Bài giảng tài nguyên rừng Việt Nam

Tài nguyên rừng

CHÀO MỪNG CÔ VÀ CÁC BẠN

ĐẾN VỚI BÀI THUYẾT TRÌNH CỦA

NHÓM CHÚNG TÔI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

1.Khái niệm.

Lâm nghiệp là ngành sản xuất vật chất độc

lập của nền kinh tế quốc dân có chức năng xây dựng rừng, quản lý bảo vệ rừng, khai thác lợi dụng rừng, chế biến lâm sản và

phát huy các chức năng phòng hộ văn hóa,

xã hội, của rừng.

Bên cạnh đó còn có một số quan điểm về ngành

lâm nghiệp như sau:

Quan điểm thứ hai: Cho rằng lâm nghiệp là một ngành sản xuất vật chất đặc biệt không chỉ có chức năng xây dựng, quản lý, bảo vệ rừng mà còn có chức năng khai thác sử dụng rừng.

Quan điểm thứ hai: Cho rằng lâm nghiệp là một ngành sản xuất vật chất đặc biệt không chỉ có chức năng xây dựng, quản lý, bảo vệ rừng mà còn có chức năng khai thác sử dụng rừng.

Quan điểm thứ ba: Xuất phát từ thực trạng quản lý ngành lâm nghiệp và đứng trên giác độ khép kín của quá trình tái sản xuất thì lâm nghiệp là một ngành sản xuất vật chất ngoài chức năng xây dựng rừng, quản lý bảo vệ rừng, khai thác vận chuyển

và chế biến lâm sản

Quan điểm thứ ba: Xuất phát từ thực trạng quản lý ngành lâm nghiệp và đứng trên giác độ khép kín của quá trình tái sản xuất thì lâm nghiệp là một ngành sản xuất vật chất ngoài chức năng xây dựng rừng, quản lý bảo vệ rừng, khai thác vận chuyển

2.Vai trò.

Lâm nghiệp là một ngành sản xuất vật chất đặc biệt Nói đến lâm

nghiệp trước hết phải nói đến vai trò của rừng trong nền kinh tế quốc dân và trong đời sống xã hội Trong luật Bảo vệ và phát triển rừng có ghi

"Rừng là tài nguyên quý báu của đất nước, có khả năng tái tạo là bộ phận quan trọng của môi trường sinh thái, có giá trị to lớn đối với nền kinh tế quốc dân, gắn liền với đời sống của nhân dân với sự sống còn của dân tộc" Có thể tóm tắt một số vai trò chủ yếu sau:

Cung cấp  thực vật  là đặc sản phục vụ nhu cầu tiêu dùng

của các tầng lớp dân cư.

Cung cấp  dược liệu  quý phục vụ nhu cầu chữa bệnh và

nâng cao sức khỏe cho con người.

Cung cấp  lương thực , nguyên liệu chế biến thực phẩm

phục vụ nhu cầu đời sống xã hội.

Vai trò phòng hộ, bảo vệ môi trường sinh tháiPhòng hộ đầu nguồn, giữ đất, giữ nước, điều hòa dòng chảy, chống xói mòn rửa trôi thoái hóa đất, chống bồi đắp sông ngòi,

hồ đập, giảm thiểu lũ lụt, hạn chế hạn hán, giữ gìn được

nguồn thủy năng lớn cho các nhà máy thủy điện.

Phòng hộ ven biển, chắn sóng, chắn gió, chống cát bay,

chống sự xâm nhập của nước mặn bảo vệ đồng ruộng và khu

dân cư ven biển

Phòng hộ khu công nghiệp và khu đô thị, làm sạch không

khí, tăng dưỡng khí, giảm thiểu tiếng ồn, điều hòa khí hậu tạo

điều kiện cho công nghiệp phát triển

Bảo vệ khu di tích lịch sử, nâng cao giá trị cảnh quan và

du lịch

Phòng hộ đồng ruộng và khu dân cư: giữ nước, cố định

phù sa, hạn chế lũ lụt và hạn hán, tăng độ ẩm cho đất

Rừng còn là đối tượng nghiên cứu của nhiều lĩnh vực khoa học, đặc biệt là nơi dự trữ sinh quyển bảo tồn các nguồn gen quý hiếm.

Các nhóm nhân tố ảnh hưởng đến ngành Lâm nghiệp

Tự nhiên Kinh tế - Xã hội

3.Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển ngành lâm nghiệp

Thổ nhưỡng

Địa hình

Địa hình

Nguồn nước

Nguồn nước

Lâm nghiệp

Sinh vậtSinh vật

a Vị trí địa lý

− Nước ta nằm trong vùng nội chí tuyến gió mùa nên mang đặc trưng của khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa, với nhiệt, ẩm dồi dào, thuận lợi cho thảm thực vật rừng

b Khí hậu.

Việt Nam nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa nên tạo điều kiện cho rừng nhiệt đới thường xanh quanh năm phát triển, rừng có nhiều tầng tán, trữ

lượng gỗ lớn, trong rừng có nhiều loại lâm sản, dược liệu, thú quý hiếm ảnh hưởng đến sự phát triển các

ngành khác (công nghiệp, du lịch,…)

− Khí hậu phân hóa từ Bắc vào Nam: khí hậu

nhiệt đới chí tuyến gió mùa -> khí hậu cận xích

vật rừng có sự phân hóa theo độ cao: rừng

thường xanh, rừng hỗn giao, rừng lá kim, trúc

lùn

− Ngoài ra, khí hậu có sự phân hóa theo mùa,

những nơi có mùa khô điển hình như ở Tây Nguyên phát triển rừng khộp, rừng rụng lá theo mùa phát triển

− Các hiện tượng thời tiết bất thường như hạn hán, gió tây khô nóng gây ra nạn cháy rừng, ảnh hưởng đến những cánh rừng mới trồng,…

− Địa hình Việt Nam chủ yếu là đồi núi, chiếm 3/4 diện tích lãnh thổ, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển rừng, thúc đẩy sản xuất lâm nghiệp phát

triển

c Địa hình.

− Địa hình miền núi: tập trung các loại lâm sản

và dược liệu quý như: tam thất, nhân sâm, hồi,

…

− Địa hình ven biển có giá trị lớn trong việc kết

hợp giữa lâm – ngư nghiệp (phổ biến rừng ngập

mặn) với các loại đặc trưng: tràm, đước, bần,

 Khó khăn:

− Địa hình hiểm trở gây khókhăn cho việc đi lại,

quản lí và chăm sóc cây rừng.

−Các hiện tượng sạt lở đất đá, xói mòn, rửa trôi, lũ quét,… cũng ảnh hưởng lớn đến

lâm nghiệp.

− Nước ta có đất feralit rất phổ biến, ngoài ra còn có đất nâu đỏ, đất đen, đất xám chủ yếu được sử dụng để trồng và phát triển rừng.

d Đất đai.

− Chất lượng đất đai tốt, đa dạng về chủng loại ->

đa dạng về thành phần loài trong rừng -> đa dạng

về sản phẩm lâm nghiệp

− Chủng loại và sự phân bố các loại đất có

ảnh hưởng đến cơ cấu sản xuất, sự phân bố

của ngành sản xuất lâm nghiệp

− Sự phân bố nguồn nước ảnh hưởng đến sự phân

bố và phát triển của rừng Nguồn nước cung cấp cho rừng chủ yếu là từ nước mưa

e Nguồn nước.

− Nước ta có tài nguyên nước phong phú -> thuận lợi cho rừng phát triển xanh tốt quanh năm

− Khó khăn:

+ Nước phân hóa theo mùa:

Mùa lũ: xói mòn đất đai, lũ quét,…

Mùa cạn: thiếu nước, khí hậu nắng nóng, cây khô héo, nhiều lá rụng, dễ gây cháy rừng

+ Nước phân hóa theo không gian: những vùng

khô hạn cây thường thấp, thưa thớt,…

− Sinh vật đa dạng về

thành phần loài -> thúc đẩy

sản xuất lâm nghiệp phát

triển.

− Trong rừng có nhiều loại

lâm sản, dược liệu,…-> đa

− Nước ta có nhiều loại rừng với nhiều loại thực vật quý hiếm và độc đáo

2.1 Dân cư và lao động 2.2 Khoa học- công nghệ

2.3 Cơ sở hạ tầng và vật chất kỹ thuật

2.3 Cơ sở hạ tầng và vật chất kỹ thuật

2.4 Quan hệ sở hữu và chính sách của Nhà nước

2.4 Quan hệ sở hữu và chính sách của Nhà nước

2.5 Nguồn vốn và thị trường tiêu thụ

2.5 Nguồn vốn và thị trường tiêu thụ

 Tập quán của người dân:

Các tập quán du canh, du cư của một số người dân vùng cao; đốt nương làm rẫy, khai thác gỗ bừa bãi,lấy gỗ làm nhà, làm củi,… dẫn đến thu hẹp diện tích rừng

a Dân cư và lao động.

 Nguồn lao động:

- Lực lượng lao động trong ngành lâm nghiệp chủ yếu là đội ngũ kiểm lâm, có sức khỏe, trình

độ, ý thức cao trong bảo vệ rừng

- Có kinh nghiệm sản xuất và trồng rừng

- Có trình độ trong ngành nông, lâm nghiệp,

trong việc ươm giống, phương thức canh tác,…

− Việc ứng dụng các

tiến bộ khoa học kĩ thuật

trong việc đổi mới công

nghệ chế biến sản phẩm

đồ gỗ vàđặc sản rừng ->

giúp tiết kiệm nguyên

liệu, gỗ, tạo ra nhiều sản

phẩm, giải quyết việc

− Các cơ sở đào tạo nguồn nhân lực cho ngành có chất lượng đào tạo ngày càng tốt và mở rộng quy mô.

c Cơ sở hạ tầng và vật chất kỹ thuật.

− Phát triển các cơ sở chế biến lâm sản quy mô vừa và nhỏ với thiết bị và công nghệ tiên tiến, gắn với vùng nguyên liệu tập trung

− Xây dựng hệ thống giao thông từ nơi khai

thác về nơi chế biến và giữa các cơ sở chế biến

với nhau để hỗ trợ nhau trong quá trình sản

xuất

− Các viện nghiên cứu giống cây rừng

có quy mô lớn tạo động lực phát triển

cho ngành

d Quan hệ sở hữu và chính sách của Nhà nước.

− Chủ trương về việc đóng cửa rừng và cấm xuất khẩu gỗ tròn, gỗ xẻ

− Hiện nay, Đảng và Nhà nước ta đa đưa ra các

chính sách khuyến lâm, đặc biệt là việc giao đất và giao rừng cho các hộ nông dân

− Công tác giao đất, giao rừng cho hộ nông dân kết hợp với việc thực hiện dự án Chương trình

327 đã góp phần bảo vệ và làm tăng vốn rừng,

ổn định việc làm và đời sống cho nhiều vùng

nông thôn miền núi

Thị trường:

– Ngày càng được mở rộng cả trong và ngoài nước, đặc biệt là sản xuất gỗ

– Nhu cầu hiện nay của người dân khá lớn, chủ

yếu là sử dụng các sản phẩm của lâm nghiệp, như: giấy, đồ thủ công mĩ nghệ, dược liệu,…

e Nguồn vốn và thị trường tiêu thụ.

 Nguồn vốn:

– Nguồn vốn có vai trò to lớn với ngành

lâm nghiệp Nguồn vốn tăng nhanh tạo

điều kiện cho việc áp dụng tiến bộ KHKT

vào trong bảo vệ và phát triển rừng

Tài nguyên rừng của nước ta vốn giàu

có, nhưng đã bị suy thoái nhiều:

4.Hiện trạng ngành lâm nghiệp

-Tổng diện tích của rừng năm 1943 là 14,3 triệu ha,

độ che phủ 40% Đến năm 1983, diện tích rừng còn 7,2 triệu ha, độ che phủ 22,0% Đến 2006, nhờ công tác trồng rừng và bảo vệ rừng, diện tích rừng đạt 12,9 triệu

ha, độ che phủ 39,0% Mặc dù tổng diện tích rừng đang dần tăng lên, nhưng tài nguyên rừng vẫn bị suy thoái, vì chất lượng rừng không ngừng giảm sút

Diện tích rừng phân theo vùng 2009 ( nghìn ha) Nguồn: Niên giám thống kê 2009

Nguên nhân suy thoái:

Hậu quả của chiến tranh

Cháy rừng

Cháy rừng

Chuyển đất có rừng sang đất nông nghiệp

Chuyển đất có rừng sang đất nông nghiệp

Khai thác bừa bãi không

có kế hoạch

Khai thác bừa bãi không

có kế hoạch

Đốt nương làm rẫy,

du canh

du cư

Đốt nương làm rẫy,

du canh

du cư

Biện pháp bảo vệ tài nguyên rừng.

Biện pháp bảo vệ rừng Biện pháp kinh tế -kĩ thuật Biện pháp pháp chế

Vận động người dân tham gia trồng và bảo vệ rừng, giao đất giao rừng.

Quy hoạch đất rừng

và xác định lâm phần ổn định

Quy hoạch 3 loại rừng (phòng

hộ, đặc dụng, sx.)

Quy hoạch đất rừng

và xác định lâm phần ổn định

Quy hoạch 3 loại rừng (phòng

hộ, đặc dụng, sx.)

Xây dựng các vườn quốc gia

và khu bảo tồn thiên nhiên.

Xây dựng các vườn quốc gia

và khu bảo tồn thiên nhiên.

Giải quyết tốt vấn

đề định canh định cư cho đồng bào dân tộc thiểu số.

Giải quyết tốt vấn

đề định canh định cư cho đồng bào dân tộc thiểu số.

Đóng cửa rừng, cấm khai thác.

Đóng cửa rừng, cấm khai thác.

Ban hành luật bảo

vệ rừng (Nước ta

đã ban hành luật bảo

vệ rừng vào năm 2004)

Ban hành luật bảo

vệ rừng (Nước ta

đã ban hành luật bảo

vệ rừng vào năm 2004)

Rừng được chia thành 3 loại:

- Rừng phòng hộ (gần 7 triệu ha), có ý nghĩa rất quan trọng đối với môi sinh, bao gồm: các khu

rừng đầu nguồn, các cánh rừng chắn cát bay, các dải rừng chắn sóng

- Rừng đặc dụng: các vườn quốc gia (Cúc

Phương, Ba Vì, Ba Bể, Bạch Mã, Nam Cát Tiên ), các khu dự trữ thiên nhiên, các khu bảo tồn văn hóa – lịch sử – môi trường

- Rừng sản xuất (khoảng 5,4 triệu ha):

rừng tre nứa, rừng lấy gỗ, củi

Sự phát triển và phân bố ngành lâm nghiệp

- Các hoạt động lâm nghiệp bao gồm: lâm sinh (trồng rừng, khoanh nuôi bảo vệ rừng)

và khai thác, chế biến gỗ, lâm sản

* Trồng rừng: Cả nước có khoảng 2 triệu ha rừng trồng tập trung, trong đó chủ yếu là rừng làm nguyên liệu giấy, rừng gỗ trụ mỏ, thông nhựa ., rừng phòng hộ Hàng năm, cả nước trồng trên dưới 200 nghìn ha rừng tập trung

* Khai thác, chế biến gỗ và lâm sản:

- Mỗi năm, khai thác khoảng 2,5 triệu m3 gỗ, khoảng 120 triệu cây tre luồng và gần 100 triệu cây nứa

- Các sản phẩm gỗ quan trọng nhất là: gỗ tròn, gỗ

xẻ, ván sàn, đồ gỗ, gỗ lạng và gỗ dán Cả nước có hơn

400 nhà máy cưa xẻ và vài nghìn xưởng xẻ gỗ thủ công

- Công nghiệp bột giấy và giấy được phát triển Lớn nhất là nhà máy giấy Bãi Bằng (tỉnh Phú Thọ), Liên hiệp giấy Tân Mai (Đồng Nai)

- Rừng còn được khai thác để cung cấp nguồn gỗ củi và than củi.

5 ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN VÀ GIẢI PHÁP

Định hướng phát triển.

Quy hoạch cơ cấu 3 loại rừng và đất

lâm nghiệp Định hướng quản lý, bảo vệ, phát triển và sử dụng rừng.

Chú trọng xây dựng các vùng rừng nguyên liệu công nghiệp tập trung

Định hướng

sử dụng

Định hướng phát triển

Định hướng bảo vệ

Định hướng quản lý

Đổi mới hệ thống, sản xuất kinh doanh, khuyến khích tham gia phát triển lâm nghiệp

Có biện pháp về quy hoạch,k ế hoạch và giám sát

Các giải pháp về khoa học công nghệ

Có các giải pháp về tổ chức quản lý ngành

Xin chân thành cảm ơn!