Phát triển kinh tế trang trại tại huyện ea kar, tỉnh đắk lắk

Bố cục đề tài Ngoài phần mở đầu, mục lục, danh mục các bảng biểu, các hình vẽ, kết luận và tài liệu tham khảo, đề tài chia làm 03 chương như sau: Chương 1: Một số vấn đề lý luận về phát

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

NGUYỄN VĂN TOÀN

PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRANG TRẠI TẠI HUYỆN EA KAR, TỈNH ĐẮK LẮK

Chuyên ngành: Kinh tế Phát triển

Mã số: 60.31.05

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Đà Nẵng - Năm 2015

Công trình được hoàn thành tại ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

Người hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN HIỆP

Phản biện 1: PGS.TS TRẦN ĐÌNH THAO

Phản biện 2: PGS.TS BÙI QUANG BÌNH

Luận văn được bảo vệ tại Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệp Thạc sỹ kinh tế họp tại Đại học Đà Nẵng vào ngày 13 tháng 9 năm

2015

Có thể tìm hiểu Luận văn tại:

- Trung tâm Thông tin - Học liệu Đại học Đà Nẵng

- Thư viện Trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Kinh tế trang trại là một bước đi tất yếu trong phát triển nông nghiệp, nông thôn Cải thiện cuộc sống cho nhiều hộ gia đình, góp phần xoá đói giảm nghèo, làm thay đổi bộ mặt kinh tế - xã hội ở nhiều địa phương, góp phần khai thác hiệu quả các nguồn lực, giúp nền nông nghiệp phát triển bền vững và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội Tuy nhiên phát triển trang trại còn bộc lộ nhiều bất cập cần được giải quyết như tính tự phát, thiếu quy hoạch và đầu tư chưa đồng bộ, bên cạnh đó thiếu vốn sản xuất, khó khăn về tiêu thụ sản phẩm, lao động của trang trại chưa qua đào tạo chiếm tỷ lệ cao, số trang trại có trang thiết bị

cơ giới hoá còn thấp dẫn đến hiệu quả sản xuất chưa cao và chưa đồng

đều ở các khu vực Vì vậy, tác giả chọn đề tài “Phát triển kinh tế trang trại tại huyện Ea Kar, tỉnh Đắk Lắk” làm luận văn thạc sĩ của mình

2 Mục tiêu nghiên cứu

- Hệ thống hoá cơ sở lý luận kinh tế trang trại và phát triển kinh tế trang trại

- Phân tích thực trạng và các nguyên nhân ảnh hưởng đến sự phát triển của kinh tế trang trại ở huyện Ea Kar, tỉnh Đắk Lắk

- Đề xuất một số giải pháp chủ yếu thúc đẩy sự phát triển kinh

tế trang trại ở huyện Ea Kar, tỉnh Đắk Lắk trong thời gian tới

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

a Đối tượng nghiên cứu

Những lý luận và thực tiễn của phát triển trang trại đủ tiêu chí trang trại theo quy định tại Thông tư số 27/2011/TT-BNNPTNT [1]

b Phạm vi nghiên cứu

- Nội dung: Đề tài nghiên cứu và phân tích một số nội dung của phát triển kinh tế trang trại ở huyện Ea Kar đứng ở góc nhìn của chính quyền địa phương theo cách tiếp cận của kinh tế phát triển

- Không gian: Đề tài tập trung nghiên cứu các trang trại trong phạm vi huyện Ea Kar

- Thời gian: Các giải pháp được đề xuất trong luận văn có ý nghĩa trong 05 năm tới

4 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện được các mục tiêu nghiên cứu, luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

- Phương pháp duy vật biện chứng, phương pháp duy vật lịch sử

- Phương pháp điều tra, khảo sát, phân tích, so sánh, phương pháp

chuyên gia, tổng hợp, khái quát hóa…

5 Bố cục đề tài

Ngoài phần mở đầu, mục lục, danh mục các bảng biểu, các hình

vẽ, kết luận và tài liệu tham khảo, đề tài chia làm 03 chương như sau: Chương 1: Một số vấn đề lý luận về phát triển kinh tế trang trại; Chương 2: Thực trạng phát triển kinh tế trang trại trên địa bàn huyện Ea Kar, tỉnh Đắk Lắk;

Chương 3: Giải pháp phát triển kinh tế trang trại tại huyện Ea Kar trong thời gian tới

6 Tổng quan tài liệu nghiên cứu

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ

TRANG TRẠI 1.1 KHÁI QUÁT VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRANG TRẠI 1.1.1 Khái quát chung về trang trại

a Trang trại

Trang trại là một tổ chức SX cơ sở trong nông nghiệp bao gồm nông, lâm, ngư nghiệp có mục đích là sản xuất hàng hoá, tư liệu sản xuất thuộc quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng của một người chủ độc

lập, sản xuất được tiến hành trên qui mô ruộng đất và các yếu tố sản xuất tập trung đủ lớn với phương thức tổ chức quản lý sản xuất tiến bộ

và trình độ kỹ thuật cao, hoạt động tự chủ và luôn gắn với thị trường

b Đặc trưng của trang trại

- Mục tiêu chủ yếu là sản xuất hàng hoá quy mô lớn cho thị trường

- Tư liệu sản xuất thuộc quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng của một người chủ độc lập

- Các yếu tố sản xuất, trước hết là ruộng đất và tiền vốn được tập trung với quy mô nhất định theo yêu cầu phát triển sản xuất hàng hóa

- Cách thức tổ chức, quản lý sản xuất kinh doanh trong trang trại ngày càng mang tính khoa học, chuyên nghiệp

- Chủ trang trại là người có ý chí, có năng lực tổ chức quản lý,

có kiến thức và kinh nghiệm trực tiếp sản xuất nông nghiệp và có hiểu biết nhất định về kinh doanh, thị trường

c Phân loại trang trại

Theo Thông tư số 27/2011/TT-BNNPTNT ngày 13 tháng 4 năm

2011 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn

d Tiêu chí nhận dạng trang trại

* Đối với cơ sở trồng trọt, nuôi trồng thuỷ sản, sản xuất tổng hợp phải: Có diện tích trên mức hạn điền, tối thiểu 3,1 ha đối với vùng Đông Nam Bộ và Đồng bằng Sông Cửu Long; 2,1 ha đối với các tỉnh còn lại Giá trị sản lượng hàng hóa đạt 700 triệu đồng/năm

* Cơ sở chăn nuôi phải đạt giá trị sản lượng hàng hóa từ 1tỷ đồng/năm trở lên;

* Đối với cơ sở sản xuất lâm nghiệp phải có diện tích tối thiểu 31

ha, giá trị sản lượng hàng hóa bình quân đạt 500 triệu đồng/năm trở lên

e Vai trò của trang trại trong phát triển kinh tế - xã hội

Làm tăng hiệu quả sản xuất kinh doanh và sức cạnh tranh của nền nông nghiệp; thúc đẩy kinh tế tăng trưởng nhanh và bền vững, khai thác và sử

dụng hợp lý, có hiệu quả, bền vững các nguồn lực phát triển kinh tế Thu hẹp chênh lệch giàu nghèo, xóa dần khoảng cách giữa các vùng, miền Mang lại thu nhập cho người lao động và nhất là người nghèo; góp phần cải thiện đời sống người lao động Khai thác hợp lý, sử dụng tiết kiệm, có hiệu quả các nguồn tài nguyên thiên nhiên và thành phần môi trường, bảo vệ và nâng cao chất lượng môi trường sống

1.1.2 Phát triển kinh tế trang trại

a Kinh tế trang trại

KTTT là hình thức tổ chức sản xuất hàng hoá trong nông, lâm nghiệp và nuôi trồng thuỷ sản với qui mô về đất đai, vốn, lao động, đầu con gia súc, gia cầm, giá trị sản xuất nông, lâm, thuỷ sản phải lớn, hiệu quả sản xuất cao và có thu nhập vượt trội so với kinh tế hộ

b Phát triển kinh tế trang trại

Phát triển kinh tế trang trại là việc gia tăng mức độ đóng góp về giá trị sản lượng và sản lượng hàng hóa nông sản của các trang trại cho nền kinh tế, đồng thời phát huy vai trò tiên phong của nó trong việc thúc đẩy tăng trưởng, giải quyết việc làm ở khu vực nông nghiệp, nông thôn theo hướng hiện đại gắn liền với yêu cầu bền vững [8]

1.2 NỘI DUNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRANG TRẠI

1.2.1 Mở rộng số lượng trang trại

Phát triển số lượng trang trại thể hiện số trang trại, các cá nhân và hộ gia đình tham gia phát triển sản xuất trang trại ngày càng gia tăng và thúc đẩy những ngành nghề khác liên quan có điều kiện phát triển,đầu tư xây dựng mới các trang trại hoặc mở rộng quy mô sản xuất của các trang trại Việc tăng số lượng trang trại làm gia tăng số lượng các loại sản phẩm, do

đó cần quan tâm những loại hàng hóa thị trường đang có nhu cầu, sản phẩm canh tranh, xuất khẩu và mang lại hiệu quả kinh tế cao

• Tiêu chí phản ánh sự phát triển số lượng trang trại

- Số lượng trang trại, tốc độ tăng trưởng số lượng trang trại;

- Số lượng trang trại của từng ngành, từng xã, từng lĩnh vực sản xuất

1.2.2 Mở rộng quy mô các nguồn lực của trang trại

Nguồn lực phát triển kinh tế trang trại bao gồm: Đất đai, lao động, vốn, máy móc, thiết bị, kho tàng, nguyên nhiên vật liệu, giống cây trồng, vật nuôi,…

Đất đai là tiền đề của mọi quá trình sản xuất, trong sản xuất trang trại ruộng đất tham gia với tư cách là tư liệu sản xuất chủ yếu không thể thay thế được

Nguồn lực lao động là lực lượng sản xuất quan trọng nhất, có ý nghĩa rất to lớn đối với sự phát triển nông nghiệp cũng như đối với

sự phát triển của toàn bộ nền kinh tế quốc dân

Vốn là nguồn lực hạn chế đối với các ngành kinh tế nói chung, nông nghiệp nói riêng

Cơ sở vật chất hỗ trợ và thúc đẩy kinh tế trang trại phát triển, tạo điều kiện giúp người dân tiếp cận với thị trường, đáp ứng nhu cầu lưu thông trao đổi hàng hóa của người nông dân

Việc sử dụng tiết kiệm và có hiệu quả các yếu tố nguồn lực của sản xuất trang trại đòi hỏi các trang trại phải bảo vệ và phát triển hợp

lý, đảm bảo mối quan hệ hài hoà giữa các yếu tố nguồn lực

•Các tiêu chí đánh giá phát triển quy mô nguồn lực trang trại

- Số lượng lao động tham gia vào các trang trại qua các năm;

- Số lương diện tích đất đai,số lượng vốn đầu tư, cơ sở vật chất, kết cấu hạ tầng của trang trại qua các năm

1.2.3 Mở rộng về chủng loại và chất lượng sản phẩm

a Phát triển về chủng loại sản phẩm

Hiện nay các sản phẩm mới của trang trại được chia làm 2 loại

là sản phẩm mới tương đối và sản phẩm mới tuyệt đối

Phát triển chủng loại sản phẩm là quá trình phát triển cải biến, sáng tạo ra nhiều loại sản phẩm từ những sản phẩm truyền thống sẵn có, đồng

thời cải biến và nhập ngoại nhiều loại sản phẩm cùng loại, phong phú về chủng loại và mẫu mã từ sản phẩm thô đến sản phẩm qua chế biến

-Hoàn thiện các sản phẩm hiện có;

-Phát triển sản phẩm mới tương đối;

- Phát triển sản phẩm mới tuyệt đối, bỏ các sản phẩm không sinh lời

b Phát triển về chất lượng sản phẩm

Nâng cao chất lượng sản phẩm làm tăng tính năng sản phẩm, tuổi thọ, khả năng của sản phẩm, độc đáo, mới lạ, đáp ứng thị hiếu khách hàng kích thích nhu cầu tiêu dùng, tăng giá trị, tạo uy tín trên thị trường, mở rộng thị trường trong nước và quốc tế Chất lượng sản phẩm quyết định đến sự sống còn của trang trại Do đó việc nâng cao chất lượng là một biện pháp hữu hiệu kết hợp các loại lợi ích của trang trại với lợi ích của người tiêu dùng và toàn xã hội

1.2.4 Mở rộng liên kết trong nông nghiệp

Liên kết giữa trang trại với nhau nhằm cung cấp sản phẩm với

số lượng lớn, chất lượng đồng đều, có khả năng xây dựng và quản lý nhãn hiệu tập thể, tiến đến xây dựng thương hiệu cho sản phẩm, tăng giá trị, đáp ứng nhu cầu của thị trường đối với các sản phẩm có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, đảm bảo an toàn, chất lượng

Liên kết ngang giữa trang trại với nhau được xem là yếu tố

“đẩy”, yếu tố “kéo” là liên kết dọc giữa trang trại với doanh nghiệp, hình thành kênh tiêu thụ mới trong chuỗi giá trị loại bỏ bớt tác nhân trung gian, rút ngắn độ dài của kênh tiêu thụ Do đó nếu không có liên kết dọc thì việc tổ chức sản xuất thông qua liên kết ngang không đạt được lợi ích như mong muốn

•Các chỉ tiêu đánh giá sự liên kết sản xuất của các trang trại:

- Số lượng trang trại tham gia liên kết sản xuất kinh doanh;

- Các loại hình liên kết, tổ chức hiệp hội phát triển qua các năm

1.2.5 Mở rộng thị trường tiêu thụ của trang trại

Phát triển thị trường là việc làm gia tăng khách hàng trên thị trường, gia tăng khối lượng tiêu dùng hàng hóa, dịch vụ, tăng thị phần về sản phẩm hàng hóa trên thị trường

- Thị trường tiêu thụ quyết định sự sống còn của trang trại Thị trường càng lớn thì hàng hoá tiêu thụ càng nhiều

- Thị trường quyết định lợi nhuận của trang trại Mở rộng thị trường của trang trại có thể thực hiện theo hai hướng: Thâm nhập sâu hơn vào thị trường hoặc mở rộng và thâm nhập vào thị trường mới

- Mở rộng thị trường giúp trang trại phát triển ổn định, tăng thị phần nâng cao vị thế của mình trên thị trường

•Tiêu chí đánh giá sự phát triển thị trường:

- Lượng hàng hóa và dịch vụ trang trại bán ra thị trường qua các năm

1.2.6 Gia tăng hiệu quả sản xuất

Hiệu quả sản xuất kinh doanh đánh giá dựa vào kết quả và chi phí sản xuất Hiệu quả kinh tế của hoạt động sản xuất trang trại phản ánh chất lượng của hoạt động kinh doanh, trình độ sử dụng nguồn lực, phản ánh năng suất, mức độ áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất, năng lực và trình độ quản lý sản xuất của chủ trang trại

•Kết quả sản xuất trang trại đánh giá thông qua các chỉ tiêu sau: Giá trị sản xuất; Lợi nhuận sản xuất

•Hiệu quả sản xuất trang trại đánh giá thông qua các chỉ tiêu: Hiệu quả sử dụng vốn của trang trại, Hiệu quả sử dụng lao động của trang trại

1.3 CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN PHÁT TRIỂN TRANG TRẠI

1.3.1 Điều kiện tự nhiên: Vị trí địa lý, thời tiết, khí hậu, địa hình, thổ nhưỡng, tài nguyên rừng, nguồn nước

1.3.2 Điều kiện xã hội: Dân số, mật độ dân số, lao động, truyền thống, tập quán

1.3.3 Điều kiện kinh tế: Tốc độ tăng trưởng kinh tế, cơ cấu kinh tế, chính sách kinh tế, cơ sở hạ tầng

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRANG TRẠI TẠI HUYỆN EA KAR, TỈNH ĐẮK LẮK

2.1 TÌNH HÌNH CƠ BẢN ẢNH HƯỞNG ĐẾN VIỆC PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRANG TRẠI TẠI HUYỆN EA KAR

2.1.1 Điều kiện tự nhiên: Bao gồm vị trí địa lý, thời tiết, khí

hậu, địa hình, thổ nhưỡng, tài nguyên rừng, nguồn nước thuận lợi cho việc phát triển và hình thành các vùng chuyên canh sản xuất cây trồng,

vật nuôi phong phú và đa dạng có giá trị cao

2.1.2 Điều kiện xã hội: Bao gồm Dân số, mật độ dân số, lao động, truyền thống, tập quán

2.1.3 Điều kiện kinh tế: Bao gồm Tốc độ tăng trưởng kinh tế,

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế, Chính sách kinh tế

2.2 THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRANG TRẠI TẠI HUYỆN EA KAR

2.2.1 Thực trạng phát triển số lượng trang trại

Tốc độ tăng trưởng số lượng trang trại của tỉnh Đắk Lắk và huyện Ea Kar không đồng đều qua các năm Năm 2010 - 2011 số lượng trang trại toàn tỉnh và huyện giảm mạnh là do năm 2010 trang trại xác định theo Thông tư số 69/2000/TTLT/BNN-TCTK và Thông tư số 74/2003/TT-BNN, năm 2011 xác định theo tiêu chí tại Thông tư số 27/2011/TT-BNNPTNT Số lượng trang trại theo tiêu chí mới của toàn tỉnh đã giảm khá mạnh (khoảng 61,66%) so với năm 2010 Từ năm

2011 - 2014 số lượng trang trại của toàn tỉnh có tốc độ tăng giảm không theo quy luật

Bảng 2.11: Tốc độ tăng trưởng số lượng trang trại của huyện Ea Kar và tỉnh Đắk Lắk qua các năm

Nguồn: Tổng cục thống kê, Niên giám thống kê huyện Ea Kar

Riêng đối với huyện Ea Kar số lượng trang trại tăng đều qua các năm Từ năm 2011 có 68 trang trại đến năm 2014 có 86 trang trại, tốc độ tăng trưởng số lượng trang trại hàng năm cao, cụ thể năm

2012 tốc độ tăng trưởng 10,29%, năm 2013 tốc độ tăng trưởng 13,33%, năm 2014 có tốc độ tăng trưởng 1,18%.Thể hiện người dân

đã quan tâm tới việc phát triển kinh tế trang trại nhằm nâng cao thu nhập (xem Bảng 2.11)

Bảng 2.12: Số lượng TT phân theo lĩnh vực ở huyện qua các năm

Số lượng

Cơ cấu (%)

Số lượng

Cơ cấu (%)

Năm 2012 có 27 trang trại chăn nuôi đến năm 2014 tăng lên 49 trang trại Số trang trại trồng trọt giảm mạnh, năm 2012 có 38 trang trại đến năm 2014 chỉ còn 21 trang trại Có thể thấy trang trại chăn nuôi ngày càng tăng trưởng về số lượng và quy mô thể hiện xu thế sản xuất trang trại theo hướng sản xuất hàng hóa (Xem Bảng 2.12)

Số lượng trang trại trên địa bàn phân theo khu vực không đồng đều, chủ yếu trang trại tập trung nhiều nhất ở xã Ea Tíh có 39 trang trại chiếm 45,35%, riêng 04 xã Ea Tíh, Xuân Phú, Ea Kmút và thị trấn Ea Kar có 66 trang trại chiếm 76,74% Đây là những địa phương

có diện tích đất đai lớn, nguồn lao động dồi dào và sự quan tâm của chính quyền địa phương (Được thể hiện ở Bảng 2.13)

Bảng 2.13: Số lượng trang trại phân theo xã, thị trấn qua các năm