sau này.

- Phương pháp hệ thống: chúng tôi đặt tác phẩm Chúa Trời của những chuyện vụn vặt trong dòng chảy của nền văn học Ấn Độ đương đại, với một số

tác phẩm văn học Ấn viết bằng tiếng Anh

5 Bố cục luận văn

Luận văn gồm ba phần: mở đầu, ba chương chính và kết luận

Phần mở đầu của luận văn gồm có sáu mục: Lí do chọn đề tài, Lịch sử nghiên cứu vấn đề, Đối tượng và phạm vi nghiên cứu, Phương pháp nghiên cứu,

Bố cục luận văn và Đóng góp của luận văn

Ba chương chính của luận văn gồm:

- Chương một (27 trang): Arundhati Roy với dòng văn học Ấn Độ đương đại viết bằng tiếng Anh Trong chương này, chúng tôi giới

thiệu khái quát về con người, sự nghiệp của Arundhati Roy và quá trình phát triển của dòng văn học Ấn Độ đương đại viết bằng tiếng Anh

- Chương hai (37 trang): Hình tượng nhân vật trong Chúa Trời của

những chuyện vụn vặt Chương này phân tích nghệ thuật xây dựng

hình tượng nhân vật của tác giả qua mối quan hệ ràng buộc giữa các thế hệ trong một dòng họ với cách phân chia theo trực hệ và bàng hệ,

để từ đó chỉ ra mối liên kết giữa các thế hệ trong tác phẩm dựa trên mối quan hệ huyết thống và mối quan hệ xã hội

- Chương ba (37 trang): Nghệ thuật kể chuyện trong Chúa Trời của

những chuyện vụn vặt Nghệ thuật kể chuyện là một vấn đề lớn nên

trong chương này, chúng tôi chỉ triển khai tập trung ở: người trần thuật, thời gian trần thuật và không gian trần thuật trong tác phẩm Kết luận (3 trang): Là những tổng hợp và đánh giá các vấn đề đã trình bày

ở ba chương chính, đề xuất hướng đi tiếp theo trong các công trình nghiên cứu sau này

Tài liệu tham khảo (10 trang) và Phụ lục (2 trang)

6 Đóng góp của luận văn

Ý nghĩa khoa học: Với đề tài “Đặc trưng nghệ thuật tiểu thuyết Chúa

Trời của những chuyện vụn vặt của Arundhati Roy”, chúng tôi mong muốn

đóng góp kết quả nghiên cứu về nghệ thuật tiểu thuyết của Arundhati Roy – một phong cách độc đáo của văn chương Ấn Độ đương đại

Ý nghĩa thực tiễn: Việc nghiên cứu, giới thiệu Arundhati Roy còn khá xa

lạ ở Việt Nam Chúng tôi hi vọng công trình này sẽ góp phần đưa Arundhati Roy đến gần hơn với độc giả, đồng thời cung cấp tư liệu về một hiện tượng văn chương đặc biệt của tiểu thuyết Ấn Độ đương đại viết bằng tiếng Anh mà theo chúng tôi, Arundhati Roy là một trong những gương mặt nổi bật

1.1.1.1 Vài nét về xã hội Ấn Độ sau năm 1947

Ấn Độ được ví như một cô gái đẹp, mình quấn hai dải “đăng ten” (sông

Ấn và sông Hằng), đầu đội mũ tuyết (núi Himalaya), chân vô tư nghịch nước biển Ấn Độ Dương Nhưng vẻ đẹp hồn nhiên, dịu dàng này đã trải qua không ít thăng trầm Trong phạm vi cho phép, chúng tôi chỉ đề cập những vấn đề liên quan đến xã hội Ấn từ sau ngày độc lập đến cuối thế kỉ XX với sự phát triển vượt bậc về mọi mặt cũng như vô vàn những khó khăn, thử thách liên quan đến

A Roy và tác phẩm của bà

Sau khi giành lại được nền độc lập từ tay thực dân Anh năm 1947, Ấn

Độ bị phân chia thành Liên bang Ấn Độ và Lãnh thổ tự trị Pakistan Quá trình

dẫn đến chia cắt bắt nguồn từ hàng loạt những sự kiện mang tính chính trị chứ không đơn giản chỉ vì sự mâu thuẫn của hai tôn giáo (Hindu giáo và Hồi giáo) Bởi dù có những khác biệt đến mức không thể cùng tồn tại nhưng hai cộng đồng người này đã chung sống hòa bình trong một giai đoạn lịch sử lâu dài

Sự chia cắt ấy cũng không hoàn toàn chỉ do thực dân Anh thực hiện mưu đồ chia rẽ Vì từ cuối những năm 30 trở đi, sự tác động và ảnh hưởng của Anh ở

Ấn Độ đã không còn mạnh mẽ Có thể thấy, việc chia cắt còn diễn ra dưới tác động của các nhân vật, sự kiện lịch sử và các hội nghị, các cuộc đàm phán, thương lượng giữa ba bên: thực dân Anh, Đảng Quốc Đại Ấn Độ và Liên đoàn

Hồi giáo, với các nhân vật mang tầm ảnh hưởng như M Gandhi, J Nehru,

M.A Jinna… nhất là trong thập niên cuối (1937 - 1947)

Việc chia cắt đất nước là một tai họa giáng xuống đầu quần chúng nhân dân Từ những mầm mống xung đột nhỏ lẻ, nhưng do tác động về mặt tư tưởng và quan điểm của giới lãnh đạo đã dẫn đến xung đột về mọi mặt Biết bao cuộc xung đột đẫm máu được qui về một nguyên nhân duy nhất là do xung đột tôn giáo Trong cuộc bầu cử đầu tiên của Ấn Độ sau chia cắt năm 1952, mọi người nhận ra rằng: Cái giá của tự do là chia cắt đất nước Đảng Quốc Đại

đã đấu tranh đến cùng nhưng đến lúc cũng nhận ra ba con đường: đất nước bị

nước ngoài cai trị, nội chiến đẫm máu hoặc cả hai… Nếu không có chia cắt, nghĩa là không có sự chuyển giao quyền lực Và nếu cả Ấn Độ chìm trong nội chiến thì hậu quả sẽ còn bi thảm hơn nhiều so với việc chia cắt Vì vậy, để có

một chính phủ trung tâm được thiết lập bằng phong trào hòa bình chỉ còn con đường chia cắt Đây là quan điểm và lập luận của những người theo chủ nghĩa dân tộc của Ấn Độ Nhìn chung, lịch sử về giai đoạn này đã bị chính trị hóa rất nhiều nên thật khó để tìm được một nhận định khách quan tuyệt đối

Việc chia cắt diễn ra để lại một vết cắt sâu trong lòng hai quốc gia Ấn

Độ và Pakistan Và dĩ nhiên, điều này đã ảnh hưởng rất lớn đến đời sống con người và xã hội Ấn Độ nói riêng, hai nước Ấn Độ và Pakistan nói chung

Tiếp theo là sự chia cắt giữa các tỉnh Punjab và Bengal, những cuộc bạo động giữa người Sikh, Hindu và Hồi giáo bùng nổ ở Punjab, Bengal và Delhi, làm hơn một triệu người thiệt mạng [50, tr.39] Trong thời kì này, những cuộc di

cư ồ ạt trong lịch sử hiện đại diễn ra rất nhiều, với khoảng 12 triệu người Hindu, Sikh và Hồi giáo di chuyển giữa Ấn Độ và Pakistan làm cho tình hình chính trị,

xã hội Ấn Độ vốn chưa ổn định càng thêm căng thẳng Chưa kịp khôi phục đất nước sau gần một thế kỉ chịu sự áp bức, bóc lột của thực dân Anh, Ấn Độ tiếp tục gánh trên mình những cuộc chiến hết sức căng thẳng ở vùng Kashmir – nơi tranh chấp giữa Ấn Độ và Pakistan (vào những năm 1948, 1965, 1971)

Sau ngày độc lập, chính phủ vẫn không thể kiểm soát được vấn đề gia tăng dân số: “Vào những năm 70, dân số Ấn Độ tăng khoảng 13 triệu người mỗi năm và đến năm 1985 tổng dân số đã lên tới 750 triệu người” [80] Năm 1991 dân số Ấn Độ là hơn 800 triệu người và đến nay đã vượt quá con số một tỉ người Dân số tăng nhanh đi liền với đói nghèo, thất học làm đời sống người dân

vô cùng khó khăn

Đáng nói hơn, dù đất nước đã độc lập, tư tưởng tự do, dân chủ đã được khai mở nhưng tư tưởng quốc gia hẹp hòi, địa phương chủ nghĩa, những thành kiến về đẳng cấp, tôn giáo, những tư tưởng phong kiến bảo thủ… vẫn tồn tại ở

Ấn Độ Và dù Hiến pháp đã qui định cấm phân biệt đẳng cấp nhưng hệ thống đẳng cấp vẫn tồn tại một cách ngấm ngầm, nhất là ở các vùng nông thôn xa xôi của Ấn Độ Vì những điều này mà đa số người dân Ấn luôn tuyệt đối phục tùng

hoàn cảnh và số phận

Bằng nền tảng cộng hòa cùng với tinh thần làm việc chăm chỉ, sự kiên trì trau dồi tri thức và khả năng sáng tạo của người dân, Ấn Độ đã nhanh chóng khắc phục những khó khăn về kinh tế: “nghèo nàn, lạc hậu, bị suy kiệt bởi các cuộc cướp bóc, khai thác và thuộc địa hóa” Tuy nhiên, vẫn còn không ít những vấn đề nan giải như: mức độ phân hóa giàu nghèo ngày càng cao ở các thành phố lớn; những hủ tục, những định kiến về đẳng cấp và xung đột tôn giáo vẫn ngấm ngầm… Mong muốn đạt được sự phát triển toàn diện và đồng bộ, Ấn Độ sẽ phải

nỗ lực nhiều hơn nữa trong mọi phương diện Vấn đề còn lại chỉ là thời gian

1.1.1.2 Bức tranh văn hóa đa dạng, thống nhất

Là một quốc gia đa sắc tộc, đa ngôn ngữ với nền văn hóa cổ xưa, trường tồn và thăng trầm qua các thời kì lịch sử, Ấn Độ đã để lại một di sản văn hóa đậm màu sắc tôn giáo Những cuộc xâm lược và sự cai trị những ách áp bức của các tộc người Hy Lạp, người Hồi giáo và thực dân phương Tây sau này đã không hủy diệt được mà còn hòa tan vào dòng chảy của văn hóa truyền thống Ấn Độ

Có thể nói, nét độc đáo của văn hóa Ấn Độ là khả năng hấp thụ và tồn tại cùng

lúc nhiều nền văn hóa khác nhau Cả yếu tố bản địa lẫn yếu tố du nhập đều tự thích nghi để tồn tại

Đằng sau dáng vẻ hiện đại, vẫn là một Ấn Độ quyến rũ, huyền bí và thâm trầm, một Ấn Độ luôn tôn trọng những giá trị tâm linh, luôn suy ngẫm, chiêm nghiệm và khát vọng vươn tới sự giác ngộ, giải thoát khỏi đời sống vật chất phù phiếm

Sự dung hợp tôn giáo đã tạo nên dấu ấn riêng cho văn hóa Ấn Độ Hai tôn giáo chính và phổ biến nhất ở Ấn Độ là Hindu giáo và Phật giáo Tuy nhiên, văn hóa Hindu (chiếm trên 83% dân số) luôn chiếm ưu thế, ngay cả trong những hoàn cảnh chính trị bất lợi Còn những tôn giáo khác như: Sikh, Jain, Hồi, Thiên Chúa,… với không ít điểm khác biệt, bất đồng, thậm chí là xung đột cũng đã biết cách chung sống hòa bình

Cuối thế kỉ XX, làn sóng phương Tây hóa văn hóa Ấn Độ diễn ra mạnh

mẽ nhưng cuối cùng đã bị đẩy lùi nhờ những nỗ lực không mệt mỏi của các nhà hoạt động văn hóa tâm huyết: Raja Ram Mohan Roy, Swami Vivekananda, Narayana Guru, Maharisi…

Văn hóa Ấn Độ thế kỉ XX thể hiện khuynh hướng khoan dung, thỏa hiệp

và phóng khoáng khi tiếp thu cái mới Nhưng về căn bản, nó lại không dễ dãi với những gì liên quan đến phương diện tinh thần, đến lương tâm đạo đức của con người, đến giá trị nhân văn của dân tộc, cũng như của cả nhân loại Giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống của dân tộc luôn là vấn đề nóng bỏng và phức tạp không riêng ở quốc gia nào Với Ấn Độ, Jawaharlal Nehru từng nói:

Một ước mơ thống nhất nào đó đã chiếm lĩnh tâm trí Ấn Độ kể từ buổi đầu của nền văn minh Sự thống nhất đó không phải từ bên ngoài áp đặt vào, không phải là sự tiêu chuẩn hóa những thứ ngoại lai hoặc thậm chí các niềm tin Nó là một cái gì sâu sắc hơn và trong lòng nó là một đức bao dung rộng lớn nhất về niềm tin và tập quán, và mọi sự khác biệt đều được chấp nhận, thậm chí được khuyến khích”

Chính sự linh động này, nên dù với một xã hội đa nguyên phức tạp đến mức nào,

Ấn Độ vẫn giữ cho mình một nền văn hóa đặc trưng mang đậm “bản sắc Ấn Độ”, “cá tính Ấn Độ”, “tinh thần Ấn Độ”

Trong nền văn hóa ấy, văn học Ấn Độ được xem là đại diện tiêu biểu chứng minh cho khả năng bảo tồn bản sắc dân tộc Chúng tôi tìm thấy điều này ở các nhà văn trẻ của dòng văn học Ấn Độ đương đại viết bằng tiếng Anh Trong phần tiếp theo, chúng tôi muốn đề cập đến một nhà văn nữ, Arundhati Roy

1.1.2 Arundhati Roy – thân th ế và sự nghiệp

1.1.2.1 Đứa con của Thiên Chúa giáo và Hindu giáo

Arundhati Roy (tên đầy đủ là Suzanna Arundhati Roy) sinh ngày 24 tháng

11 năm 1961 tại Bengal, vùng Đông Bắc Ấn Mẹ A Roy (bà Mary Roy) là người theo Thiên Chúa giáo nhưng cha, một chuyên viên trồng trà, lại là người theo Hindu giáo Theo quan niệm của đại đa số người Ấn, hôn nhân là “sự hợp nhất

đã được thánh hóa, làm cho việc li hôn trở thành một điều không thể nghĩ đến trong truyền thống” [50, tr.96] Chính vì điều này mà từ xa xưa, biết bao luật lệ

đã trói buộc người phụ nữ vào bổn phận làm con, làm vợ và cả làm mẹ Cuộc hôn nhân của bố mẹ A Roy có sự kết hợp của hai tôn giáo Người cha theo Hindu giáo từ lâu vẫn quen với nếp nghĩ vợ là người chịu đựng và phục tùng tuyệt đối Nhưng mẹ A Roy lại thuộc lớp phụ nữ mới – một giáo viên, một người hoạt động xã hội vì sự bình đẳng giới Cả cuộc đời, Mary Roy luôn kiên quyết, bền bỉ đấu tranh cho quyền thừa kế của những phụ nữ Thiên Chúa giáo ở Kerala Ngày nay, ở Kerala, phụ nữ ngày càng được tự do và bình đẳng hơn Mary sáng lập ngôi trường (Corpus Christi) độc lập với chính quyền địa phương

để giáo dục thanh thiếu niên theo tinh thần tự do, dân chủ, không câu nệ vào những điều cấm kị của tôn giáo hay văn hóa truyền thống Cuộc hôn nhân của Mary Roy đổ vỡ là do sự khác biệt quá lớn trong tư tưởng của hai vợ chồng Sau

khi cha mẹ li hôn, Arundhati Roy sống với mẹ ở vùng Ayamanam 5 tỉnh Kerala

A Roy được mẹ dạy học tại nhà, đến 10 tuổi mới bắt đầu đến trường như những đứa trẻ khác Có thể thấy, A Roy chịu ảnh hưởng trực tiếp và sâu sắc từ sự giáo dục của mẹ Trong đó, tinh thần tự do luôn được đề cao với hai mẹ con

Tóm lại, Mary Roy đã có ảnh hưởng rất lớn đến việc hình thành tư tưởng

và nhân cách của Arundhati Roy Vì khi lớn lên, A Roy đã trở thành nhà hoạt

động chính trị, xã hội như người mẹ của mình

1.1.2.2 Nhà hoạt động xã hội - nhà văn

Từ nhỏ Arundhati Roy đã hấp thu tinh thần tự do, dân chủ của mẹ nên khi vừa đến tuổi trưởng thành, bà đã chọn cho mình một cuộc sống tự lập Mười tám tuổi, A Roy rời nhà đến Delhi và bắt đầu cuộc sống riêng của mình Cô sống trong một ngôi lều nhỏ ở khu lều bất hợp pháp và kiếm sống bằng việc bán những vỏ chai thu gom được Sau đó, cô đăng kí học ngành Quy hoạch và Kiến trúc tại một trường đại học ở Delhi Tại đây, A Roy gặp và kết hôn với kiến trúc

sư Gerard Da Cunha, một sinh viên cùng ngành Sau khi kết hôn, A Roy và chồng từ bỏ ngành kiến trúc, đến thành phố Goa, bán bánh kẹo ở bờ biển cho khách du lịch Sau bốn năm chung sống, A Roy và chồng li dị Không có con cái, A Roy chuyển sang bán trái cây kiếm sống May mắn, A Roy tìm được việc làm tại "National Institute for Urban Affairs" Hàng ngày, A Roy đi làm với chiếc xe đạp thuê cũ kĩ Được một thời gian, vì tò mò, A Roy bắt đầu chuyển qua làm phim ở Massey Saab với giám đốc Pradeep Krishen (người chồng thứ hai của bà sau này) Thời gian này, A Roy tập viết lách (thực hiện ước mơ từ bé của mình) và được nhận làm người viết kịch bản cho phim truyền hình Kịch bản

đầu tiên và cũng do bà đóng vai chính là phim In Which Annie Gives It Those

Ones Tiếp sau đó, A Roy viết kịch bản cho phim Electric Moon do người

5 Ayamanam trở thành bối cảnh chính cho quyển tiểu thuyết đầu tay, The God of Small

Things, của A Roy sau này dưới cái tên Ayemenem

chồng thứ hai của bà làm đạo diễn Cả hai bộ phim đều nói về những nghi lễ tôn giáo tại Ấn Độ Năm 2004, nhà xuất bản Penguin cho xuất bản kịch bản bộ phim

thời gian sống trong cảnh xô bồ của giới điện ảnh, Arundhati Roy rời bỏ thế giới

ấy và bắt tay viết The God of Small Thing Năm 1996, tác phẩm đầu tay này

được hoàn thành và nhanh chóng gặt hái được những thành công vang dội khi vừa xuất bản Chính tác phẩm này đã đưa tên tuổi nữ nhà văn này vang danh khắp nơi

Bằng danh tiếng có được từ sau Giải Man Booker cho tiểu thuyết Chúa

Trời của những chuyện vụn vặt, Arundhati Roy không tiếp tục theo đuổi sự

nghiệp văn chương mà tham gia vào lĩnh vực chính trị với thái độ hăng say đặc biệt Có nhiều bài viết của bà ở thời kì này chẳng liên quan gì đến nghệ thuật văn chương mà tập trung tranh đấu cho hòa bình, cho những quyền lợi đích thực của con người Robert Marquand, trên "The Christian Science Monitor", đánh giá rằng sự xuất hiện của A Roy trên sân khấu văn chương Ấn như “ một ngôi sao chổi xẹt ngang qua bầu trời” A Roy thể hiện mình là “một gương mặt văn chương hấp dẫn”, “một loại lương tâm công cộng” Trong sang tác của mình, A Roy thể hiện rõ sự đam mê công chính, thẳng thắn nói về những vấn đề bức xúc hàng ngày, thách đố với những chuẩn mực (những qui định sẵn có) Từ những điều này cho thấy A Roy là người “thích đặt vấn đề”

Bản thân Roy cũng đã từng xác nhận: "Ngay từ khi còn nhỏ, tôi đã xác

định phải thương thuyết với thế giới theo cách riêng của tôi (negociate with the

Trong lĩnh vực chính trị, A Roy nhanh chóng khẳng định lập trường của mình, công khai chế giễu Phoolan Devi, một nhà chính trị, một kẻ vô đạo đức của nhà thổ Robin – Hood Việc đấu tranh công khai giúp A Roy ngày càng nhận thức rõ hơn về xã hội Ấn với các bi kịch của nó: “A Roy trở thành tiếng

nói của lương tâm quần chúng - một Pablo Neruda của Ấn Ðộ” Tháng 5 năm

1998, khi chính phủ cho tiến hành thử nghiệm bom nguyên tử (để răn đe Pakistan), cùng với dư luận quốc tế, A Roy quyết liệt chống đối lại quyết định của chính phủ cho dù nhân dân Ấn Ðộ ủng hộ Tháng 7 năm 1998, cùng với các nhà hoạt động khác nổi tiếng trên thế giới như Kofi Annan, Graca Machel (Nam Phi), John Hume (Bắc Ái Nhĩ Lan), Ang San Sui Kui (Miến Ðiện) , A Roy cho đăng bài viết, kết án cuộc chạy đua nguyên tử là "điên rồ, nguy hiểm" Bà chống đối việc chính phủ đồng ý xóa sổ 245 làng mạc để xây dựng một con đập trên dòng sông Narmada (Ấn Ðộ) Đồng thời, bà còn cùng với nhiều nhà hoạt động quốc tế khác kiên quyết đấu tranh đòi hòa bình, dân chủ thật sự cho toàn thế giới, chống chính sách toàn cầu hóa do các nước Tây Phương chủ trương Sau biến cố ngày 11 tháng 9, A Roy bày tỏ quan điểm phản đối với chính sách chống khủng

bố của tổng thống Bush và cuộc chiến tranh gọi là "chiến tranh phòng ngừa"

Những bài viết của bà được đăng tải ở hầu hết các tờ báo lớn trên thế giới: The

Đó là những bài như: The End of Imagination, The Greater Common Good (hai bài này được in lại trong tác phẩm The Cost of Living đề cập đến vụ thử nghiệm bom nguyên tử và xây đập thủy điện của chính phủ Ấn Ðộ); The Algebra of

Infinite Justice, Insult and Injury in Afghanistan, Stop Bombing Afghanistan,

các chính sách của Hoa Kì sau biến cố ngày 11 tháng 9 ở New York);

Iraq)

Trong đó, chúng tôi đặc biệt chú ý đến bài viết vào năm 2001 của A Roy

có nhan đề: The War is The Peace (Hồ Anh Thái dịch sang tiếng Việt: Chiến

chúng [của A Roy] về cuộc chiến Afghanistan”

Nhìn chung, các bài viết của bà đều bộc lộ một thái độ quyết liệt về những vấn đề nóng bỏng của xã hội, đồng thời thể hiện phong cách riêng, khi đanh thép, mỉa mai, lúc lại đầy xúc cảm Tuy nhiên, sự quyết liệt nào cũng dễ dẫn đến cực đoan Điều này cũng không tránh khỏi ở A Roy Không ít bài viết của bà đã gây ra nhiều tranh cãi gay gắt trong giới trí thức (nhà văn, sử gia, chính trị gia, nhà báo,…) ở Ấn Ðộ cũng như trên thế giới Chẳng hạn, chuyện bà quyết liệt chống vụ xây đập thủy điện và chống việc thử bom nguyên tử của Chính phủ Theo quan điểm chung, việc Chính phủ cho xây đập thủy điện, tuy gây thiệt hại đến quyền lợi của một số người dân ở một số khu vực nhất định nhưng đem lại lợi ích kinh tế chung cho quốc gia Hoặc là vụ thử nghiệm nguyên tử của Chính phủ, đa số dân chúng ủng hộ vì đây là chuyện liên quan đến danh dự quốc gia và

an ninh quốc phòng Với những chống đối thẳng thắn và quyết liệt, bà đã bị kết

án, thậm chí còn bị Tòa án Tối cao tạm giam

Ngày 11 tháng 9 năm 2001, tòa Tháp Đôi của Trung tâm Thương mại Thế giới tại Manhattan, thành phố New York (Mĩ) bị phá hủy bởi một tổ chức khủng

bố làm chấn động thế giới Ngay sau đó, Mĩ ráo riết tiến hành những cuộc truy lùng thủ phạm và chống khủng bố Điều này nhanh chóng châm ngòi cho hai cuộc chiến tranh của Mĩ ở Iraq và Afghanistan 6 Trước sự kiện này, A Roy không ngần ngại thể hiện quan điểm thẳng thắn của mình Bà lên án cuộc chiến tranh mà chính quyền Mĩ tiến hành ở Afghanistan và ở Iraq:

Bất kể bộ máy tuyên truyền nói với chúng ta những gì, những tay độc tài hạ tiện kiểu này (chỉ Saddam Hussein) không phải là đe dọa lớn nhất cho thế giới Mối hiểm nguy thật sự và cấp tốc, đe dọa lớn nhất của tất cả chính là sức mạnh phát động đã hướng dẫn bộ máy chính trị và kinh tế của chính phủ Hoa Kì Rõ ràng là chiến tranh chống khủng bố

6 Hai cuộc chiến tranh này đã làm cho số lượng thương vong của binh sĩ Mĩ cho đến nay đã cao gấp đôi số người thiệt mạng trong vụ 11/9 Theo thống kê của Bộ Quốc phòng Mĩ, gần 6.500 lính M ĩ đã thiệt mạng tại hai chiến trường trên (Nhật Quỳnh/VOV-Washington)

không thực sự là về khủng bố và chiến tranh về Iraq không phải là về dầu hỏa Mà là về xung lực phá hủy của một siêu cường để trở thành siêu đẳng, chiếm lĩnh quyền lãnh đạo toàn cầu" [93]

Sau những chuyện trên, A Roy đã làm mất đi tình cảm của nhiều độc giả dành

cho bà, kể từ khi tác phẩm The God of Small Things ra đời

Nhìn chung, quan điểm chính trị của A Roy được ủng hộ nhiều mà bị chống đối cũng không ít Chủ tịch cơ sở Patrick Lannan, Jr phát biểu:

Vừa là một nghệ sĩ vừa là một công dân của thế giới, Arundhati Roy viết về các xã hội dân sự chịu ảnh hưởng xấu xa bởi những nhà nước

và tổ hợp thế lực nhất thế giới Chúng tôi vinh dự ca ngợi cuộc đời và tác phẩm của bà trong cuộc đấu tranh cho tự do, công lí và sự đa dạng về văn hóa"

Phát biểu này xuất hiện trong bản thông cáo từ Santa Fee (tiểu bang New Mexico, Hoa Kì) khi họ quyết định trao cho nhà văn Arundhati Roy giải thưởng

Tự Do Văn Hóa 2002 (Prize for Cultural Freedom) vào cuối tháng 9 năm 2002

trị giá 350 ngàn đô la, như một cách thừa nhận sự can đảm và tự do ngôn luận của A Roy khi bà ca ngợi quyền con người được tự do tưởng tượng và tự do phát biểu

Trong một cuộc trao thưởng khác trị giá 1.300 USD, Arundhati Roy đã từ chối nhận giải thưởng dù Hội đồng trao giải đã cố gắng thuyết phục bà Đó là Giải thưởng của Viện Hàn lâm Sahitya Akademi (Ấn Độ) 7 dành cho tác phẩm

nước này) The Algebra of Infinite Justice là một tập tiểu luận được tác giả viết

trong khoảng thời gian 1998 – 2003 Tác phẩm vạch trần lối sống ngạo mạn, xấc xược của tầng lớp thượng lưu, giới chức và nỗi thống khổ của những người

7 Hiệp hội bảo trợ và thúc đẩy sự phát triển của nền Văn học và Ngôn ngữ Ấn Độ do chính phủ thành lập năm 1954

nghèo đói, vô gia cư ở Ấn Độ Arundhati Roy được công nhận là nhà văn, nhà môi trường học và nhà hoạt động vì hòa bình nổi tiếng ở Ấn Độ với nhiều giải

thưởng danh giá: năm 1997, Giải Man Booker cho cuốn The God of Small

tranh vì một xã hội phi bạo lực…

Có thể thấy, A Roy đã luôn tỏ rõ một thái độ tuyên chiến với những gì làm tổn hại đến con người Trong một xã hội còn không ít sự vô cảm, thờ ơ và nhẫn tâm với người nghèo, nhất là với phụ nữ và trẻ em như Ấn Độ, thật khó lòng có thể thay đổi cách nhìn của những người còn mang nặng định kiến trong một thời gian ngắn Giống như Swami 8Vivekananda đã từng “đau đớn nhận ra không có xã hội nào giẫm đạp lên những kẻ bất hạnh một cách không thương tiếc như xã hội Hindu” Tuy nhiên, đấy không phải là lỗi của tôn giáo mà là lỗi của những kẻ cầm quyền, mượn danh thần linh để ban bố các đạo luật Với A Roy, viết tiểu thuyết không nhằm mục đích lôi kéo, áp đặt độc giả theo một tư tưởng nào mà chỉ đơn giản là bà muốn kể lại những gì đã được chứng kiến bằng cái nhìn cá nhân và để mọi người tự do suy ngẫm trước hiện thực ấy

1.2 Ti ểu thuyết Ấn Độ đương đại viết bằng tiếng Anh

1.2.1 Ti ếng Anh trong văn học Ấn Độ đương đại

Tiếng Anh được sử dụng phổ biến và đưa vào trường học ở Ấn Độ từ thế

kỉ XIX, khi thực dân Anh đặt ách thống trị trên đất nước này Tiếng Anh tồn tại song song cùng với hơn hai mươi ngôn ngữ chính thức khác ở Ấn như: Assames, Bengali, Bodo, Dogri, Gujarati, Kannanda, Kashmitri, Konkani… và được xem

là “một ngôn ngữ chính thức kết hợp” Sau ngày độc lập, Ấn Độ được chia thành nhiều bang khác nhau Mỗi bang có một ngôn ngữ chính thức riêng hoặc là có hai đến ba ngôn ngữ được sử dụng cùng lúc

8 Swami là d anh hiệu tôn trọng đặt trước tên người và thường dành cho nhà sư, hoặc danh hiệu dùng để tôn vinh tiếp theo sau tên một thầy tâm linh hay một người được tôn kính vì kinh thánh của người đó

Để ổn định tình hình chính trị và xóa đói giảm nghèo đối với một quốc gia rộng lớn, đa dân tộc, đa ngôn ngữ, đa tôn giáo như Ấn Độ, cần có một sự thống nhất trong cả nước Vấn đề ngôn ngữ chung của dân tộc được quan tâm hàng đầu Nhưng mãi đến năm 1965, chính phủ mới ban hành sắc lệnh về ngôn ngữ chính thức cho đất nước Tiếng Hindi được chọn là ngôn ngữ chung của cả nước,

dù 1/3 dân số sử dụng ngôn ngữ này chủ yếu tập trung ở vùng Bắc Ấn Sắc lệnh này không làm thỏa mãn nhu cầu của người dân, những cuộc bạo động diễn ra liên tiếp ở vùng Nam Ấn, tình hình chính trị vô cùng căng thẳng, buộc chính phủ phải nhượng bộ ra thông cáo tiếp theo cho phép sử dụng tiếng Anh như một ngôn ngữ chính trong cộng đồng người không sử dụng tiếng Hindi Như vậy, tiếng Hindi và tiếng Anh trở thành hai ngôn ngữ chính tại Ấn Độ Tuy nhiên, tiếng Anh vẫn được xem là công cụ chính giúp thống nhất nền văn hóa giữa các vùng miền Ở Ấn, tiếng Anh là ngôn ngữ duy nhất mà người ta phải sử dụng nếu muốn có một việc làm tốt hoặc muốn vào học đại học Tất cả những tờ báo lớn đều bằng tiếng Anh Như vậy, mỗi người Ấn đều phải biết nói ít nhất là hai hoặc

ba thứ tiếng

Tiếng Anh cũng được sử dụng trong sáng tác văn học Dòng văn học viết bằng tiếng Anh chính thức hình thành, tồn tại song song với dòng văn học viết bằng tiếng Hindi và các phương ngữ khác như: Tamil, Bengali, Telugu, Urdu…

Từ đó, dòng văn học viết bằng tiếng Anh từng bước khẳng định vị thế của mình trên văn đàn Ấn Độ hiện đại và đương đại

1.2.2 S ự ảnh hưởng và tiếp nhận của dòng văn học Ấn Độ viết bằng tiếng Anh

Dòng văn học Ấn Độ viết bằng tiếng Anh khởi đầu từ vài thập kỉ trước, khi nước này giành được độc lập, với tác giả lớn R Tagore Sau R Tagore phải

kể đến Raja Rao 9

và hai tên tuổi khác là: R.K Narayan và Mulk Raj Anand

9 “Raja Rao là một trong những nhà văn viết bằng tiếng Anh vĩ đại nhất của Ấn Độ và là

một gương mặt nổi bật trên văn đàn thế giới thế kỉ XX” [25]

Như vậy, nhắc đến thành tựu thời kì sau Tagore là nhắc đến ba gương mặt sáng

giá: Mulk Raj Anand, Raja Rao và R.K Narayan Đây là ba nhà tiểu thuyết viết bằng tiếng Anh nổi bật trong văn học hiện đại Ấn Độ

Tuy xuất hiện khá sớm nhưng đến những năm 30 của thế kỉ XX, dòng văn học Ấn viết bằng tiếng Anh mới thật sự trưởng thành Hàng loạt tiểu thuyết viết

bằng tiếng Anh ra đời thời kì này là: Những kẻ cùng đinh (1935) của Mulk Raj

Anand, Swamy và các bạn (1935) của R.K Narayan và Kathapura, Con rắn hổ mang và chiếc dây thừng, Kiện tướng cờ và những bước đi của Raja Rao Trong

đó, tiểu thuyết của Raja Rao đặc biệt được dư luận quan tâm và công nhận đạt đến trình độ kiệt tác

Về sau, văn học Ấn Độ viết bằng tiếng Anh được biết đến rộng rãi hơn với rất nhiều tên tuổi lớn như Anita Desai, Nayantara Sahgal, Sasthi Brata, Salman Rushdie (Giải Man Booker, 1981) 10, Shashi Throor (nhiều giải: Giải

Book Critics Circle, 1988) Tiếp đến là tên tuổi của Vikram Seth và Amitav

Ghosh (người từ chối giải Common Wealth Writers, 2002) Các nhà văn gốc Ấn

trong những năm gần đây đã tiếp tục khẳng định mình qua nhiều giải thưởng

lớn: Arundhati Roy với giải Man Booker, 1997; Jhumpa Lahiri, phó chủ tịch hội Văn bút Mĩ, với giải Pulitzer năm 2002; Kiran Desai với Giải Man Booker năm

2006 và Giải National Book Critics Circle, Aravind Adiga với Giải Man Booker năm 2008,…

Như vậy, xét riêng trong lịch sử Giải Man Booker từ năm 1969 đến nay

đã có bốn nhà văn Ấn Độ được nhận giải thưởng danh giá này Trong số đó, hai tác giả là nữ Họ được đánh giá là những người tinh tế và tài tình trong cách miêu tả thế giới phức tạp tại Ấn Độ qua con mắt của những đứa trẻ và các thiếu

10 Midnight's Children không chỉ đoạt giải Booker mà còn có ý nghĩa mở ra một cánh cửa cho nhiều nhà văn Ấn khác

niên bắt đầu khám phá cuộc sống Tiểu thuyết của A Roy và Kiran Desai “đều là những tuyệt tác về thế giới nội tâm và tài kể chuyện”

Bất luận bị mang tiếng là trò quảng cáo lừa thiên hạ, bất luận những cuộc tranh cãi chưa có hồi kết, Man Booker vẫn là một giải thưởng thu hút đông đảo

sự chú ý của công chúng đến với những tác phẩm văn học xuất sắc viết bằng

tiếng Anh Dù được khen hay chê, Man Booker cũng đã tạo sự chú ý đối với độc

giả, thu hút họ đến với những tác phẩm viết bằng tiếng Anh xuất sắc Nhìn chung, Giải Booker đã góp phần hình thành thị hiếu đọc sách trong phần lớn các quốc gia nói tiếng Anh Ở Ấn Độ, từ năm 1981, khi Salman Rushdie đoạt giải

với cuốn Midnight's Children, Man Booker đã trở thành kim chỉ nam trong việc

chọn sách của nhiều người Những cuốn tiểu thuyết vừa đoạt giải Man Booker như đang chứng minh sức mạnh khởi nguồn từ Ấn Độ, trên văn đàn thế

giới

Những thay đổi trong văn học thường bắt nguồn từ những thay đổi lớn của xã hội Với văn học Ấn Độ, sự đổi mới bắt đầu từ trong tư tưởng, tình cảm của người cầm bút Bên cạnh đó là sự xuất hiện của một lực lượng độc giả mới, những thanh niên trí thức chịu ảnh hưởng của văn hóa phương Tây, có tư tưởng tiến bộ, có cách nhìn mới về thực tại xã hội Ấn, nhất là về vấn đề tự do… Họ đã thể hiện mạnh mẽ “ý thức về con người cá nhân, cá tính và niềm khát khao sáng tạo”

Năm 1967, trong luận văn The Literature of Exhaustion (Văn chương của

sự cạn kiệt), John Barth đã nhận xét rằng những đề tài và phương pháp trình bày của tiểu thuyết nói chung, tiểu thuyết hiện thực nói riêng dường như đã cạn kiệt Tất cả những đề tài và phương thức thể hiện đề tài đều đã bị dùng đi dùng lại đến mức thành quen thuộc từ thế kỉ XIX đến những năm 60 của thế kỉ XX, trong khi

đó, những khả năng mới được khám phá lại ít được lưu ý Trong tiểu thuyết hiện thực, cốt truyện là yếu tố được quan tâm hàng đầu Cốt truyện thường được xây dựng quanh một sự kiện bất thường (nghĩa là sự kiện này xảy ra khiến cho trật tự

cũ của đời sống bị xáo trộn) Sự kiện bất thường đó khiến độc giả thắc mắc và chờ xem nó sẽ được giải quyết như thế nào Trong diễn biến câu chuyện, các nhân vật lần lượt xuất hiện làm mọi chuyện trở nên trầm trọng hơn, nghĩa là sự xung đột giữa các tuyến nhân vật càng lúc càng trở nên gay gắt Câu chuyện tiếp tục được kể, dài hơn hay ngắn hơn tùy theo khả năng tạo tình huống của tác giả

ở hồi kết, tác giả sẽ đưa ra cách giải quyết mâu thuẫn và trả độc giả trở về với

“trật tự cũ” của đời sống Cuối cùng, mọi vấn đề đều được giải quyết thấu đáo, đúng chuẩn mực của hệ ý thức xã hội Ví dụ: thiện thắng ác, tốt thắng xấu, đúng thắng sai…

Khi tiếp cận tác phẩm, độc giả sẽ thấy nhà văn như một nhà đạo đức học,

xã hội học, sử học, hơn là một nhà nghệ thuật Người đọc, vì vậy, thường chỉ bị thu hút vào cái được kể hơn là nghệ thuật ngôn từ Tiêu chuẩn của một tiểu thuyết thành công theo quan niệm truyền thống thường sẽ là một tác phẩm có khả năng đưa người đọc đi từ hết sự kiện đáng thắc mắc này đến sự kiện chưa được giải đáp khác; người đọc bị thúc giục phải theo đuổi đến đáp số cuối cùng Như vậy, chủ yếu nó thuyết phục người đọc ở các diễn biến sự kiện Chính truyền thống này làm cho nhà văn phải “bám riết” lấy cốt truyện, phải chú tâm vào những cái có thể kể được Thế nhưng, đời sống hiện đại lại cho thấy nhiều

sự thật cực kì phong phú và đa phần không có diễn trình của một cốt truyện và không thể kể suôn sẻ được

Cùng với sự thức tỉnh sâu sắc ý thức cá nhân người sáng tác, nền văn học

Ấn Độ, nhất là dòng văn học Ấn viết bằng tiếng Anh có một bước phát triển quan trọng góp phần làm cho văn học Ấn Độ vốn đa dạng càng trở nên phong phú Ở các địa phương, từ sau năm 1935 (Khi Hội Nhà văn tiến bộ ra đời) 11, đề

11 Năm 1934, mười ba năm trước khi quân đội Anh rút khỏi tiểu lục địa này, một nhóm nhà văn Ấn Độ gặp nhau tại khách sạn Nam Kinh ở London Họ là những nhà văn viết bằng tiếng Urdu, tiếng Anh, và Bengali Họ cùng nhau dự thảo một tuyên ngôn cho văn học Ấn

Độ tương lai, xác định sẽ viết về những biến đổi xã hội sâu sắc [98]

tài sáng tác thường xoay quanh: “tinh thần phản kháng chế độ đẳng cấp hà khắc,

hủ bại của xã hội nô lệ phong kiến, của tôn giáo Bà la môn”; “tiếng kêu gào của những người cùng đinh, nô lệ và những người phụ nữ đòi được hưởng hạnh phúc trần thế, thiết thực”; “nguyện vọng đoàn kết dân tộc Ấn Độ thành một đại gia đình”; “ca ngợi thiên nhiên đất nước giàu có và tươi sáng của Ấn Độ”[22, tr.36] Các nhà văn trẻ của văn học Ấn đương đại vẫn viết về những đề tài ấy, nhưng họ tập trung nhiều hơn vào cách kể, về những điều không dễ phản ánh như: sự thay đổi tâm lí của con người trước biến cố cuộc sống; sự hồi tưởng về quá khứ với những kí ức đau buồn đã bị xáo trộn, đứt quãng; sự trỗi dậy của miền vô thức không thể kiểm soát…

Ở một phương diện khác, thể hiện nhận thức mới về hiện thực và con người, tiểu thuyết Ấn Độ đương đại hướng vào việc khám phá đời sống tinh thần

của những đứa trẻ, những người phụ nữ trí thức chứ không tiếp tục xây dựng hình tượng người dân lao động ở đẳng cấp thấp, mang tiếng nói tố cáo đại diện cho một

lớp người như tiểu thuyết giai đoạn trước Sự đổi mới quan niệm nghệ thuật về con người đã trở thành hạt nhân của những thành tựu mà tiểu thuyết thời hậu thuộc địa đóng góp cho văn học Ấn Độ Nhân vật được miêu tả chân thực, gần gũi

và ám ảnh người đọc với những bi kịch tinh thần Con người dễ đánh mất mình ngay cả trong những suy nghĩ, ước muốn, khát khao chính đáng và đời thường

nhất Điều gì đã khiến cho một người mẹ hết mực yêu các con như Ammu (một nhân vật trong Chúa Trời của những chuyện vụn vặt) lại thốt lên những lời làm

tổn thương bọn trẻ? Để rồi cái giá phải trả không chỉ là sự tan vỡ tình yêu, hại chết người tình mà còn cướp mất tuổi thơ của hai đứa trẻ Ammu mê dại, chối bỏ hiện

thực, tiếp tục ước mơ, khao khát để rồi bị nhấn chìm mãi mãi Những nếp nghĩ

hằn in trong đầu mỗi người khiến chúng trở thành lẽ đương nhiên Đó là xã hội

của những con người sống theo kiểu “phải yêu cái người khác yêu” hoặc “yêu cái mình không thể có” Hai anh em sinh đôi sống lặng lẽ, cô đơn, mặc kệ những nỗi

niềm của bản thân Họ trở thành những sinh thể tồn tại một cách vật vờ Họ cô độc

và chẳng có gì trong chuỗi ngày bất tận, nhạt thếch, buồn tẻ của hiện tại Họ không có gì bấu víu ngoài những mảnh quá khứ cứ mãi ám ảnh Hai anh em chẳng

mảy may bày tỏ sự hụt hẫng, đau xót hay phẫn nộ trước sự việc chung quanh Mỗi người một kiểu, nhưng tất cả đều đang bị chà nát Sự sống của hai anh em sinh đôi, xét đến cùng, là sự chết dần về tinh thần và sự nhận thức lại quá khứ cho thấy

những nỗi đau, trăn trở, day dứt của con người về vấn đề nhân tính

Cuộc cách tân tiểu thuyết ở thế kỉ XX, có thể nói lại ngắn gọn là biểu hiện của nỗ lực kể cái không thể kể (những cái không xảy ra theo trình tự thời gian, không xảy ra trong không gian cụ thể, những cái nằm sâu trong tiềm thức và vô thức, những cái nằm ngoài lí luận của hiện thực tỉnh táo, những cái hỗn mang ) Trong thực tế, để kể được những cái không thể kể, nhà văn phải vừa khắc phục được cách phản ánh hiện thực truyền thống, vừa phải thay đổi được thái độ sử dụng vật liệu gốc của văn chương, là ngôn ngữ

Các nhà văn trẻ, với tư tưởng tiến bộ, đều nhận thấy một điều rằng “các quốc gia hậu thuộc địa thoát khỏi ách đế quốc chỉ được tự do trên danh nghĩa” Nghĩa là bên trong nó “vẫn còn bị chia rẽ bởi các hệ thống tôn ti cấp bậc của quyền lực và sự giàu sang” Thực tế tình hình đất nước Ấn Độ như đã nói ở trên vẫn hết sức rối ren

Lực lượng nhà văn trẻ Ấn Độ với phương thức thể hiện mới được xem như những khởi động ban đầu nhằm đưa tới sự đổi mới triệt để và quyết liệt hơn Với xu hướng nhìn thẳng vào sự thật, họ đã dấn thân vào hiện thực ở thời

kì hiện đại, đang hình thành, chưa ổn định; ở chính “tiêu điểm” của đời sống Trong tác phẩm của họ, ý thức “lột trần mặt nhau, lột trần mặt mình, lột trần

mặt đời” và cao hơn là “bóc trần thế giới” luôn được đề cao Đồng thời, ý thức

hướng tới “chất lượng cuộc sống”, sống sao cho đúng với cuộc sống của con

người đã thẩm thấu vào sáng tác của mỗi nhà văn thời kì này Một cái nhìn khái quát về đội ngũ các tiểu thuyết gia và tác phẩm của họ trong không khí phóng

khoáng, cởi mở của đời sống văn học cho thấy tiểu thuyết Ấn Độ đang vận hành trong cơ chế vận động và đổi mới của văn xuôi đương đại Điều đáng nói ở đây

là trong bối cảnh hiện nay, độc giả đã trở lại với văn hoá đọc Một văn hoá đọc được nâng cấp, được lựa chọn không bị áp đặt bởi chủ nghĩa đề tài hoặc một

phương pháp sáng tác duy nhất Điều này đem lại hứng thú cho người đọc, thu hút họ đi tìm những cuốn sách hay, những cuốn sách trở về với chức năng thẩm

mĩ và giải trí, tôn trọng vai trò người đọc

Những tác động trên đã giúp cho văn học Ấn Độ đương đại ngày càng khẳng định vị thế của mình trên văn đàn thế giới Số lượng độc giả tăng lên nhanh chóng Bên cạnh, người dân Ấn Độ còn đang được chứng kiến sự quan tâm của độc giả phương Tây đối với nền văn học nước nhà, nhất là dòng văn học viết bằng tiếng Anh: “điều đáng mừng là chính thế hệ trẻ đã tạo nên sức cuốn hút đó” 12

Như vậy, Ấn Độ và vô vàn vấn đề của nó, cứ như vậy, bị các nhà văn của một thế hệ hoàn toàn mới liên tiếp “lộn trái” trong một tinh thần không chút khoan nhượng

1.2.3 Ti ểu thuyết đầu tay “Chúa Trời của những chuyện vụn vặt” của

Arundhati Roy

1.2.3.1 Bối cảnh ra đời tác phẩm

Chúa Trời của những chuyện vụn vặt lấy bối cảnh ở thị trấn Ayamanam

thuộc tiểu bang Kerala, Ấn Ðộ vào những năm 60 của thế kỉ XX Ayamanam là nơi lưu giữ nhiều kỉ niệm thời ấu thơ của Arundhari Roy Vùng quê Ayamanam

đi vào tác phẩm với cái tên Ayemenem có khung cảnh thơ mộng, ngọt ngào nhưng cũng lắm đau thương trong suốt thời thơ ấu của Estha và Rahel Dòng sông Meenachal 13 gắn liền với số phận của những nhân vật chính trong truyện Một gia đình trung lưu, không phải lo về cái ăn, cái mặc nhưng phải gánh chịu quá nhiều bi kịch trong đời sống tinh thần Đó là những bi kịch vừa tất yếu vừa

12Kapish Mehra, đại diện nhà xuất bản Rupa, nhận xét

13 Dòng sông thực tên là Minachal

ngẫu nhiên trong cuộc sống, có thể xảy đến với bất cứ ai Kerala cũng là nơi Thiên Chúa giáo xuất hiện đầu tiên và phát triển mạnh nhất ở Ấn Độ Theo A Roy, Kerala còn là “nơi duy nhất trên thế giới các tôn giáo gặp nhau: Ấn giáo, Hồi giáo, Thiên Chúa giáo, Mác-Xít vừa sống chung vừa triệt hạ nhau” Sau khi hình thành vững chắc, những nhà truyền giáo bắt đầu thực hiện chính sách cải đạo cho toàn bộ dân cư theo đạo Hindu trước đó Ngoài những người bị buộc phải chuyển đạo, đa số những người còn lại tìm đến Thiên Chúa giáo với một nguyện vọng có thể xóa bỏ đẳng cấp mà họ đang mang để có được những quyền bình đẳng như con người Nhưng Hindu giáo ở Ấn Độ thực sự đã có một sức ảnh hưởng quá sâu sắc đối với người dân nên dù đã cải đạo, họ vẫn sẵn sàng chấp nhận sự phân biệt đẳng cấp

Trong tác phẩm, đa số các nhân vật như Pappachi, Mammachi, Baby Kochamma, Valleya Paapen,… theo đạo Thiên Chúa nhưng trong họ vẫn tồn tại những định kiến về đẳng cấp Chính cái nhìn bảo thủ này đã dẫn đến nhiều bi kịch đáng tiếc cho các thế hệ con cháu và cho cả chính bản thân họ

Arundhati Roy cũng bày tỏ quan điểm của bà về việc chọn bối cảnh cho quyển tiểu thuyết: “Tôi không nghĩ có nơi nào trên thế giới tốt hơn để viết một tác phẩm về những kiếp người" Đây là nơi tác giả có thể thoải mái bày tỏ quan điểm của mình về cuộc sống: dù chúng ta ở phương Đông hay phương Tây, dù chịu ảnh hưởng của nền văn minh nào, thì điều quan trọng nhất vẫn là thân phận con người, là những điều vụn vặt trong đời sống hằng ngày – những mùi vị,

những màu sắc và những câu chuyện “lỉnh kỉnh” trong cuộc sống Với A Roy,

trong một xã hội càng văn minh, con người càng dễ dàng đánh mất khả năng chia sẻ và thấu hiểu người khác, dễ dàng đẩy người khác và chính mình vào bế tắc, bởi cách nhìn, cách nghĩ bảo thủ, hẹp hòi và tính phân biệt mù quáng

A Roy không tránh né mà trực diện phơi bày trong tác phẩm tất cả những

gì đang đe dọa đến sự an định của con người trong xã hội hiện đại, không thiếu thốn về vật chất nhưng lại tha hóa về tinh thần

1.2.3.2 Tóm tắt tác phẩm Chúa Trời của những chuyện vụn vặt

Câu chuyện diễn ra ở thị trấn Ayemenem, nay thuộc tỉnh Kottayam (bang Kerala), Ấn Độ Cốt truyện xoay quanh số phận của ba mẹ con Ammu, Estha và Rahel trong ngôi nhà của Pappachi và Mammachi (bố mẹ của Ammu) Những biến cố chính của truyện xảy ra năm 1969, khi hai anh em sinh đôi (Rahel và Estha) bảy tuổi còn Sophie Mol chín tuổi (chị họ của Estha và Rahel) đến Ayemenem đón Giáng sinh

Ammu đưa hai con trở về nhà bố mẹ đẻ sau khi li hôn với Baba (một người chồng nghiện rượu và sẵn sàng dùng bạo lực với vợ con) Hai đứa trẻ sinh đôi sống trong ngôi nhà ở Ayemenem gồm bà ngoại Mammachi, ông ngoại Paappachi, bà dì Baby Kochamma, cậu Chacko và một người phụ bếp Kochu Maria Gia đình họ có nhà máy chế biến hoa quả và làm dưa món (“Thiên đường Hoa quả dầm” do Mammachi xây dựng) Nhà máy của họ thường hay tranh chấp với những người Cộng sản, những người đang nắm chính quyền tại địa phương

vì những xung đột liên quan đến quyền lợi kinh tế 14

Đan xen câu chuyện của hai anh em Estha và Rahel là chuyện tình của Ammu và Velutha Ammu và Velutha vượt qua giới hạn đẳng cấp đến với nhau Velutha tuy là người thuộc đẳng cấp tiện dân 15nhưng được hai đứa trẻ sinh đôi

và mẹ Ammu hết mực yêu thương; được xem là “The God of Small Things” (“Chúa Trời của những chuyện vụn vặt”) Mối quan hệ ngắn ngủi giữa Ammu và Velutha bị phát hiện là lúc biến cố xảy đến cho gia đình Ammu bị nhốt, còn Velutha bị bắt và bị trục xuất khỏi “Thiên đường Hoa quả dầm” Trong sự hoảng loạn của mình, “người phụ nữ đã li dị chồng” trút nỗi uất ức lên hai đứa con Ammu cho rằng Estha và Rahel chính là gánh nặng mà chị phải đeo mang Tâm hồn trẻ thơ bị tổn thương sâu sắc trước sự xua đuổi của mẹ Trong lúc “quẫn trí”,

14 Ấn độ là một nước dân chủ đại nghị, các chính quyền từ trung ương tới địa phương như tiểu bang, thành phố đều được bầu cử theo phương cách dân chủ Tiểu bang Kerala là nơi đảng Cộng Sản rất mạnh, thường được bầu nắm giữ các chính quyền địa phương

15 Ở Ấn, những người thuộc tầng lớp của Velutha được gọi là "untouchable" tức là những

kẻ không được đụng đến

Rahel và Estha quyết định bỏ trốn Sophie Mol được hai đứa trẻ thuyết phục đi cùng Trong đêm, khi cố gắng để vượt sông bằng con thuyền do Estha tìm ra, ba đứa trẻ đã gặp nạn và Sophie bị nước cuốn trôi

Khi xác Sophie được phát hiện, Baby Kochamma (bà dì của Estha và Rahel) đang ở đồn cảnh sát bịa đặt một câu chuyện để gán tội cho Velutha Bà nói rằng Velutha đã cưỡng bức Ammu, đe dọa gia đình bà và bắt cóc bọn trẻ Cảnh sát tìm ra Velutha đang ngủ say trong “ngôi nhà lịch sử” Velutha bị đánh đập dã man, bị đưa về đồn và nhận lấy cái chết không chút rõ ràng Lúc cảnh sát

ập vào “ngôi nhà lịch sử”, Estha và Rahel đang trốn gần đó (sau việc Sophie bị nước cuốn đi, chúng chưa dám về nhà) đã chứng kiến cảnh tượng khủng khiếp

ấy Thêm lần nữa, tâm hồn chúng gánh chịu sự tổn thương sâu sắc

Sau đám tang Sophie Mol, ba mẹ con Ammu đến đồn cảnh sát nói rõ mọi chuyện, mong có thể cứu Velutha (Thật sự lúc này Velutha đã chết) Viên thanh tra Thomas Mathew sợ chuyện bắt nhầm người vô tội và hành hạ anh ta đến chết

sẽ gây nên tình trạng bất ổn trong những người cộng sản địa phương (Velutha là một người cộng sản) Thomas Mathew thông đồng cùng Baby Kochamma ép buộc Estha đứng ra vạch tội Velutha để bảo vệ danh dự của chính họ

Sau chuyện ở đồn cảnh sát, Baby Kochamma tiếp tục tác động để Chacko cho rằng Ammu và cặp song sinh phải chịu trách nhiệm chính với cái chết của Sophie Mol Estha bị buộc “gửi trả lại” cho Baba ở Calcutta Ammu cũng bị đuổi khỏi nhà ngay sau đó Rahel vẫn ở Ayemenem, vẫn được bà ngoại Mammachi và bác Chacko chăm nom nhưng không còn được dạy bảo, không còn được yêu thương nữa Ammu làm thuê kiếm sống nhưng rồi bị mất việc vì sức khỏe kém Sau gần bốn năm, Ammu kiệt sức và chết trong cô đơn, nghèo khổ, không nhận được một chút thương cảm nào từ người thân

Sau hàng loạt biến cố ở quá khứ, Rahel lớn lên bướng bỉnh và dữ dằn Cô đến Mĩ học kiến trúc, dù chẳng yêu thích ngành này Rahel gặp và nhanh chóng kết hôn với Larry McCaslin Rahel chuyển đến Boston cùng chồng Nhưng cuộc